http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Senasinghe 2026-10-17T13:21:00Z පරිශීලකගේ දායකත්ව MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B7%83%E0%B7%93%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%9A%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B6%BA&diff=11969 2026-10-14T10:23:24Z

<p>Senasinghe: 'මොරොක්කෝවේ දේශපාලන තත්වය නිරාකරණය කරගැනීම සඳ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මොරොක්කෝවේ දේශපාලන තත්වය නිරාකරණය කරගැනීම සඳහා 1906 දී එවක ප්‍රධාන යුරෝපීය ජාතීන් පැවැත්වූ සම්මේලනයකි. මොරොක්කෝව පිළිබඳ ප්‍රශ්නය උද්ගත වූයේ ප්‍රංසය එහි ආරක්ෂිත රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමට උත්සාහ දැරීම හේතු කොටගෙනය. මොරොක්කෝව පිළිබඳව එවැනි තීරණයකට එළඹුණේ 1904 දී ප්‍රංසය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර වූ රහස් ගිවිසුමකිනි. මෙයට ස්පාඤ්ඤයේ ද අනුමතිය ලැබිණි. මොරොක්කෝවේ තිබූ ජර්මන් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරගැනීමේ පරමාර්ථයෙන් ජර්මන් අධිරාජයා මේ ක්‍රියාමාර්ගයට විරුද්ධ විය. මොරොක්කෝ රාජ්‍යයේ පරමාධිපත්‍යය පිළිගත් ජර්මන් අධිරාජයා ප්‍රංස පරමාර්ථයන්ට විරුද්ධව ක්‍රියා කිරීමට මොරොක්කෝවේ සුල්තාන්වරයා ද කැමැති කරවා ගත්තේය. මේ අයුරින් ප්‍රංසය සහ ජර්මනිය අතර පැනනැඟුණු අර්බුදය විසඳාගන්නා ලද්දේ ඇල්ජසීරාස් සම්මේලනයේ දීය. <br /> <br /> ඇල්ජසීරාස් සම්මේලනය මොරොක්කෝ ඉතිහාසයේ සන්ධිස්ථානයක් වශයෙන් හැඳින්විය හැකිය. සම්මේලනයේ දී කරගන්නා ලද ගිවිසුමෙන් මොරොක්කෝ රාජ්‍යයේ ස්වෛරීභාවය පිළිගන්නා ලදි. එමෙන් ම 19 සියවස තුළ මොරොක්කෝවේ පැවති අයථා පාලනයේ අවසානයට ද ඉන් මඟ පෑදිණි. ආර්ථික කරුණු අතින් මොරොක්කෝව සෑම යුරෝපීය ජාතියකට ම විවෘතව තැබීමට තීරණය කරගන්නා ලදි. දේශීය පොලිස් හමුදාවක් ඇති කිරීමටත් එහි පාලනය ගෙන යාමටත් ප්‍රංසයට සහ ස්පාඤ්ඤයට අවසර ලැබිණි. මොරොක්කෝවේ යෝජිත ප්‍රතිසංස්කරණයන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ බලය ලැබුණේත් මේ දෙජාතියට මය. ඇල්ජසීරාස් සම්මේලනයේ දී කරගන්නා ලද තීරණ අනුව මොරොක්කෝව පිළිබඳ දේශපාලන කටයුතුවල දී ප්‍රංසයට ප්‍රධාන තැනක් හිමි විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-අප්‍රිකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B7%83%E0%B7%93%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11968 2026-10-14T10:13:44Z

<p>Senasinghe: 'දකුණු ස්පාඤ්ඤයේ කාදිස් පළාතේ පිහිටි කුඩා නැව...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>දකුණු ස්පාඤ්ඤයේ කාදිස් පළාතේ පිහිටි කුඩා නැව්තොටකි. <br /> <br /> සුප්‍රකට ශිශිර සුඛස්ථානයක් වූ මෙහි තල්මසුන් මැරීම හා ධීවර කර්මාන්තය ද පලතුරු වැවීම ද කෙරේ.<br /> <br /> ඇල්ජසීරාස් නගරය මුලින් ම පිහිටුවන ලද්දේ කාර්තේජියන්වරුන් විසිනි. ඉක්බිති රෝමවරුන්ට අයත්ව පැවති එය 711 දී මුස්ලිම්වරු අල්ලාගත්හ. මුස්ලිම්වරුන් අල්ලාගත් ප්‍රථම ස්පාඤ්ඤ නගරය මෙයයි. 1344 දී අල්පොන්සු රජු විසින් මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් මුදාගත් මෙනුවර 18 වන සියවස දක්වා සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ අභාවයට ගොස් තිබුණේය. චාල්ස් III විසින් එම සියවසේ දී ඇල්ජසීරාස් නව නගරය ඉදි කරන ඉදි කරන ලදි. <br /> <br /> 1906 දී මෙහි වැදගත් අන්තර්ජාතික සම්මේලනයක් පැවැත්විණ ([[ඇල්ජසීරාස් සම්මේලනය]] බලන්න). ජනගහනය (1940) 20,225කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11967 2026-10-14T10:04:36Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>[[අරුන්ධතී-2]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11966 2026-10-14T10:03:54Z

<p>Senasinghe: 'අරුන්ධතී (2) බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[අරුන්ධතී (2)]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%B8%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%BB&diff=11965 2026-10-14T10:02:00Z

<p>Senasinghe: 'ඇල්කොහොල බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඇල්කොහොල]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD&diff=11964 2026-10-14T10:01:45Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>([[මද්‍යසාර]]). සාරය යන අරුතෙන් යුත් ‘අල්කොහ්ල්’ (alkohl) යන අරාබි වචනයෙන් සැදුණ පදයකි. හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ එකකින් හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් හෝ සමන්විත කාබනික සංයෝග සමූහයකට ඇල්කොහොල් යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරනු ලැබේ. සුලභ ඇල්කොහොල වන එතිල් ඇල්කොහොල් (එතනෝල්) හා මෙතිල් ඇල්කොහොල් (මෙතනෝල්) ඇතුළත් වන ඇල්පැටික ඇල්කොහොල වූකලි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ එකකින් හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් හෝ සමන්විත ඇල්කිල් සංයෝග වේ. ඒවා හයිඩ්‍රොකාබන්වල හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයන් වශයෙන් සලකනු ලැබේ. අංශ දාමයක (side chain) වූ හයිඩ්රොක්සිල් කාණ්ඩයකින් සමන්විත ඇරොමැටික සංයෝග ඇරොමැටික ඇල්කොහොල් වේ. බෙන්සයිල් ඇල්කොහොල් (C,H,CH,OH) මීට නිදසුනකි. <br /> <br /> ඇල්කොහොල් වර්ගවල ඇති හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩවල සංඛ්‍යාව අනුව නොයෙක් ඇල්කොහොල් වර්ග මොනොහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල, ඩයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල, ට්‍රයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල යනාදි වශයෙන් වර්ග කරනු ලැබේ. මෙතනෝල් (CH, OH) හා එතනෝල් (C,Hś0G) මොනොහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල්වලට නිදසුනි. මේ එක එකේ ඇත්තේ එක හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩයකි. ග්ලයිකෝල් [CH, (OH)] ඩයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොලයකි. එහි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ දෙකකි. ග්ලිසරෝල් [C3H, (OH),] ට්‍රයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොලයකි. එහි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ තුනකි. <br /> <br /> හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩය හා බැඳුණු ඇල්කිල් කාණ්ඩය ප්‍රාථමික ද ද්විතීයික ද නැතහොත් තෘතීයික ද යනුවෙන් සැලකීමෙන් ඇල්කොහොල ප්‍රාථමික, ද්විතීයික හෝ තෘතීයික වශයෙන් වර්ග කරනු ලැබේ. ඇල්කොහොල් වර්ගවල ඇති ඇල්කිල් කාණ්ඩවල සංඛ්‍යාව අනුව ද ඒවා වර්ග කරනු ලැබේ. ඇල්කිල් කාණ්ඩය ප්‍රාථමික එකක් නම් ඇල්කොහොලය ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලයකි. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R. CH, OH වේ. එතනෝල් (CH, CH,OH) ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලයකි. ද්විතීයික ඇල්කොහොලයක ද්විතීයික ඇල්කිල් කාණ්ඩයක් ඇත. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R2.CHOH වේ. අයිසොප්‍රොපනෝල් (CH,)2. CHOH ද්විතීයික ඇල්කොහොලයකි. ඇල්කිල් කාණ්ඩය තෘතීයික වී නම් ඇල්කොහොලය තෘතීයික ඇල්කොහොලයකි. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R, C0G වේ. තෘතීයික බියුටනෝල් (CH2)2. COH මීට නිදසුනකි. <br /> <br /> ඇල්කොහොල්වලට ලාක්ෂණික වූ විවිධ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා හා ප්‍රයෝජන මහත් රාශියක් ඇත්තේය. මෙතිල් ඇල්කොහොල්, එතිල් ඇල්කොහොල්, ග්ලිසරෝල් හා බෙන්සයිල් ඇල්කොහොල් වැනි ඇල්කොහොලවල මේ ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඇල්කොහොලවලින් ජලය ඉවත් කළ විට ඊතර ලැබේ. ඇල්කොහොල හා අම්ල ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් නොයෙක් එස්ටර වර්ග සෑදේ. <br /> <br /> ඇල්කොහොලවලින් ලැබෙන ප්‍රයෝජන ද බොහොමයකි. ඒවා නොයෙක් කාර්මික ව්‍යාපාරවල යොදනු ලැබේ ([[ආසවනය]], [[එතිල් ඇල්කොහොල්]], [[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]], [[මද්‍යපාන]] යන ලිපි ද බලන්න).<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD&diff=11963 2026-10-14T10:01:26Z

<p>Senasinghe: '(මද්‍යසාර). සාරය යන අරුතෙන් යුත් ‘අල්කොහ්ල්’ (alko...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(මද්‍යසාර). සාරය යන අරුතෙන් යුත් ‘අල්කොහ්ල්’ (alkohl) යන අරාබි වචනයෙන් සැදුණ පදයකි. හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ එකකින් හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් හෝ සමන්විත කාබනික සංයෝග සමූහයකට ඇල්කොහොල් යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරනු ලැබේ. සුලභ ඇල්කොහොල වන එතිල් ඇල්කොහොල් (එතනෝල්) හා මෙතිල් ඇල්කොහොල් (මෙතනෝල්) ඇතුළත් වන ඇල්පැටික ඇල්කොහොල වූකලි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ එකකින් හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් හෝ සමන්විත ඇල්කිල් සංයෝග වේ. ඒවා හයිඩ්‍රොකාබන්වල හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයන් වශයෙන් සලකනු ලැබේ. අංශ දාමයක (side chain) වූ හයිඩ්රොක්සිල් කාණ්ඩයකින් සමන්විත ඇරොමැටික සංයෝග ඇරොමැටික ඇල්කොහොල් වේ. බෙන්සයිල් ඇල්කොහොල් (C,H,CH,OH) මීට නිදසුනකි. <br /> <br /> ඇල්කොහොල් වර්ගවල ඇති හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩවල සංඛ්‍යාව අනුව නොයෙක් ඇල්කොහොල් වර්ග මොනොහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල, ඩයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල, ට්‍රයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල යනාදි වශයෙන් වර්ග කරනු ලැබේ. මෙතනෝල් (CH, OH) හා එතනෝල් (C,Hś0G) මොනොහයිඩ්රික් ඇල්කොහොල්වලට නිදසුනි. මේ එක එකේ ඇත්තේ එක හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩයකි. ග්ලයිකෝල් [CH, (OH)] ඩයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොලයකි. එහි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ දෙකකි. ග්ලිසරෝල් [C3H, (OH),] ට්‍රයිහයිඩ්රික් ඇල්කොහොලයකි. එහි හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩ තුනකි. <br /> <br /> හයිඩ්‍රොක්සිල් කාණ්ඩය හා බැඳුණු ඇල්කිල් කාණ්ඩය ප්‍රාථමික ද ද්විතීයික ද නැතහොත් තෘතීයික ද යනුවෙන් සැලකීමෙන් ඇල්කොහොල ප්‍රාථමික, ද්විතීයික හෝ තෘතීයික වශයෙන් වර්ග කරනු ලැබේ. ඇල්කොහොල් වර්ගවල ඇති ඇල්කිල් කාණ්ඩවල සංඛ්‍යාව අනුව ද ඒවා වර්ග කරනු ලැබේ. ඇල්කිල් කාණ්ඩය ප්‍රාථමික එකක් නම් ඇල්කොහොලය ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලයකි. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R. CH, OH වේ. එතනෝල් (CH, CH,OH) ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලයකි. ද්විතීයික ඇල්කොහොලයක ද්විතීයික ඇල්කිල් කාණ්ඩයක් ඇත. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R2.CHOH වේ. අයිසොප්‍රොපනෝල් (CH,)2. CHOH ද්විතීයික ඇල්කොහොලයකි. ඇල්කිල් කාණ්ඩය තෘතීයික වී නම් ඇල්කොහොලය තෘතීයික ඇල්කොහොලයකි. ඒවායේ සාමාන්‍ය සූත්‍රය R, C0G වේ. තෘතීයික බියුටනෝල් (CH2)2. COH මීට නිදසුනකි. <br /> <br /> ඇල්කොහොල්වලට ලාක්ෂණික වූ විවිධ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා හා ප්‍රයෝජන මහත් රාශියක් ඇත්තේය. මෙතිල් ඇල්කොහොල්, එතිල් ඇල්කොහොල්, ග්ලිසරෝල් හා බෙන්සයිල් ඇල්කොහොල් වැනි ඇල්කොහොලවල මේ ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඇල්කොහොලවලින් ජලය ඉවත් කළ විට ඊතර ලැබේ. ඇල්කොහොල හා අම්ල ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් නොයෙක් එස්ටර වර්ග සෑදේ. <br /> <br /> ඇල්කොහොලවලින් ලැබෙන ප්‍රයෝජන ද බොහොමයකි. ඒවා නොයෙක් කාර්මික ව්‍යාපාරවල යොදනු ලැබේ ([[ආසවනය]], [[එතිල් ඇල්කොහොල්]], [[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]], [[මද්‍යපාන]] යන ලිපි ද බලන්න).<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9A%E0%B6%BA%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11962 2026-10-14T09:44:54Z

<p>Senasinghe: '(Alcaeus). ක්‍රි.පූ. 600 පමණ කාලයෙහි විසූ ග්‍රීක කවියෙක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alcaeus). ක්‍රි.පූ. 600 පමණ කාලයෙහි විසූ ග්‍රීක කවියෙකි‍. සැෆෝගේ සමකාලිකයකු වූ මෙතෙමේ ඇලෙක්සැන්ඩ්රියන් යුගයේ සාහිත්‍ය විචාරකයන් විසින් නම් කරන ලද ශ්‍රේෂ්ඨතම භාව කවීන් නව දෙනා අතුරෙහි වූවෙකි. ලෙස්බොස් දිවයිනෙහි මිටිලීනී නුවර රදල පවුලක උපන් මෙතෙමේ බොහෝ දේශපාලන අරගළවලට සම්බන්ධ විය. මොහුගේ පද්‍ය බොහොමයකට ම වස්තු වී ඇත්තේ ඉහත කී දේශපාලන අර්බුද හා බලාපොරොත්තු කඩවීම්, උද්‍යෝගය හා ආලය වැනි කරුණුය. එම කවිවලින් රණශූර කවියකුගේ භාවමය ආත්ම ප්‍රකාශනය මැනැවින් පිළිබිඹු වෙයි. ‘ඇල්කේයික්’ (Alcaic) නමින් ප්‍රකට වූ, ඔහුට ම ආවේණික වූ ඡන්දස් ක්‍රමය සැෆෝ විසින් ද (ලතින් සාහිත්‍යයෙහි) හොරස් විසින් ද අනුකරණය කරන ලදි. හොරස්ගේ දේශපාලන ස්තෝත්‍රවල හා මංගල ගීතිකා බොහෝ ගණනක ම ඇල්කේයස්ගේ ආභාසය පෙනේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ග්‍රීක කිවියෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%A2%E0%B7%93.%E0%B6%B4%E0%B7%93._%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9C%E0%B6%B8&diff=11961 2026-10-14T09:26:48Z

<p>Senasinghe: 'B.Sc., Ph.D., A.R.I.C., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ රසායන විද්‍යා...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>B.Sc., Ph.D., A.R.I.C., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ රසායන විද්‍යා අංශයේ කථිකාචාර්‍ය්‍ය.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11960 2026-10-14T09:25:01Z

<p>Senasinghe: '(Alkaloids). නයිට්‍රජන් අඩංගු භාස්මික සංයෝග රාශියක්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alkaloids). නයිට්‍රජන් අඩංගු භාස්මික සංයෝග රාශියක් ශාකයන්හි දක්නට ලැබේ. මේවා අතුරෙන් ව්‍යූහය අතින් තරමක් සංකීර්ණ වූ ද ඖෂධ වශයෙන් ප්‍රකට ගුණ ඇත්තා වූ ද සංයෝග සමූහයක් ඇල්කලොයිඩ නාමයෙන් හැඳින්වේ. <br /> <br /> සමහර ඇල්කලොයිඩ නම් කොට ඇත්තේ ඒවා ලැබෙන ශාකයන්ගේ නම්වලට අනුවය. නි. අ'ගට් (ergot) නමැති ශාකයෙන් අ'ගොමෙට්රීන් ලැබේ. ඇතැම් ඇල්කලොයිඩයන්ගේ නාමය ඒවායින් ඇතිවන කායික ප්‍රතිඵලයන්ට අනුව යෙදේ. නි. නිද්‍රාවට අධිගෘහිත ග්‍රීක දෙවියා වන මෝෆියස්ගේ නාමය මෝෆීන්වලට දී තිබේ. ඇල්කලොයිඩයක් පිළිබඳ පරීක්ෂණ පැවැත්වූ රස විද්‍යාඥයාගේ නම කිසිවිටෙක එම ඇල්කලොයිඩ යට දෙනු ලැබේ. නි. පෙලෙටියේ නමැති ප්‍රංස රස විද්‍යාඥයාගේ නම පෙලෙටියරීන්වලට දී තිබේ. <br /> <br /> ශාක කුල තිස් අටකට පමණ වැටෙන ශාකයන්ගෙන් ඇල්කලොයිඩ දක්නට ලැබෙන්නේ සියයට දහයකටත් වඩා අඩු ශාක සංඛ්‍යාවකය. ඇතැම් කුලයෙක ඇල්කලොයිඩ නිෂ්පාදනය කරන ගණ සියල්ලෙහි ම ඇල්කලොයිඩ නිෂ්පාදනය කරන විශේෂ ඇතුළත් වන පපවෙරාසේ කුලය හෙවත් අබින් කුලය අසාමාන්‍ය කුලයකි. ඇතැම් ගණයකට අයිති නොයෙක් විශේෂවලින් ලබාගන්නා ඇල්කලොයිඩ ඒවායේ රසායනික ව්‍යූහය අතින් බොහෝ දුරට සමානකම් දක්වයි. එක ම ඇල්කලොයිඩය නොයෙක් නොයෙක් ශාක කුලවල සෑදෙන්නට ද පුළුවන. නි. ශාක කුල හයක බ'බරීන් තිබේ. <br /> <br /> බීජ, කොළ, පොතු හා මුල් වැනි ශාකයේ නොයෙක් කොටස්වල ද ශීඝ්‍රව වැඩෙන ළපටි පටකයන්හි ද ඇලකලොයිඩ පිහිටා ඇත. ශාකයේ ඒ ඒ කොටස්වල අඩංගු ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණය විවිධය. සාමාන්‍යයෙන් තිබෙන්නේ සියයට එකකට (1%) ආසන්න ප්‍රමාණයකි. එහෙත් ඇතැම් විට ඊට අධික වූ ප්‍රමාණයක් ද තිබිය හැකිය. පරණ බ'බෙරි මුලේ සියයට දහයක් (10%) පමණ බ'බරීන් තිබේ. ඇතැම් කොටස්වල තිබෙන ඇල්කලොයිඩ් ප්‍රමාණය ඍතුවට අනුව අඩු වැඩි වේ. වැඩි ම ප්‍රමාණය තිබෙන්නේ මල් හටගන්නා අවස්ථාවේ මුල් හරියේ දීය. ඇතැම් ශාකයක තිබෙන ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණය කෙරෙහි පසේ ස්වභාවය හා දේශගුණය ද තරමක් දුරට බලපායි.<br /> <br /> ශාකයක් තුළ හුදු භස්ම වශයෙන් ඇල්කලොයිඩ හමුවන්නේ කලාතුරකිනි. ඒවා තිබෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ඇසිටික්, ඔක්සලික්, ලැක්ටික්, මැලික්, සිට්‍රීක්, ටාටරික් යනාදි අම්ලවල ලවණ වශයෙනි. ඇල්කලොයිඩ ලවණයන්ගේ ජලීය ද්‍රාවණවලට පොටෑසියම් ම'කියුරික් අයඩයිඩ් හෝ පොටෑසියම් අයඩයිඩ්හි ද්‍රවණය කළ අයඩීන් හෝ වැනි ප්‍රතිකාරක යෙදූ විට අවක්ෂේප නැතහොත් පාට ඇති වේ. ශාකවල ඇල්කලොයිඩ ඇද්දැයි දැනගැනීමට මේ පරීක්ෂාව කළ හැකිය. ඇල්කලොයිඩ පමණක් නොව ශාකවල තිබෙන අනෙක් සමහර නිෂ්පාදිතයන් ද මෙවැනි අවක්ෂේප හෝ පාට ඇති කරන හෙයින් මේ පරීක්ෂාවන් පිළිබඳ නිගමනයන්ට බැසීමේ දී පරිස්සම් විය යුතුයි. <br /> <br /> == ඇල්කලොයිඩ නිස්සාරණය ==<br /> ශාකයක එක ඇල්කලොයිඩයක් පමණක් ඇත්තේ කලාතුරකිනි. ශාකයක තිබෙන සම්පූර්ණ ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණය වෙන් කොට ගැනීමේ දී ඇල්කලොයිඩවල භාස්මික ගුණ ඉවහල් කොටගනු ලැබේ. ඇල්කලොයිඩ නිස්සාරණය පිණිස ශාකයක බීජ, පොතු, මුල් හෝ කොළ පාවිච්චි කළ හැකිය. එහෙත් බීජ පාවිච්චි කරන විට ඒවායේ තිබෙන මේද ඉවත් කිරීම සඳහා ඇතැම් විට පෙට්‍රෝලියම් ඊතර් මගින් ප්‍රාරම්භක නිස්සාරණයක් කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ශාක ද්‍රව්‍යවලින් ඇල්කලොයිඩ නිස්සාරණය කරගැනීමේ ඉතා සරල මාර්ගය නම් අම්ල ස්වල්පයක් සහිත ජලය යෙදීමයි. මෙවිට ද්‍රාව්‍ය ලවණ වශයෙන් ඇල්කලොයිඩ ජලයෙහි දිය වෙයි. ද්‍රාවණය භාස්මික කළ විට වෙන් වන ඇල්කලොයිඩයන් ජලය හා මිශ්‍ර නොවනසුලු ද්‍රාවක මගින් ආපසු ලබාගත හැකිය. එසේ කිරීමේ දී බොහෝ විට පරීක්ෂණ හා සම්බන්ධ වූ නොයෙක් දුෂ්කරතා ඇති වේ. ශාක ද්‍රව්‍යයෙන් නොයෙක් මැලියම් හා දුම්මල වර්ග ඇල්කලොයිඩ සමඟ ජලීය අම්ලයට යා හැකිය. අම්ල නිස්සාරණය පෙරා ගැනීම දුෂ්කර වේ. භාස්මික කළ නිස්සාරිත ද්‍රව්‍යය ජලය හා මිශ්‍ර නොවන ද්‍රාවක සමඟ මිශ්‍ර කළ විට තෛලෝද සෑදේ.<br /> <br /> වඩා සතුටුදායක ක්‍රමයක් නම් ශාක ද්‍රව්‍යය මෙතිල් හෝ එතිල් ඇල්කොහොල් සමඟ මිශ්‍ර කර ලැබෙන සාරය කුඩා පරිමාවක් වන තෙක් වාෂ්ප කොට අවශේෂය ආම්ලික කිරීමයි. ලවණ වශයෙන් ඇල්කලොයිඩ ඇත්තාවූ මේ ආම්ලික සාරය සාමාන්‍යයෙන් බොරය. තවද එහි එක්තරා ප්‍රමාණයක් දුම්මල ද්‍රව්‍ය අඩංගු වේ. ආම්ලික සාරකය රත් කර නටවා ශීතකරයක දවස් දෙක තුනක් තැබුවහොත් සාමාන්‍යයෙන් දුම්මල ද්‍රව්‍ය භාජනයේ පත්ලට බසී. එවිට බේරා වැක්කිරීමෙන් ආම්ලික සාරය පැහැදිලි ද්‍රව්‍යයක් වශයෙන් පහසුවෙන් වෙන් කරගත හැකිය. මේ සාරක භාස්මික කොට ජලය හා මිශ්‍ර නොවන ද්‍රාවකයක් සමඟ කළවම් කොට නිස්සාරණය කිරීමෙන් ඇල්කලොයිඩ ලබාගත හැකිය. <br /> <br /> තවත් ක්‍රමයක් නම් ශාක ද්‍රව්‍යය කෙළින් ම භාස්මික කළ විට පිට වන ඇල්කලොයිඩ ජලය හා මිශ්‍ර නොවන ද්‍රාවකයකින් නිස්සාරණය කිරීමයි. මේ ද්‍රාවණය ජලීය අම්ලයක් සමඟ මිශ්‍ර කළ විට සෙසු කාබනික ද්‍රව්‍ය ද්‍රාවකයේ ඉතිරි කොට ඇල්කලොයිඩ ජලීය ස්තරයන් කරා පැමිණේ. ජලීය අම්ල ද්‍රාවණයෙන් සාමාන්‍ය ක්‍රමයට ඇල්කලොයිඩ ලබාගත හැකියි. <br /> <br /> ඇල්කලොයිඩ වෙන් කර ගැනීමේ දී අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රියා මාර්ගය ශාකයෙන් ශාකයට වෙනස් වෙයි. ඉහත විස්තර කළ ක්‍රම තුන යම්යම් වෙනස්කම් සහිතව ඒ ඒ ශාක සඳහා යොදනු ලැබේ. මේ සෑම විටෙක දී ම ඇල්කලොයිඩ දෙකක හෝ ඊට වැඩි ගණනක හෝ මිශ්‍රණයක් ලැබේ. <br /> <br /> ශාකයෙන් සාමාන්‍යයෙන් ලබාගන්නා වූ මිශ්‍රණයෙන් ඒ ඒ ඇල්කලොයිඩය වෙන් වශයෙන් ලබා ගැනීමට පොදු ක්‍රියා මාර්ගයක් නියම කළ නොහැකිය. ඇල්කලොයිඩ භාගික ස්ඵටිකීකරණයට භාජන කිරීම ඉතාමත් ම සරල ක්‍රියාමාර්ගයයි. එහෙත් නොයෙක් විට ඒවායේ හයිඩ්‍රොක්ලෝරයිඩ, හයිඩ්‍රොබ්‍රෝමයිඩ, පික්රේට, ඔක්සලේට යනාදි ලවණ භාගික ස්ඵටිකීකරණයට භාජන කිරීම ද උපයෝගි කොට ගැනීමට සිදු වේ. මේ සඳහා වර්ණභේදන (chromatographic) ක්‍රම ද දැන් දැන් වැඩි වැඩියෙන් භාවිත කරනු ලැබේ.<br /> <br /> == ඇල්කලොයිඩවල ව්‍යූහය ==<br /> ඇල්කලොයිඩවල රසායනික ව්‍යූහ සංකීර්ණය. ඒ ව්‍යූහ පහදා දීම නොයෙක් විට කාබනික රසායන විද්‍යාවට එල්ල වූ අභියෝගයක්ව පවත්නේය. අනෙක් අතට, ඇල්කලොයිඩ පිළිබඳ පරීක්ෂණයන්ගෙන් ලබා ඇති දැනුම කාබනික රසායන විද්‍යාවේ දියුණුවට මහත් රුකුලක් වී තිබේ. [[පිරිඩීන්]] (බ.), [[ඉන්ඩෝල්]] (බ.), අයිසො-ක්වීනොලීන් වැනි විෂම චක්‍රීය ව්‍යූහ බොහෝ විට ඇල්කලොයිඩවල අන්තර්ගතය. නයිට්‍රජන් අඩංගු ඇතැම් විෂම චක්‍රීය පද්ධති (නි. පිරොලිසිඩීන් හා ක්විනොලිසිඩීන්) පළමුවෙන් සොයාගන්නා ලද්දේ ඇල්කලොයිඩවලය. ඕනෑ ම ඇල්කලොයිඩයක ව්‍යූහය සෙවීමේ සාමාන්‍ය ක්‍රමය නම් ඊට වඩා සරල වූ සංයෝග බවට ඒවා බිඳ මේ සංයෝගවල ව්‍යූහ පහදාගැනීමයි. ඊට පසු ඇල්කලොයිඩයේ ව්‍යූහය නිගමනය කරනු ලබන්නේත් ස්ථිර කරනු ලබන්නේත් දන්නාවූ ව්‍යූහවලින් යුක්ත ද්‍රව්‍යවලින් පටන් ගෙන කරනු ලබන සංශ්ලේෂණයෙනි. <br /> <br /> == ප්‍රයෝජන ==<br /> ශාකයක් තුළ වූ ඇල්කලොයිඩවලින් ශාකයට කිසි ප්‍රයෝජනයක් නැත. ඒවා ශාකවල උපදින නිෂ්ප්‍රයෝජන ද්‍රව්‍ය ලෙස සැලකිය හැකිය. එහෙත් ඒවා සත්වයන්ගේ පරිවෘත්තියෙහි දී උපදින නිෂ්ප්‍රයෝජන ද්‍රව්‍යවලින් දෙයාකාරයකින් වෙනස් වේ. පළමුවැන්න නම් ඒවා ශාකය තුළ ම රඳවාගැනීමයි. දෙවැන්න නම් ඒවා අණුවල සංකීර්ණතාව වැඩි වන ප්‍රතික්‍රියාවන්ගේ අවසාන ඵල වීමයි. සමහර ශාකයන්ගේ හෝර්මෝනවල සමතුලිතතාවක් ඇති කරගැනීමට මේ සංකීර්ණතාව වැඩි වන ප්‍රතික්‍රියා අවශ්‍ය විය හැකිය. නි. ට්‍රිප්ටොපේන් ඇල්කලොයිඩ බවට පරිවර්තනය වීම ඉන්ඩෝල්-3-ඇසිටික් අම්ලය නමැති ශාක වර්ධක හෝර්මෝනය අධික ලෙස සෑදීම අඩු කරලීමට ඉවහල් වනු විය හැකිය. <br /> <br /> ඇල්කලොයිඩ සෑදීමේ දී ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබෙන්නේ ශාකයේ තිබෙන නයිට්‍රජන්වලින් සුළු කොටසක් (1-2%) පමණකි. ඇල්කලොයිඩ සංශ්ලේෂණයේ දී ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබෙන නයිට්‍රජන් අඩංගු සංයෝග අතර ඇමයින, ඇමයිඩ හා ඇමයිනො-අම්ල අඩංගු වේ. මේ අන්තර සංයෝග ප්‍රෝටීන වියෝජනයෙනුත් ශාකයේ තිබෙන කාබොහයිඩ්රේට් සමග ඇමෝනියා ක්‍රියාකිරීමෙනුත් ඇති වීමට ඉඩ තිබේ. <br /> <br /> ඇල්කලොයිඩවල තිබෙන ඖෂධීය හා විෂ ලක්ෂණ නිසා වෙළහෙළඳාමෙහිත් නීතිය පිළිබඳ රසායන විද්‍යාවෙහිත් වැදගත් තැනක් ඒවාට අත්වේ. නි. සින්කෝනා පොත්තෙහි ඇති [[ක්විනීන්]] (බ.) මැලේරියාවට ඖෂධයකි. අබින් පැළෑටියෙන් ලබාගන්නා [[කොකේන්]] (බ.) ශරීරයේ කොටසක පමණක් තාවකාලික වශයෙන් වේදනාව නැති කරනු පිණිස යොදන ඖෂධයකි. නොබෝදා පරීක්ෂකයෝ රොවුල්ෆියා විශේෂවල (නි. [[ඒකාවේරිය]] බ.) තිබෙන ඇල්කලොයිඩ කෙරෙහි ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු කළහ. එම ඇල්කලොයිඩ මානසික ආබාධ හා අධික රුධිර පීඩනය සුව කිරීමට ප්‍රයෝජනවත් යයි සොයාගෙන තිබේ. <br /> <br /> (කර්තෘ: [[ජී.පී. වන්නිගම]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F&diff=11959 2026-10-14T06:09:06Z

<p>Senasinghe: 'උතුරු සයිබීරියාව, ඇලස්කාව, මධ්‍යම ආසියාව හා ජප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>උතුරු සයිබීරියාව, ඇලස්කාව, මධ්‍යම ආසියාව හා ජපානය වැනි ශීත ප්‍රදේශවලින් ශීත ඍතුවේ දී ලංකාවට පැමිණෙන කුරුල්ලන් කිහිප දෙනකුට ඔලෙයියා යන නාමය භාවිත කෙරේ. සැප්තැම්බර් හා ඔක්තෝබර් මාසවල දී මෙම පක්ෂීහු රංචු වශයෙන් ලංකාවට පැමිණෙති. <br /> <br /> ප්ලුවියාලිස් ඩොමිනිකා ෆුල්වා (Pluvialis dominica fulva Gmelin), චරඩ්රියුස් ලෙෂනෝල්ටි ලෙෂනෝල්ටි (Charadrius leschenaulti Lesson), චරඩ්රියුස් මොංගොලුස් අට්රිප්‍රොන්ස් (Ch. mongolus atrifrons Wagler), චරඩ්රියුස් ඩුබියුස් කුරොනිකුස් (Ch. dubius curonicus Gmelin), ස්ක්වටරොලා ස්කොටරොලා (Squatarola squatarola L.) හා අරෙනාරියා ඉන්ටෙර්ප්‍රෙස් ඉන්ටෙර්ප්‍රෙස් (Arenaria interpres interpres L.) යන කුරුල්ලෝ ඔලෙයියා යන නාමයෙන් හැඳින්වෙති. <br /> <br /> මේ ඔලෙයියන් සියල්ලනට ම පොදු වූ ලක්ෂණ කිහිපයක් පහත සඳහන් වේ. ඔලෙයියන්ට ශීඝ්‍රයෙන් පියාසර කළ හැකිය. ශීත සෘතුව ගතකිරීමට ලංකාවට පැමිණෙන ඔලෙයියෝ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ප්‍රජනනය සඳහා උතුරු සයිබීරියාව, ඇලස්කාව වැනි ශීත ප්‍රදේශවලට නැවත යති. මෙසේ ඔව්හු සැතැපුම් දහස් ගණන් පියාසර කරති. උන්ගේ පියාපත් උල්ය; පෙඳය කොටය, ශක්තිමත්ය. ශීත කාලයේ දී උන්ගේ පිහාටුවල පාට ග්‍රීෂ්ම කාලයේ පිහාටුවල පාටට වෙනස්ය. පියාසර නොකරන විට බිම ගැවසෙන ඔවුන් ගස් උඩ ගැවසෙන්නේ කලාතුරකිනි. මේ කුරුල්ලෝ ඇවිදින්නට හා දුවන්නට ඉතා සමත්ය. ඔව්හු කෘමීන්, කවචයන් (crustaceans) හා මෘද්වංශිකයන් (molluscs) ආහාර කොට ගනිති. ඔලෙයියෝ පැළෑටිවල කොළ හෝ ගෙඩි නොකති. ඔව්හු ජලාශයන් ළඟ ගැවසෙති. උන් බොහෝ දෙනකුට එක් එක් පාදයේ ඇත්තේ ඇඟිලි තුන බැගිනි. ඔලෙයියන් බිත්තර දමන්නේ බිමය. පොළොවෙහි නොගැඹුරු වළවල් හාරාගෙන ඒවායේ කූඩු සාදා ගනිති. <br /> <br /> ප්ලූවියාලිස් ඔලෙයියා ලංකාවට පැමිණි විට පාතරට නොයෙක් ප්‍රදේශවලට ද තරමක් කඳුකර ප්‍රදේශවලට ද පැතිරී යයි. කුඹුරු අයිනේ ද වැව් අද්දර ද ඌ ගැවසෙයි. ඌ අඟල් 8ක් පමණ දිගය. උගේ හොට කැස්වටුවාගේ හොටට වඩා කොටය. උගේ කකුල් කැස්වටුවාගේ කකුල්වලට වඩා දිගය. ශීත ඍතුවේ දී උගේ පිටේ පිහාටු දුඹුරුපාටය. අතරින් පතර කහපාටත් දක්නට ලැබේ. මුහුණේ වැඩි කොටස සුදුපාටය. බඩ පැත්තත් සුදුපාටය. කකුල් තද අළුපාටය. ග්‍රීෂ්ම සෘතුවේ දී උගේ පිටේ පිහාටු කළුපාටය. අතරින් පතර කහපාටත් ඇත. මුහුණ හා උගුර කළුපාටය. අප්‍රේල් මාසයේ දී මේ ඔලෙයියා ලංකාවෙන් පිට වී ආපසු උතුරු සයිබීරියාවට යන විට උගේ පිහාටු මේ පාටය. ශීත ඍතුවේ දී ඔලෙයියාගේ පෙනුම ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී උගේ පෙනුමට වෙනස් බැවින් ඌ එක ම විශේෂයට අයත් කුරුල්ලකු බව අඳුනා ගැනීම දුෂ්කරය. චරඩ්රියුස් ගණයට අයත් ඔලෙයියෝ මේ ඔලෙයියාට වඩා කුඩාය. චරඩ්රියුස් ලෙෂනෝල්ටි ලෙෂනෝල්ටි නමැති ඔලෙයියා පුත්තලම, යාපනය හා හම්බන්තොට වැනි වියළි පළාත්වල මුහුදු වෙරළට ආසන්න ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබේ. චරඩ්රියුස් මොංගොලුස් අට්රිප්‍රොන්ස් නමැති ඔලෙයියා දිවයිනේ වියළි ප්‍රදේශයට සීමා වේ. චරඩ්රියුස් ඩුබියුස් කුරොනිකුස් නමැති ඔලෙයියා උතුරු පළාතේ හා හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ මුහුදු වෙරළ ආසන්න පළාත්වල දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> ස්ක්වටරොලා ඔලෙයියා උතුරු පළාතේ වියළි ප්‍රදේශවල ද හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ ද දක්නට ලැබේ. ඌ කරදිය ඇති තැන්වල ගැවසෙයි. අරෙනාරියා ඔලෙයියා වියළි ප්‍රදේශයෙහි මුහුදු වෙරළේ දක්නට ලැබේ. ගල් සහිත දූපත් ඌට හිතකරය. <br /> <br /> මේ ඔලෙයියෝ සියල්ලෝ ම චරඩ්රිපෝමේස් (Charadriiformes) ගෝත්‍රයට අයත් වෙති. අරෙනාරියා ඔලෙයියා පමණක් ස්කොලොපකිඩෙ (Scolopacidae) කුලයට ද අනික් ඔලෙයියෝ චරඩ්රිඩේ (Charadridae) කුලයට ද අයත් වෙති.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A_%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%BA&diff=11958 2026-10-14T05:54:34Z

<p>Senasinghe: '(Oleic acid). CH=CH (CH2)7 COOH රසායනික සූත්‍රයෙන් හඳුන්වනු ලබන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Oleic acid). CH=CH (CH2)7 COOH රසායනික සූත්‍රයෙන් හඳුන්වනු ලබන අසන්තෘප්ත අම්ලයකි. මෙම අම්ලය එහි ග්ලිසරයිල් එස්ටරය වශයෙන් ස්වාභාවික තෙල් සහ මේදවල පිහිටයි ([[තෙල් සහ මේද]] බ). ඔලෙයික් අම්ලය පැහැයක් නොමැති තෙලකි. ද්‍රවාංකය සෙ. 16°කි. තාපාංකය සෙ. 286°කි. ජලයේ අද්‍රාව්‍යය. එහෙත් එතනෝල්වල හා ඊතරවල ද්‍රාව්‍යය. වි.ගු. 0.891කි. <br /> <br /> උත්ප්‍රේරකයක් ඇති විට ඔලෙයික් අම්ලය හයිඩ්රජනීකරණය කිරීමෙන් ස්ටියරික් අම්ලය ලැබේ. සීත තනුක ක්ෂාරීය පොටෑසියම් ප'මැංගනේට් ද්‍රාවණයක් මගින් හෝ ඇසිටික් අම්ලයේ ඇති හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් මගින් හෝ ඔලෙයික් අම්ලය 9:10 හයිඩ්‍රොක්සි ස්ටියරික් අම්ලයට හැරවිය හැකිය. ආම්ලික පොටෑසියම් ප’මැංගනේට් ද්‍රාවණයක් මගින් මෙම සංයෝගය ඔක්සිකරණය කිරීමේ දී ඇසලේයික් (azelaic) අම්ලය හා අයනීකරණය නොවන තවත් අම්ලයක් ලැබේ. ඔලෙයික් අම්ලයේ ද්විත්ව බන්ධනය 9:10 ස්ථානයේ ඇති බව මෙයින් පෙනී යයි. ඔලෙයික් අම්ලය ඕසෝනීකරණයෙන් ([[ඕසොනයිඩ]] බ.) මෙය තව දුරටත් ස්ඵුට කරගත හැකිය.<br /> <br /> 888888888888888888888888888 <br /> <br /> ‘සිස්’ ආකාරයේ (cis form) පවතින ඔලෙයික් අම්ලයට නයිට්‍රස් අම්ලය යෙදීමේ දී ‘ට්‍රාන්ස්’ ආකාරයට (trans form) පරිවර්තනය වීමෙන් එලෙයිඩික් (elaidic) අම්ලය ලැබේ. <br /> <br /> 888888888888888888888888888888 <br /> <br /> ඔලෙයික් අම්ලය ක්ෂාර සමඟ විලීන කළ කල්හි දාමයේ බිඳීමක් ඇති වී ඇසිටික් අම්ලය හා පැල්මිටික් අම්ලය ලැබේ. <br /> <br /> 8888888888888888888888888888<br /> <br /> සබන් වර්ග නිපදවීමේ දී ඔලෙයික් අම්ලය උපයෝගී කරගනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%8F&diff=11957 2026-10-14T05:46:37Z

<p>Senasinghe: '(ගෙරෙයොමෝපා සෙටිපෙර් - Gerremorpha setifer Hamilton - Buchanan). අඟල් 5ක්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ගෙරෙයොමෝපා සෙටිපෙර් - Gerremorpha setifer Hamilton - Buchanan). අඟල් 5ක් පමණ දිග රිදීපාට මත්ස්‍යයෙකි. මුහුදු වෙරළාසන්න මිරිදිය කලපුවල හා ගංගා මෝයවල මේ මත්ස්‍යයා සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> ඔලෙයාගේ හිස හා ශරීරය පතනශීල කොරපොතුවලින් වැසී ඇත. මුඛය පහළට දික් කළ හැකිය. හනුවල සිහින් දත් තිබේ. පෘෂ්ඨීය වරල් යටින් පාට ඉරි තුනක් ශරීරය හරහා වැටී තිබේ. උගේ වරල් කහපාටය.<br /> <br /> උඩැස්සා යන නාමය ද ඔලෙයාට භාවිත වෙයි. ඔලෙයාගේ මාංසය කෑමට සුදුසුය. ඔලෙයා පෙර්සිපෝමේස් (Persiformes) ගෝත්‍රයෙහි ගෙරිඩේ (Gerridae) කුලයට අයත්ය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%94%E0%B6%9C%E0%B7%99%E0%B6%A9%E0%B7%92_%E0%B6%9A%E0%B7%90%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%91%E0%B7%80%E0%B7%8F&diff=11956 2026-10-14T05:43:23Z

<p>Senasinghe: 'ලංකාව අසල මුහුදේ දක්නට ලැබෙන මේ කැස්බෑවා කැරෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ලංකාව අසල මුහුදේ දක්නට ලැබෙන මේ කැස්බෑවා කැරෙටා කැරෙටා ගිගස් (Caretta caretta gigas Deraniyagala) යනුවෙන් හැඳින්වේ. සමහර ඔලුගෙඩි කැස්බෑවුන් බරින් හොණ්ඩර 5ක් පමණ විය හැකිය. පරිණත ඔලුගෙඩි කැස්බෑවකුගේ උඩු පැත්ත රතුපාටට හුරු දුඹුරුපාටය. කහපාට පාර්ශ්වික පටියක් උගේ හිස දිගේ වැටී බෙල්ලේ කහපාටත් සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙය යටි කබලෙහි (plastron) ළා තැඹිලිපාට වේ. උගේ හිස ලොකුය. එය දළ වශයෙන් ත්‍රිකෝණාකාරය. කෙළින් පිහිටි පැති සහිත හොට කෙටිය. එහි කෙළවර උල් වී ඇත. උගේ වරූථකවල හෙවත් පොතුකඩවල (scutes) වින්‍යාසය නියතය. එක් එක් පැත්තේ සාමාන්‍යයෙන් දාර පොතුකඩ 13ක් තිබේ. කලාතුරකින් 12ක් තිබේ. පිරිමි ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ගෑනු සතාට වඩා ලොකුය. උගේ වලිගය ආලග්න (adpressed) පස්සා ගාත්වලට වඩා ටිකක් දිගය. ගෑනු සතාගේ වලිගය යටි කබලේ දාරය දක්වා පමණක් වේ. පිරිමි සතාගේ බෙල්ල ගෑනු සතාගේ බෙල්ලට වඩා කහපාටය. <br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් බෙල්ලන්, ඉකිරියන් හා කකුළුවන් වැනි සතුන් ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ආහාර කොට ගනී. මුහුදේ වැවෙන අල්ගේ පැළෑටි ද ඌ ආහාරයට ගනී. ලංකාව අසල මුහුදේ ජීවත් වන ඔලුගෙඩි කැස්බෑවාගේ ප්‍රජනනය පිළිබඳ කරුණු පැහැදිලි ලෙස දැනගෙන නැත. එහෙත් ඕස්ට්‍රේලියාව අසල මුහුදේ උන් පහසුවෙන් බෝවන බව දැනගෙන තිබේ. ගෑනු සතා මුහුදු වෙරළට ඇවිත් වැලි හාරා වළක් සාදාගෙන එහි බිත්තර දමන්නීය. වරකට දමන බිත්තර ගණන 125ක් පමණ වේ. බිත්තරයක විෂ්කම්භය සෙමී. 5ක් පමණය. බිත්තරවලින් පැටවුන් බිහිවුණු විගස ම උන් වැලි යටින් පිටතට අවුත් මුහුදට දුවනු පෙනේ. ඔලුගෙඩි කැස්බෑවකු ගොඩබිමට ගෙනා විට උගේ ශරීරයෙන් මඳ පිළී ගඳක් පැතිරේ. ගොඩබිම සිටින විට ඌ මිනිසුන් හපන්නට තැත්කරයි. එබැවින් දෙමළ මිනිස්සු ඌට ‘නායි ආමෛ’ (බලු කැස්බෑවා) යයි කියති.<br /> <br /> මේ ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ඉන්දියන් සාගරය, ශාන්තිකර සාගරය, මධ්‍යධරණී මුහුද හා නැගෙනහිර අත්ලන්තික් සාගරය යනාදි මුහුදුවල දක්නට ලැබේ. කැරෙටා කැරෙටා කැරෙටා නමින් හැඳින්වෙන තවත් ඔලුගෙඩි කැස්බෑවෙක් බටහිර අත්ලන්තික් සාගරයේ ජීවත් වේ. ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා රෙප්ටීලියා (Reptilia) වර්ගයෙහි ටෙස්ටුඩිනාටා (Testudina-ta) ගෝත්‍රයෙහි තෙකොපොරොයිඩෙයා (Thecophoroidea) උපගෝත්‍රයෙහි කැරෙටිඩෙ (Carettidae) කුලයට අයත්ය. ලෙපිඩොකෙලිස් ඔලිවසෙයා (Lepidochelys olivacea) හා කොල්පොකෙලිස් කෙම්පි (Colpochelys kempi) නමැති කැස්බෑවෝ දෙදෙනා ද කැරෙටිඩෙ කුලයට අයත්වෙති.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B7%8A&diff=11955 2026-10-14T05:24:53Z

<p>Senasinghe: '(ඔලෙයා එවුරොපෙයා - Olea europaea L.). සදාහරිත උප-නිවර්තන ග...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ඔලෙයා එවුරොපෙයා - Olea europaea L.). සදාහරිත උප-නිවර්තන ගසකි. එය අඩි 10 සිට 40 පමණ දක්වා උසට වැඩේ. කැළේ වැවෙන ඔලිව් ගස්වල කටු ඇත. ඔලිව් හෙමින් වැවෙන ගසකි. එහෙත් එයට දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් විය හැකිය. <br /> <br /> ඔලිව් පත්‍ර සම්මුඛය; තරමක් අණ්ඩාකාරය. පත්‍ර අග්‍ර තීව්‍රය. පත්‍රවල උඩු පැත්ත පලාවන්ය; යටි පැත්ත රිදී පාටය; ශල්කීයය. පුෂ්ප කුඩාය; සුදු පාටය; නාලාභයය. එක් එක් පුෂ්පය ඛණ්ඩිකා (lobes) සතරකට බෙදී ඇත. ඵලය අණ්ඩාකාර අෂ්ටිලයකි (drupe). එය පැසුණු විට සාමාන්‍යයෙන් කළු පාටය. ඵලයක බීජ එකක් හෝ දෙකක් තිබිය හැකිය. ඵලය තෙල් සහිතය.<br /> <br /> රසවත් ආහාරයක් වශයෙන් සලකනු ලබන ඔලිව් ගෙඩි ද නොයෙක් ආහාරවල යොදන ඔලිව් තෙල් ද ලබා ගැනීම පිණිස ඔලිව් ගස වවනු ලැබේ. ගෘහභාණ්ඩ සෑදීම පිණිස ඔලිව් ලීය පාවිච්චි කරනු ලැබේ. ඓතිහාසික යුගය ආරම්භයේ පටන් ම සුළු ආසියාවේ වැවුණු මේ ගස වැඩිකල් නොගොස් මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශවලට පැතිර ගියේය. ඕස්ට්‍රේලියාව, දකුණු අප්‍රිකාව, මෙක්සිකෝව හා කැලිෆෝනියාව වැනි ප්‍රදේශවල ද මේ ගස දැන් වවනු ලැබේ. කැලිෆෝනියාවේ අවුරුද්දකට නිපදවන ඔලිව් ගෙඩිවල හා ඔලිව් තෙල්වල වටිනාකම ඩොලර් 9,000,000ක් පමණ වේ. ඔලිව් ප්‍රභේද සිය ගණනක් ඇත. බීජ පැළ කිරීමෙන් හෝ අතුවල කැපුම්වලින් හෝ අංකුර බද්ධ කිරීමෙන් හෝ ඔලිව් ගස් ප්‍රචාරණය කළ හැකිය. බීජ පැළ කිරීමෙන් ලබාගන්නා ගස්වල ඵල වඩා හොඳ නැත. ඔලිව්මැස්සා වැනි කෘමීන් නිසා ඔලිව් ගස්වලට ඇතැම් රෝග වැලඳේ. බැක්ටීරියා රෝගයකටත් දිලීර රෝගයකටත් මේ ගස් ගොදුරු විය හැකිය. <br /> <br /> ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගවල සිට ම ඔලිව් අත්ත සාමයේ සංකේතයක් වශයෙන් යොදා ගෙන ඇත. ඔලිව් ගස ඔලයාසේ (Oleaceae) කුලයට අයත්ය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B7%8A_%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF&diff=11954 2026-10-14T05:19:08Z

<p>Senasinghe: 'ඔලිවෙටි කන්ද නමින් ද දන්නා මෙය ජුඩියානු සානුව...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඔලිවෙටි කන්ද නමින් ද දන්නා මෙය ජුඩියානු සානුවෙහි ජෙරුසලම් නගරයට නැගෙනහිරින් පිහිටි අඩි 2,700ක් උස කඳුවැටියකි. <br /> <br /> ක්‍රිස්තු භක්තිකයන්ගේ සිද්ධස්ථානයක් හැටියට ප්‍රකට මෙය හේබ්‍රෙව් ජාතික වීරයකු වූ දාවිත් රජතුමා සිය පුත් අබ්සලොම් කෙරෙන් පලාගොස් සැඟවී සිටි ස්ථානය වශයෙන් පරණ තෙස්තමේන්තුවේ ද යේසුස්වහන්සේ නිතර ගැවසුණු ස්ථානය වශයෙන් අලුත් තෙස්තමේන්තුවේ ද සඳහන් වේ. <br /> <br /> මෙම කඳුවැටියෙහි ගැලිලී, ඇසෙන්ෂන්, ප්‍රොෆට්, ඔෆෙන්ස් යනුවෙන් කඳු මුදුන් සතරක් ඇත. මේවා එක එකක් බයිබලයේ එන කිසියම් සිද්ධියක් ආශ්‍රිතය. ගැලිලී කඳු මුදුන යේසුස්වහන්සේ ස්වර්ගාරෝහණය කළ ස්ථානය වශයෙන් විශ්වාස කරනු ලැබේ. ගෙත්සෙමනී උයන පිහිටියේ මෙම කන්ද පාමුලය. ප්‍රොෆට් කන්දෙහි ඉපැරණි සොහොන් ගුහා වෙයි. ඔෆෙන්ස් කන්දෙහි සොලමන් රජතුමා විසින් ඉදි කරන ලද දේවස්ථාන ඇත.<br /> <br /> වත්මන්හි ජෙබල් එල් තෝර් යන අරාබි නාමයෙන් ද ඔලිව් කන්ද හැඳින්වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A_%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%BA&diff=11953 2026-10-14T05:12:11Z

<p>Senasinghe: '(Oxalic acid). සන්තෘප්ත ප්‍රබල ඩයිකාබොක්සිලික් අම්ලය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Oxalic acid). සන්තෘප්ත ප්‍රබල ඩයිකාබොක්සිලික් අම්ලයකි. එහි රසායනික සූත්‍රය C00H.C00H.2H 20 ය. අණුක භාරය 126.1ය. ඔක්සලික් අම්ලය වූකලි නිර්වර්ණ ස්ඵටික රූපී විෂ ද්‍රව්‍යයකි. ස්ඵටික ඒකානති (monoclinic)ය. ස්ඵටිකවල ද්‍රවාංකය සෙ. 101.5°ය. ඒවා ජලයේ හා ඇල්කොහොලවල ද්‍රවණය වේ. බොහෝ ශාකවල ඔක්සලික් අම්ලය තිබේ. නි. ඔක්සලික් අසෙටොසෙලා; රුමෙක්ස් අසෙටෝසා. සාමාන්‍යයෙන් මෙය ශාකවල තිබෙන්නේ ආම්ලික පොටෑසියම් ඔක්සලේට් හෝ කැල්සියම් ඔක්සලේට් වශයෙනි. ඔක්සලිඩාසේ කුලයට අයත් ඇතැම් ශාකවල මේ අම්ලය තිබෙන බැවින් එයට ඔක්සලික් යන නාමය දී ඇත. <br /> <br /> මුල දී ඔක්සලික් අම්ලය කාර්මික ලෙස නිපදවනු ලැබුවේ ලී කුඩු, විශේෂයෙන් කේතුධර ශාකවල ලී කුඩු, සෝඩියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් හා පොටෑසියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් සමග වාතයේ සෙ. 220° දී පිලිස්සීමෙනි. දැන් මේ අම්ලය කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ ක්ෂාරීය උත්ප්‍රේරකයක් ඇතිව සෝඩියම් පෝමේට් සෙ. 360°කට ශීඝ්‍ර ලෙස රත් කිරීමෙනි.<br /> <br /> 2 HCOONa 360°→(COONa)2, H2 .<br /> <br /> මින් ලැබෙන සෝඩියම් ඔක්සලේට්වලින් අම්ලය සාදාගනු ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී අම්ලය නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ කැල්සියම් ඔක්සලේට් සමග සල්පියුරික් අම්ලය ක්‍රියා කරවීමෙනි. ඉන් සෑදෙන කැල්සියම් සල්පේට් පෙරාහැර ඔක්සලික් අම්ලය වෙන් කරගනු ලැබේ. වැනේඩියම් පෙන්ටොක්සයිඩ් උත්ප්‍රේරකයක් වශයෙන් යොදා නයිට්රික් අම්ලයෙන් සුක්රෝස් ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් ද ඔක්සලික් අම්ලය සාදාගත හැකිය. <br /> <br /> C12 H22011+18[0] HNO/V205→6(COOH)2+ 5H2 0.<br /> <br /> පුස් මගින් සීනි ද්‍රාවණ පැසවා ඔක්සලික් අම්ලය නිෂ්පාදනය කරන තවත් කාර්මික ක්‍රමයක් ද ඇත. සෙ. 360° දී කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ධාරාවක සෝඩියම් රත් කළ විට සෝඩියම් ඔක්සලේට් සෑදේ. සෝඩියම් ලවණයෙන් අම්ලය සාදාගනු ලැබේ. <br /> <br /> ඔක්සලික් අම්ල ස්ඵටික සෙ. 105°ට පමණ රත් කළ විට එහි තිබෙන ජලය පිට වේ. මීට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකට රත් කළ විට අම්ලය වියෝජනය වී කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, කාබන් මොනොක්සයිඩ්, පෝමික් අම්ලය හා ජලය සෑදේ. <br /> <br /> (COOH)2 --→C02+H.C00H. <br /> <br /> (COOH2) --→ C02+ C0,+H2O. <br /> <br /> සල්පියුරික් අම්ලයත් සමඟ රත් කළ විට ඔක්සලික් අම්ලය වියෝජනය වී කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, කාබන් මොනොක්සයිඩ් හා ජලය සෑදේ. <br /> <br /> (COOH)2 --→H2 SO4→C02+,+C0+ H20.<br /> <br /> පොටෑසියම් ප’මැංගනේට් මගින් ඔක්සලික් අම්ලය ඔක්සිකරණය කෙරේ. <br /> <br /> (COOH)2 +[O] --→2 C02 + H20 <br /> <br /> ඩයිමෙතිල් ඔක්සලේට් (COOH3)2 හා ඩයිඑතිල් ඔක්සලේට් (COOC2 H5)2 ඔක්සලික් අම්ලයෙන් සෑදෙන [[එස්ටර]] (බ)‍. දෙකකි. සින්ක් හා සල්පියුරික් අම්ලයෙන් ඔක්සලික් අම්ලය ඔක්සිහරණය කළ විට ග්ලයිකොලික් අම්ලය (CH2 OH. COOH) සෑදේ. ඊයම් හා රසදිය කැතෝඩවල ඔක්සලික් අම්ලය විද්‍යුත් විච්‌‌ජේද්‍ය ඔක්සිහරණයට භාජන කළ විට ද ග්ලයිකොලික් අම්ලය සෑදේ. ඔක්සලික් අම්ලය ද්විභාස්මික අම්ලයක් වන බැවින් එයින් ලවණ දෙවර්ගයක් සෑදේ. සෝඩියම් ඔක්සලේට් (COONa)2 පූර්ණ ලවණයකට නිදසුනකි. ආම්ලික සෝඩියම් ඔක්සලේට් (COOH COONa) ආම්ලික ලවණයකට නිදසුනකි. ඇතැම් ආම්ලික ලවණ අම්ල අණුවක් සමඟ ස්ඵටික බවට හැරේ. පොටෑසියම් ටෙට්රඔක්සලේට් [COOK. COOH. (COOH)2 මෙවැනි ලවණයකට නිදසුනකි. බර ලෝහවල ඔක්සලේට ජලයේ අද්‍රාව්‍යය. එහෙත් ඒවා ක්ෂාරීය ඔක්සලේට ද්‍රාවණවල දිය වේ. මීට හේතුව සංකීර්ණ සංයෝග සෑදීමය. නි. පොටෑසියම් ඔක්සලටෝ ක්රෝමේට් [Cr (C,04)3]3−K3,3+. මේ සංකීර්ණ සංයෝග ප්‍රකාශ සක්‍රියතාව (optical activity) දක්වයි. <br /> <br /> පහත සඳහන් පරීක්ෂාවෙන් ඔක්සලික් අම්ලය අඳුනා ගත හැකිය. පරීක්ෂා නළයක රිසොසිනොල් (resorcinol) සමග ද්‍රාවණය රත් කොට සිසිල් වූ විට සල්පියුරික් අම්ල ස්තරයක් එකතු කරනු ලැබේ. ස්තර දෙක අතර නිල්පාට මුදුවක් සෑදේ නම් ද්‍රාවණය ඔක්සලික් අම්ලයයි. <br /> <br /> ඔක්සලික් අම්ලයෙන් ගන්නා ප්‍රයෝජන බොහෝයි. ග්ලිසරෝල් හා ස්ටියරේට (stearates) වැනි රසායන ද්‍රව්‍ය ශුද්ධ කිරීම සඳහා මේ අම්ලය යොදනු ලැබේ. පිදුරු ආදිය විරංජන කිරීමට ද එය යොදනු ලැබේ. යකඩ සමග සංකීර්ණ පෙරොඔක්සලේට් අයනයක් සෑදෙන බැවින් රෙදිපිළීවලින් තීන්ත සහ මලකඩ ඉවත් කිරීම සඳහා එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. තීන්ත සහ නොයෙක් සායම් වර්ග නිෂ්පාදනයෙහි ද හම් හා රෙදිපිළී කර්මාන්තවල ද ඔක්සලික් අම්ලය යොදනු ලැබේ. රසායනික ප්‍රතිකාරකයක් වශයෙනුත් මේ අම්ලය බෙහෙවින් පාවිච්චි කරනු ලැබේ. විඛාදන නිෂේධකයක කුඩා ප්‍රමාණයක් එකතු කරන ලද ඔක්සලික් අම්ලය මෝටර් රථවල යන්ත්‍ර සිසිල් කරන රේඩියේටරවල කොරල වැනි ව සෑදෙන මල ඉවත් කිරීමට යොදන ද්‍රව්‍යවල ප්‍රධාන සංඝටකයක් වේ. <br /> <br /> ඔක්සලික් අම්ලය ශරීරගත වීමෙන් විෂක් ඇති වුවහොත් ඒ විෂ මැරීමට කිරි හුනු (milk of lime) හෝ රටහුනු හෝ දිය කොට පෙවිය යුතුය. ඊට පසු වස්ති කිරීමෙන් හෝ එරඬු තෙල් දීමෙන් මල පහ කැරැවිය යුතුය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11952 2026-10-14T04:36:04Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|110px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. [[ගොනුව:5-435-33.jpg|140px]]. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-32.jpg|200px]]<br /> <br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11951 2026-10-14T04:35:41Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|110px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. [[ගොනුව:5-435-33.jpg|140px]]. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-32.jpg|300px]]<br /> <br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-32.jpg&diff=11950 2026-10-14T04:34:49Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11949 2026-10-14T04:32:59Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|110px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. [[ගොනුව:5-435-33.jpg|140px]]. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11948 2026-10-14T04:32:29Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|110px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. [[ගොනුව:5-435-33.jpg|120px]]. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11947 2026-10-14T04:31:41Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|120px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. [[ගොනුව:5-435-33.jpg|150px]]. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-33.jpg&diff=11946 2026-10-14T04:30:50Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11945 2026-10-14T04:28:39Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|120px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|140px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11944 2026-10-14T04:28:09Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|120px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|130px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11943 2026-10-14T04:27:47Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|140px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|120px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11942 2026-10-14T04:27:21Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|120px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. [[ගොනුව:5-435-30.jpg|120px]]. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-30.jpg&diff=11941 2026-10-14T04:26:31Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11940 2026-10-14T04:26:01Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|120px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11939 2026-10-14T04:25:40Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. [[ගොනුව:5-435-29.jpg|150px]]. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-29.jpg&diff=11938 2026-10-14T04:24:39Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11937 2026-10-14T04:24:15Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|25px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11936 2026-10-14T04:23:55Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. [[ගොනුව:5-435-28.jpg|30px]], සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-28.jpg&diff=11935 2026-10-14T04:23:05Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11934 2026-10-14T04:22:30Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. CO, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11933 2026-10-14T04:21:53Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|180px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11932 2026-10-14T04:21:34Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|170px]] හෙවත් [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]].<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11931 2026-10-14T04:20:26Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|170px]] හෙවත් Mg0.<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11930 2026-10-14T04:20:04Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-27.jpg|150px]] හෙවත් Mg0.<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-27.jpg&diff=11929 2026-10-14T04:19:07Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11928 2026-10-14T04:17:53Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|150px]]<br /> <br /> හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11927 2026-10-14T04:17:35Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|100px]]<br /> <br /> හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11926 2026-10-14T04:17:14Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|100px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|200px]]<br /> <br /> හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11925 2026-10-14T04:17:01Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-26.jpg|200px]]<br /> <br /> හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-26.jpg&diff=11924 2026-10-14T04:16:18Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11923 2026-10-14T04:15:47Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> Mg – 2e- = Mg++<br /> 0 + 2e- =0--<br /> Mg++ +0-- = Mg++0-- හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-435-25.jpg&diff=11922 2026-10-14T04:15:13Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11921 2026-10-14T04:15:02Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී සෑදේ. <br /> Mg – 2e- = Mg++<br /> 0 + 2e- =0--<br /> Mg++ +0-- = Mg++0-- හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9&diff=11920 2026-10-14T04:14:23Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Oxides). ඔක්සිජන් හා වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයන් සංයෝජනය වීමෙන් සෑදෙන ද්ව්‍යංගී සංයෝගවලට (binary compounds) ඔක්සයිඩ යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වේ (නි. [[ගොනුව:5-434-2.jpg|35px]][[ගොනුව:5-434-3.jpg|110px]] ලෝහමය මූලද්‍රව්‍ය එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී සෑදෙන සංයෝගයකටත් ඔක්සයිඩය යයි කියනු ලැබේ. මේ ආකාරයෙන් බොහෝ ඛනිජ වර්ග ද්විත්ව ඔක්සයිඩ හෝ බහු-ඔක්සයිඩ හෝ වේ (නි. ක්රෝමයිට් [[ගොනුව:5-435-1.jpg|60px]] මැග්නීසියො පෙරයිට් [[ගොනුව:5-435-4.jpg|80px]] කාබනික ඛණ්ඩකයක් සමග ඔක්සිජන් සංයෝජනය වී ඔක්සයිඩයක් සෑදෙන්නට පුළුවන. (නි. එතිලීන් ඔක්සයිඩ් [[ගොනුව:5-435-5.jpg|60px]] පෘථිවි ජලගෝලයෙහි (hydrosphere) ද ශිලාගෝලයෙහි (lithosphere) ද බොහෝ ඔක්සයිඩ තිබේ. හයිඩ්රජන්වල ඔක්සයිඩයක් වූ ජලයෙන් ජලගෝලය ප්‍රධාන වශයෙන් ම සමන්විතය. සරල ඔක්සයිඩ (නි. හෙමටයිට් [[ගොනුව:5-435-6.jpg|60px]] බෝක්සයිට් [[ගොනුව:5-435-7.jpg|80px]] හෝ සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ (නි. ස්පිනල් MgAl2 04 , හිර්සිනයිට් [[ගොනුව:5-435-9.jpg|80px]] වූ බොහෝ ඛනිජ වර්ග ශිලාගෝලයෙහි දක්නට ලැබේ. පාංශුවලින් කොටසක් සෑදී ඇත්තේ ඔක්සයිඩවලිනි (නි. සිලිකා [[ගොනුව:5-435-10.jpg|50px]] සිලිකා වූකලි පෘථිවි කබොල්ලේ බෙහෙවින් තිබෙන සංයෝගයකි. ඇතැම් සතුන්ගේ හා ශාකයන්ගේ පටකවලත් එය දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> නිෂ්ක්‍රිය වායු හැර අනික් මූල ද්‍රව්‍ය සියල්ල ම කිසියම් ක්‍රමයකින් හෝ ඔක්සයිඩ සාදයි. බොහෝ ඔක්සයිඩ සෑදෙන්නේ ඔක්සිජන් කෙළින් ම මූලද්‍රව්‍යයන් සමඟ, විශේෂයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී, සංයෝජනය වීමෙනි [[ගොනුව:5-435-11.jpg|100px]][[ගොනුව:5-435-12.jpg|55px]] ඔක්සිජන් අඩංගු ඇතැම් සංයෝග රත් කිරීමෙන් ද ඔක්සයිඩ සාදාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-13.jpg|200px]] <br /> <br /> රන් හා ප්ලැටිනම් වැනි උච්ච ලෝහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන්හි දී පවා ඔක්සිජන් සමග කෙළින් ම සංයෝජනය නොවේ. එවැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සාදාගත හැක්කේ ඒවායේ ලවණවලිනි. සංකීර්ණ ද්‍රව්‍යයන්ගේ දහනයෙන් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය [[ගොනුව:5-435-14.jpg|170px]]මෙහි දී මීතේන් සාදන මූල ද්‍රව්‍ය දෙක ම ඒවායේ ඔක්සයිඩ බවට පරිවර්තනය වේ. ඔක්සිජන් අඩංගු ද්‍රව්‍යයන් සම්බන්ධ වන වෙනත් ප්‍රතික්‍රියාවලින් ද ඔක්සයිඩ ලබාගත හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-435-15.jpg|200px]]<br /> <br /> බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවලින් ඔක්සයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. යකඩවලින් 3ක් සෑදේ: [[ගොනුව:5-435-16.jpg|110px]] නයිට්රජන්වලින් 5ක් ලැබේ: [[ගොනුව:5-435-17.jpg|100px]]8888888888888 [[ආවර්තිතා චක්‍රය]] (බ.) දෙස බැලුවහොත් අපට පෙනෙන්නේ I කාණ්ඩයේ ඔක්සයිඩවල ආකාරය [[ගොනුව:5-435-19.jpg|40px]]බව ද II කාණ්ඩයේ MO බව ද III කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-20.jpg|40px]] බව ද IV කාණ්ඩයේ [[ගොනුව:5-435-21.jpg|30px]] බව ද යනාදි වශයෙනි. මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩය [[ගොනුව:5-435-22.jpg|40px]] වැනි දර්ශීය ලෝහමය ඔක්සයිඩයක් එහි සංඝටක පරමාණුවලින් සෑදීම මෙසේ විස්තර කළ හැකිය. මෙය සෑදීමේ දී එක් එක් මැග්නීසියම් පරමාණුවක් ඔක්සිජන් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් දෙයි. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය නම් ද්විත්ව ධන ආරෝපණයක් සහිත මැග්නීසියම් අයනයක් [[ගොනුව:5-435-23.jpg|50px]] ද ද්විත්ව ඍණ ආරෝපණයක් සහිත ඔක්සිජන් අයනයක් (0--) ද සෑදීමය. මෙලෙස සෑදුණු අයන දෙක අතර ආකර්ෂණයක් ඇති වී [[ගොනුව:5-435-25.jpg|30px]] සෑදේ. <br /> Mg – 2e- = Mg++<br /> 0 + 2e- =0--<br /> Mg++ +0-- = Mg++0-- හෙවත් Mg0.<br /> සාමාන්‍යයෙන් අලෝහවල ඔක්සයිඩ වාෂ්පශීල සංයෝග වේ. මේවායේ සංඝටක පරමාණු සහසංයුජ (covalent) බන්ධනවලින් එකට අල්ලා ගෙන තිබේ. මේ ඔක්සයිඩ සෑදීමේ දී එක පරමාණුවකින් අනික් පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන නොදෙයි. C0, සෑදීමේ දී සංයෝජනය වන C පරමාණු හා O පරමාණු ඒවා අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ බෙදා ගනිමින් සංයෝජනය වූ පරමාණුවලට පොදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල සාදයි.<br /> <br /> ඔක්සයිඩවල භෞතික ගුණ විවිධය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන්හි දී බොහෝ ඔක්සයිඩ ඝන ද්‍රව්‍යයි. ස්වල්පයක් වායුයි. ඔක්සයිඩවල විශිෂ්ට ගුරුත්ව ද ද්‍රවාංක ද තාපාංක ද බෙහෙවින් වෙනස්ය. බොහෝ ලෝහමය ඔක්සයිඩ ඔක්සිහරණය කළ විට ලෝහය සෑදේ. නි. PbO+C=Pb+ CO. මේ ක්‍රමයෙන් යකඩ, ඊයම් හා සින්ක් ඒවායේ ඔක්සයිඩවලින් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. නි. Fe 2O3+3C=2Fe+3C0. මේ අවස්ථාවල දී යොදනු ලබන පොදු ඔක්සිහාරකය කෝක් (කාබන්) වේ. ජලයත් සමඟ ඔක්සයිඩ ක්‍රියා කිරීම ඒවායේ වැදගත් රසායනික ගුණයකි. පොටෑසියම්, සෝඩියම් හා කැල්සියම් වැනි ඉතා ක්‍රියාකාරී ලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ක්ෂාර නමැති භස්ම සාදයි. නි. Na2 0+H2 0=2NaOH. කොපර් ඔක්සයිඩ් (CuO) හා මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO) වැනි අනික් ලෝහමය ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. ඒවා අම්ල සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ සාදයි.<br /> CuO + 2HC1=CuCl2 + H2 0.<br /> Mg 0 + H 2S04= MgSO4 + H 20<br /> කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හා සල්පර් ට්රයොක්සයිඩ් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ ජලයේ ද්‍රවණය වීමෙන් අම්ල සෑදේ.<br /> C02 + H2 O=H2 CO3<br /> SO3 +H2 O= H2 SO4<br /> වෙනස්වනසුලු සංයුජතා ඇති වැනේඩියම් වැනි ලෝහවල ඔක්සයිඩ සමඟ ලෝහමය ඔක්සයිඩ මිශ්‍ර කොටගත් මිශ්‍රණ උත්ප්‍රේරක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ ([[උත්ප්‍රේරණය]] බ.) <br /> <br /> ප්‍රධාන වර්ග 8කට ඔක්සයිඩ වර්ග කළ හැකිය: (1) ආම්ලික ඔක්සයිඩ, (2) භාස්මික ඔක්සයිඩ, (3) උදාසීන ඔක්සයිඩ, (4) උභයගුණී ඔක්සයිඩ, (5) සබ්ඔක්සයිඩ, (6) පෙරොක්සයිඩ හා ඩයොක්සයිඩ ඇතුළත් උච්ච ඔක්සයිඩ, (7) මිශ්‍ර හෙවත් සංයුක්ත ඔක්සයිඩ, (8) සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ යනුවෙනි. <br /> <br /> == ආම්ලික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා භස්ම සමඟ ක්‍රියාකොට ලවණ සාදයි.<br /> 2NaOH + C02=Na2 C02 + H2 0. <br /> බොහෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කොට අම්ල සාදයි.<br /> P2 O2 + H2 0=2HPO2<br /> නයිට්රජන්, කාබන්, සල්පර් හා පොස්පරස් වැනි අලෝහවල ඔක්සයිඩ මේ වර්ගයට අයත්ය. අලෝහයකින් ඔක්සයිඩ ශ්‍රේණියක් සෑදේ නම් ඔක්සයිඩවල තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය වැඩි වන විට ඒවායේ ආම්ලිකත්වය ද වැඩි වේ. නි. S03 වල ආම්ලිකත්වය S02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. එමෙන් ම N2 03 වල ආම්ලිකත්වය N02 වල ආම්ලිකත්වයට වඩා වැඩිය. <br /> <br /> == භාස්මික ඔක්සයිඩ ==<br /> මේවා සියල්ල ම අම්ල සමග හෝ ආම්ලික ඔක්සයිඩ් සමඟ හෝ ක්‍රියා කොට ලවණ සාදයි. <br /> MgO + H2 S04 =Mg S04 + H2 0. <br /> භාස්මික ඔක්සයිඩ ලෝහවලින් ලැබේ.<br /> <br /> == උභයගුණී ඔක්සයිඩ ==<br /> ආම්ලික ඔක්සයිඩ හා භාස්මික ඔක්සයිඩ දෙවර්ගයේ ම ගුණ මේ ඔක්සයිඩවලට ඇත. භස්ම සමඟ ඒවා ආම්ලික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි. අම්ල සමඟ ඒවා හාස්මික ඔක්සයිඩ සේ ක්‍රියා කරයි.<br /> Zn0 + 2HCl=ZnCl2 + H2 0.<br /> Zn0 + 2NaOH=Na2, Zn0 2 + H2 0.<br /> A12,02, ද උභයගුණී ඔක්සයිඩයකි. <br /> <br /> == උදාසීන ඔක්සයිඩ ==<br /> අම්ල හෝ භස්ම සෑදීමට මේවා ජලය සමඟ සංයෝජනය නොවේ. මේ ඔක්සයිඩ ප්‍රතික්‍රියා කොට ලවණ නොසාදයි. නි . C0; N2 0<br /> <br /> == සබ්ඔක්සයිඩ ==<br /> සාමාන්‍ය ස්ථායී ඔක්සයිඩයක තිබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයට වඩා මේවායේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුය. නි. කාබන් සබ්ඔක්සයිඩ් C2 02 ) හා ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩ් (Pb2,O). ඊයම් හා ලෙඩ් මොනොක්සයිඩයේ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් ලෙඩ් සබ්ඔක්සයිඩය දැන් සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> == උච්ච ඔක්සයිඩ ==<br /> දර්ශීය ඔක්සයිඩයකට වඩා පෙරොක්සයිඩයක හෝ ඩයොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් තිබේ. තනුක අම්ල සමඟ පෙරොක්සයිඩයක් ප්‍රතික්‍රියා කරන විට හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් ලැබේ.<br /> Ba02 + H2 S04 = Ba SO4, + H2 02 <br /> පෙරොක්සයිඩයක ඔක්සිජන් පරමාණු —0–0— වින්‍යාසය සාදමින් එකට සම්බන්ධ වී තිබේ. <br /> <br /> Pb O2 හා Mn02 ඩයොක්සයිඩ වශයෙන් හැඳින්වේ. මේවායේ අණුක ව්‍යූහය සැබෑ පෙරොක්සයිඩයක අණුක ව්‍යූහයට සමාන නොවේ. මේවා තනුක අම්ල සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් H2,02 , නොලැබේ. මේවා ප්‍රබල ඔක්සිකාරකයෝය. සාන්ද්‍ර HC1 සමඟ මේවා ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලෝරීන් සෑදේ.<br /> Mn02 + 4HC1=Mn Cl2, + C12, + 2H2 ,0. <br /> <br /> == මිශ්‍ර ඔක්සයිඩ ==<br /> Pb3 ,04 , Fe3 04 හා Mn304, මිශ්‍ර ඔක්සයිඩවලට නිදසුනි. ඔක්සයිඩ දෙකක සංයෝග වශයෙන් මේවා ක්‍රියා කරයි. Pb304 (රෙඩ් ලෙඩ්) ක්‍රියා කරන්නේ 2Pb O හා Pb02 වල සංයෝගයක් වශයෙනි. රෙඩ් ලෙඩ් නයිට්රික් අම්ලය සමඟ ක්‍රියා කළ විට ලෙඩ් නයිට්රේට් හා ලෙඩ් ඩයොක්සයිඩ් සෑදේ. <br /> <br /> Pb3, O4+4HNO3 = 2Pb (NO3)2+Pb O2+2H 20. <br /> <br /> මේ ඔක්සයිඩ හා සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ අතර ඇතැම් සමානකම් ඇත. <br /> <br /> == සංකීර්ණ ඔක්සයිඩ ==<br /> Fe A12 04 , හා Zu Al204 සංකීර්ණ ඔක්සයිඩවලට නිදසුන් සේ සැලකිය හැකිය. මේවා ඔක්සිජන් අයන හා ධන ලෝහමය අයන සාදන සමූහවලින් සමන්විතය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe