http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Senasinghe 2026-06-27T20:04:36Z පරිශීලකගේ දායකත්ව MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%93%E0%B6%B8&diff=11351 2026-06-26T10:33:52Z

<p>Senasinghe: '(Oximes). ඔක්සීම වූකලි &gt; C: NOH ඛණ්ඩය අඩංගු කාබනික රසායන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Oximes). ඔක්සීම වූකලි &gt; C: NOH ඛණ්ඩය අඩංගු කාබනික රසායන සංයෝග පද්ධතියකි. ත්‍රිමාන රසායන විද්‍යාවේ දී, රසායන සංයෝග සංශ්ලේෂණයේ දී හා රසායන සංයෝගවල අනන්‍යතාව පරීක්ෂා කිරීමේ දී ඔක්සීමවලට වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ. 1878 දී වික්ටර් මෙයාර් විසින් පළමුවෙන් ම ඔක්සීම නිපදවන ලදි. ඔක්සීම, ඇල්ඩිහයිඩ්වල හා කීටෝනවල ව්‍යුත්පන්න වශයෙන් සලකා ඇල්ඩොක්සීම හා කීටොක්සීම යනු විසින් කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ. <br /> <br /> ඇල්ඩිහයිඩයක් හෝ කීටෝනයක් මත හයිඩ්‍රොක්සිලැමයින්වල ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ද, සක්‍රිය මෙතිල් හෝ මෙතිලීන් ඛණ්ඩය අඩංගු සංයෝග මත නයිට්‍රස් අම්ලයේ හෝ නයිට්‍රස් අම්ලයේ එස්ටරවල ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ද ඔක්සීම ලැබේ. <br /> <br /> සරල සාමාජික සංයෝග කීපයක් ඇරුණු විට ඔක්සිම ස්ඵටිකරූප ඝන ද්‍රව්‍යයෝය. දුර්වල ආම්ලික ගුණ ද, දුර්වල හාස්මික ගුණ ද, ඔක්සිමවල දක්නට ලැබේ. සියලු ම ඔක්සිම ජලීය (aqueous) ඛනිජ අම්ල මගින් අනුරූප මව් ඇල්ඩිහයිඩයට හෝ කීටෝනයට හා හයිඩ්‍රොක්සිලැමයින්වලට ජලවිච්ඡේදනය කළ හැකිය. එහෙත් ජලීය ක්ෂාර විෂයෙහි ඔක්සිම ස්ථායී බවක් දක්වයි. <br /> <br /> ඔක්සිම ප්‍රාථමික ඇමීනවලට ඔක්සිහරණය කළ හැකිය. සංශ්ලේෂණ කටයුතුවල දී මෙය වැදගත් ප්‍රතික්‍රියාවකි. &gt;C=0→CHNH2 වෙනත් ක්‍රම මගින් නිපැදවීමට අපහසු ඇරෝමැටික ඇමීන නිපැදවීම සඳහා මෙය උපයෝගී කරගත හැකිය. මෙතිල්ඩිහයිඩො ඒබයිටේට්වලින් මෙතිල් 6-ඇමිනො ඩිහයිඩ්‍රොඵ්බයිටේට් නිපැදවීම මීට නිදසුනක් වශයෙන් දැක්විය හැකිය. නයිට්‍රොකරණයේ දී 6, 8 ඩයිනයිට්‍රො සංයෝගය සෑදෙන නිසා සාමාන්‍ය ක්‍රමය අනුව මෙහි දී ඇමීනය නිපැදවීමට නොපිළිවන. <br /> <br /> ඇන්හයිඩ්‍රයිඩ හෝ අම්ල ක්ලෝරයිඩ මගින් ඇල්ඩොක්සීම නයිට්‍රයිලයන්ට විජලනය කළ හැකිය.<br /> -CH: NOH→-CN+H2O <br /> <br /> බෙක්මාන් පරිණාමණය (transformation) කීටොක්සීම්වල ලාක්ෂණික ප්‍රතික්‍රියාවකි. සල්පියුරික් අම්ලය, හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය හා පොස්පරස් පෙන්ට ක්ලෝරයිඩ් වැනි ප්‍රතිකාරක යෙදූ විට කීටොක්සීම් අණුක ප්‍රතිසංවිධානයෙන් අම්ල ඒමයිඩයට හැරේ. මෙම ප්‍රතිසංවිධානය බෙක්මාන් පරිණාමණයයි. මේ උපයෝගී කරගැනීමෙන් කීටොක්සීම්වල ව්‍යූහය ද, එමගින් මව් කීටෝනයේ ව්‍යූහය ද නිර්ණය කිරීමට පිළිවන.<br /> <br /> ඇතැම් ඔක්සීම ලෝහ සමග ස්ථායී සංගත (Co-ordinated) සංයෝග සාදයි. සමීප සම්බන්ධතාවක් දක්වන ලෝහයන්ගේ සංගත සංයෝගවල ද්‍රාව්‍යතාවේ පැහැදිලි වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ. මේ නිසා ගුණාත්මක විශ්ලේෂණයේ දී ඔක්සීම මෙම ලෝහ හඳුනාගැනීම සඳහා උපයෝගී කරගත හැකිය. නිදසුනක් වශයෙන් ඩයිමිතයිල් ග්ලයිඔක්සීම් 8888888888888888888888888888 ගනිමු. <br /> <br /> ඩයිකීටෝන ඔක්සීමයකි. ලෝහ සමග ප්‍රතික්‍රියාවෙන් ඩයිමීතයිල් ග්ලයිඔක්සීම් සංකීර්ණ සංයෝග පද්ධතියක් දේ. මෙම සංකීර්ණ සංයෝග අතුරෙන් නිකල්වල හා පැලේඩියම්වල සංයෝග තනුක අම්ලවල ද, තනුක භස්මවල ද අද්‍රාව්‍යය. එමනිසා නිකල් හා පැලේඩියම් හඳුනා ගැනීම සඳහා ඩයිමීතයිල් ග්ලයිඔක්සීම් ප්‍රතිකාරකයක් වශයෙන් උපයෝගී කරගනිත්. විශේෂයෙන් ම නිකල් හා කොබෝල්ට් වෙන්කර හඳුනාගැනීම සඳහා ඩයිමීතයිල් ග්ලයිඔක්සීම් උපයෝගී කරගනු ලැබේ. <br /> <br /> බොහෝ ඇල්ඩොක්සීම හා කීටොක්සීම සමාවයවික (isomeric) ආකාර දෙකකින් විද්‍යමාන වේ. මේ නිසා ත්‍රිමාන රසායන විද්‍යාවේ දී ඔක්සීම වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. ([[ත්‍රිමාන රසායන විද්‍යාව]] බ.) මීට නිදසුනක් වශයෙන් සිස්-බෙන්සල් ඩොක්සීම් හා ට්‍රාන්ස්-බෙන්සල්ඩොක්සීම් දැක්විය හැකිය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11350 2026-06-26T10:11:13Z

<p>Senasinghe: '(Oxyrhyneus). දැනට බැහ්නෑසා (Behnesa) නමින් හඳුන්වනු ලබන මෙම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Oxyrhyneus). දැනට බැහ්නෑසා (Behnesa) නමින් හඳුන්වනු ලබන මෙම නගරය පැරණි මිසරයේ ප්‍රාදේශික රාජධානියක් විය. මෙය නයිල් නදියේ වම් පස තීරයේ කයිරෝ නගරයට සැතැපුම් 110ක් නිරිත දිගින් පිහිටියේය. <br /> <br /> 1897 සිට 1922 දක්වා ග්‍රෙන්ෆල්, හන්ට්, පෙට්රි ආදින් විසින් ඔක්සිරිංකස් නගරයේ කරන ලද පුරාවිද්‍යා පරීක්ෂණවලින් මහඟු ප්‍රතිඵල ලැබී ඇත. ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. දසවැනි සියවස අතර කාලපරිච්ඡේදයට අයත් පැපිරස් ලේඛන විශාල ගණනක් මෙහි දී සොයාගනු ලැබීය. ග්‍රීක, ලතින්, මිසර, කොප්ටික්, හේබ්‍රෙව්, අරාබි ආදි භාෂාවලින් ලියැවී ඇති මෙම ලේඛනවලින් ග්‍රීක-රෝම ඉතිහාසය හා සාහිත්‍යය පිළිබඳ වැදගත් කරුණු රාශියක් හෙළි වේ. මේ ලේඛන අතර ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ දේශනා අන්තර්ගත තුන්වන සියවසට අයත් ලිපියක් වෙයි. ක්‍රි.ව. පස්වැනි සියවස වන විට ඔක්සිරිංකස් නගරය ක්‍රිස්තු භක්තිකයන්ගේ ප්‍රබල මධ්‍යස්ථානයක් විය. එකල මෙහි ක්‍රිස්තියානි පල්ලි තුන්සියයකට අධික ගණනක් තුබුණු බැව් සලකනු ලැබේ. සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ වී ඇති පැරණි ගොඩනැඟිලි අතර රෝම යුගයට අයත් විශාල නෘත්‍යශාලාවක් ද ඇත. මෙහි ප්‍රේක්ෂකයන් 11,200කට අසුන් ගත හැකිව තුබූ බව පෙට්රි පවසයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව-ඊජිප්තුව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%94%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%B1&diff=11349 2026-06-26T10:05:23Z

<p>Senasinghe: '(Auxins). ඉතා හොඳින් දන්නා ශාක හෝර්මෝන (hormones) සමූහයයි....' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Auxins). ඉතා හොඳින් දන්නා ශාක හෝර්මෝන (hormones) සමූහයයි. සත්වයන්ගේ ශරීර තුළ ක්‍රියා කරන හෝර්මෝන කලක සිට ම දැනගෙන තිබිණ. ඒවා ආහාර නොවේ. එහෙත් ඒවා මගින් සත්වයන්ගේ වර්ධනය පාලනය කෙරේ. ඉතා කුඩා ප්‍රමාණ වශයෙන් ජීවියා තුළ ම මේ හෝර්මෝන නිෂ්පාදනය කෙරේ. තවද ඒවායින් ඇති වන ප්‍රතිඵල දැකිය හැක්කේ ඒවා නිෂ්පාදනය කෙරෙන ස්ථානයට තරමක් ඔබ්බෙහිය. මීට සමාන ද්‍රව්‍යයන් ශාකවලත් හමු වී තිබේ. ඒවාට ශාක-හෝර්මෝන (phyto-hormones) හෙවත් ශාක වර්ධන ද්‍රව්‍ය යයි කියනු ලැබේ. <br /> <br /> ඔක්සිනවල සක්‍රියතාව ඕට් බීජාග්‍රපය (coleoptile) සම්බන්ධයෙන් කරන ලද පරීක්ෂණ මගින් පෙන්වා දී තිබේ. බීජාග්‍රපයේ හිස හෙවත් ඉහළ කොටස කපා දැමුවහොත් බීජාග්‍රපයේ වර්ධනය නවතී. හිස කපා දැමූ බීජාග්‍රපය මත හිස කොටස හෝ ඊට සමාන බීජාග්‍රප අග්‍රයක් හෝ නැවත තැබුවහොත් බීජාග්‍රපයේ වර්ධනය යළි ඇරඹේ. මෙහි වර්ධනය ඇති වන්නේ බීජාග්‍රප පාදයේ තිබෙන සෛල ලොකු වීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. බීජාග්‍රප අග්‍රයන් කපා ස්වල්ප වේලාවක් ගත වන තුරු තුනී ඒගාර් (agar) තහඩුවක් මත තබා එහි කුඩා කැබලි හිස කොටස් කපා දමන ලද බීජාග්‍රප මත තැබුවහොත් හිස කොටස් නැති බීජාග්‍රප මත නැවත හිස කොටස් තැබූ විට සිදුවන්නාක් මෙන් බීජාග්‍රපවල දික්වීම සිදු වේ. <br /> <br /> මෙයින් පෙන්වන්නේ බීජාග්‍රපයේ හිස කොටසේ නිෂ්පාදනය කෙරෙන රසායන ද්‍රව්‍යයකින් බීජාග්‍රප පාදයේ තිබෙන සෛලවල දික්වීම පාලනය කෙරෙන බවය. මේ හැර එම රසායන ද්‍රව්‍යය ජලයේ ද්‍රවණය වන බව ද එය එක ලක්ෂ්‍යයක දී සංශ්ලේෂණය වී එහි ප්‍රතිඵල පෙන්නුම් කරන වෙනත් ස්ථානයකට පරිවහනය වීමෙන් හෝර්මෝනයක් සේ ක්‍රියා කරන බව ද දැක්වේ. හෝර්මෝනයේ අසමාන ව්‍යාප්තිය ආවර්තී උත්තේජනයට (tropic stimulation) හේතු වේ. බීජාග්‍රපයට ඒක පාර්ශ්වික ලෙස ප්‍රදීපනය ඇති වන විට ප්‍රදීප්ත පැත්තේ තිබෙන ඔක්සින ප්‍රමාණය අනික් පැත්තේ තිබෙන ප්‍රමාණයට වඩා අඩුය. එබැවින් අඳුරු පැත්තේ වැඩි ඔක්සින ප්‍රමාණයක් තිබෙන නිසා වැඩි වර්ධනයක් ඇති වේ. එබැවින් බීජාග්‍රපය ආලෝකය දෙසට නැමේ. මෙයින් ධන ප්‍රභාවර්තී (phototropic) වක්‍රතාවක් ඇති වේ. <br /> <br /> හෝර්මෝනය වෙන් කොට ගෙන එය ශුද්ධ කරන ලදි. එහි සක්‍රිය මූලය (active principle) ට්රිප්ටොෆේන් (tryptophane) ඇමයිනො අම්ලයේ ප්‍රෝටීන් සංකීර්ණයක් වූ පුරෝගමයකින‍් (precursor) නිෂ්පාදනය කැරුණක් බව දැනගන්නට ලැබිණ. ස්වාභාවික ලෙස තිබෙන ඔක්සින ප්‍රභේද තුනකට වර්ග කළ හැකිය. α ඔක්සින, β ඔක්සින හා හෙටෙරොඔක්සින යනුවෙනි. මින් ඉතා සුලභ හෙටෙරොඔක්සිනය. මෙය ඉන්ඩෝල්-ඇසිටික් අම්ලයයි. ඉන්ඩෝල්-ඇසිටික් අම්ලය බවට ට්රිප්ටොෆේන් පරිවර්තනය කිරීම එන්සයිමයක් මගින් උත්ප්‍රේරණය කරනු ලැබේ. මෙයට සින්ක් අවශ්‍යය. <br /> <br /> සෛල ලොකු වීම හැර ඔක්සිනවලින් ඇති වන වෙනත් ප්‍රතිඵල ද ඇත. නිර්බීජ ඵලෝද්භවය (parthenocarpy) විකසනය කිරීම, පුෂ්ප ආරම්භ කිරීම, මුල් ආරම්භ කිරීම පාර්ශ්වික අංකුර නිෂේධනය කිරීම හා අකලට ගෙඩි වැටීයාම වැළැක්වීම යනාදිය මෙයින් සමහරකි. තක්කාලි මල්වලට හෝර්මෝනයක් ඉසීමෙන් ඇට නැති ගෙඩි ලබා ගත හැකිය. වර්ධක අන්නාසි පැළයක් තුළ නැප්තලීන් ඇසිටික් අම්ලයේ සුළු ප්‍රමාණයක් තැබීමෙන් අවාරයේ දී එහි ඵල ඇති කළ හැකිය. මෙසේ කිරීමෙන් එක ඍතුවක දී ඵල අධිකත්වයක් ද වර්ෂයේ ඉතිරි කාලයේ දී ඵල දුර්ලභත්වයක් ද වශයෙන් දැන් පවත්නා තත්වය වෙනුවට මුළු වර්ෂය තුළ දී ම ඵල ලබාගත හැකිය. ශාකයකින් හිටුවන කැබැල්ලක අංකුර කීපයක් ඇත්නම් වඩා හොඳට මුල් විකසනය වන බව කලක් පටන් ම දැනගෙන තිබේ. එසේ වන්නේ මුල් ආරම්භ කිරීමට හිතකර වන හෝර්මෝන අංකුරවල තිබෙන ළපටි පත්‍රවලින් නිෂ්පාදනය කෙරෙන හෙයිනි. ශාක කැබැලි හිටවීමට කලින් දැන් එවා හෝර්මෝන ද්‍රාවණවල තබනු ලැබේ. අග්‍රස්ථ අංකුරයෙන් නිෂ්පාදනය කෙරෙන ඔක්සිනවලින් පාර්ශ්වික අංකුර නිෂේධනය කරනු ලබන හෙයින් අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාව ඇති වේ. කස ගසේ හැඩයට හේතුව අග්‍රස්ථ අංකුරයෙන් පාර්ශ්වික අංකුර කෙරෙහි ඇති වන බලපෑම්ය. <br /> <br /> පත්‍ර තලයේ නිෂ්පාදනය කෙරෙන ඔක්සිනවලින් පත්‍ර නටුවේ ඡේදස්තරය (absciss layer) සෑදීම නිෂේධනය කෙරෙයි. කොලෙයුස් (Coleus) ශාකයේ ඉතා පැහැදිලි ලෙස මෙය පෙනේ. කොලෙයුස් බ්ලුමෙයි (C. blumei) ශාකයේ අග්‍රයෙන් පහළ 3 වැනි හෝ 4 වැනි ගැටයේ තිබෙන පත්‍රයේ පත්‍ර නටුව ඉතිරි කරමින් පත්‍ර තලය කපා දැමුවහොත් පැය 24 සිට 48 දක්වා කාලයක් තුළ දී තලය නැති පත්‍ර නටුව කඳෙන් වෙන් වී පහසුවෙන් වැටෙන බව පෙනේ. මීට හේතුව මේ පත්‍ර නටුවේ පාදයෙහි ඡේදස්තරයක් සෑදීමය. ඒ ගැටයේ අනික් පැත්තේ තිබෙන සම්පූර්ණ පත්‍රයේ ඡේදස්තරයක් නොසෑදේ. එබැවින් ඒ පත්‍ර නටුව නොවැටේ. පත්‍ර තලය ඉවත් කළ පත්‍ර නටුවේ කපාපු කෙළවර ඉන්ඩෝල්-ඇසිටික් අම්ලය සහිත ලැනොලීන් ස්වල්පයකින් වසා තුබුවහොත් පත්‍ර නටුව කඳෙන් වෙන් වී වැටෙන්නේ නැත. මීට හේතුව නම් පත්‍ර තලයේ නිෂ්පාදනය කෙරෙන හෝර්මෝනය නොඑසේ නම් ලැනොලීන්වල තිබෙන හෝර්මෝනය පත්‍ර නටුවේ ඡේදස්තරයේ සෑදීම නිෂේධනය කිරීමයි. <br /> <br /> අධික සාන්ද්‍රණයන්හි දී ඔක්සිනයන්ගෙන් විෂ ප්‍රතිඵල ඇති කෙරේ. විශේෂයෙන් ම ෆෙනොක්සි ඇසිටික් අම්ලවලින් මෙසේ සිදු වේ. නිතර ම වාගේ පාවිච්චි කරනු ලබන්නේ 2-4-ඩයික්ලොරොෆෙනොක්සි ඇසිටික් අම්ලය (2-4-D) වේ. පළල් පත්‍ර සහිත අකාෂ්ඨ වල්පැළෑටි කෙරෙහි ක්‍රියා කරන මෙය ධාන්‍ය වර්ග කෙරෙහි ක්‍රියා නොකරයි. එබැවින් 2-4-D වරණ වල් පැළෑටි නාශකයක් (selective weedicide) සේ යොදනු ලැබේ. <br /> <br /> (කර්තෘ: [[බී.ඇල්.ටී. ද සිල්වා]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B6%A7%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%A9%E0%B7%9A&diff=11348 2026-06-26T09:08:19Z

<p>Senasinghe: '(Elateridae). ලෝකයේ සෑම තැනක ම වාගේ දක්නට ලැබෙන දිගිටි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Elateridae). ලෝකයේ සෑම තැනක ම වාගේ දක්නට ලැබෙන දිගිටි කුරුමිණි විශේෂ 7,000කින් පමණ යුත් විශාල කුලයකි. මෙබඳු කුරුමිණියන්ගෙන් වැඩි දෙනකුට ටික්කා යන නාමය ව්‍යවහාර කරති. තණ කොළවලින් ගහන ස්ථානයන්හි මේ ටික්කෝ නොයෙක් විට දක්නට ලැබෙත්. <br /> <br /> මේ කුරුමිණියන් වැඩි දෙනෙක් අඳුරු පාටින් ද ටික දෙනෙක් රතු හෝ තඹ පාටින් ද යුක්තය. උන්ගේ ඇස් සමීපයෙහි ස්පර්ශක පිහිටා තිබේ. එලටෙරිඩේ කුලයට අයත් විශේෂවලින් ඉතා විස්මයජනක වනුයේ සාමාන්‍යයෙන් කණමැදිරියන් සේ හැඳින්වෙන පිරොෆොරුස් (Pyrophorus) විශේෂය. පි. නොක්ටිලුකුස් (P. noctilucus) නමැති කණමැදිරියාගේ උරස දෙපැත්තේ තිබෙන කහපාට ප්‍රදේශයකින් ඌ දීප්තිමත් එළියක් පිට කරයි. ඌ පියාඹන විට උගේ උදරයේ යටිපැත්තෙහි තවත් ආලෝක ප්‍රදේශයක් දක්නට ලැබේ. කණමැදිරියන්ගේ බිත්තර හා කීටයෝ ද දීප්තය. ගොවියන්ගේ සතුරන් වන කම්බි පණුවෝ අග්රියොටේස් (Agriotes) හා වෙනත් ගණවලට අයත් කීටයෝයි. <br /> <br /> උඩුබැලිව සිට ‘ටික්’ ශබ්දය නඟමින් කරණම් ගසා හරි අතට පෙරළෙන එලටෙරිඩේ කුරුමිණියන් මේ ක්‍රියාව කරන අන්දම සම්පූර්ණයෙන් ම පැහැදිලි නැත. මේ කුරුමිණියන්ගේ පූර්ව-උරසෙහි (prothorax) පස්සට යොමු වුණු කණ්ටකයක් තිබේ. මධ්‍ය-උරසේ (mesothorax) තිබෙන කුහරයක ගැටියට මේ කණ්ටකය අසු වේ. මේ උපකරණය මේ ආකාරයට තිබෙන තෙක් කුරුමිණියා නිශ්චලව සිටී. කණ්ටකය ලිස්සා යන සේ එය චලනය වුව හොත් මේ උපකරණය වේගයෙන් කුහරයට යවනු ලැබේ. මේ සමඟ ම ‘ටික්’ ශබ්දය ඇසේ. මේ කාර්යාවලියෙන් හටගන්නා බලය නිසා කුරුමිණියා වැටී සිටින තැන ම උගේ පියාපත් තදින් වදී. මේ හේතුවෙන් ඌ උඩට වීසි වේ. උගේ ශරීරයේ ප්‍රත්‍යාස්ථතාවත් මේ ක්‍රියාවට උපකාරී වේ. ටික්කන්ට උන්ගේ පාද ක්‍රියා කරවීමෙන් හරි පැත්තට හැරෙන්නට නුපුළුවන. උන්ට උඩට වීසි වන්නට හැකි වන්නේත් උඩුබැලිව සිටින විට පමණි. මේ කරුණුවලින් හැඟෙන්නේ උන්ගේ මේ උඩ විසි වීම උන්ට හරි අතට හැරීමට ප්‍රයෝජන වන බවය. ඇතැම් වර්ගවල සතුරන්ගෙන් බේරීමටත් ඌ මේ කරණම් ගැසීම උපකාරී කරගනු විය හැකිය.<br /> <br /> එලටෙරිඩේ කුලය [[ආත්‍රොපොඩා]] (බ.) වංශයෙහි [[ඉන්සෙක්ටා]] (බ.) වර්ගයෙහි [[කොලෙයොප්ටෙරා]] (බ.) ගෝත්‍රයට අයත්ය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B7%86%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%8A&diff=11347 2026-06-26T08:49:17Z

<p>Senasinghe: 'ජර්මන් ප්‍රජාන්ත්‍රවාදී සමූහාණ්ඩුවෙහි පාලන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ජර්මන් ප්‍රජාන්ත්‍රවාදී සමූහාණ්ඩුවෙහි පාලන දිස්ත්‍රික්කයක් ද එම දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවර ද මෙනමින් ගැනේ. ගේරා නිම්නයේ පිහිටි එර්ෆුර්ට් දිස්ත්‍රික්කය ව. කිලෝමීටර් 7348ක් පමණ විශාලය. මෙහි ජනගහනය (1964) 1,246,807කි. මල්, එළවළු හා පලතුරු වැවීම සම්බන්ධයෙන් මෙම පළාත මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. <br /> <br /> ගේරා ගඟබඩ පිහිටි එර්ෆුර්ට් ජර්මනියේ ඉතා පැරණි නගරවලින් එකකි. යන්ත්‍ර සූත්‍ර, රසායන ද්‍රව්‍ය, විද්‍යුත් උපකරණ, ලෝම රෙදිපිළී, සංගීත භාණ්ඩ ආදිය නිපදවන කාර්මික මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ද මේ නගරය ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රි.ව. 741 දී සාන්ත බොනිෆස් තම රාජගුරු පේරුව මෙහි පිහිටුවිය. 1255 පමණේ සිට මෙය නාගරික බලතල සහිත නගරයක් බවට පත් වී තිබේ. 15 වැනි සියවසෙහි දී හැන්සියාතික සංගමයේ සාමාජිකත්වය ලැබූ එර්ෆුර්ට් පාලන බලයෙන් මෙන් ම ආර්ථික වශයෙන් ද බොහෝ දියුණු විය. 1392 දී මෙහි පිහිටුවන ලද විශ්වවිද්‍යාලයෙහි මාටින් ලූතර් ද අධ්‍යාපනය ලැබීය. අධ්‍යයනාංශ හතරකින් යුක්ත කොට යුරෝපයේ පිහිටුවන ලද ප්‍රථම විශ්වවිද්‍යාලය මෙය විය. 1802 දී ප්‍රසියාවට අයත් වූ එර්ෆුර්ට් සැක්සනියේ කොටසක් බවට පත් විය. 1808 දී නැපෝලියන් හා රුසියාවේ I වැනි ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජයා බැවේරියා, වෙස්ට්ෆේලියා, සැක්සනි හා වර්ටම්බර්ග් යන රාජ්‍යයන්හි රජවරුන් සමග එර්ෆුර්ට් සම්මේලනය පවත්වන ලද්දේ මෙහි දීය. එර්ෆුර්ට්හි ඓතිහාසික ගොඩනැඟිලි අතර 12 වැනි සියවසේ දී ඉදිකරන ලද දේවස්ථානයක් හා 14 වැනි සියවසට අයත් සාන්ත සෙවරුස් (St. Severus) පල්ලිය ද වැදගත් වේ. <br /> <br /> එර්ෆුර්ට් නගරයෙහි ජනගහනය (1964) 189,770කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ජර්මන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමූහාණ්ඩුව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11346 2026-06-26T08:43:08Z

<p>Senasinghe: 'ඊශාන දිග ඉරාකයේ කුර්දිෂ් කඳු පාමුල පිහිටි වැද...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඊශාන දිග ඉරාකයේ කුර්දිෂ් කඳු පාමුල පිහිටි වැදගත් නගරයකි. ග්‍රීක්වරුන් ආර්බෙලා නමින් හැඳින්වූ මෙනුවර සුමේරියන් සමයේ සිට පැවත එන්නකි. ක්‍රි.පූ. 2200 පමණේ දී සුමේරියන්වරුන් විසින් පිහිටුවන ලදැයි සිතනු ලබන මේ නගරය ඔවුන් හැඳින්වූයේ උර්බිලියුම් නමිනි. පළමු පෙළේ ඇසිරියානු පුරයක් වූ එර්බිල් අතීතයේ දී ආගමික වශයෙන් ද උසස් තැනක් ගත්තේය. ක්‍රි.පූ. 331 දී මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජයා පර්සියානු අධිරාජ ඩේරියස් III පැරදවූ ආර්බෙලා මහසටන සිදු වූයේ මෙනුවරට සැ. 30ක් පමණ ඈතින් පිහිටි ගෝගමේලා නම් ස්ථානයේ දීය. <br /> <br /> එර්බිල් නගරයේ අඛණ්ඩ ඉතිහාසය එනුවරට පදනම්ව ඇති නෂ්ටාවශේෂමය ගොඩැල්ල කියාපායි. මෝසුල් හා බග්දාද් නගර අතර දිවෙන තවලම් මාර්ගයක් මැද පිහිටි වත්මන් එර්බිල් නගරය වෙළඳ මංසන්ධියක් වශයෙන් වැදගත්ය. මෙහි ජනගහනය (1957) 35,000කි. <br /> <br /> එර්බිල් නගරය පිහිටා ඇති පළාත හැඳින්වෙන්නේ ද එර්බිල් නමින් මය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉරාකය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%B9%E0%B6%BB%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%8F&diff=11345 2026-06-26T05:11:20Z

<p>Senasinghe: '[ස්පොන්ඩියාස් පිනාටා - Spondias pinnata (L.) Kurz]. මෙය ඍජු කඳක්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[ස්පොන්ඩියාස් පිනාටා - Spondias pinnata (L.) Kurz]. මෙය ඍජු කඳක් ඇති පතනශීල, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ශාකයකි. පොත්ත සිනිඳුය. කොළ තරමක් ලොකුය, පක්ෂවත් (pinnate) ය. පත්‍රිකා ජෝඩු 3 සිට 5 දක්වා තිබිය හැක. එක් පත්‍රිකාවක් අග්‍රස්ථය. ළා රතු පැහැයෙන් යුත් කොළපාට මල් රාශියක් සංයුක්ත ඒකාක්ෂවල (panicles) තිබේ. ඵලය අඟල් 3ක් පමණ දික් වූ අණ්ඩාකාර අෂ්ටිලයකි (drupe). කෑමට ගන්නා ඵලයෙහි සාමාන්‍යයෙන් ඇත්තේ පිටතින් කෙඳි සහිත වූ තනි ඇටයකි (උපලයකි). <br /> <br /> ඉන්දියාව, බුරුමය, අන්දමන් දූපත්, ජාවා, සුමාත්‍රා සහ හොංකොං ආදි ප්‍රදේශවල මේ ශාකය වැවේ; ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශවල තරමක් බහුලය; බොහෝ විට වවනු ලැබේ. ඇඹරැල්ල [[අනකාඩියාසේ]] (බ.) හෙවත් අඹ කුලයට අයත්ය. <br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> ඇඹරැල්ලා ලඝුයි; උෂ්ණයි; රුචිකරයි; දීප්තිකර ද වේ. හෘදයට හිතයි; වාතය අනුලොම් කරයි; බල වඩයි; උගුර දැවිල්ල ඇති කරයි. <br /> <br /> සෙම් රෝග නසයි; ආහාර පැසවයි; පිත් වඩයි; සෙම් නැති කරයි; ලේ වඩයි. ඇඹරැල්ල බහුලව සේවනය කිරීමෙන් කුෂ්ඨ, පාණ්ඩු, කාස ආදි රෝග උපදවයි. ප්‍රමාණවත්ව සේවනය කිරීමෙන් විඩාව, පිපාසය හා ජ්වර නසයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%91%E0%B6%B8%E0%B7%8A&diff=11344 2026-06-26T04:58:30Z

<p>Senasinghe: 'ඕලන්දයේ හෙවත් නෙදර්ලන්තයේ පාලක අගනුවර හා විශ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඕලන්දයේ හෙවත් නෙදර්ලන්තයේ පාලක අගනුවර හා විශාලතම නගරයයි. අයිසල්-මේර් නම් විල අසල කුඩා ඇම්ස්ටල් ගඟබඩ පිහිටියාවූ ද ඇළමාර්ග රාශියක් නිසා කොදිව් 70ක් වශයෙන් කඩ කඩව ගිය භූමිභාග එකිනෙකට සම්බන්ධ කරවන පාලම් 500කින් පමණ යුත් වූ ද මේ නගරයට ‘උතුරේ වැනීසිය’ යන ආරූඪ නාමය ව්‍යවහාර වේ. ඇම්ස්ටල් ගඟ හරහා බැඳි වේල්ලක් පිහිටි ස්ථානය වූ හෙයින් මුල දී මීට ‘ඇම්ස්ටල් ඩෑම්’ (Amstel Dam) යයි කියන ලදි. භූමිය බුරුල් පසින් සෑදී ඇති නිසා මෙහි ගොඩනැඟිලි විශේෂ ලී අත්තිවාරම් යොදා ඉදි කරනු ලැබේ. උල්දිය වැළැක්වීම සඳහා ජලය බැස්වීමට අගල් හා ඇළවල් කපා ඇත. <br /> <br /> යුරෝපයේ ඉතා වැදගත් වරායක් මෙන් ම ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර පොළක් ද ‍වන මේ නගරය වැනීසිය මෙන් ආදියෙහි පටන් වාණිජ කටයුතු නිසා දියුණු වූ ස්ථානයකි. රයින් ගංගා නිම්නයට ‍දොරටුවක් බඳු වූ මේ නගරයට අවට ප්‍රදේශයන්හි ගමන් මාර්ග යොමු වීම මෙහි දියුණුවට හේතු විය. ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි සිට උතුරු මුහුද දක්වා ඉදි කර ඇති උතුරු මුහුදු ඇළ නම් වූ ජල මාර්ගය ඔස්සේ ඉතා විශාල නැව්වලට වුව ද එම වරායට සේන්දු වීම පහසු වී ඇත. මේර්වේඩ ඇළ ඔස්සේ රයින් ගඟට ද උතුරු ඕලන්ද ඇළ ඔස්සේ ඩන් හෙල්ඩර් නගරයට ද සම්බන්ධ වී ඇති මේ නගරය වයඹ දිග යුරෝපීය කාර්මික ප්‍රදේශයේ මාර්ගසන්ධිස්ථානයකි. <br /> <br /> ඇම්ස්ටර්ඩෑම් ලෝකයේ ඉතා වැදගත් නාවික හා වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර ම දහනව වැනි ශතවර්ෂයේ දී දියුණු වූ පෙරදිග වෙළඳාම නිසා දැනුදු යුරෝපීය නිෂ්පාදන ද්‍රව්‍ය මෙන් ම තේ, කෝපි, රබර් සහ දුම්කොළ ප්‍රධාන ඝර්මකලාපික ද්‍රව්‍ය රාශියක් වෙළහෙළඳාම් කරන නගරයකි. මෙහි දියුණු වී ඇති කර්මාන්ත අතුරෙහි ප්‍රමුඛ වනුයේ දියමන්ති කැපීමයි. සබන්, වීදුරු, ස්වර්ණාභරණ, රෙදිපිළී, රසායන ද්‍රව්‍ය, කඩදාසි, විදුලි භාණ්ඩ හා සුවඳ විලවුන් නිපදවීම ද සීනි පිරිසිදු කිරීම, මුද්‍රණ වැඩ හා මත්පැන් පෙරීම ද මෙහි දියුණු කර්මාන්තයෝය. අහස්යානා හා මෝටර් රථ නිපදවීම ද මෙහි කෙරේ. <br /> <br /> නෙදර්ලන්තය තුළ වූ දුම්රිය මාර්ග සමඟ පමණක් නොව මහාද්වීපික දුම්රිය ගමනාගමනය සමඟ ද සම්බන්ධකම් ඇති ඉතා දියුණු දුම්රිය ස්ථානයක් මෙහි වෙයි. ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි ගුවන් තොටුපළ ඊට සැතැපුම් 4, 1/2ක් ඔබ්බෙහි වූ චිපොල්හි පිහිටියේය. දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු ප්‍රතිසංස්කරණය කොට ඉදි කරවා ඇති මෙය යුරෝපයේ නවීනතම අහස් තොටුපළකි. ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි ඇළමාර්ග ඔස්සේ යන යාත්‍රා නගරාභ්‍යන්තරයේ ප්‍රවාහණ විධි අතර වැදගත් තැනක් ගනී.<br /> <br /> මෙහි ප්‍රධාන ගොඩනැඟිලි අතර ඕලන්දයේ රාජකීයයන්ගේ මෞලිමංගලෝත්සවය පවත්වන ‘නව දේවස්ථානය’ ද විශ්වවිද්‍යාල දෙකක් ද කෞතුකාගාර හා කලාභවන කීපයක් ද බැංකු රාශියක් ද වෙයි. රෙම්බ්‍රාන්ට් ආදි සුප්‍රසිද්ධ ඕලන්ද චිත්‍රශිල්පීන්ගේ කෘති රයික්ස් (Rijks) කෞතුකාගාරයෙහි දක්නට ලැබේ. ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි ජනගහනය 1957 දී 875,000ක් පමණ විය. <br /> <br /> ධීවර ගමක් වශයෙන් ආරම්භ වුණු මෙය 1300 දී නගරයක් හැටියට පිළිගන්නා ලදි. 1369 දී හැන්සියාතික වෙළඳ සංගමයට බැඳී වැඩි කල් නොගොස් ම ඉතා ධනවත් පුරවරයක් බවට පත් වූයෙන් 17 වැනි සියවසේ දී ඕලන්දයේ ප්‍රධාන වෙළඳ සහ නාවික මධ්‍යස්ථානය විය. උතුරු නෙදර්ලන්තයේ ආගමික සහන ප්‍රතිපත්තිය මේ නගරයේ දියුණුවට බෙහෙවින් උපස්තම්භක විය. ඕලන්ද නැගෙනහිර ඉන්දියානු සමාගම (1602) ද බටහිර ඉන්දියානු සමාගම (1621) ද ඇම්ස්ටර්ඩෑම් බැංකුව (1609) ද පිහිටුවන ලද්දේ මෙහිය. 1648 දී ස්කෙල්ට් ගංගාව තුළ වෙළඳ ව්‍යාපාර තහනම් වූයෙන් ඇන්ට්වර්ප් නගරය වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් පිරිහී ගිය හෙයින් ඇම්ස්ටර්ඩෑම් නගරය යුරෝපයේ අද්විතීය ව්‍යාපාරික ස්ථානය බවට පත් විය. එය 17 වැනි සියවසෙහි යුරෝපයේ කලාශිල්ප සහ දර්ශනය පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය ද විය. නැපෝලියන්ගේ බතාවියානු සමූහාණ්ඩුවේ ද පසුව නෙදර්ලන්ත රාජ්‍යයෙහි (1813) ද අගනුවර වූ මේ නගරය 1830 දී ඕලන්දය හා බෙල්ජියම වශයෙන් නෙදර්ලන්තය දෙකඩ කරන තෙක් බ්‍රසල්ස් හා සම තත්ත්වය දැරීය. 1940-45 කාලය තුළ දී ජර්මනුන්ට යටත්ව පැවැති මෙහි විසූ යුදෙව් ජනතාව (මුළු ජනගහනයෙන් 1/10ක්) සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ එම කාලය තුළ දී පිටිවාසල් කරනු ලැබූහ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-නෙදර්ලන්තය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1&diff=11343 2026-06-26T04:37:13Z

<p>Senasinghe: '(Ammines). ලෝහ අයන (ions) සමඟ ඇමෝනියා අණු සංගත වීමෙන් සෑද...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Ammines). ලෝහ අයන (ions) සමඟ ඇමෝනියා අණු සංගත වීමෙන් සෑදෙන සංකීර්ණ සංයෝග සමූහයට ඇම්මයින යන නම ව්‍යවහාර වේ. මේ හැර කැල්සියම්, බේරියම් හා ස්ට්‍රොන්ටියම් වැනි ලෝහ පරමාණු සමග ඇමෝනියා අණු සංගත වීමෙන් සෑදෙන ඇම්මයින කීපයක් ද ඇත. [Co (NH3)6] Cl3, [Cu (NH3)4] Cl2 හා [Cr (NH3)6]Cl3 යනු ඇම්මයින තුනක රසායන සූත්‍රයෝය. ඇම්මයින සාදාගනු ලබන්නේ ලෝහ ලවණයේ ජලීය ද්‍රාවණයක් ඇමෝනියා සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරවීමෙනි. ඇතැම් අවස්ථාවල දී නිර්ජලීය ලවණයක් කෙරෙහි වියළි ඇමෝනියා වායුව හෝ ද්‍රව ඇමෝනියා හෝ ක්‍රියා කරවීමෙන් ද ඇම්මයින සාදාගනු ලැබේ.<br /> <br /> ඇම්මයින බොහෝ ලවණ සජලයන්ට (hydrates) සමාකාර (analogous) වුවත් ඇම්මයිනවල සාමාන්‍ය ලක්ෂණ සජලයන්ගේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණවලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. අන්තරික ලෝහවල (intermediate metals) ඇම්මයින හා සින්ක් කුලයේ ඇම්මයින ප්‍රධාන වශයෙන් සැලකිය යුතු ඇම්මයින වර්ගයෝය. කෘත්‍රිම සේද වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේ දී සෙලියුලෝස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙන් යොදනු ලබන ෂ්වයිට්සර් ප්‍රතිකාරකයේ අවශ්‍ය සංඝටකය කොපර් සල්පේට්වලින් සාදන ඇම්මයිනයයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%86%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%9D%E0%B6%B1%E0%B7%8A&diff=11342 2026-06-25T10:14:36Z

<p>Senasinghe: 'ඇම්බොයිනා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඇම්බොයිනා]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8F&diff=11341 2026-06-25T10:13:52Z

<p>Senasinghe: '(ආම්බෝන්). ඉන්දුනීසියානු සමූහාණ්ඩුවට අයත් දිව...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ආම්බෝන්). ඉන්දුනීසියානු සමූහාණ්ඩුවට අයත් දිවයිනකි. බැන්ඩා මුහුදේ සේරාම් දිවයිනට නිරිත දිගින් පිහිටා තිබේ. මොලුක්කා දිවයින් පෙළේ ඉතා ම වැදගත් දිවයින වූ ඇම්බොයිනා දිගින් සැතැපුම් 30ක් පමණ ද පුළුලින් සැතැපුම් 10ක් පමණ ද වේ. එය කඳු සහිතය. ඇතැම් කඳු මුදුන් මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 5,000 තෙක් නඟී. එහි පොල් ආදි තාල වර්ගයේ ගස්, කොකෝවා, කෝපි, සාදික්කා, කරාබු, ඉරිඟු හා පලතුරු වර්ග ද හොඳින් වැවේ. ඇම්බොයිනාව දේශගුණය අතින් තරමක් සැපදායකය. වැඩි ම උෂ්ණත්වය පැ. 84°.6කි. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 135කි. අසල පිහිටි අන් දිවයින්වලට මෙන් මේ දිවයිනට ද භූමිකම්පාවලින් නිතර අනතුරු පැමිණේ. <br /> <br /> මෙහි අගනුවර ද ඇම්බොයිනා නමින් ම හැඳින්වේ. ඇම්බොයිනා නැව්තොට වූකලි මොලුක්කා දිවයින්වල නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොප්පරා, කරාබුනැටි ආදි වෙළඳ භාණ්ඩ පිටරට පටවන මධ්‍යස්ථානය මෙන් ම යුරෝපය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවලින් ගෙන්වනු ලබන භාණ්ඩ අන් දිවයින්වලට බෙදා හරින මධ්‍යස්ථානය ද වේ. මේ නැව් තොට 1898 දී භූමිකම්පාවකින් සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ වී ගියේය. දැන් නවාංගවලින් යුක්ත කොට වෙන ම නැව් තොටක් ඉදි කොට ඇත. <br /> <br /> ඇම්බොයිනා දිවයිනට පැමිණි ප්‍රථම යුරෝපීය ජාතිකයෝ පෘතුගීසිහුය. 1511 දී ඇම්බොයිනා කරා ඔවුන් පැමුණුණේ කරාබු සහ සාදික්කා යන කුළුබඩු සඳහාය. මේ දිවයිනට ඇම්බොයිනා යන නම තබන ලද්දේ ද ඔවුන් විසිනි. ඇම්බොයිනා දිවයිනේ බලය අල්ලාගත් ඔවුහු එහි ජනපදයක් ද පිහිටුවූහ. පෘතුගීසීන්ගේ ක්‍රෑර ක්‍රියාවන් හේතුකොටගෙන ලන්දේසි ජාතිකයන්ට ටර්නාටේ දිවයිනේ සුල්තාන්වරයා සමඟ මිත්‍ර ගිවිසුමකට එළඹීමට හැකි විය. මෙයින් පසුව පෘතුගීසීන් ඇම්බොයිනාවෙන් නෙරපා එහි බලය අල්ලා ගැනීමට ලන්දේසීහු සමත් වූහ. 1615 දී ඉංග්‍රීසීහු ඇම්බොයිනා දිවයිනේ අනික් කොටසේ ජනපදයක් පිහිටුවූහ. ලන්දේසීන්ට විරුද්ධව කුමන්ත්‍රණයකට සහභාගි වූහයි යන චෝදනාව පිට 1623 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉංග්‍රීසි වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ සිටි සියලු දෙන ම මරා දමන ලදහ. මෙය ‘ඇම්බොයිනා ඝාතනය’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. <br /> <br /> 1796 සිට 1802 දක්වාත් 1810 සිට 1817 දක්වාත් තාවකාලික වශයෙන් ඇම්බොයිනා දිවයින බ්‍රිතාන්‍යයන්ට අයත්ව තිබිණි. 1942 දී එය ජපන් ජාතිකයන් විසින් යටත් කරගන්නා ලදි. 1949 දී එය ඉන්දුනීසියානු පාලනය යටතට පත් වුව ද ඊළඟ වර්ෂයේ දී ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍යයෙන් වෙන් වී ගොස් කැරලි ගැසූ ඇම්බොයින්වරු දකුණු මොලුක්කා දිවයින් ඒකාබද්ධ කොට නිදහස් සමූහාණ්ඩුවක් පිහිටුවාගත්හ. එහෙත් ඉන්දුනීසියානු සමූහාණ්ඩුව ඒ කැරලි මැඩ පවත්වා ඇම්බොයිනාව නැවත ඉන්දුනීසියාවේ කොටසක් බවට පැමිණ වීය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉන්දුනීසියාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%A2%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B6%A7%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B7%8F&diff=11340 2026-06-25T05:56:03Z

<p>Senasinghe: '(800 ?−877 ?). අයිරිෂ් ජාතික දාර්ශනිකයෙකි. නවවැනි සිය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(800 ?−877 ?). අයිරිෂ් ජාතික දාර්ශනිකයෙකි. නවවැනි සියවසෙහි යුරෝපයේ විසූ කීර්තිධර බුද්ධිමතකු ද දේවධර්මවේදියකු ද වූ හෙතෙමේ ‘ජෝන් ද ස්කොට්’ යනුවෙන් ද හැඳින්විණි. <br /> <br /> අයර්ලන්තයෙහි උපන් එරිජනාට මුල් අවධියෙහි ප්‍රංසයේ දෙවෙනි චාල්ස් අධිරාජයා විසින් පැලටයින් ඇකඩමියේ ආධිපත්‍යය පවරන ලදි. ඔහු එම අධිරාජයාගේ ආරාධනයෙන් මධ්‍යතන යුගයේ බෙහෙවින් ප්‍රකටව පැවති ස්‍යුඩෝ (ව්‍යාජ)-ඩයොනීසියස්ගේ ග්‍රීක කෘතීන් ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කළා පමණක් නොව ඊට ව්‍යාඛ්‍යාන ග්‍රන්ථයක් ද සම්පාදනය කෙළේය. එම ව්‍යාඛ්‍යානය පාප්තුමාගේ අනුමතිය සඳහා කලින් ඉදිරිපත් නොකිරීම නිසා හෙතෙම නිකුලස් පාප්තුමාගේ අප්‍රසාදයට පාත්‍ර විය. පසුව ඔහු විසින් ලියන ලද ‘ස්වභාවධර්මයේ විභජනය ගැන’ නමැති කෘතිය ද බලවත් දෝෂදර්ශනයට පාත්‍ර විය. මෙම ග්‍රන්ථය ස්‍යුඩෝ-ඩයොනීසියස්ගේ මතයන් ද වක්‍ර ලෙස ඇරිස්ටෝටල්ගේ ඉගැන්වීම් ද පදනම් කොටගෙන ඇත ද චින්තන ක්‍රමය අතින් ස්වෛරීභාවයක් පළ කරයි. එහි ස්වභාව ධර්මය කොටස් හතරකට බෙදා දක්වා තිබේ. <br /> <br /> (1) නිර්මාණය කරන එහෙත් නිර්මාපිත නොවූ ස්වභාවධර්මය - එනම් සියල්ලෙහි ම මූලික ප්‍රභවය වූ දෙවියන්වහන්සේ, <br /> <br /> (2) නිර්මාපිත වූ ද නිර්මාණය කරන්නා වූ ද සියලු ම නියත වස්තූන්ගේ ‘ආකෘතීන්’ගෙන්, ‘වර්ගයන්’ගෙන් හෝ ‘මූල රූපයන්’ගෙන් යුත් ස්වභාවධර්මය, <br /> <br /> (3) නිර්මාපිත වූ, එහෙත් නිර්මාණය නොකරන්නා වූ ස්වභාවධර්මය - එනම් නියත ලෝකය, <br /> <br /> (4) නිර්මාපිත නොවූ ද නිර්මාණය නොකරන්නා වූ ද ස්වභාවධර්මය - එනම් මෙහි දී සියල්ලෙහි ප්‍රභවය වශයෙන් නොව සියල්ලක් සදාකාලික විශ්‍රාම සුවය සඳහා ආපසු පැමිණෙන අවසානය වශයෙන් සැලකෙන දෙවියන්වහන්සේ යනුවෙනි. <br /> <br /> එක් කථා පුවතකට අනුව ඔහු තම ශිෂ්‍යයන් විසින් මරුමුවට පත් කරන ලද බව පැවසේ. ඔහු එවක විසූ ඉතා ම සැලකිය යුතු පඬිවරයා මෙන් ම නිදහස් මතධාරී චින්තකයා ද වූයේය. මොහු 9 වන සියවසේ ඉතා ම විස්මයජනක පුද්ගලයා හැටියට බ'ට්‍රන්ඩ් රසල් සලකන්නේ සනාතන ක්‍රිස්තියානි ඉගැන්වීම්වලට එරෙහිව යාමට තරම් එඩිතර මානසික ස්වාධීනතාවකින් යුතුව මොහු ප්‍රකාශ කළ මත පදනම් කොටගෙනය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-දාර්ශනිකයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11339 2026-06-25T05:47:30Z

<p>Senasinghe: 'මඩකලපුවට සැතැපුම් 8, ½ක් පමණ වයඹ දිගින් පිහිටි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මඩකලපුවට සැතැපුම් 8, ½ක් පමණ වයඹ දිගින් පිහිටි කුඩා නගරයකි. මෙහි දුම්රිය ස්ථානයක් ද ඇත. ධීවර මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් එරාවුර් ඉතා වැදගත්ය. වීර බණ්ඩාර දෙවියන්ට කැප කළ ප්‍රසිද්ධ දේවාලයක් මෙහි ඇත. <br /> <br /> එරාවුර් පත්තුව නමින් මඩකලපු දිස්ත්‍රික්කයෙහි ආදායම් පාලක කොට්ඨාසයක් ඇත. එරාවුර් නගරයෙහි මෙන් ම මේ ප්‍රදේශයෙහි ද ජනයාගෙන් වැඩි කොටස මුස්ලිම්වරුය. එරාවුර් පත්තුව ව.සැ. 227, 1/8ක් විශාලය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ලංකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A&diff=11338 2026-06-25T05:45:11Z

<p>Senasinghe: 'ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයට අයත් සව්ගෝර් දිස්ත...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයට අයත් සව්ගෝර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි මේ නගරය එහි ඇති පැරණි පූජනීය ස්ථාන, ප්‍රතිමා, ශිලාලිපි හා පැරණි ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට අයත් ගොඩනැඟිලි ආදිය ගැන ප්‍රසිද්ධය. පස්වන ශත වර්ෂයේ දී මීට එරකෛන, එරකන්‍යා ආදි නම් ව්‍යවහාර වූ බව එහි තිබී හමු වූ ශිලාලිපියකින් හා පැරණි කාසිවලින් ද හෙළි වන බව ජනරාල් කනිංහම් මහතා කියයි. දැනට මෙහි වැසියෝ යෙරාන් හෝ එරාන් යයි ලිපි ලේඛනාදියෙහි යොදති. <br /> <br /> මෙහි තිබී සොයා ගත් පුරාවස්තූන් අතර ගලින් නිම වූ විශාල වරාහ ප්‍රතිමාවක් ද භීම්ගඩ් නමින් හැඳින්වෙන ශිලාලිපි සහිත ගල් කණුවක් ද භීමසේනගේ ප්‍රතිමාවක් ද අඩි 13 අඟල් 2ක් උස විෂ්ණු ප්‍රතිමාවක් ද වරාහ, විෂ්ණු, නෘසිංහ, ලක්ෂ්මී දෙවොල් ද බුධගුප්ත, සමුද්‍රගුප්ත, භානුගුප්ත රාජ්‍ය සමයන්ට අයත් ශිලාලිපි කීපයක් ද බෝධි ද්‍රැමයක් සහිත ගරාදි වැටක් ද සොඬ ඔසවා ගත් ඇතකුගේ හා ධර්ම චක්‍රයක සටහන් ද ඇති පැරණි කාසි රාශියක් ද විය. මෙයින් එක් කාසියක අශෝකාක්ෂරයෙන් ධාමපාලස යනු ද තවත් කාසි දෙකක එරකන්‍යෙ, එරකන්‍යා යනු ද කොටා තිබුණු බව කනිංහම් මහතා කියයි. <br /> <br /> බුඞගුප්ත සමයට අයත් භීම්ගඩ් නමින් හැඳින්වෙන එක ම ගලකින් නෙළුැ කණුවේ උස අඩි 43කි. එහි මුදුනේ අඩි පහක් උස මුහුණු දෙකකින් යුත් මිනිස් රුවකි. එක් මුහුණක් බටහිර දිග පිහිටි දෙවොල් දෙසට ද අනික නැගෙනහිර පිහිටි නගරය දෙසට ද මුහුණ ලා තිබේ. කණුවේ ඇති ශිලාලිපියක මාතෘවිෂ්ණු, ධන්‍යවිෂ්ණු යන සොහොයුරන් දෙදෙනා තම මව්පියන්ට පින් පැමිණවීමේ අටියෙන් ජනාර්දනයාණන් (විෂ්ණු) සිහිකිරීම් වස් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 484-5 දී පමණ එය පිහිටු වූ බව සඳහන් වේ. එක් අතකින් කඩුවක් ද අනික් අතින් ගදාවක් ද පිටේ පලිහක් ද දරමින් පෙරදිගට මුහුණ ලා තිබෙන භීමසේන ප්‍රතිමාව ඉතා විශාලය. එය හාත්පස දක්නට ලැබෙන ගල් කණුවලින් එහි පැරණි ගොඩනැඟිල්ලක් තිබුණ බව පැහැදිලි වේ. <br /> <br /> ක්‍රි.ව. 510 පමණේ දී මෙහි පිහිටුවූ ශිලාලිපියක ගෝපරාජ නමැති සාමන්ත ප්‍රධානියකු භානුගුප්ත රජු කැටුව යුද්ධයකට ගිය බව ද එහි දී සතුරන් අතින් මැරුම් කෑ ගෝපරාජගේ දර සෑයට පැන ඔහුගේ භාර්යාව සතී පූජාව කළ බව ද සඳහන් වේ. <br /> <br /> මේ ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙන ගොඩනැඟිලිවල නෂ්ටාවශේෂ පස්වන ශතවර්ෂයේ පටන් එකොළොස් වන ශතවර්ෂය දක්වා කාලයන්ට අයත් බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ පරීක්ෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉන්දියාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%94_%E0%B6%B8%E0%B6%A9%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%8F&diff=11337 2026-06-25T05:33:07Z

<p>Senasinghe: '(උරොගිම්නුස්-අප්‍රිකානුස්-Urogymnus africanus Bloch and Schneider). වඩ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(උරොගිම්නුස්-අප්‍රිකානුස්-Urogymnus africanus Bloch and Schneider). වඩා නොගැඹුරු මුහුදේ ජීවත්වන මත්ස්‍යයෙකි. මේ මඩුවාගේ හිස හා ශරීරය ඒකාබද්ධ වී රොම්බසාකාර පැතලි මණ්ඩලයක් සෑදී ඇත. ක්‍රමයෙන් හීන් වූ දිග වලිගයක් ඌට ඇත. උගේ සම තද දුඹුරුපාට හෝ නිල්පාට හෝ විය හැකිය.<br /> <br /> ඇටගැටිතිවලින් හා කටුවලින් උගේ පිට වැසී ඇත. එබැවින් සම ඉතා රළුය. දත් කුඩාය. පෘෂ්ඨීය වරලක් හෝ පෞච්ඡ කණ්ඨකයක් නැත. එරමුදු මඩුවා ජලාබුජය (viviparous). <br /> <br /> එරමුදු මඩුවා රජිපෝමේස් (Rajiformes) ගෝත්‍රයෙහි ට්‍රිගොනිඩේ (Trigonidae) කුලයට අයත්ය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%AB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F&diff=11336 2026-06-25T05:12:36Z

<p>Senasinghe: 'හීන් එරමිණියා, මහ එරමිණියා හා යක් එරමිණියා නමි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>හීන් එරමිණියා, මහ එරමිණියා හා යක් එරමිණියා නමින් එරමිණියා විශේෂ තුනක් ලංකාවේ දක්නට ලැබේ.<br /> <br /> හීන් එරමිණියා [සිසිෆුස් ඊනොප්ලියා-Ziziphus oenoplia (L.) Mill]. කටු සහිත පඳුරකි. පොත්ත ඉතා රළුය. කොළ ගහනව වැවේ; ලන්සාකාරය. කොළ නටුව කෙටිය; බූ සහිතය. කටු කෙටිය; ශක්තිමත්ය; අංකුශ සහිතය. මල් කුඩාය; කක්ෂීය බහු අක්ෂවලින් ගහනය. ගෝලාකාර කළුපාට කුඩා ඵලය අෂ්ටිලයකි (drupe). එය දිලිසේ. <br /> <br /> ලංකාවේ පාතරට ප්‍රදේශවල මේ ශාකය වැවේ. වියළි ප්‍රදේශවල එය බහුලය. නිවර්තන ආසියාවේත් ඕස්ට්‍රේලියාවේත් එය දක්නට ලැබේ. කුඩා සුදුමැලි කොළවලින් වැසුණු සිහින් කුඩා අතු ඇතැම් ශාඛාවල සෑදේ. මේවායේ මල් නොපිපේ. මේ කුඩා අතු සාමාන්‍ය අතුවලට වෙනස්ය. <br /> <br /> මහ එරමිණියා (සිසිෆුස් රුගෝසා-Ziziphus rugosa Lam.): ඉහළට නැඟ යන තරමක් ලොකු පඳුරකි. කටු ශක්තිමත්ය. කොළය අඟල් 2ක් පමණ දිගය; අණ්ඩාකාරය. කොළ පාටට හුරු ඉතා කුඩා මල් බහු-අක්ෂවල ගහනව වැඩේ. ඵලය කුඩාය; අඟල් ¼ක් පමණ දිගය. තනි බීජයකින් යුක්තය. <br /> <br /> ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශවල මේ ශාකය බහුලය. දකුණු ඉන්දියාවේත් බුරුමයේත් එය දක්නට ලැබේ.<br /> <br /> යක් එරමිණියා [සිසිෆුස් නපේකා-Ziziphus napeca (L.) Willd.]: ශක්තිමත් කටු සහිත පඳුරකි. පත්‍ර අණ්ඩාකාරය. පත්‍ර නටුව කෙටිය; දම්පාටය. බහු අක්ෂ බූ සහිතය. සාමාන්‍යයෙන් ඵල දක්නට නොලැබේ.<br /> <br /> යක් එරමිණියාවල තවත් ප්‍රභේදයකි ප්‍ර. β ලුසිඩා (var. β lucida). මෙහි පත්‍ර පටුය. දම්පාට ඵලය මාංසලය; ගෝලාකාරය; අඟල් 3/4ක් පමණ දිගය; සිනිඳුය. යක් එරමිණියා ලංකාවේ පමණක් වැවේ. <br /> <br /> එරමිණියා විශේෂ තුන ම රම්නාසේ (Ramnaceae) කුලයට අයත්ය. <br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> සකු බසින් මීට බහුකණ්ඨක, ශත්‍රැකණ්ඨකාදි නම් ව්‍යවහාර වේ. හීන් එරමිණියා, මහ එරමිණියා වශයෙන් එහි ප්‍රභේද දෙකක් ප්‍රකටය. එරමිණියා කුළු රසය; උෂ්ණය; වාතය නසයි; ව්‍රණ, කණ්ඩූති, කුෂ්ඨ, රුධිර දෝෂ, ශෝථ, කඵ, විෂ, මේහ සහ වමන පහකරයි. ව්‍රණ ශෝධනය කරයි. <br /> <br /> හීන් එරමිණියා පොතු සහ දළු ඉදිමුම, කැඩුණු බිඳුණු තැන්වල වේදනා, පේන්දු, අවහන්දි, ලේ ගැලීම්, තුවාළ ආදියට ද මහ එරමිණියා යථෝක්ත ආබාධයන්ට මෙන් ම ස්ත්‍රීන්ගේ ආර්තව දෝෂවලට ද ප්‍රතිකාර වශයෙන් වෙනත් ඖෂධ වර්ග සමග යොදනු ලැබේ. නොපැසුණු මහ එරමිණියා ගෙඩි පිත් සෙම් වඩයි. පැසුණු ගෙඩි වා පිත් නසයි; සිනිඳුය; මිහිරිය; සාරක ගුණෙන් යුක්තය. ඒවා පරණ වූ විට පිත ශමනය කරයි; විඩාව පහ කරයි; ගින්න දල්වා ලයි; ලඝුපාකය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BB%E0%B6%B6%E0%B6%AF%E0%B7%94&diff=11335 2026-06-25T04:58:31Z

<p>Senasinghe: '(එරිත්‍රිනා වාරියෙගාටා - Erythrina variegata L.). අළුපාට තුනී...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(එරිත්‍රිනා වාරියෙගාටා - Erythrina variegata L.). අළුපාට තුනී පොත්තක් සහිත උස් ගසකි. මේ ගසේ කඳේ සහ අතුවල බොහෝ කටු තිබේ. කොළ ත්‍රිපත්‍රීය. කොළ නටුව අඟල් 4 සිට 6 දක්වා දිගය. පත්‍රිකාවක් අඟල් 4ක් පමණ දිගය. මල් තද රතු පාටය. මලේ දල සමාන නැත. අඟල් 2,½ක් පමණ වන පතාකය (standard) නෞතලයට (keel) සහ පක්‍ෂ දලවලට වඩා දිගය. කරල අඟල් 8ක් පමණ දිගය; ටොරුලාකාරය (torulose).<br /> <br /> හිමාලය කඳුවැටිය පාමුල සිට ලංකාව, බුරුමය, මලක්කාව හා ජාවා දූපත් වැනි ප්‍රදේශ දක්වා එරබදු ව්‍යාප්ත වී ඇත. පෙබරවාරි අවසානයේ වියළි කාලයේ දී ලංකාවේ එරබදු ගස්වල කොළ වැටේ. මාර්තු මාසයේ දී මල් පිපේ. <br /> <br /> ලංකාවේ වියළි ප්‍රදේශයේ ගං ඉවුරුවල දක්නට ලැබෙන යක් එරබදු (එරිත්‍රිනා ෆුස්කා. - E. fusca Lour.) තවත් එරබදු විශේෂයෙකි. මෙය කටු සහිත කඳකින් යුත් තරමක ප්‍රමාණයේ ගසකි. කොළ ත්‍රිපත්‍රීය. පත්‍රිකාවක් අඟල් 4ක් පමණ දිගය. මලේ පතාකය ඉතා තද රතුපාටය. නෞතලය හා පක්ෂ දල දම්පාටය. කරල අඟල් 8ක් පමණ දිගය. මල් පිපෙන්නේ ජනවාරි මාසයේ දීය. <br /> <br /> එරබදු හා යක් එරබදු ශාක [[ලෙගුමිනෝසේ]] (බ.) කුලයෙහි පපිලියොනාටෙ උප-කුලයට අයත්ය. කටු රහිත වල් එරබදු විශේෂයක් ද ඇත. <br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> පාරිභද්‍ර, රක්ත පුෂ්පි ආදි නම්වලින් මේ වෘක්ෂ විශේෂය සංස්කෘත නිඝණ්ඩුවල හඳුන්වා ඇත. එරබදු, යක් එරබදු වශයෙන් එහි ප්‍රභේද දෙකකි. එරබදු උෂ්ණය, කටුකය; පථ්‍යයි; ගිනි වඩයි; අරුචිය නසයි. වා, සෙ‍ම්, ප්‍රමේහ, ඉදිමුම හා පණුවන් නැති කරයි. එරබදු මල්වලින් මූත්‍රකෘච්ඡ්‍ර, පිත්ත රෝග හා කර්ණ රෝග ශමනය කෙරේ; අග්නිදීපනය කෙරේ. උළුක්කු, ඇමැට්ටි, අරමණ, හොරි, පරංගි, දද, කුෂ්ඨ, පණුකැවිලි, කරප්පන් ආදිය සඳහා යොදන තෙල් වර්ගවලට ද ඉලිප්පී තිබෙන ඇට යථා තත්ත්වයට පැමිණවීම සඳහා ද සියලු සර්ප විෂට හා ඒ සඳහා පිළියෙල කරන ගුළිවලට ද විෂනීලාදී තෙල්වලට ද වෙනත් ඖෂධ වර්ග සමග එරබදු යොදනු ලැබේ. පීනස් ආදි රෝගයන් සඳහා සිඳින තෙල්වලට යක් එරබදු යොදති. එරබදු කොළ නිද්‍රාජනකය. <br /> <br /> එරබදු කොළ, දළු, පොතු හා බීජ ද බෙහෙතට ගනු ලැබේ. කොළ යුෂ කර්ණ රෝග නසයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B8&diff=11334 2026-06-25T04:38:47Z

<p>Senasinghe: 'එන්සයිම වූකලි සෛලවල ප්‍රාක්ප්ලාස්මයෙන් නිෂ්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>එන්සයිම වූකලි සෛලවල ප්‍රාක්ප්ලාස්මයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ඓන්ද්‍රිය උත්ප්‍රේරකයෝයි. ජීවියකුගේ සෛලයක සියලු රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවන්නේ එන්සයිමවල උපකාරයෙනි. ඒවාට ගෘහ උෂ්ණත්වයේ දී ඉතා ශීඝ්‍ර වේගයකින් විවිධ ප්‍රතික්‍රියා සිදු කළ හැකිය. ‘යීස්ට්වල ඇති’ යන අර්ථවත් එන්සයිම යන නම මීට තබන ලද්දේ 1878 දී ඩබ්ලිව්. ක්‍යුන (Kühne) විසිනි. තිරිඟුවල ඇමයිලේසය (amylase) මුලින් ම සොයාගත් එන්සයිමවලින් එකකි. එය සොයාගන්නා ලද්දේ කිර්ශොෆ් (Kirchoff) විසිනි. යීස්ට් වැනි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇති විට සීනි පැසවිය හැකි නිසා පැසවීමට හේතු වන ජෛවීය වශයෙන් සක්‍රිය (biologically active) ද්‍රව්‍ය සමහර අවස්ථාවන්හි දී සජීව ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හා සම්බන්ධ බව ද තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී ශාකයන්ගෙන් හා සත්ව සෛලයන්ගෙන් ලබාගන්නා අජීවී ලෙස පෙනෙන ද්‍රව්‍ය (නි. පෙප්සින්) හා සම්බන්ධ බව ද ලුවී පැස්ටර් විසින් පෙන්වා දෙන ලදි. එකල පිළිවෙළින් සංවිහිත පැසවුම්කාරක (organized ferments) හා අසංවිහිත පැසවුම්කාරක (unorganized ferments) යනුවෙන් මෙම කොටස් දෙක වෙන් කර හැඳින්විණි. යීස්ට්වලින් නිස්සාරණය කොටගත් යීස්ට් යුෂයෙන් ඊ. බූක්නර් (Buchner) 1897 දී සයිමේස් (zymase) වෙන් කරගැනීම නිසා මේ පදභාවිතය අත්හරින ලදි. තවද සාන්ද්‍ර ඇල්කොහොල් සමඟ අවක්ෂේපණය කොට එන්සයිම සංශුද්ධ කළ හැකි බැවින් ඒවායේ සක්‍රියතාවත් සෛලවල සමංගීකරණයත් (organization) අතර සම්බන්ධයක් ඇතැයි කිසි සේත් සිතිය නොහැකිය. එසේ නමුදු එන්සයිමවල බහිස්සෛලීය (extra-cellular) හා අන්තඃසෛලීය (intra-cellular) සක්‍රියතාව අතර වෙනසක් දක්නට ලැබේ. බහිස්සෛලීය සක්‍රියතාවේ දී එන්සයිමය සෛලයට පිටතින් ස්‍රාවය කරනු ලැබ ප්‍රතික්‍රියාව පිටත දී සිදු වේ. අස්පෙර්ගිලුස් නිගේර් (Aspergillus niger) නම් දිලීරය බාහිර මාධ්‍යයට ඇමයිලේස් ස්‍රාවය කර පිෂ්ට ජල විච්ඡේදනය කිරීමෙන් පසු සීනි අවශෝෂණය කර ගැනීම මීට නිදසුනකි. අන්තඃසෛලීය සක්‍රියතාවේ දී මාධ්‍යයට එන්සයිමය ස්‍රාවය කරනු නොලැබේ. මෙහි දී ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවන්නේ සෛලය ඇතුළෙහිය. කැරට් අලයකින් කපා ගන්නා ලද පටක ආසූත ජලයෙහි තබා වාතනය කළ විට ටික වේලාවකට පසු ඒවා ඉන්වර්ටේස් (invertase) සක්‍රියතාව ඇති කරගනී. මේ පටක ශුද්ධ සුක්රෝස් ද්‍රාවණයක තැබූ විට බාහිර මාධ්‍යයේ ඔක්සිහාරක ගුණ ඇති සීනි ඇති වේ. මෙය ඉන්වර්ටේස් බහිස්ස්‍රාවය කරනු ලැබීම නිසා සිදු වන්නක් නොවේ. සුක්රෝස් සෛලය තුළට උරාගෙන එහි දී ප්‍රතික්‍රියා වීම නිසා සිදුවන්නකි. මෙය අන්තඃසෛලීය සක්‍රියතාවට නිදසුනකි. <br /> <br /> == විශිෂ්ටතාව (Specificity) ==<br /> අනෛන්ද්‍රිය (inorganic) උත්ප්‍රේරකයන් මෙන් නොව එන්සයිම ක්‍රියා කරන විට ඒවා විශිෂ්ටතාවක් දක්වයි. එන්සයිමයක් හුදෙක් එක උපස්තරයක් කෙරෙහි හෝ සබඳකම් ඇති සංයෝග සමූහයක් කෙරෙහි හෝ පමණක් ක්‍රියා කරයි. එක උපස්තරයක් කෙරෙහි පමණක් ක්‍රියා කරයි නම් එය නිරපේක්ෂ (absolute) විශිෂ්ටතාව ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. සංයෝග සමූහයක් මත ක්‍රියා කරයි නම් එය සාමූහික (group) විශිෂ්ටතාවයි. මෝල්ටේස් (maltase) එන්සයිමය මෝල්ටෝස් කෙරෙහි පමණක් ක්‍රියා කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් අණු දෙකක් සෑදේ. මෙහි විශිෂ්ටතාව නිරපේක්ෂය. අනික් අතට ඉමල්සින් (emulsin) හෙවත් β-ග්ලයිකොසයිඩේස් (β-glycosidase) β-ප්‍රභේදයට අයත් සෑම ස්වාභාවික ග්ලයිකොසයිඩ කෙරෙහි ක්‍රියා කරයි. මෙය සාමූහික විශිෂ්ටතාවට නිදසුනකි. <br /> <br /> සත්වයන් හා ශාකයන් තුළ එන්සයිම විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. තවද එක ම එන්සයිමය එය නිෂ්පාදනය වූ ආකාරය අනුව වෙනස් වෙනස් ගුණ දක්වයි. නිදසුනක් දක්වතොත්, තිරිඟුවලින් ලබාගන්නා ඇමයිලේසය අස්පෙර්ගිලුස් නිගේර් නමැති දිලීරයෙන් ලබාගන්නා ටකා-ඇමයිලේසයට (taka-amylase) වඩා වෙනස්ය. ටකා-ඇමයිලේසය ඛෛටික ඇමයිලේසයට (salivary amylase) වඩා වෙනස්ය. එක් එක් සත්ව හෝ ශාක විශේෂයකට ස්වකීය ම වූ එන්සයිම සමූහයක් ඇති වන්නට පුළුවන. මෙසේ මුළු එන්සයිම සංඛ්‍යාව ඉතා විශාලය. සජීව සෛලයක එක් එක් එන්සයිමයක් ක්‍රියා කරන්නේ වෙනත් එන්සයිම කිහිපයක් තිබිය දී බව සැලකිය යුතුය. එන්සයිමවලට විශිෂ්ටතාවක් ඇති නිසා සියලු ප්‍රතික්‍රියාවල ප්‍රවේගය කෙරෙහි බලපෑමක් නැතිව ඒවාට විවිධ ප්‍රතික්‍රියා පාලනය කළ හැකිය. සජීව සෛලවල නොයෙක් නොයෙක් එන්සයිම ඇතත් උසස් සත්වයන් හා ශාකයන් තුළ ඒ ඒ එන්සයිම වර්ගවල ව්‍යාප්තිය බොහෝ විට වෙනස්ය. මෙසේ ඛෛටික ග්‍රන්ථිවල හා ඇලදිවේ ([[ඇලදිව]] බ.) ඇමයිලේස් බෙහෙවින් තිබෙන අතර ප්‍රෝටියොලිටික (ප්‍රෝටීන් ජීරක) එන්සයිම ඇත්තේ ආමාශයික ශ්ලේෂ්මකයෙහිය (gastric mucosa). බල්ලකු පාන් කෑල්ලක් වික විකා ඉන්නේත් මස් කුට්ටියක් වහා ගිල දමන්නේත් මේ නිසාය. <br /> <br /> එන්සයිම වැඩිහරිය ජලයේ ද්‍රවණය වී කලිල (colloidal) ද්‍රාවණ සෑදේ. මේවා කාන්දු පෙරීමෙන් ([[කාන්දු පෙරීම]] බ.) වෙන් කළ හැකිය. යීස්ට්වල සයිමේස් ද්‍රාව්‍ය එන්සයිමයකට නිදසුනකි. අනික් එන්සයිම සෛලයේ ඒකාකාර ලෙස ව්‍යාප්ත වී නැත. ඒවා සෛලයේ ඇතැම් අංශු සමග ආශ්‍රිතව ඇත. සිට්‍රික් අම්ල චක්‍රයේ (ක්රේබ් චක්‍රයේ) එන්සයිම සියල්ල ම මයිටොකොන්ඩියා සමග ආශ්‍රිත බව දැනගෙන තිබේ. එමෙන් ම වෙනත් එන්සයිම මෛක්‍රොසෝම හා ක්‍රොමොසෝම හෙවත් වර්ණ දේහ වැනි සෛලයේ වෙනත් අංශු සමග ආශ්‍රිතව පවතින බැව් දැනගෙන තිබේ. නෙයුරොස්පොරා (neurospora) නමැති දිලීරය පිළිබඳව මෑතක දී කරන ලද සෛල විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් පෙනීගොස් ඇත්තේ එන්සයිමයක් සංශ්ලේෂණය කිරීමට ඇති ශක්තිය රඳා පවතින්නේ එක්තරා ප්‍රවේණ්‍යණුවක් (gene) තිබීම මත බවය. දිලීරය විකිරණයට අනාවරණය කිරීම කරණකොටගෙන විකෘතයෝ (mutants) හටගනිත්. එන්සයිමත් සමඟ එකට සම්බන්ධ සේ සැලකෙන ඇතැම් විටමින් සංශ්ලේෂණය කිරීමට මේවාට ශක්තියක් නැත.<br /> <br /> == උෂ්ණත්වයේ බලපෑම් ==<br /> එන්සයිමවල තවත් ලක්ෂණයක් නම් ඒවායේ සක්‍රියතාව කෙරෙහි උෂ්ණත්වය බෙහෙවින් බලපෑමය. කිසියම් සීමාවක් දක්වා උෂ්ණත්වය වැඩි වන විට ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය වර්ධනය වේ. උෂ්ණත්වය සෙ. 10°කින් වැඩි වන විට ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය දෙගුණයකින් පමණ වැඩි වේ. මෙසේ වැඩි වන්නේ සෙ. 60°ක් පමණ උෂ්ණත්වය දක්වා පමණි. ඊට වඩා උෂ්ණත්වයන්හි දී එන්සයිම අක්‍රිය වන්නට පටන්ගනී. සෙ. 80°කට පමණ වැඩි උෂ්ණත්වවල දී එන්සයිම වැඩිහරිය (සිසිල් කිරීමෙන්) නැවත සක්‍රිය නොකළ හැකි පරිදි අක්‍රිය වේ. <br /> <br /> == PHවල බලපෑම ==<br /> PHවල සීමිත පරාසයක් තුළ දී එන්සයිම සාමාන්‍යයෙන් සක්‍රියය. <br /> <br /> එබැවින් එන්සයිමයක සක්‍රියතාව අධ්‍යයනය කරන විට මිශ්‍රණය ප්‍රශස්ත PHඅගයෙහි තබාගැනීම පිණිස ස්වාරක්ෂකයක් (buffer) පාවිච්චි කිරීම යහපති. <br /> <br /> == සයිමොජන් (Zymogen) අවස්ථාව; සක්‍රියක (activators) හා නිෂේධක (inhibitors) ==<br /> ඇතැම් විට එන්සයිම සයිමොජන් අවස්ථාවෙහි තිබේ. එවිට ඒවා සම්පූර්ණයෙන් ම අක්‍රියය. ඒවා සක්‍රියවන්නේ ඇතැම් ද්‍රව්‍යයන් හා ස්පර්ශ වීමට සැලැස්සූ විටය. ඇලදිවේ ට්‍රිප්සිනොජන් (tripsinogen) ඇත. එහි එය අක්‍රියය. එය කුඩා අන්ත්‍රයට ගිය විට එහි දී එන්ටෙරොකිනේස් (enterokinase) සමග ස්පර්ශ වීමෙන් සක්‍රිය වී ට්‍රිප්සින් (trypsin) බවට පරිවර්තනය වේ. ලිපේස් (lipase) එන්සයිමය සුප්ත රිසිනුස් (එඬරු) බීජවල සයිමොජන් අවස්ථාවේ ඇත. මේ බීජවල භ්‍රෑණපෝෂයෙහි සක්‍රියකයක් ද තිබෙන බව දැනගෙන තිබේ. එහෙත් සක්‍රිය ලිපේස් එම බීජයෙන් නිස්සාරණය කළ හැක්කේ පොඩි කරන ලද භ්‍රෑණපෝෂය එහි මේදය නිස්සාරණය කිරීමෙන් පසු තනුක ඇසිටික් අම්ලය යොදා ජලයෙන් සෝදා දැමූ පසුවය. ලෝහමය අයන (නි. Mn, Ni) වැනි නොයෙක් සාධකවලින් එන්සයිමවල සක්‍රියතාව වැඩි කෙරේ. අනික් අතට Hg හා Ag වැනි බර ලෝහවල අයනවලින් බොහෝ එන්සයිම නිෂ්ක්‍රිය කෙරේ. CO හා සයනයිඩ් මගින් ද මෙසේ කෙරේ. සාමාන්‍යයෙන් එන්සයිමවල ක්‍රියාව ප්‍රතිජීවක (antibiotics) මගින් නිෂේධනය කෙරේ. ක්ලොර්ඇම්පෙනිකොල් (chloram-phenicol) ක්ලොරොමයිසිටින් මගින් ප්‍රෝටීන් සංශ්ලේෂණය නිෂේධනය කෙරෙන බැව් දැනගෙන තිබේ. <br /> <br /> == එන්සයිමවල ව්‍යූහය ==<br /> එන්සයිමවල රසායනික ස්වභාවය දැනගන්නට ලැබුණේ 1926 දී සම්නර් (Sumner) ස්ඵටික වශයෙන් යුරියේස් (urease) ලබා ගත් විටය. එන්සයිමවල ප්‍රෝටීනමය ස්වභාවය ඔහු විසින් ඔප්පු කරන ලදි. එන්සයිමවල ප්‍රෝටීන් ප්‍රතික්‍රියා ඇති වනුයේ අධිශෝෂණය වූ (adsorbed) ප්‍රෝටීන් නිසා දෝයි කලින් තිබුණ සැකය ඔහු දුරු කෙළේය. ප්‍රෝටීන සියල්ල ම එන්සයිම යයි ද එසේ නැතහොත් ස්වල්පයක් වෙනස් වීමෙන් ප්‍රෝටීනවලට එන්සයිම විය හැකි යයි ද දැන් විශ්වාස කරනු ලැබේ. යුරියේස් වූ කලි ඇමයිනො අම්ලවලින් පමණක් සෑදුණු සරල ප්‍රෝටීනයකි. බොහෝ එන්සයිමවල ප්‍රෝටීනය අඩු අණුක භාරයක් ඇති කාණ්ඩයක් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. සංලග්න කාණ්ඩය (prosthetic group) යයි කියනු ලබන මේ කාණ්ඩය ප්‍රෝටීනයක් නොවේ. සරලතම සංලග්න කාණ්ඩයක් ඇස්කෝබික් (ascorbic) අම්ලයේ දක්නට ලැබේ. මෙහි සංලග්න කාණ්ඩය තඹය. වෙනත් එන්සයිමවල සංලග්න කාණ්ඩ මීට වඩා සංකීර්ණය. සයිටොක්‍රෝම්වල (cytochrome) යකඩ-පෝපිරින් ප්‍රෝටීන (iron-porphyrin proteins) හෝ සංලග්න කාණ්ඩය වශයෙන් රිබොප්ලේවින් (විටමින් B2) ඇති ප්ලේවො-ප්‍රෝටීන (flavo-proteins) (කහ එන්සයිම) මීට නිදසුන්ය. උත්ප්‍රේරණයේ දී සංලග්න කාණ්ඩ ද වෙනස් වේ. සයිටොක්‍රෝම්වල ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ලබාගත් ඉක්බිති Fe+++ වෙනස් වී Fe++වේ. මේ එක් එක් කොටස විශිෂ්ට වේ. ප්‍රෝටීන කොටස වඩාත් විශිෂ්ටය. එන්සයිම, විශේෂයෙන්ම ඔක්සිකාරක එන්සයිම, ඒවායේ සංලග්න කාණ්ඩ අනුව දැන් වර්ග කරනු ලැබේ. මෙසේ යකඩ-පෝපිරින් ප්‍රෝටීන, තඹ ප්‍රෝටීන හා ප්ලේවො-ප්‍රෝටීන යනාදි වශයෙන් එන්සයිම වර්ග කරනු ලැබේ. එක වර්ගයක එන්සයිමවලට එක ම සංලග්න කාණ්ඩයක් තිබේ. එහෙත් ඒවායේ ප්‍රෝටීන කොටස අනුව ඒවා වෙනස් වේ. <br /> <br /> සංලග්න කාණ්ඩය මෙන් ම සහ-එන්සයිමයත් (co-enzyme) එන්සයිම පද්ධතියේ ආවශ්‍යක සංරචකයකි. එහෙත් සංලග්න කාණ්ඩය මෙන් නොව, කාන්දු පෙරීමෙන් එය නියම එන්සයිමයෙන් පහසුවෙන් වෙන් කළ හැකිය. 1904 දී හාඩන් (Harden) හා යං (Young) යීස්ට් යුෂයෙන් වෙන් කොටගත් සහ-එන්සයිම I වන DPN විශිෂ්ට නිදසුන වේ. මෑතක පළ වූ පොත්පත්වල මේ සහ-එන්සයිමය නිකොටිනොමයිඩ් ඇඩනින් ඩයින්‍යුක්ලියොටයිඩ් (nicotinomide adenine dinucleotide - NAD) වශයෙන් හැඳින්වේ. ඇපොඑන්සයිමයට (තාප විස්ථායී) හෝ සහ-එන්සයිමයට (තාපස්ථායී) පමණක් පැසීම සිදු කළ නොහැක. එහෙත් මේ දෙක ම එකතු කළ විට පැසීම කලින් මෙන් සිදු වේ. පොස්පේට් අඩංගු නටවාපු යීස්ට් යුෂය එකතු කිරීමෙන් යීස්ට් යුෂයේ සක්‍රියතාව වැඩි වන බවත් ඔව්හු දැනගත්හ. පොස්පේට මගින් පැසීම ත්වරණය කරන බව පළමුවෙන් පෙන්වන ලද්දේ ඔවුන් විසිනි. කාබොහයිඩ්‍රේට පරිවෘත්තියේ දී සිදුවන පොස්පොරයිලීකරණය පිළිබඳව පසුව කරන ලද පර්යේෂණවල පදනම වූයේ මේ අලුතෙන් දැනගත් කරුණයි. <br /> <br /> මීට අනතුරුව වෙනත් සහ-එන්සයිම අඳුනා ගෙන තිබේ. මේවායින් එකක් පොස්පොරයිලීකරණයට සහභාගී වේ. එයට සහ-පොස්පොරිලේස් (co-phosphorylase) යයි කියනු ලැබේ. මෙවැනි තවත් ඒවා නම් ඇඩිනොසින් ට්‍රයිපොස්පේට් (ATP) හා ඇඩිනොසින් ඩයිපොස්පේට් (ADP) ය. සහ-කාබොක්සිලේස් වන ඩයිපොස්පොතයමින් (DPT) α-කීටොඅම්ලවල කාබොක්සිල් හරණයට සහභාගි වේ. අවසාන වශයෙන් ඇත්තේ සහ-එන්සයිම II වන ට්‍රසිපොස්පොපිරිඩින් න්‍යුක්ලියොටයිඩ් (TPN) ය. මෙහි ඔක්සිහෘත ආකාරය TPNHය. <br /> <br /> එස්ටර් බන්ධන (ester bonds) හා ශක්ති බන්ධන (energy bonds) (මේවා-ph හා ~ph වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ) යනුවෙන් බන්ධන දෙවර්ගයක් ATPවලට හා ADPවලට ඇති බව ලිප්මාන් (Lipmann) පෙන්වූ දා පටන් සහ-පොස්පොරිලේස් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජන වී තිබේ. එස්ටර් බන්ධනවල බන්ධනය ශක්තිමත්ය. එබැවින් පොස්පේටය ජලවිච්ඡේදනය කළ හැක්කේ තරමක් අමාරුවෙනි. ලබාගත හැකි නිදහස් ශක්තියේ ප්‍රමාණයත් අඩුය (කැලරි 3,000ක් පමණි). ශක්ති බන්ධනය සාපේක්ෂ ලෙස දුර්වලය. එබැවින් පොස්පේටය පහසුවෙන් ජලවිච්ජේදනය කළ හැකිය. මුදා හරිනු ලබන නිදහස් ශක්තියේ ප්‍රමාණයත් අධිකය (කැලරි 12,000ක් පමණි). එබැවින් ATP හා ADP පොස්පොරයිලීකාරකයෝ වෙත්. ශක්ත්‍යවශෝෂක (endergonic) ප්‍රතික්‍රියාවක දී ADP සාදමින් ATP ජලවිච්ඡේදනය වේ. ඒ වේලාවේ දී පොස්පේටය සංශ්ලේෂක ප්‍රතික්‍රියාවට ශක්තිය මුදා හරියි. ADPවලට තවත් ශක්ති බන්ධනයක් ඇතත්, එසේ ම එය විභව පොස්පේට දායකයක් (donor) වුවත්, සාමාන්‍යයෙන් එය එසේ ක්‍රියා නොකරයි. ශ්වසනයේ දී මෙන් ඔක්සිකාරක ප්‍රතික්‍රියාවකට පසුව එය ATP බවට පරිවර්තනය කෙරේ. එබැවින් ජීවීන්ට ශක්තිය ලබාගත හැකි පිළිවෙළ ATP මගිනි. මේ පොසිපොරයිලීකරණ පාලනය කරනු ලබන එන්සයිමවලට කයිනේස (kinases) යයි කියනු ලැබේ. මේවා ට්‍රාන්ස්පරේස (transferases) ය. H හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් සංක්‍රාමණය කරන ඔක්සිකාරක එන්සයිම මෙන් නොව ට්‍රාන්ස්පරේස (PO4) කාණ්ඩය වැනි සම්පූර්ණ ඛණ්ඩක (radicals) සංක්‍රාමණය කරයි. <br /> <br /> == ඔක්සිකාරක එන්සයිම ==<br /> මේවා ශ්වසනයේ දී වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. ඔක්සිකරණයට පිටතින් ලබා ගන්නා ඔක්සිජන් අවශ්‍යය. සවායු (aerobic) ශ්වසනය හා ඔක්සිකරණය සමාන අර්ථ ඇති පද වේ. පැසීම වායු විරහිතව කැරෙන්නකි. වාතනයෙන් එය සැබවින් ම අඩු වේ. මෙය පළමුවෙන් නිරීක්ෂණය කරන ලද්දේ පැස්ටර් (Pasteur) විසිනි. ඊට ‘පැස්ටර් ආචරණය’ (Pasteur effect) යයි කියනු ලැබේ.<br /> <br /> ඔක්සිජන් එකතු කිරීමෙන් හෝ හයිඩ්රජන් ඉවත් කිරීමෙන් හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන නැති වී යෑමෙන් හෝ ඔක්සිකරණය කෙරීගෙන යයි. බොහෝ ජෛව ඔක්සිහරණ කරනු ලබන්නේ හයිඩ්රජන් හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන හෝ ඉවත් කිරිමෙනි. හයිඩ්රජන් ඉවත් කිරීම කරනු ලබන්නේ හයිඩ්රජන් ප්‍රතිග්‍රාහකයක (acceptor) උපකාරයෙන් ඩිහයිඩ්රජනේස් මගිනි. හයිඩ්රජන් ප්‍රතිග්‍රාහකය බොහෝවිට DPN වැනි සහ-එන්සයිමයකි. සවායු තත්ව යටතේ අවසාන ප්‍රතිග්‍රාහකය ඔක්සිජන්ය. ජලය ද නිෂ්පාදනය කෙරේ. අදාළ වන එන්සයිමය අන්ත්‍ය ඔක්සිඩේසයක් (terminal oxidase) වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. <br /> <br /> ඉලෙක්ට්‍රෝනවල සංක්‍රමණය සයිටොක්‍රෝම් වැනි යකඩ එන්සයිම මගින් කරනු ලැබේ.<br /> <br /> Fe+++ +e →Fe++ <br /> <br /> ඔක්සිහෘත සයිටොක්‍රෝම්, සයිටොක්‍රෝම් ඔක්සිඩේස් මගින් නැවත ඔක්සිකෘත අවස්ථාවට ගෙනෙනු ලැබේ. සයිටොක්‍රෝම් ඔක්සිඩේස් වූකලි අන්ත්‍ය ඔක්සිඩේසවලින් එකකි. අන්ත්‍ය ඔක්සිඩේසයක් වශයෙන් සයිටොක්‍රෝම්වලට කෙළින් ම උපස්තරයෙන් H ලබාගත නොහැකිය. කෙළින් ම නොව FADN වැනි වෙනත් ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ගෙන් එය H ලබාගනියි. <br /> <br /> == එන්සයිම ක්‍රියා පිළිබඳ චාලන විද්‍යාව ==<br /> 1913 දී මිකේලිස් (Michaelis) හා මෙන්ටන් (Menten) යන දෙදෙන එන්සයිමයත් උපස්තරයේ සාන්ද්‍රණයත් අතර ඇති සම්බන්ධතාවක් දැක්වීමට තැත් කළහ. මෙසේ කරද්දී ඔව්හු එන්සයිම ක්‍රියාවල යන්ත්‍රණය ගැන තරමක අවබෝධයක් ලබාදෙත්. දෙන ලද එන්සයිම සාන්ද්‍රණයකට ප්‍රතික්‍රියාවේ ප්‍රවේගය උපස්තරයේ සාන්ද්‍රණය මෙන් ම එක් අවස්ථාවක් දක්වා පළමුවෙන් වෙනස් වන බව ඔවුන්ට දැන ගන්නට ලැබිණ. මීට හේතුව නම් උපස්තර-එන්සයිම සංකීර්ණයක් සෑදී පසුව එය නිදහස් එන්සයිම හා ප්‍රතික්‍රියා ඵල ලබාදෙමින් බිඳ හෙළීමය. <br /> <br /> 88888888888888888888888888888<br /> <br /> එන්සයිමවල යන්ත්‍රණය පිළිබඳ මිකේලිස්-මෙන්ටන් සංකල්පයට ඇතැම් ද්‍රව්‍යයන්ගේ නිෂේධක බලපෑම් රුකුල් දෙයි. උපස්තරය එන්සයිමයත් සමග සංකීර්ණ සාදන්නා සේ ඇතැම් ද්‍රව්‍ය එන්සයිමයත් සමග සංකීර්ණ සෑදීමෙන් නිෂේධනය ඇති කරයි. උපස්තරයේ සාන්ද්‍රණය අඩුවත් ම නිෂේධනය වැඩි වේ. මෙය තරඟකාර නිෂේධනය (competitive inhibition) නමින් හඳුන්වනු ලැබේ. මෙලෙස රසදිය වැනි බර ලෝහවල ලවණ වැනි ද්‍රව්‍ය මගින් නිෂේධනය ඇති කෙරේ. මෙය උපස්තරයේ සාන්ද්‍රණය මත රඳා නොපවතී. මෙය නිතරඟකාර (non-competitive) නිෂේධනය වේ. තරඟකාර නිෂේධනයේ දී සාමාන්‍යයෙන් උපස්තරය තිබෙන ලක්ෂ්‍යයන්හි දී නිෂේධකය සම්බන්ධ වන අතර නිතරඟකාර නිෂේන්ධනයේ දී නිෂේධකය සම්බන්ධ වන්නේ වෙනත් ලක්ෂ්‍යයන්හි දීය යන අදහස ඉදිරිපත් කොට ඇත.<br /> <br /> == එන්සයිම ක්‍රියාවල ප්‍රතිවර්ත්‍යතාව ==<br /> පිෂ්ටය වැනි ද්‍රව්‍යයක් ජලවිච්ඡේදනය කරන එන්සයිමය සංශ්ලේෂක ප්‍රතිවර්ත ප්‍රතික්‍රියාවක් කරතැයි බොහෝ කලක් පැවති විශ්වාසය විය. එහෙත් සෑම විට ම එය එසේ නොවේ. ජලවිච්ඡේදනය ශක්තිදායක (exergonic) ප්‍රතික්‍රියාවකි. එය කෙරීගෙන යන්නේ නිදහස් ශක්තිය අඩු වන විටය. එබැවින් මෙය ස්වයංසිද්ධය. ප්‍රතිවර්ත ප්‍රතික්‍රියාව ශක්ත්‍යවශෝෂක (endergonic) ය. යම්කිසි අවස්ථාවක දී ශක්තිය සැපයිය යුතුය. ප්‍රතික්‍රියාවේ මාර්ගය ද වෙනස් විය යුතුය. ප්‍රරෝහණය වන බෝංචි ඇටවල පොස්පොරිලේස් සක්‍රියතාව තිබෙන බව 1940 දී හේන්ස් (Hanes) පෙන්වා දුනි. මෙහි පිෂ්ට බිඳ හෙළා දැමෙන්නේ ජලය එකතු කිරීමෙන් නොව P04 එකතු කිරීමෙනි. එහි අවසාන ඵලය මෝල්ටෝස් නොව ග්ලූකෝස්-1-පොස්පේට්ය. එබැවින් පිෂ්ට සංශ්ලේෂණයේ දී පොස්පොරිලේස් ක්‍රියාකාරී විය යුතුය. පොස්පොරයිලිත ග්ලූකෝස් P04 මුදා හරිමින් පිෂ්ට සංශ්ලේෂණය කරගෙන යයි. ඔක්සිකරණ ප්‍රතික්‍රියාවකට පසු ADP සමග ATP සංයෝජනය වන විට පොස්පේටය ATPවල අධික ශක්ති අවස්ථාවකට නැවත පමුණුවනු ලැබේ. <br /> <br /> 888888888888888888888888<br /> <br /> == නාමකරණය හා වර්ගීකරණය ==<br /> එන්සයිම නම් කරනු ලබන්නේ ඒවා ක්‍රියා කරන උපස්තරය අනුවය (නි. මෝල්ටේස්, මෝල්ටෝස් සමග ක්‍රියා කරයි; යුරියේස්, යුරියා සමග ක්‍රියා කරයි). එසේ නැතහොත් ඒවා උත්ප්‍රේරණය කරන ප්‍රතික්‍රියාවේ ස්වභාවය අනුවය (නි. P04 ඛණ්ඩකය සංක්‍රාමණය වීමට උපකාරි වන පොස්පො-ග්ලිසරික් ට්‍රාන්ස්පොස්පොරිලේස් වැනි ට්‍රාන්ස්පොස්පොරිලේස; උපස්තරයෙන් H ඉවත් කිරීමට අනුබල දෙන ට්‍රයෝස් පොස්පේට් ඩිහයිඩ්රජනේස් වැනි ඩිහයිඩ්රජනේස).<br /> <br /> උත්ප්‍රේරණය කරන ප්‍රතික්‍රියාවේ ස්වභාවය අනුව එන්සයිම වර්ගීකරණය කෙරේ. කවුරුත් හොඳින් දන්නා සුලභ එන්සයිමවලින් බොහොමයක් ජල විච්ඡේදනය සිදු කරයි. මේවා හයිඩ්රොලේස නමින් හැඳින්වේ. ඔක්සිකරණ එන්සයිම තවත් එන්සයිම වර්ගයකි. මේවා දායකයකින් ප්‍රතිග්‍රාහකයකට H+ හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන සංක්‍රාමණය කරමින් ඔක්සිකරණ-ඔක්සිහරණ ප්‍රතික්‍රියා සිදු කරයි. දායකය ඔක්සිකරණය වෙයි. එවිට ම ප්‍රතිග්‍රාහකය ඔක්සිහරණය වෙයි. (PO4) වැනි සම්පූර්ණ ඛණ්ඩක සංක්‍රාමණය කිරීමත් සමග ට්‍රාන්ස්පරේස සම්බන්ධ වේ. අවසාන වශයෙන්, C-C කාණ්ඩය බිඳහෙළන කාබොක්සිලේස එන්සයිම සමූහය තිබේ. මේවා C02 මුදා හරිමින් α-කීටො-අම්ල සමග ක්‍රියා කරයි. ඩෙස්මොලේස යනු මේවායි.<br /> <br /> (කර්තෘ: [[බී.ඇල්.ටී. ද සිල්වා]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ජීව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9%E0%B7%8A&diff=11333 2026-06-24T09:47:12Z

<p>Senasinghe: '(Ethyl Chloride). මෙය වූකලි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයෙහි දී දැල්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Ethyl Chloride). මෙය වූකලි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයෙහි දී දැල්වෙනසුලු, නිර්වර්ණ වායුවකි. පීඩනය යටතේ එය වාෂ්පශීල, නිර්වර්ණ ද්‍රවයක් වශයෙන් වීදුරු බෝතල්වල ගබඩා කොට තිබේ. මේ ද්‍රවයට ඊතර් සුවඳට හුරු ලාක්ෂණික සුවඳක් ද මිහිරි, දැවෙන රසයක් ද ඇත. එතිල් ක්ලෝරයිඩ්වල රසායන සූත්‍රය C2H5,Cl ය. <br /> <br /> පහත සඳහන් ක්‍රම මගින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ් නිෂ්පාදනය කළ හැකිය. <br /> <br /> 1. නිර්ජලීය (anhydrous) සින්ක් ක්ලෝරයිඩ් උත්ප්‍රේරකයක් වශයෙන් ඇතිවිට හයිඩ්රජන් ක්ලෝරයිඩ් හා එතිල් ඇල්කොහොල් (එතනෝල්) ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන්: <br /> <br /> 888888888888888888888888<br /> <br /> 2. උත්ප්‍රේරකයක් වශයෙන් ඇලුමිනියම් ක්ලෝරයිඩ් තිබෙද්දී හයිඩ්රජන් ක්ලෝරයිඩ් හා එතිලීන් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන්:<br /> <br /> 8888888888888888888888888<br /> <br /> එතිල් ක්ලෝරයිඩ්වල තාපාංකය සෙ. 12·5°ය. එහි වාෂ්ප කොළපාට දැල්ලක් සහිතව පිලිස්සේ. කාබනික සංයෝග සංශ්ලේෂණයේ දී සංයෝගවලට එතිල් කාණ්ඩය C2H5 - අලුතෙන් ඇතුළත් කිරීම සඳහා කාරකයක් වශයෙන් එතිල් ක්ලෝරයිඩ් යොදනු ලැබේ. වෛද්‍ය කර්මයෙහි එය ස්ථානීය නිර්වින්දකයක් (local anaesthetic) වශයෙන් යොදනු ලැබේ. දත් ඉගිල්ලීම, විස්ඵෝට (abscesses) පළා ඇරීම වැනි කෙටි ශල්‍යකර්මවලට පමණක් මෙය සුදුසුය. ටෙට්රඑතිල්ලෙඩ් සහ එතිල් සෙලියුලෝස් නිෂ්පාදනයටත් එතිල් ක්ලෝරයිඩ් යොදනු ලැබේ. ඇතැම්විට ශීතකරණ කාරකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. <br /> <br /> ක්ලෝරො එතේන් යන නාමයත් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්වලට භාවිතා කෙරේ. වාණිජ ව්‍යාපාරවල එතිල් ක්ලෝරයිඩ් හැඳින්වෙන්නේ ක්ලෝරිල් හා කෙලීන් යන නම්වලිනි. එතිල් හා මෙතිල් ක්ලෝරයිඩ් මිශ්‍රණයට ඇනෙස්ටයිල් යයි කියනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%94%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11332 2026-06-24T09:33:16Z

<p>Senasinghe: '(Eleusis). ග්‍රීසියේ ඇටිකා ප්‍රදේශයෙහි පිහිටි පැරණ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Eleusis). ග්‍රීසියේ ඇටිකා ප්‍රදේශයෙහි පිහිටි පැරණි නගරයක් වූ මෙය අද කුඩා නුවරකි. පළමුවෙන් නිදහස් නගරයක් ව තිබී ක්‍රි.පූ. 1200 පමණේ දී මෙය ඇතන්ස් නගරයට සම්බන්ධ කරන ලදි. සාරවත් පසකින් යුක්ත වූ නගරය පුරාණයේ සිට ම කෘෂිකර්මය අතින් දියුණු තත්වයක පැවතිණ. අගනා වරායක් ද මෙහි විය. වර්තමාන එල්‍යුසිස් නගරය කාර්මික මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ප්‍රසිද්ධය. සිමෙන්ති, සබන්, ඔලිව් තෙල් හා මද්‍ය වර්ග මෙහි විශාල ලෙස නිපදවනු ලැබේ. ජනගහනය (1951 ) 11,299කි. <br /> <br /> පැරණි එල්‍යුසිස් නගරය ආගමික වැදගත්කමින් උසස් තැනක් ගනී. එය ඩිමීටර් නමැති කෘෂිකර්මයට අධිපති දෙව්දුව ඇදහීම මුල් කොටගත් නගරයකි. මෙම දෙව්දුව හා සම්බන්ධ මිථ්‍යා ඇදහිලි හා ගූඪ විශ්වාස රාශියක් එල්‍යුසිස් පුරාවෘත්තයට ඇතුළත් වේ. නගරය යටත් කොටගත් ග්‍රීක, ඇතීනියන් හා රෝම ජාතීන් මෙම ගූඪ විශ්වාස බොහෝ සෙයින් ඇදහූ බව පෙනේ. <br /> <br /> එල්‍යුසිස්හි දේවස්ථානය තර කළ වාසල් දොරටුවෙන් යුත් ප්‍රාකාරයකින් වට විය. එහි වූ ඩිමීටර් දෙව්මැදුර ගොඩනැඟිලි අතර ප්‍රධාන තැනක් ගනී. මෙම දෙව් මැදුරේ පැරණි ම නටබුන් මයිසිනියන් යුගයට (ක්‍රි.පූ. 1400-1100) අයත් වේ. වරින් වර විනාශයට පත් දෙව්මැදුර නව සැලැසුම් අනුව නැවත නැවතත් විශාල කොට ඉදිකරනු ලැබීය. <br /> <br /> 1882 දී ග්‍රීක පුරාවිද්‍යා සංගමය මගින් එල්‍යුසිස්හි පුරාවිද්‍යා කටයුතු ආරම්භ කරන ලදි. දේවස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාවස්තු රාශියක් සොයා ගනු ලැබ දැනට ප්‍රාදේශික කෞතුකාගාරයෙහි තැන්පත් ව ඇත. මේවා අතර ආගමික පුරාවෘත්ත නිරූපණය වන කිරිගරුඬ කැටයම් හා පුද පූජා පැවැත්වීම පිණිස යොදන ලද මැටි භාජන ද වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුරාවිද්‍යාව-ග්‍රීසිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11331 2026-06-24T09:15:54Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ කුඩා ම ජනරජයයි. ශාන්තිකර සාගරයට මුහුණ ලා පිහිටා ඇති මෙය බටහිරින් හා උතුරින් ග්වාතමාලා ජනරජයෙන් ද උතුරින් නැගෙනහිරින් හොන්ඩ්‍යුරස් ජනරජයෙන් ද දකුණින් ශාන්තිකර සාගරයෙන් ද සීමා වී තිබේ. කොට්ඨාස 14කට බෙදී ඇති මේ ප්‍රදේශය ව.සැ. 13,176ක් විශාලය.<br /> <br /> මෙහි වෙරළ ඉම දිගින් සැතැපුම් 160ක් පමණ වෙයි. වෙරළට යාබදව සැතැපුම් පසළොසක් පමණ පුළුල් වූ පහත් තැන්නක් විහිදී ඇත. යමහල් කඳුවලින් ගහන සානුවක් යථෝක්ත පටු තැන්නේ පසු භාගයෙන් ආරම්භ වෙයි. සාන්තා ආනා (8,300’), සාන් මිගෙල් (7,120’) යනු එහි ප්‍රධාන යමහල් කූටය. ග්වාතමාලාවෙන් පටන් ගන්නා ලෙම්පා ගඟ මෙම රට හරහා ගලා යන ප්‍රධාන ගංගාවයි. මෙහි කොටසක කුඩා නැව් යාත්‍රා කරයි. <br /> <br /> සැපදායක සෞම්‍ය දේශගුණයකින් යුත් එල් සාල්වාදෝර්හි අඟල් 40 සිට 100 දක්වා වෙනස් වන වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ඇත. පස සාරවත්ය. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනා ජීවත් වන්නේ ලෙම්පා ගංගා මිටියාවතෙහිය. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන රැකියාව ගොවිතැනය. මෙහි දියුණු ම වැවිලි වර්ගය කෝපිය. වී ප්‍රධාන කොට ඇති ධාන්‍ය වර්ග, කොකෝවා, කපු, බෝල්සම් (සුවඳ ලාටු) ගස්, රබර් හා දුම්කොළ ද විශාල වශයෙන් වවනු ලැබේ. ගවයන් ඇති කිරීම ද දියුණු අන්දමින් කෙරේ. පතල් කර්මාන්තය ද තරමක් සැලැකිය යුතුය. තඹ, යකඩ, ඊයම් හා ගෙන්දගම් නිධි ඇත ද කණිනු ලබන්නේ රන් හා රිදී පමණි. සීනි පිරිසිදු කරන කර්මාන්ත ශාලා, පිටි මෝල්, ඉස්කාගර හා වෙනත් කර්මාන්තායතන ද මෙහි පිහිටා තිබේ. එල් සාල්වාදෝර්හි විශාල වශයෙන් කෙරෙන කර්මාන්තය වූකලි කෝපි මලු සෑදීමයි. පැනමා ඇළ විවෘත කිරීමට ප්‍රථම විදේශ වෙළඳ කටයුතු බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවල් සමඟ කෙරුණු නමුදු දැන් වෙළෙඳ කටයුතු සියයට හැත්තෑවක් පමණ ම කරනු ලබන්නේ එක්සත් ජනපද රාජ්‍යය සමඟය. රජයෙන් පාලනය වන මහා මාර්ග සැතැපුම් 1,500ක් පමණ ඇති නමුදු දුම්රිය මාර්ග ඇත්තේ සැතැපුම් 384ක් දුරට පමණි. වෙරළබඩ නගර කරා නැව් යාත්‍රා කෙරේ. ගුවන් සේවා කීපයකින් මේ රට බාහිර ලෝකය හා සම්බන්ධය.<br /> <br /> එල් සාල්වාදෝර්හි අගනුවර සාන් සාල්වාදෝර් නමි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2,000ක් ඉහළින්, පියකරු මිටියාවතක පිහිටා තිබෙන මේ නගරය වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයකි. භූමිකම්පා නිසාත් ගිනිකඳු පිපිරීම් නිසාත් 1917 දී මෙහි ගොඩනැඟිලි විශාල ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ගියේය. නගරය නව පන්නයට නැවත ඉදිකරන ලදි. ආකාහූට්ලා, ලා ලීවර්තාද්, ලා ඌන්යෝන්, සාන් මිගෙල්, සාන්තා ආනා යනු මෙහි අනිත් වැදගත් නගරයෝයි. <br /> <br /> එල් සාල්වාදෝර්හි නාගරික ප්‍රදේශවල උසස් අධ්‍යාපනායතන කීපයක් වෙතත් ගම්බද පාසැල් බෙහෙවින් අඩුය. වෘත්තීය අධ්‍යාපනය ලබා දෙන අධ්‍යාපනායතන කීපයක් ද වෙයි. අධ්‍යාපනායතන අතර එල් සාල්වාදෝර් විශ්වවිද්‍යාලය, ජාතික කර්මාන්තායතනය, වාණිජ විද්‍යාව හා අර්ථ ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ ජාතික විද්‍යායතනය, චිත්‍ර ශිල්පායතනය යුද්ධ ශිල්පායතනය හා ලලිත කලායතනය ද සැලැකිය යුතුය. මේ ආයතන සියල්ලක් ම පිහිටා තිබෙන්නේ සාන් සාල්වාදෝර් නගරයෙහිය. <br /> <br /> මෙහි 1886 සිට ක්‍රියාවේ යෙදුණු ප්‍රථම ආණ්ඩු ක්‍රමය වෙනස් කොට අලුත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයක් සකස් කර ගන්නා ලද්දේ 1950 දීය. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා වූ ජනාධිපතිවරයා වර්ෂ සයකට වරක් තෝරාගනු ලබයි. පාලන කටයුතු සඳහා ඔහුට අමාත්‍යවරුන් 10 දෙනකුගෙන් යුක්ත කැබිනට් මණ්ඩලයක සහාය ලැබේ. ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය කෙරෙනුයේ මන්ත්‍රීවරුන් 42කුගෙන් යුක්ත ජාතික මන්ත්‍රණ සභාවෙනි. එක් කොට්ඨාසයකට තිදෙනා බැගින් ඉදිරිපත් වන මන්ත්‍රීවරු සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් අවුරුදු පතා තෝරා පත් කරගනු ලබත්. <br /> <br /> මෙම ජනරජයෙහි ජනගහනය (1962) 2,759,010කි. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනා ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් හා රතු ඉන්දියන්වරුන් මිශ්‍ර වීමෙන් ඇති වූවෝය. මෙහි සුදු මිනිසුන් සිටින්නේ දහස්ගණනක් පමණි. ජනගහනයෙන් සියයට පහක් පමණ නියම රතු ඉන්දියන්වරුය. ස්පාඤ්ඤ බස මෙහි රාජ්‍ය භාෂාවයි. <br /> <br /> 1542 දී ස්පාඤ්ඤය යටතට පත් එල් සාල්වාදෝර් 1821 දී මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ අනෙක් රටවලුත් සමඟ ස්පාඤ්ඤ පාලනයෙන් නිදහස් වන තුරු ම ග්වාතමාලාව හා සම්බන්ධ යටත් විදේශයක්ව පැවැතිණි. නිදහස් ප්‍රදේශයක් වීමෙන් පසු එල් සාල්වාදෝර් හා අනෙක් මධ්‍යම ඇමෙරිකානු ප්‍රදේශත් අතර නොයෙක් සටන් ඇති විය. එල් සාල්වාදෝර්හි ප්‍රථම නිදහස් ඡන්ද විමසීම යයි කිව හැකි මැතිවරණය 1931 ජනවාරි මාසයේ දී පවත්වන ලදි. ජනාධිපති වශයෙන් ආර්කුරෝ ආරව්හෝ පත්වූයේය. එහෙත් ආර්ථීක පරිහාණියත් ලතින් ඇමෙරිකාව මුළුල්ලේ පැතිරී ගිය ප්‍රතිසංස්කරණවාදී හැඟීමත් නිසා ආරව්හෝගේ රජය බිද වැටී ජනරාල් මැක්සිමිලියානෝ හෙර්නාන්දේස් මර්තනේස්ගේ ජනාධිපතිත්වයෙන් නව රජයක් පැන නැඟිණි. නොයෙක් දේශපාලන විරුද්ධවාදිකම් මධ්‍යයෙහි දස වසකටත් අධික කාලයක් තුළ හේ බලයේ රැඳී සිටියේය. එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයත් මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ අනෙක් ජනරජයනුත් ඔහුගේ රජය පිළිගන්නා ලද්දේ ටික කලක් ගත වූවාට පසුය. 1944 දී ඔහු බලයෙන් පහ කරනු ලැබූ නමුදු 1949 දක්වා ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරයේ කාලසීමාව දීර්ඝ කිරීමට ජාතික මහා මණ්ඩලය තීරණය කෙළේය. එයින් විරුද්ධවාදී කලබල උග්‍ර අතට හැරිණි. ආර්කුරෝ රොමේරෝ හා ජනරාල් ටිටෝ කල්වෝ විසින් අසාර්ථක කැරැල්ලක් ද මෙහෙයවන ලදි. ඉක්බිති මර්තිනේස් ජනරාල් කල්වෝ ඇතුළු හමුදා නිලධාරීන් සමූහයක් ම මරුමුවට පත් කිරීමට අණ කෙළේය. ඔවුන් මරුමුවට පත් කරනු ලැබීමෙන් කලබල තව තවත් උත්සන්න අතට හැරුණේය. විශ්වවිද්‍යාලයන්හි ශිෂ්‍යයන්ගේ මූලිකත්වයෙන් මහා වැඩ වර්ජනයක් ද සංවිධානය විය. තවදුරටත් පාලනය ගෙන ගිය නොහැකි බව වටහාගත් මර්තිනේස් සිය පදවියෙන් අස් වී රටින් ද පිට වී ගියේය. මර්තිනේස්ගෙන් පසු ජනරාල් ආන්ද්‍රෙස් අයි. මෙනෙන්දස් ජනාධිපති බවට පැමිණි නමුදු ඊට පස් වසකට පසු කර්නල් ඔස්මින් අගීරේ සාලිනාස් විසින් මෙහෙයවන ලද යුද්ධ හමුදා කැරැල්ලක් මගින් ඔහු තනතුරෙන් පහ කරනු ලැබීය. අගීරේට බලය පැවරුණු නමුදු ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීහු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නායකයකුව සිටි මිගෙල් තෝමස් මෝලීනාගේ නායකත්වය යටතේ එකමුතු වී හොන්ඩ්‍යුරාස්හි විප්‍රවාස රජයක් පිහිටුවා ගත්හ. මේ ප්‍රතිවිරුද්ධ රාජ්‍යද්වය 1945 වන තුරු ම පැවැත්තේය. ඉන්පසු ජනාධිපති තනතුර ජනරාල් සාල්වාදෝර් කස්ට‍ාඤේඤදා කස්ත්‍රෝට පැවරුණෙන් විප්‍රවාස රජය අත්හැර දමන ලදි. 1948 දී ජනාධිපති තනතුරේ කාලසීමාව දික් කිරීමට කස්ත්‍රෝ උත්සාහ දැරුවෙන් ඔහු ද යුද හමුදා කැරැල්ලක් මගින් තනතුරෙන් පහ කරනු ලැබීය. කැරැලිකරුවෝ යුද නිලධාරින් තිදෙනකුන්ගෙන් හා සාමාන්‍ය රටවැසියන් දෙදෙනකුන්ගෙන් යුත් පාලන මණ්ඩලයක් (ජුන්ටා) පිහිටුවා ගත්හ. 1950 දී මේ පාලන මණ්ඩලය ජනාධිපතිවරයකු ද තෝරාගෙන නව ආණ්ඩු ක්‍රමයක් ද සම්පාදනය කෙළේය. 1956 හෝසේ මාරියා ලෙමුස් ජනාධිපති ධුරයට නම් කරනු ලැබීය. 1960 දී එල් සාල්වාදෝර්හි සිදු වූ ඉතා ම වැදැගත් දේශපාලන සිද්ධිය වූකලි ජනාධිපති ලෙමුස්ගේ රජය බිඳ දමා යුද්ධ නිලධාරීන් හා සාමාන්‍ය රටවැසියන් හදෙනකුගෙන් සමන්විත පාලන මණ්ඩලයක් (ජුන්ටා) පිහිටුවනු ලැබීමයි. ඊළඟ වර්ෂයේ දී එම මණ්ඩලය ද කුමන්ත්‍රණයක් මගින් බිඳ දමා පස් දෙනකුන්ගෙන් යුත් සිවිල් මිලිටරි මණ්ඩලයක් (directorate) පිහිටුවන ලදි. 1962 දී ජාතික මහා මණ්ඩලය ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක් වශයෙන් රැස් වූයේය. මෙය සියලු ම දේශපාලන වැරැදිකරුවනට ක්ෂමාව දී මුල් ආණ්ඩු විසින් නියම කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ ඇතුළත් නව ආණ්ඩුක්‍රමයක් ද අනුමත කෙළේය. 1962 ජනවාරි 16 වෙනි දා නව ආණ්ඩුක්‍රමය ක්‍රියාත්මක විය. අප්‍රේල් 29 වෙනි දා ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයේ ලෙෆ්‍ටිනන්ට් ක’නල් ජූලියෝ අදල්බෙර්තෝ රිවේරා ජනාධිපති ධුරයට තෝරා ගනු ලැබුවේය. විරුද්ධ පාක්ෂිකයන්ගේ විරෝධය තදබල වුව ද කොමියුනිස්ට් විරෝධී පනත් පනවන ලදින් රජයේ ප්‍රතික්‍රියාව ඊට වඩා තදබල විය. ආර්ථික හේතූන් කරණකොටගෙන දේශපාලන ස්ථාවරභාවයක් ඇති විය. විනිමය සංචිත වැඩි දියුණු විය. වෙළෙඳ අතිරික්තය වර්ධනය විය. සමාජ හා ආර්ථීක සංවර්ධන වැඩ පිළිවෙළට නොයෙක් එක්සත් ජනපද ආයතනවල ආධාරය ලැබිණි. 1964 මාර්තු 8 වෙනි දා පවත්වන ලද මැතිවරණයේ දී ජාතික ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ ආසන 52න් ආසන 32ක් ම ආණ්ඩු පක්ෂය වූ ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයට හිමි විය. අලුත් ආදායම්බදු ක්‍රමයත් සුඛෝපභෝගි භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන් පනවන ලද බද්දත් නිසා රජයේ ආර්ථික තත්වය කීප ගුණයකින් වැඩි දියුණු විය. 1965 වර්ෂයේ දී අගනුවර වන සාන් සාල්වාදෝර් තදබල භූමි කම්පාවකට භාජන වීමෙන් එල් සාල්වාදෝර් ජනරජය බැරෑරැම් ප්‍රශ්නයකට මුහුණ පෑවේය. 1966 මැතිවරණයේ දී ද ජනාධිපති රිවේරාගේ පක්ෂයට වැඩි ආසන සංඛ්‍යාවක් ලැබීමෙන් එය ජයග්‍රහණය කෙළේය. 1967 ජනාධිපති තරඟයේ දී ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයේ ක’නල් ෆිදෙල් සාන්ත්ෂේත් එර්නාදේස් ජනාධිපති ධුරයට තෝරාගනු ලැබීය. ඊට පෙරාතුව කම්කරුවන් 30,000ක් පමණ සහභාගි වූ මහා වැඩ වර්ජනයෙන් කම්කරු වෘත්තීය සමිතිවල බලය ප්‍රදර්ශනය විය. 1968 නාගරික හා ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලින් ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය පැහැදිලි ලෙස ඉස්මතු වී පෙනිණි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-මධ්‍යම ඇමෙරිකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11330 2026-06-24T09:15:09Z

<p>Senasinghe: 'මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ කුඩා ම ජනරජයයි. ශාන්තිකර සාග...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ කුඩා ම ජනරජයයි. ශාන්තිකර සාගරයට මුහුණ ලා පිහිටා ඇති මෙය බටහිරින් හා උතුරින් ග්වාතමාලා ජනරජයෙන් ද උතුරින් නැගෙනහිරින් හොන්ඩ්‍යුරස් ජනරජයෙන් ද දකුණින් ශාන්තිකර සාගරයෙන් ද සීමා වී තිබේ. කොට්ඨාස 14කට බෙදී ඇති මේ ප්‍රදේශය ව.සැ. 13,176ක් විශාලය.<br /> <br /> මෙහි වෙරළ ඉම දිගින් සැතැපුම් 160ක් පමණ වෙයි. වෙරළට යාබදව සැතැපුම් පසළොසක් පමණ පුළුල් වූ පහත් තැන්නක් විහිදී ඇත. යමහල් කඳුවලින් ගහන සානුවක් යථෝක්ත පටු තැන්නේ පසු භාගයෙන් ආරම්භ වෙයි. සාන්තා ආනා (8,300’), සාන් මිගෙල් (7,120’) යනු එහි ප්‍රධාන යමහල් කූටය. ග්වාතමාලාවෙන් පටන් ගන්නා ලෙම්පා ගඟ මෙම රට හරහා ගලා යන ප්‍රධාන ගංගාවයි. මෙහි කොටසක කුඩා නැව් යාත්‍රා කරයි. <br /> <br /> සැපදායක සෞම්‍ය දේශගුණයකින් යුත් එල් සාල්වාදෝර්හි අඟල් 40 සිට 100 දක්වා වෙනස් වන වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ඇත. පස සාරවත්ය. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනා ජීවත් වන්නේ ලෙම්පා ගංගා මිටියාවතෙහිය. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන රැකියාව ගොවිතැනය. මෙහි දියුණු ම වැවිලි වර්ගය කෝපිය. වී ප්‍රධාන කොට ඇති ධාන්‍ය වර්ග, කොකෝවා, කපු, බෝල්සම් (සුවඳ ලාටු) ගස්, රබර් හා දුම්කොළ ද විශාල වශයෙන් වවනු ලැබේ. ගවයන් ඇති කිරීම ද දියුණු අන්දමින් කෙරේ. පතල් කර්මාන්තය ද තරමක් සැලැකිය යුතුය. තඹ, යකඩ, ඊයම් හා ගෙන්දගම් නිධි ඇත ද කණිනු ලබන්නේ රන් හා රිදී පමණි. සීනි පිරිසිදු කරන කර්මාන්ත ශාලා, පිටි මෝල්, ඉස්කාගර හා වෙනත් කර්මාන්තායතන ද මෙහි පිහිටා තිබේ. එල් සාල්වාදෝර්හි විශාල වශයෙන් කෙරෙන කර්මාන්තය වූකලි කෝපි මලු සෑදීමයි. පැනමා ඇළ විවෘත කිරීමට ප්‍රථම විදේශ වෙළඳ කටයුතු බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවල් සමඟ කෙරුණු නමුදු දැන් වෙළෙඳ කටයුතු සියයට හැත්තෑවක් පමණ ම කරනු ලබන්නේ එක්සත් ජනපද රාජ්‍යය සමඟය. රජයෙන් පාලනය වන මහා මාර්ග සැතැපුම් 1,500ක් පමණ ඇති නමුදු දුම්රිය මාර්ග ඇත්තේ සැතැපුම් 384ක් දුරට පමණි. වෙරළබඩ නගර කරා නැව් යාත්‍රා කෙරේ. ගුවන් සේවා කීපයකින් මේ රට බාහිර ලෝකය හා සම්බන්ධය.<br /> <br /> එල් සාල්වාදෝර්හි අගනුවර සාන් සාල්වාදෝර් නමි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2,000ක් ඉහළින්, පියකරු මිටියාවතක පිහිටා තිබෙන මේ නගරය වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයකි. භූමිකම්පා නිසාත් ගිනිකඳු පිපිරීම් නිසාත් 1917 දී මෙහි ගොඩනැඟිලි විශාල ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ගියේය. නගරය නව පන්නයට නැවත ඉදිකරන ලදි. ආකාහූට්ලා, ලා ලීවර්තාද්, ලා ඌන්යෝන්, සාන් මිගෙල්, සාන්තා ආනා යනු මෙහි අනිත් වැදගත් නගරයෝයි. <br /> <br /> එල් සාල්වාදෝර්හි නාගරික ප්‍රදේශවල උසස් අධ්‍යාපනායතන කීපයක් වෙතත් ගම්බද පාසැල් බෙහෙවින් අඩුය. වෘත්තීය අධ්‍යාපනය ලබා දෙන අධ්‍යාපනායතන කීපයක් ද වෙයි. අධ්‍යාපනායතන අතර එල් සාල්වාදෝර් විශ්වවිද්‍යාලය, ජාතික කර්මාන්තායතනය, වාණිජ විද්‍යාව හා අර්ථ ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ ජාතික විද්‍යායතනය, චිත්‍ර ශිල්පායතනය යුද්ධ ශිල්පායතනය හා ලලිත කලායතනය ද සැලැකිය යුතුය. මේ ආයතන සියල්ලක් ම පිහිටා තිබෙන්නේ සාන් සාල්වාදෝර් නගරයෙහිය. <br /> <br /> මෙහි 1886 සිට ක්‍රියාවේ යෙදුණු ප්‍රථම ආණ්ඩු ක්‍රමය වෙනස් කොට අලුත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයක් සකස් කර ගන්නා ලද්දේ 1950 දීය. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා වූ ජනාධිපතිවරයා වර්ෂ සයකට වරක් තෝරාගනු ලබයි. පාලන කටයුතු සඳහා ඔහුට අමාත්‍යවරුන් 10 දෙනකුගෙන් යුක්ත කැබිනට් මණ්ඩලයක සහාය ලැබේ. ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය කෙරෙනුයේ මන්ත්‍රීවරුන් 42කුගෙන් යුක්ත ජාතික මන්ත්‍රණ සභාවෙනි. එක් කොට්ඨාසයකට තිදෙනා බැගින් ඉදිරිපත් වන මන්ත්‍රීවරු සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් අවුරුදු පතා තෝරා පත් කරගනු ලබත්. <br /> <br /> මෙම ජනරජයෙහි ජනගහනය (1962) 2,759,010කි. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනා ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් හා රතු ඉන්දියන්වරුන් මිශ්‍ර වීමෙන් ඇති වූවෝය. මෙහි සුදු මිනිසුන් සිටින්නේ දහස්ගණනක් පමණි. ජනගහනයෙන් සියයට පහක් පමණ නියම රතු ඉන්දියන්වරුය. ස්පාඤ්ඤ බස මෙහි රාජ්‍ය භාෂාවයි. <br /> <br /> 1542 දී ස්පාඤ්ඤය යටතට පත් එල් සාල්වාදෝර් 1821 දී මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ අනෙක් රටවලුත් සමඟ ස්පාඤ්ඤ පාලනයෙන් නිදහස් වන තුරු ම ග්වාතමාලාව හා සම්බන්ධ යටත් විදේශයක්ව පැවැතිණි. නිදහස් ප්‍රදේශයක් වීමෙන් පසු එල් සාල්වාදෝර් හා අනෙක් මධ්‍යම ඇමෙරිකානු ප්‍රදේශත් අතර නොයෙක් සටන් ඇති විය. එල් සාල්වාදෝර්හි ප්‍රථම නිදහස් ඡන්ද විමසීම යයි කිව හැකි මැතිවරණය 1931 ජනවාරි මාසයේ දී පවත්වන ලදි. ජනාධිපති වශයෙන් ආර්කුරෝ ආරව්හෝ පත්වූයේය. එහෙත් ආර්ථීක පරිහාණියත් ලතින් ඇමෙරිකාව මුළුල්ලේ පැතිරී ගිය ප්‍රතිසංස්කරණවාදී හැඟීමත් නිසා ආරව්හෝගේ රජය බිද වැටී ජනරාල් මැක්සිමිලියානෝ හෙර්නාන්දේස් මර්තනේස්ගේ ජනාධිපතිත්වයෙන් නව රජයක් පැන නැඟිණි. නොයෙක් දේශපාලන විරුද්ධවාදිකම් මධ්‍යයෙහි දස වසකටත් අධික කාලයක් තුළ හේ බලයේ රැඳී සිටියේය. එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයත් මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ අනෙක් ජනරජයනුත් ඔහුගේ රජය පිළිගන්නා ලද්දේ ටික කලක් ගත වූවාට පසුය. 1944 දී ඔහු බලයෙන් පහ කරනු ලැබූ නමුදු 1949 දක්වා ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරයේ කාලසීමාව දීර්ඝ කිරීමට ජාතික මහා මණ්ඩලය තීරණය කෙළේය. එයින් විරුද්ධවාදී කලබල උග්‍ර අතට හැරිණි. ආර්කුරෝ රොමේරෝ හා ජනරාල් ටිටෝ කල්වෝ විසින් අසාර්ථක කැරැල්ලක් ද මෙහෙයවන ලදි. ඉක්බිති මර්තිනේස් ජනරාල් කල්වෝ ඇතුළු හමුදා නිලධාරීන් සමූහයක් ම මරුමුවට පත් කිරීමට අණ කෙළේය. ඔවුන් මරුමුවට පත් කරනු ලැබීමෙන් කලබල තව තවත් උත්සන්න අතට හැරුණේය. විශ්වවිද්‍යාලයන්හි ශිෂ්‍යයන්ගේ මූලිකත්වයෙන් මහා වැඩ වර්ජනයක් ද සංවිධානය විය. තවදුරටත් පාලනය ගෙන ගිය නොහැකි බව වටහාගත් මර්තිනේස් සිය පදවියෙන් අස් වී රටින් ද පිට වී ගියේය. මර්තිනේස්ගෙන් පසු ජනරාල් ආන්ද්‍රෙස් අයි. මෙනෙන්දස් ජනාධිපති බවට පැමිණි නමුදු ඊට පස් වසකට පසු කර්නල් ඔස්මින් අගීරේ සාලිනාස් විසින් මෙහෙයවන ලද යුද්ධ හමුදා කැරැල්ලක් මගින් ඔහු තනතුරෙන් පහ කරනු ලැබීය. අගීරේට බලය පැවරුණු නමුදු ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීහු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නායකයකුව සිටි මිගෙල් තෝමස් මෝලීනාගේ නායකත්වය යටතේ එකමුතු වී හොන්ඩ්‍යුරාස්හි විප්‍රවාස රජයක් පිහිටුවා ගත්හ. මේ ප්‍රතිවිරුද්ධ රාජ්‍යද්වය 1945 වන තුරු ම පැවැත්තේය. ඉන්පසු ජනාධිපති තනතුර ජනරාල් සාල්වාදෝර් කස්ට‍ාඤේඤදා කස්ත්‍රෝට පැවරුණෙන් විප්‍රවාස රජය අත්හැර දමන ලදි. 1948 දී ජනාධිපති තනතුරේ කාලසීමාව දික් කිරීමට කස්ත්‍රෝ උත්සාහ දැරුවෙන් ඔහු ද යුද හමුදා කැරැල්ලක් මගින් තනතුරෙන් පහ කරනු ලැබීය. කැරැලිකරුවෝ යුද නිලධාරින් තිදෙනකුන්ගෙන් හා සාමාන්‍ය රටවැසියන් දෙදෙනකුන්ගෙන් යුත් පාලන මණ්ඩලයක් (ජුන්ටා) පිහිටුවා ගත්හ. 1950 දී මේ පාලන මණ්ඩලය ජනාධිපතිවරයකු ද තෝරාගෙන නව ආණ්ඩු ක්‍රමයක් ද සම්පාදනය කෙළේය. 1956 හෝසේ මාරියා ලෙමුස් ජනාධිපති ධුරයට නම් කරනු ලැබීය. 1960 දී එල් සාල්වාදෝර්හි සිදු වූ ඉතා ම වැදැගත් දේශපාලන සිද්ධිය වූකලි ජනාධිපති ලෙමුස්ගේ රජය බිඳ දමා යුද්ධ නිලධාරීන් හා සාමාන්‍ය රටවැසියන් හදෙනකුගෙන් සමන්විත පාලන මණ්ඩලයක් (ජුන්ටා) පිහිටුවනු ලැබීමයි. ඊළඟ වර්ෂයේ දී එම මණ්ඩලය ද කුමන්ත්‍රණයක් මගින් බිඳ දමා පස් දෙනකුන්ගෙන් යුත් සිවිල් මිලිටරි මණ්ඩලයක් (directorate) පිහිටුවන ලදි. 1962 දී ජාතික මහා මණ්ඩලය ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක් වශයෙන් රැස් වූයේය. මෙය සියලු ම දේශපාලන වැරැදිකරුවනට ක්ෂමාව දී මුල් ආණ්ඩු විසින් නියම කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ ඇතුළත් නව ආණ්ඩුක්‍රමයක් ද අනුමත කෙළේය. 1962 ජනවාරි 16 වෙනි දා නව ආණ්ඩුක්‍රමය ක්‍රියාත්මක විය. අප්‍රේල් 29 වෙනි දා ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයේ ලෙෆ්‍ටිනන්ට් ක’නල් ජූලියෝ අදල්බෙර්තෝ රිවේරා ජනාධිපති ධුරයට තෝරා ගනු ලැබුවේය. විරුද්ධ පාක්ෂිකයන්ගේ විරෝධය තදබල වුව ද කොමියුනිස්ට් විරෝධී පනත් පනවන ලදින් රජයේ ප්‍රතික්‍රියාව ඊට වඩා තදබල විය. ආර්ථික හේතූන් කරණකොටගෙන දේශපාලන ස්ථාවරභාවයක් ඇති විය. විනිමය සංචිත වැඩි දියුණු විය. වෙළෙඳ අතිරික්තය වර්ධනය විය. සමාජ හා ආර්ථීක සංවර්ධන වැඩ පිළිවෙළට නොයෙක් එක්සත් ජනපද ආයතනවල ආධාරය ලැබිණි. 1964 මාර්තු 8 වෙනි දා පවත්වන ලද මැතිවරණයේ දී ජාතික ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ ආසන 52න් ආසන 32ක් ම ආණ්ඩු පක්ෂය වූ ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයට හිමි විය. අලුත් ආදායම්බදු ක්‍රමයත් සුඛෝපභෝගි භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන් පනවන ලද බද්දත් නිසා රජයේ ආර්ථික තත්වය කීප ගුණයකින් වැඩි දියුණු විය. 1965 වර්ෂයේ දී අගනුවර වන සාන් සාල්වාදෝර් තදබල භූමි කම්පාවකට භාජන වීමෙන් එල් සාල්වාදෝර් ජනරජය බැරෑරැම් ප්‍රශ්නයකට මුහුණ පෑවේය. 1966 මැතිවරණයේ දී ද ජනාධිපති රිවේරාගේ පක්ෂයට වැඩි ආසන සංඛ්‍යාවක් ලැබීමෙන් එය ජයග්‍රහණය කෙළේය. 1967 ජනාධිපති තරඟයේ දී ජාතික සාමග්‍රි පක්ෂයේ ක’නල් ෆිදෙල් සාන්ත්ෂේත් එර්නාදේස් ජනාධිපති ධුරයට තෝරාගනු ලැබීය. ඊට පෙරාතුව කම්කරුවන් 30,000ක් පමණ සහභාගි වූ මහා වැඩ වර්ජනයෙන් කම්කරු වෘත්තීය සමිතිවල බලය ප්‍රදර්ශනය විය. 1968 නාගරික හා ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලින් ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය පැහැදිලි ලෙස ඉස්මතු වී පෙනිණි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-දකුණු ඇමෙරිකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%8A&diff=11329 2026-06-24T08:30:17Z

<p>Senasinghe: 'ලෝකයෙහි උස ම කන්දය. උස අඩි 29, 028කි. හිමාලය කඳුවැටි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ලෝකයෙහි උස ම කන්දය. උස අඩි 29, 028කි. හිමාලය කඳුවැටියෙහි නැගෙනහිර පාර්ශ්වයෙහි, නේපාල-ටිබෙට් දෙරට අතර බටහිර බෙංගාලයෙහි ඩාජීලිං නගරයට සැ. 110ක් වයඹ දෙසින් පිහිටා තිබේ. ඉන්දියාවෙහි මිනින්දෝරු ජනරාල් ධුරය දැරූ ශ්‍රීමත් ජෝජ් එවරස්ට් මහතා සිහිකිරීම් වස් 1863 දී මෙය එවරස්ට් යනුවෙන් නම් කරන ලදි. ටිබෙට් ජාතිකයෝ මෙය චොමොලුංමා (දේව මාතා) යනුවෙන් හඳුන්වති. <br /> <br /> 1841 දී ශ්‍රීමත් ජෝජ් එවරස්ට් මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් මිනින්දෝරු කණ්ඩායමක් හිමාලය කඳුවල සිතියම් සකස් කිරීම ඇරැඹූහ. ඉන් පසු 1849 දී ඉන්දියාවේ මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හිමාලය කඳු රාශියක් සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණ පවත්වන ලදි. එකල පවා නිර්නාමිකව හා තොරතුරු අප්‍රකටව පැවැති මේ කන්දෙහි උස අඩි 29,002කැයි 1852 දී එවක ප්‍රධාන සංඛ්‍යා නිලධාරි තැනව සිටි ශ්‍රී රාධානාථ සික්දර් විසින් නිගමනය කරන ලදි. <br /> <br /> == එවරස්ට් තරණ ==<br /> එවරස්ට් කඳු මුදුනට නැඟීමට පළමුවරට වෑයම් කළේ 1921 දී ලෙෆ්ටිනන්ට් ක’නල් සී.කේ. හවඩ්-බෙරිගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂක කණ්ඩායමකි. මොවුනට නැඟිය හැකි වූයේ අඩි 23,000ක් පමණි. ඉක්බිති 1922, 1924, 1925, 1933, 1935, 1936, 1938, 1951 යන වර්ෂවල දී ද බ්‍රිතාන්‍ය කණ්ඩායම් කන්ද නැඟීමට යත්න දැරූහ. ඔවුනට නැඟිය හැකි වූ වැඩි ම උස ප්‍රමාණය අඩි 28,100කි. මෙය ඉටු කරගත හැකි වූයේ 1933 දී කඳු නැඟීමෙහි යෙදුණු හ්‍යු රට්ලෙජ්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ගවේෂක කණ්ඩායමටය. 1952 දී ස්විස් ජාතික කණ්ඩායම් දෙකක් ම මේ සඳහා උත්සාහ දැරූහ. <br /> <br /> මේ දුෂ්කර කාර්යය 1953 මැයි 29 වැනි දා ක’නල් හන්ට් විසින් මෙහෙයවන ලද බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂක කණ්ඩායම විසින් ඉටු කරන ලදි. ලෝකයෙහි උස ම ස්ථානය වන මෙහි පළමු කොට පා තැබුවහු නේපාලයේ ෂර්පා ගෝත්‍රික ටෙන්සිං නෝර්කේ හා නිව්සීලන්තයේ එඩ්මන්ඩ් පී. හිලරි යන දෙදෙනාය.<br /> <br /> == 1921 දී තොරතුරු පිරික්සනු වස් ගිය ප්‍රථම ගමන ==<br /> ලෙෆ්ටිනන්ට් ක’නල් හවඩ්-බෙරි මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත්, තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේ ප්‍රථම කණ්ඩායමේ මූලික කාර්යය වූයේ ෂේකාර් සහ බාර්තා ෂේකාර් යන දිස්ත්‍රික්ක ඔස්සේ එවරස්ට් කන්දට යන මාර්ග හොඳින් පරීක්ෂා කොට සිතියමට නැඟීමයි. උතුරු පසින් කඳු මුදුනට නඟින මං හොඳින් සෝදිසි කළ මෙම කණ්ඩායම සියලු ම මූලික කටයුතු ඉතා සාර්ථක අන්දමින් ඉටු කෙළේය. මෙම කණ්ඩායමේ සමාජවිද්‍යාඥයකු වූ කෙලස් මහතා ටිබෙට් දේශයේ දී ම මියයෑම ඔවුනට විශාල පාඩුවක් විය. <br /> <br /> මොව්හු රොංබුක් මිටියාවත පර්යේෂණයට භාජන කළහ. අඩි 22,200ක් උසින් පිහිටි ලාක්පා නමින් යුත්, නැගෙනහිර රොංබුක් ග්ලැසියරයට යන දුර්ග මාර්ගයක් ද එතැන් සිට කන්දට නැඟීමට පහසු යැයි අදහස් කරන ලද මාර්ගයක් ද සොයාගත් මේ කණ්ඩායම, එවරස්ට්හි සිට බස්නා ප්‍රධාන උතුරු වැටියෙහි පිහිටි ගෙල කපොල්ලකට මහත් වෙහෙස දරා නැංගාහ. ඔව්හු මීට වෑංලා හෙවත් උතුරු ගෙල කපොල්ල යයි නම් තැබූහ. මෙසේ මේ කණ්ඩායම තොරතුරු මහත් රාශියක් රැස්කර ගත්තා පමණක් නොව, එවරස්ට් කඳු මුදුනට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශය සිතියමට ද නැඟූහ. <br /> <br /> == 1922 දී කඳුමුදුනට නැඟීමට දැරූ ප්‍රථම උත්සාහය ==<br /> තොරතුරු පිරික්සීමේ ගමනින් රැස් කොටගත් තොරතුරු අනුව යමින්, බ්‍රිගේඩියර් ජනරාල් සී.ජී. බ්‍රෑස් විසින් ගවේෂක කණ්ඩායමක් සංවිධානය කරන ලදි. 1922 අප්‍රේල් අග දී රොංබුක් මිටියාවතේ දී එක් රැස් වූ මේ කණ්ඩායම, බටහිර රොංබුක් ග්ලැසියර තුඩේ සිට සැතැපුම් දෙකක් ඇතුළත අඩි 16,500ක් උසින් ආධාරක කඳවුරක් පිහිටුවූහ. <br /> <br /> ආධාරක කඳවුරේ සිට 3 වැනි කඳවුර (උතුරු ගෙල කපොල්ල තෙක් විහිදී ගිය බෑවුම් පාදය අසල) දක්වා කඳවුරු පිහිටුවූ මොව්හු 3 වැනි කඳවුර අසල අඩි 21,000ක් උසින් ප්‍රධාන කඳවුර පිහිටුවා ගත්හ. සියලු බඩු බාහිරාදිය මෙතැනට රැස් කරගන්නා ලදි. ඔව්හු සාර්ථක ලෙස උතුරු ගෙල කපොල්ලෙහි ද කඳවුරක් බැඳගත්හ. ඔක්සිජන් නොලබා කඳු මුදුනට නැඟීමට පළමුකොට මහන්සි ගන්නා ලද්දේ මෙහි සිටය. ගෙල කපොල්ලේ සිට ගමනාරම්භ කළ නෝටන්, සමර්වෙල්, මැලරි, මෝස්හෙඩ් යන සිව්දෙන ඉතා අමාරුවෙන් අඩි 25,000ක් උසින් කඳවුරක් පිහිටුවූහ. මැයි 20 වෙනි දා නෝටන්, සමර්වෙල්, මැලරි යන තිදෙනා මෙතැන් සිට තවත් ඉහළට නැඟීමට පටන් ගත්හ. අඩි 26,985ක් දක්වා ගිය ඔවුනට ඉන් ඔබ්බට යා නොහැකි වූවා පමණක් නොව බෙහෙවින් දුබලව ගිය බැවින් ආපසු බැසීමට පවා සිදු වූයේ ඉතා දුකසේය. <br /> <br /> මැයි 25 වෙනි දා කඳු මස්තකයට සම්ප්‍රාප්ත වීමේ පරමාර්ථයෙන් දෙවෙනි වරටත් ‍ෆින්ච් සහ සී.ජී. බ්‍රෑස් යන දෙදෙන 3 වැනි කඳවුරේ සිට ම පිටත් වූහ. ඔක්සිජන් උපකරණ පිහිට කොටගත් මොව්හු පළමු කණ්ඩායම ගිය ගමන් මාර්ගයෙහි ම ගොස් අඩි 25,500ක් උසින් කඳවුරු බැඳගත්හ. අඩි 27,300ක් දක්වා ඉහළට නැඟි ඔවුනට ඉන් ඔබ්බට යා නොහැකි විය. ආපසු ගමනේ දී ද ඔව්හු ඔක්සිජන් ආධාරකොට ගත්හ. එහෙත් පළමු කණ්ඩායමට වඩා මොවුන්ගේ තත්ත්වය බෙහෙවින් සතුටුදායක විය. ඔව්හු ආපසු බැසීම ඉතා ඉක්මනින් කළා පමණක් නොව, ගෙල කපොලු කඳවුරේ සිට 3 වැනි කඳවුර දක්වා වූ දුර ප්‍රමාණය අතරමඟ නොනැවතී ම ගෙවා ආහ. <br /> <br /> 1922 දී ම තෙවෙනි වරටත්, ගවේෂක කණ්ඩායමක් එවරස්ට් තරණයෙහි යෙදුණාහ. <br /> <br /> == 1924 දී දැරූ උත්සාහය ==<br /> මෙම කණ්ඩායම බ්‍රිගේඩියර් ජනරාල් සී.ජී. බ්‍රෑස්ගේ නායකත්වයෙන් ද ලෙෆ්ටිනන්ට් ක’නල් ඊ.ඇෆ්. නෝටන්ගේ උපප්‍රධානත්වයෙන් ද යුක්ත විය. ඩාජීලිංහි සිට පිටත් වූ මොව්හු ඉතා ඉක්මනින් ම රොංබුක් කඳවුරට පැමිණියහ. අතරමඟ දී බ්‍රෑස් රෝගාතුර වූයෙන් ඔහුට ආපසු ඉන්දියාවට පැමිණීමට සිදු විය. මේ කණ්ඩායම උතුරු ගෙල කපොල්ල මස්තකයෙහි ආධාරක කඳවුරක් පිහිටුවීමට දෑරු පරිශ්‍රමය විශාල විය. මේ හේතුකොටගෙන ඔවුන්ගේ ශක්තිය බොහෝ සෙයින් පිරිහී ගියේය. <br /> <br /> නෝටන් විසින් විඩාවට පත් මේ පිරිස විශ්‍රාම ගැනීම සඳහා රොංබුක් මිටියාවත අසල වූ ආරාමයට කැඳවාගෙන යනු ලැබූහ. එහි සිටි ලාමා විසින් ඉටු කරන ලද සෙත් ශාන්තියෙන් පසු ඔව්හු නැවතත් සංවිධානය වී කඳු නැඟීම ආරම්භ කළහ. <br /> <br /> ජූනි 1 වැනි දා 4 වැනි කඳවුර විශාල ලෙස බැඳගන්නා ලදි. මැලරි, බ්‍රෑස් යන දෙදෙනා අඩි 25,000ක් උසින් 5 වැනි කඳවුර පිහිටුවූහ. ඔවුන් දෙදෙනාගේ සේවකයන්ගේ ශ්‍රාන්තිය හේතුකොටගෙන ඔවුනට ඊට වඩා ඉදිරියට යා නොහැකි විය. සමර්වෙල් තදබල ලෙස රෝගාතුර වූ අතර නෝටන්ගේ ඇස් අන්ධ වූයේය.<br /> <br /> මැලරි සහ අ’වින් කඳුමුදුනට නැඟීමට නැවතත් උත්සාහ දැරූහ. ජූනි 6 වැනි දා අඩි 25,000ක් ඉහළින් පිහිටි කඳවුරේ සිට පිටත් වූ ඒ දෙදෙන ආපසු නොපැමිණියහ. <br /> <br /> == 1933 දී දරන ලද ප්‍රයත්නය ==<br /> 1933 කණ්ඩායමේ නායකත්වය දැරූයේ හ්‍යු රට්ලෙජ්ය. තද කුණාටු නිසා උතුරු ගෙල කපොල්ලේ කඳවුර මැයි 15 වැනි දා වන තුරු ම පිහිටුවීමට නොහැකි විය. මැයි 22 වැනි දා අඩි 25,700ක් උසින් කඳවුර පිහිටුවනු ලැබුව ද තද කුණාටු හේතු කොටගෙන ආපසු බැසීමට සිදුවූයෙන් නැවත එතැනට ළඟා වූයේ 28 වෙනි දාය. ඊළඟ දිනයෙහි ඔව්හු අඩි 27,400ක් උසින් 6 වෙනි කඳවුර පිහිටුවූහ. වින් හැරිස් සහ වේජර් යන දෙදෙනා ඉදිරියට යෑමට පටන්ගත් නමුත් අඩි 28,100ක් දක්වා නැඟ බලවත් වෙහෙස නිසා ආපසු බසින්නට වන්හ.<br /> <br /> == 1935 දී පිටත් වූ ගවේෂක කණ්ඩායම ==<br /> එරික් ෂිප්ටන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මේ කණ්ඩායමේ මූලික අදහස වූයේ කඳු මුදුනට බටහිර දෙසින් යන මාර්ග සෝදිසි කර බැලීමත් මෝසම් සුළං තත්වය පිළිබඳ වැඩි දුර කරුණු සෙවීමත්ය. ඔවුන් උතුරු ගෙල කපොල්ලෙහි කඳවුරක් පිහිටුවාගත් නමුදු භයානක හිමධාවය (avalanche) හේතු කොටගෙන ඔවුනට පසුබැසීමට සිදුවිය. <br /> <br /> == 1936 දී දැරූ උත්සාහය ==<br /> හ්‍යු රට්ලෙජ්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මේ කණ්ඩායමට අස්වාභාවික ලෙස මෝසම් සුළං ඇතිවීම බලවත් කරදරයක් විය. ඔවුන් මැයි 13 වෙනි දා උතුරු ගෙල කපොල්ල දක්වා වූ ගමන අවසාන කොට කඳවුර පිහිටුවා ගත්තා පමණි. හිම පතනය අධික වූයෙන් එතෙකින් ගමන නවතා ආපසු හැරීමට ඔවුනට සිදු විය.<br /> <br /> == 1938 දී සංවිධානය වූ කණ්ඩායම ==<br /> එච්.ඩබ්ලිව්. ටිල්මන් විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම කණ්ඩායමේ ඇතැම් සාමාජිකයෝ ඔක්සිජන් භාවිත කළහ. මැයි 20 වෙනිදා 3 වැනි කඳවුරේදී මුණගැසී ගමනාරම්භ කළ මොව්හු මැයි 24 වෙනි දා උතුරු ගෙල කපොල්ලෙහි කඳවුර බැඳගත්හ. අධික හිමපතනය නිසා ගමන් මාර්ගය වෙනස් කොට ගෙල කපොල්ලට බටහිර පාර්ශ්වයෙන් අන්‍ය මාර්ගයක් සොයාගත්හ. ජූනි 6 වෙනි දා පස්වෙනි කඳවුර බැඳගන්නා ලදින් 8 වෙනි දා ෂිප්ටන්, ස්මිත් යන දෙදෙනො ෂර්පාවරුන් සත්දෙනකුන් සමඟ භයානක හිම අතරින් අඩි 27,200ක් දක්වා නැඟ ගත්හ. හිම නිසා ම ඉන් ඉදිරියට යෑමට ඔවුනට නොහැකි විය. <br /> <br /> == 1951 දී දැරූ උත්සාහය ==<br /> දෙවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු දේශපාලන හේතු නිසා තිබ්බතය හරහා එවරස්ට් කඳු නැඟීම දුෂ්කර විය. එහෙයින් කන්දෙහි දක්ෂිණ පාර්ශ්වයෙහි තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම සඳහා නේපාල ආණ්ඩුවෙන් අවසර ලබාගන්නා ලදි. එරික් ෂිප්ටන් විසින් මෙහෙයවන ලද මේ කණ්ඩායම සැප්තැම්බර් 22 වැනි දා නම්චේ බසාර් නම් ස්ථානයට පැමිණියහ. ඛුම්බු ග්ලැසියරය මතින් ගමන් ගත් ඔව්හු ලොට්සේ, එවරස්ට් යන කඳු මුදුන් දෙක අතර වූ සර්කය (cirque) - එනම්, ග්ලැසියර ඛාදනය නිසා කඳුවලින් වට වී ඇති වෘත්තාකාර සමතල බිමමතින් දකුණු ගෙල කපොල්ලට යා හැකි පහසු මාර්ගයක් සොයාගත්හ. <br /> <br /> == 1952 දී දරන ලද ප්‍රයත්නය ==<br /> 1952 වසන්තයේ දී ද ආචාර්ය විස් ඩ්‍යුනන්ට්ගේ මෙහෙයීමෙන් යුත් කණ්ඩායමක් එවරස්ට් කඳු නැඟීමෙහි යෙදුණාහ. අප්‍රේල් 26 වැනි දා ඔව්හු අයිස් ෆෝල් නම් ස්ථානයට සම්ප්‍රාප්ත වූහ. දකුණු ගෙල කපොල්ලට පැමිණීම සඳහා තරණය කළ යුතු වූ ලොට්සේ කන්දට එප්රොං දෙ ෂනේව්වා නම් කන්ද අසලින් වැටී ඇති මාර්ගයක් ඔස්සේ නැඟීමට ප්‍රයත්න දැරූහ. මැයි 26 වෙනි දා කණ්ඩායමෙන් පිරිසක් එප්රොං කඳු මස්තකයට (අඩි 26,000) නැඟ එහි සිට ගෙල කපොල්ලට බැස කඳවුරක් පිහිටුවා ගත්හ. ලැම්බර්ට් සහ ටෙසිං අඩි 28,000ක් පමණ උස් ස්ථානයකට නැඟ ඔක්සිජන් උපකරණ ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසා ආපසු හැරුණහ. <br /> <br /> 1952 සරත් කාලයේ දී ද අන්‍ය කණ්ඩායමක් මේ සඳහා මහන්සි ගත් නමුත් තදබල සරත් කුණාටු නිසා ගමන අතරමඟ නැවතිණි.<br /> <br /> == 1953 දී එවරස්ට් කඳුමුදුනට ළඟාවීම ==<br /> ක’නල් එච්.සී. හට්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මෙම කණ්ඩායමට ඊ.පී. හිලරි සහ බඩු අදින්නන්ගේ ප්‍රධානයා වූ ෂර්පා ගෝත්‍රික ටෙන්සිං නෝකේ ද ඇතුළත් වූහ. මේ පිරිස සති තුනක පමණ කාලයක් ඒ අසල කඳු නැගීමෙහි යෙදී පුහුණුව ලැබූහ. බෝර්ඩිලන් සහ එවන්ස් යන දෙදෙනා දකුණු ගෙල කපොල්ලේ සිට කඳු නැඟීම ආරම්භ කළ යුතු යයි ද හිලරි සහ ටෙන්සිං යන දෙදෙනා ඔවුනට පසුව යා යුතු යයි ද ක’නල් හන්ට් තීරණය කෙළේය. සියල්ලට ප්‍රථම ලොට්සේ තලයට පැමිණිය යුතු වූ බැවින් සියලු ම භාණ්ඩාදිය දකුණු ගෙල කපොල්ලට ගෙන යන ලදි. මැයි 17 වැනි දා අඩි 24,000ක් උසින් කඳවුරු බැඳගන්නා ලදි. මැයි 22 වැනි දා වයිලි, හිලරි, ටෙන්සිං ආදි පිරිස දකුණු ගෙල කපොල්ලට සම්ප්‍රාප්ත වූහ. 26 වැනි දා එවන්ස් සහ බෝර්ඩිලන් යන දෙදෙනා එවරස්ට්හි දක්ෂිණ මස්තකයට (අඩි 28,700) ළඟා වූ නමුත් නොයෙක් දුෂ්කරතා හේතුකොටගෙන ඔවුනට ඉන් ඔබ්බට යාගත නොහැකි විය. 29 වැනි දා පෙරවරු 9.00ට දකුණු මස්තකයට පැමිණි හිලරි සහ ටෙන්සිං ඊට පැය දෙකහමාරකට පසු අවසාන වැටිය තරණය කොට එවරස්ට් කඳු මස්තකයෙහි සිටගත්හ. <br /> <br /> == 1956 දී එවරස්ට් හා ලොට්සේ යන කඳු මුදුන් දෙකට ම එකවර නැඟීම ==<br /> මේ කාර්යය ඉටු කෙළේ ඒ. ටේලර්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ස්විස් ජාතික කණ්ඩායමකි. බ්‍රිතාන්‍යයන් ගිය මාර්ගය ඔස්සේ ම ගිය මේ කණ්ඩායමේ රයිස් සහ ලුක්සිංගර් යන දෙදෙනා මැයි 18 වැනි දා ලොට්සේ මස්තකයට නැඟි අතර මාර්මට් හා ෂ්මීට් යන දෙදෙනා මැයි 23 වැනි දා ද ගුංටන් හා රයිස්ට් යන දෙදෙනා මැයි 24 වැනි දා ද එවරස්ට් මස්තකයට නැංගාහ. <br /> <br /> == 1960 දී ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් දරන ලද ප්‍රයත්නය ==<br /> බ්‍රිගේඩියර් ග්යාන් සිං මේ කණ්ඩායමේ නායකත්වය දැරීය. දක්ෂිණ පාර්ශ්වයෙන් කඳු මස්තකයට නැඟීමට අදිටන් කරගත් මොව්හු අප්‍රේල් 19 වැනි දා බටහිර සර්කයෙහි (cirque) කඳවුරු බැඳගත්හ. දේශගුණය එතරම් සතුටුදායක නුවුව ද එක් පිරිසක් මැයි 9 වැනි දා දකුණු ගෙල කපොල්ලට ළඟා වූහ. අඩි 28,300ක් ඉහළට නැඟි මොවුහු අයහපත් කාලගුණය නිසා ආපසු පැමිණියහ. <br /> <br /> මැයි 25 වැනි දා ෂි චාන්-චුන් නමැත්තකුගේ නායකත්වය යටතේ වූ චීන කණ්ඩායමක් ද උතුරු පාර්ශ්වයෙන් එවරස්ට් මස්තකයට නැඟි බව කියනු ලැබේ. <br /> <br /> == 1963 දී ඇමෙරිකානු කණ්ඩායමක් එවරස්ට් මස්තකයෙහි පර්යේෂණ පැවැත්වීම ==<br /> නෝ’මන් ජී. ඩයිරන්ෆ’ත්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මෙම කණ්ඩායමට කායිකවිද්‍යාඥයන්, මනෝවිද්‍යාඥයන්, ග්ලැසියර විද්‍යාඥයන් හා කාලගුණ විද්‍යාඥයෝ පිරිසක් සහභාගි වූහ. කඳු මස්තකයට නැඟීම මෙන් ම විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පැවැත්වීම ද මේ පිරිසේ අරමුණ විය. පෙබරවාරි 20 වැනි දා කාට්මාංඩු නගරයෙන් පිටත් වූ මේ කණ්ඩායම කඳු මස්තකයට නැඟ පර්යේෂණ කටයුතු අවසන්කොට පෙරළා ඇමෙරිකාවට ගියේ ජූලි 8 වැනි දාය. මෙම කණ්ඩායම විසින් පවත්වන ලද විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල සාර්ථකත්වය නිසා ම ඔවුනට හිටපු ජනාධිපති ජෝන් එෆ්. කෙනඩි විසින් ජාතික භූගෝල විද්‍යා සංගමයේ හබඩ් මුද්‍රිකාව පිරිනැමිණි. <br /> <br /> == 1965 දී නැඟි ඉන්දියානු කණ්ඩායම ==<br /> ලෙප්ටිනන්ට් කමාන්ඩර් එම්.එස්. කෝලිගේ නායකත්වයෙන් යුත් මේ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් විසිඑක්දෙනාගෙන් 9 දෙනෙක් ම එවරස්ට් මස්තකයට නැංගාහ. මොවුනතුරෙන් නවාං ගොම්බු මීට පෙර ද 1963 දී ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම සමග එවරස්ට් මස්තකයට නැංගේය. මේ අනුව ඉන්දියාව ලෝකයේ උස ම ස්ථානය වූ එවරස්ට් මස්තකයට සම්ප්‍රාප්ත වූ සිව්වැනි ජාතිය වන්නේය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ආසියාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11328 2026-06-24T07:06:50Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකාවේ ඉන්දියානා ජනපදයේ නගරයකි. ඉන්දියානා...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකාවේ ඉන්දියානා ජනපදයේ නගරයකි. ඉන්දියානාපොලිස් නගරයට සැතපුම් 150ක් නිරිතින් හා ටෙරහෝට් නගරයට සැතපුම් 100ක් දකුණින් ඔහායෝ ගංගාවේ උතුරු ඉවුරෙහි පිහිටා ඇති මෙය නැව්තොටක් මෙන් ම වැන්ඩබර්ග් කෝරළයේ මධ්‍යස්ථානය ද වේ.<br /> <br /> එවන්ස්විල් අවට ප්‍රදේශය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් දියුණුවට පත් වූ ද රට අඟුරු නිෂ්පාදනය කරන්නාවූ ද ප්‍රදේශයකි. මෙහි නිපැදවෙන ද්‍රව්‍ය අතර ගොවිකම් උපකරණ, මෝටර් රථ වර්ග, ආහාර ද්‍රව්‍ය, ගෘහ භාණ්ඩ, යකඩ සහ වානේ භාණ්ඩ, සායම් වර්ග, රෙදිපිළී, ගෑස් යන්ත්‍ර ආදිය ප්‍රධානය. මෙහි ජනගහනය (1960) 14,543කි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%86%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%8A_%E0%B6%A2%E0%B7%9D%E0%B6%B1%E0%B7%8A_%E0%B6%91%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11327 2026-06-24T07:02:35Z

<p>Senasinghe: '(1851-1941). ඉංග්‍රීසි ජාතික පුරාවිද්‍යාඥයෙකි. නෑෂ්ම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1851-1941). ඉංග්‍රීසි ජාතික පුරාවිද්‍යාඥයෙකි. නෑෂ්මිල්ස්හි උපන් මොහු සුප්‍රසිද්ධ භූගර්භ විද්‍යාඥයකු වූ සර් ජෝන් එවන්ස් (කේ.සී.බී.) මහතාගේ වැඩිමහලු පුත්‍රයා විය. හැරෝ, ඔක්ස්ෆඩ් හා ග’ටිංගන් විද්‍යාපීඨයන්හි අධ්‍යාපනය ලත් එවන්ස් 1884-1908 කාලයේ දී ඔක්ස්ෆඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ පිහිටි ඇෂ්මෝලියන් කෞතුකාගාරයේ භාරකරු වශයෙන් ක්‍රියා කෙළේය. 1875න් පසු හේ බෝල්කන් රටවල පුරාවිද්‍යාව හා මානවවංශ විද්‍යාව පිළිබඳ තොරතුරු සෙවීමෙහි නිරත විය. 1893 දී මොහු විසින් ක්‍රීට්හි පවත්වන ලද පුරාවිද්‍යා පරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ග්‍රීසියේ හා නැගෙනහිර මධ්‍යධරණියේ ඓතිහාසික ප්‍රවෘත්ති හෙළි කෙරෙන අගනා පුරාවස්තු රාශියක් සොයාගත හැකි විය. මේ පිළිබඳ තොරතුරු එවන්ස් විසින් සම්පාදිත පුරාවිද්‍යා කටයුතු පිළිබඳ වාර්තාවන්හි ඇතුළත් වේ. 1911 දී නයිට් නාමයකින් සම්මාන ලැබූ එවන්ස් පළමුවන මහා යුද්ධයෙන් පසු ක්‍රීට්හි නොසොස් (Knossos) මාළිගයේ නෂ්ටාවශේෂ සොයාගත්තේය. මෙම සොයාගැනීම නිසා මිනෝවන් ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ අගනා ප්‍රවෘත්ති හෙළිදරව් විය. ක්‍රීටන් චිත්‍රාක්ෂර හා ප්‍රාග්-ෆිනීෂියානු අක්ෂර, (Cretan Pictographs and Prae-Phoenician Script) මයිසිනියන් වරුන්ගේ වෘක්ෂ හා ස්තම්භ පූජා, (The Mycenean Tree and Pillar Cult) මීනොස් මාළිගය (Palace of Minos) ආදි කෘති එවන්ස් විසින් සම්පාදිත ප්‍රධාන ග්‍රන්ථයන්ගෙන් සමහරකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-පුරාවිද්‍යාඥයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%B8%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%A7%E0%B7%8A_%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B7%86%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%B1%E0%B7%8A&diff=11326 2026-06-24T06:53:24Z

<p>Senasinghe: '(1779-1859). දහනව වන සියවස මුල දී ඉන්දියාවේ මරාඨ බලය බ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1779-1859). දහනව වන සියවස මුල දී ඉන්දියාවේ මරාඨ බලය බිඳහෙළීමට කටයුතු කළ ඉංග්‍රීසි රාජ්‍යතන්ත්‍රඥයෙකි. ඉන්දියාව පිළිබඳ ඉතිහාස ග්‍රන්ථ කීපයක කර්තෘ හැටියට ද මෙතෙම ප්‍රසිද්ධය. <br /> <br /> පෙරදිග ඉන්දියා වෙළඳ සමාගම යටතේ සිවිල් සේවා තනතුරක් ලැබ 1796 දී කල්කටාවට පැමිණි මොහු 1801 දී මරාඨ රාජ්‍යයන්ගේ ආධිපත්‍යය ඉසුලූ පූනාහි බාජි රාවෝ II නම් වූ පේෂ්වාගේ රජවාසල උපරෙසිදන්ත පදවියට පත්කරනු ලැබීය. 1804 දී නාග්පූර්හි රෙසිදන්ත පදවිය ලැබූ හෙතෙම 1811 දී පූනාහි ප්‍රධාන රෙසිදන්ත බවට පත්විය.<br /> <br /> නාග්පූර්හි රෙසිදන්ත පදවිය දරන කාලයේ දී ඔහු ශා ෂුජා නම් ඇෆ්ඝන් රජු හා මිත්‍ර ගිවිසුමක් ඇති කරගත් නමුත් එය ස්ථිර වන්නට පෙර ෂුජා බලයෙන් නෙරපනු ලැබීම නිසා එම ගිවිසුම නිෂ්ප්‍රභ විය. පූනාහි රෙසිදන්ත තනතුර දැරූ අවධියේ ඔහුගේ බලපෑම නිසා කෝලපූර් හා සාවන්ත්වාඩි යන ප්‍රදේශවල මරාඨ පාලකයෝ පේෂ්වාගේ ආධිපත්‍යයෙන් මිදුණාහ. 1817 දී ඔහු පූනා ගිවිසුමට අත්සන් කිරීමට බලෙන් ම පේෂ්වා කැමති කරවා ගත්තේය. මේ නිසා පේෂ්වාට මරාඨ ගණ රාජ්‍යයෙහි තමා දැරූ නායකත්වය නැති විය. <br /> <br /> III වන ඉංග්‍රීසි-මරාඨ යුද්ධයෙන් 1818 දී ජයගත් ඉංග්‍රීසිහු පේෂ්වා පදවිය සම්පූර්ණයෙන් නැති කොට එවක පේෂ්වා පදවිය දැරූ බාජි රාවෝ II යටතේ වූ ප්‍රදේශවලින් සුළු කොටසක් ප්‍රතාප්සිං නම් මරාඨ කුමරකුට පවරා ඉතිරි ප්‍රදේශ බොම්බාය ප්‍රදේශයට ඈඳා ගත්හ. 1819 සිට 1827 දක්වා එල්‍ෆින්ස්ටන් එම මරාඨ ප්‍රදේශ ද ඇතුළත් බොම්බාය පළාතේ ආණ්ඩුකාර පදවිය දැරීය. <br /> <br /> තම පාලන කටයුතුවල දී ඉංග්‍රීසි පාලන පද්ධතියේ එරටට නොගැළපෙන තැන් දුටු එල්ෆින්ස්ටන් මරාඨ දේශීය ආයතන හා පාලන ක්‍රමාදිය රැකගත්තේය. ජගීර්දාර් (ගම්ලද්දෝ) වරුන්ට ඔවුන්ගේ භූමි ප්‍රදේශ හා පාලන බලතල ද අධිකරණ බලතල ද බ්‍රාහ්මණයන්ට ඔවුන්ගේ සිද්ධස්ථාන සතු භූමි ආදිය ද ආපසු දීමෙන් මෙම බලවත් දෙකොටසේ හොඳ හිත ඔහු දිනාගත්තේය. ගැමි දෙටුවන් මගින් ගම් පාලනය කිරීමේ පැරණි ක්‍රමයේත් ආරාවුල් විසඳීමේ පංචායත් ක්‍රමයේත් ප්‍රශස්තභාවය දුටු ඔහු ඒවා දිගට ම පවත්වා ගෙන ගියේය.<br /> <br /> එල්‍ෆින්ස්ටන් ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ ආදි කර්තෘ ලෙස ද සැලකේ. ඉන්දියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාර පදවිය දෙවරක් ම ඔහු වෙත පිරිනමන ලද නමුත් ඔහු ඒ නොපිළිගත්තේය. බොම්බායේ එල්ෆින්ස්ටන් විද්‍යාලය ඔහුගේ නම සිහි කරනු වස් ඉදි කරනු ලැබූවකි. කාබුල් රාජධානිය සහ එහි පර්සියානු හා ඉන්දියානු යටත් ප්‍රදේශ පිළිබඳ විස්තරයක් ද හින්දු සහ මුස්ලිම් ඉන්දියාවේ පෙරදිග ඉතිහාසයක් ද බ්‍රිතාන්‍ය බලයේ නැඟීම ගැන පොතක් ද ඔහු විසින් ලියන ලදි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-රාජ්‍යතන්ත්‍රඥයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%BB%E0%B7%8A_%E0%B6%AF%E0%B7%96%E0%B6%B4%E0%B6%AD&diff=11325 2026-06-24T06:27:49Z

<p>Senasinghe: 'උතුරු ග්‍රීන්ලන්තයට බටහිරින් පිහිටි ජනාවාසය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>උතුරු ග්‍රීන්ලන්තයට බටහිරින් පිහිටි ජනාවාසයෙන් තොර, හිමෙන් වැසුණු කුඩා දූපතකි. මෙය ග්‍රීන්ලන්තයෙන් වෙන් වනුයේ ස්මිත් සවුන්ඩ් සමුද්‍රසන්ධියෙන් සහ කෙනඩි ඕඩයෙනි. ප්‍රින්ස් ඔෆ් වේල්ස් කඳු උද්ගතව ඇත්තේ මේ දිවයිනේ නැගෙනහිර කොටසිනි. ආතර් සහ ග්‍රිනල් දූපත් මෙයට උතුරින් පිහිටා ඇත්තේය. <br /> <br /> එල්ස්මියර් දූපත 1616 දී විලියම් බැෆින් විසින් සොයාගන්නා ලදි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A&diff=11324 2026-06-24T06:25:19Z

<p>Senasinghe: 'ඉන්දියාවේ මදුරාසි ප්‍රාන්තයට අයත් නගරයකි. ගෝ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඉන්දියාවේ මදුරාසි ප්‍රාන්තයට අයත් නගරයකි. ගෝදාවරි, කිස්ට්නා (කෘෂ්ණා) යන ගංගා සන්ධි වන ස්ථානය අසල පිහිටි මෙය වැදගත් වාරිමාර්ග පද්ධතියක මූලස්ථානයයි. මෙය උපු (ලුණු සහිත) එල්ලෝරය, රායි (ගල් සහිත) එල්ලෝරය (වෙල්ලෝර්) යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදේ. 1441 දී ජනගහනය 64,911ක් විය. මෙහි ධාන්‍ය වෙළෙඳාම විශාල වශයෙන් කරනු ලැබේ. කලාල විවීම, වෙඩි ලුණු සෑදීම සහ සම් පදම් කිරීම දියුණුවට පත් කර්මාන්තය. මෙහි අධිකරණ ආයතන ද පොලිස් ස්ථානයක් ද තොටමුණු කාර්යාලයක් ද පැරණි බළකොටුවක් ද වේ. <br /> <br /> බලකොටුව ඉදි කරන ලද්දේ මේ අසල ම වූ බෞද්ධ වෙංගි රාජධානියට අයත් යැයි සලකනු ලබන නටබුන් ද්‍රව්‍යවලිනි. පුරාණයේ දී උත්තර සර්කාර් නමින් හඳුන්වනු ලැබ දැන් මදුරාසි ප්‍රාන්තයේ උතුරු දිස්ත්‍රික්ක සතරින් සමන්විත වූ පෙදෙසේ කෝලාර් විලට බටහිරින් පිහිටා ඇති මේ නගරය මුලින් එම ප්‍රදේශයෙහි අගනුවර ද විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉන්දියාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9A_%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%A9%E0%B7%8F%E0%B7%80&diff=11323 2026-06-24T05:57:17Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>මෙරට ඉතා ජනප්‍රිය දේශීය ක්‍රීඩාවක් ලෙස සැම තරාතිරමක ම පාහේ අය අතර ප්‍රචලිතව පවත්නා ක්‍රීඩාවකි. ක්‍රීඩාවේ ආරම්භය කවදා කෙසේ වී දැයි නිශ්චිත වශයෙන් කිව නොහැකිය. ඇමෙරිකාවේ බේස් බෝල් ක්‍රීඩාවට නෑකම් කියන එල්ලේ ක්‍රීඩාව මීට අඩසිය වසකට පමණ පෙර එහි ආභාසයෙන් ඇති වී දේශීය මුහුණුවරක් ගනිමින් වැඩුණු බව සිතිය හැකිය. <br /> <br /> මෙයට වසර තිහ හතලිහකට පෙර ‘රවුන්ඩර්ස්’ නමින් ද හැඳින්වුණු මෙම ක්‍රීඩාව තරුණයන් අතර ජනප්‍රිය වීමේ දී දහනව වැනි ශත වර්ෂය අවසාන භාගයේ සිට මෙරට ඉහළ සමාජ මට්ටමේ අය අතර පැතිරී ගිය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ද උපස්තම්භක වී දෝයි සිතිය හැකිය. ඉහළ පන්තියේ අය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ යෙදෙද්දී එය නැරඹීමෙන් ආස්වාදය ලැබුව ද ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට සහභාගි වීමට පහසුකම් නොලත් සාමාන්‍ය පන්තියේ තරුණයන් ‘රවුන්ඩර්ස්’ ක්‍රීඩාවෙහි යෙදුණු බව පෙනේ. රබර්වලින් තැනූ ටැනිස් බෝලයක් හා මෙරට සුලබව ඇති උණ ගසේ අග කොටසින් තනාගත් පිත්තක් නගරබද අය එල්ලේ ක්‍රීඩාවට උපයෝගී කොටගත් අතර පැතලියට සකස් කොටගත් පොල්පිත්තක් හා රෙදි කෑලි, කොළ ආදිය ඔතා තනාගත් බෝලයක් හෝ කදුරු වැනි ගෙඩියකින් තනාගත් බෝලයක් ගම්බද ගැටවරයන්ගේ ක්‍රීඩා උපකරණ විය. <br /> <br /> මුල් අවධියේ දී එල්ලේ ක්‍රීඩාව බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූයේ කොළඹින් උතුරු දෙස මීගමුව දක්වා වූ මුහුදුබඩ පළාත්වලය. අද ද මෙපෙදෙස්හි ප්‍රධාන ක්‍රීඩාව වන්නේ එල්ලේය. ගම් අතර එල්ලේ තරඟය ලොකු කුඩා හැමදෙනාට මහත් විනෝදයක් ගෙන දේ. එහෙත් මුල දී එය හුදු විනෝදාස්වාදය ලැබීම සඳහා උපයෝගී කොට ගත්තා මිස සංවිධානාත්මක ක්‍රීඩාවක් ලෙස සකස් වී නොතිබිණ. සම්මත නීතිරීති මාලාවක් හෝ ක්‍රීඩා පිළිවෙතක් ද නොවීය. ඒ ඒ ප්‍රදේශවල තරඟ නීතිරීති මඳ වශයෙන් හෝ එකිනෙකට වෙනස් වූයෙන් අන්තර් සමාජ තරඟ පැවැත්වීමේ දී මූලික නීතිරීති ගැන දෙපක්ෂය කථා බස් කරගැනීමෙන් තාවකාලික සම්මුතියකට එළඹීම සිරිත විය. <br /> <br /> ක්‍රිකට්, පාපන්දු, රගර්, පැසි පන්දු වැනි ලොව ප්‍රචලිත ප්‍රධාන ගණයේ ඕනෑ ම ක්‍රීඩාවක දක්නා ව්‍යායාමය, සංවිධානාත්මකතාව, විනෝදකරබව උද්‍යෝගී සහභාගිතාව, පාර්ශ්ව හැඟීම යනාදි අංග ලක්ෂණ එල්ලේ ක්‍රීඩාවෙහි ද නොඅඩුව පෙනිණ. එහෙත් මුල දී මෙම ක්‍රීඩාව නගරබදව වුව ද සාමාන්‍ය පන්තියේ අයට පමණක් සීමාව පැවති නිසා ද ක්‍රීඩකයන් හා ප්‍රේක්ෂකයන් අතර නිතර ම පාහේ දක්නා ලද අසංවරකම් ආදිය නිසා ද සමාජයේ උසස් පන්තිවල ජනයා එය පහත් පන්තියට අයත් ක්‍රීඩාවක් සේ සැලකීමට පුරුදුව සිටියහ.<br /> <br /> ක්‍රිකට් වැනි දියුණු ක්‍රීඩා දෙස බලා ඒ අනුසාරයෙන් එල්ලේ ක්‍රීඩාවේ වැඩි වර්ධනය සිදු කළ හැකි මං සොයමින් නොසන්සුන්කම් දුරලීමටත් නියම සංවිධානාත්මක පදනමක් මත ක්‍රීඩාව මැනැවින් පවත්වාගෙන යෑමටත් සම්මත නීතිරීති මාලාවක් ඇති කොට ක්‍රීඩාව වැටී තිබුණු පහත් සමාජ මට්ටමෙන් එය ඔසවාලීමේත්, නවපණක් ගන්වා ක්‍රීඩාව ව්‍යාප්ත කරලීමේත් අදහසින් පුරෝගාමීව ක්‍රියා කළ ප්‍රසිද්ධ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයකු වූ ඇල්.ජේ. රෙජිනෝල්ඩ් කබ්රාල් මහතාට ක්‍රීඩා ලෝල කාගේත් ප්‍රශංසාව හිමි විය යුතුයි.<br /> <br /> කබ්රාල් මහතා 1946 දී පළමුවරට එල්ලේ ක්‍රීඩාව සඳහා උචිත නීතිරීති මාලාවක් සකස්කොට එය සිංහලෙන් මුද්‍රණය කැරැවීම එම ක්‍රීඩාව සංවිධානාත්මක පදනමක් මත පිහිටුවීමටත් මතභේද දුරලීමෙන් අසංවරකම් ඉවත් කරලීමටත් සෑම තරාතිරමක අය අතර ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය කොට ප්‍රචලිත කිරීමටත් හේතු විය. පුහුණුවීමේ කඳවුරු මගින් ක්‍රීඩාවට ලැදියවුන් තුළ, විශේෂයෙන් පාසැල් සිසුන් අතර, එල්ලේ ක්‍රීඩාව පිළිබඳ දැනුම වර්ධනය කරවන ලදි. කබ්රාල් මහතාගෙන් සිදු වූ තවත් වැදගත් සේවයක් නම් ක්‍රීඩාවේ කාලය ඕනෑකමින් නාස්ති කිරීමත් පන්දුවෙන් දුවන්නාට පහර දීමෙන් අනතුරු ඇතිවීමත් වැළැක්වීම සඳහා පන්දුවට පහර දෙන පක්ෂයේ ක්‍රීඩකයකු ලවා පන්දුව එවීම සහ දුවන්නාට පන්දුවෙන් පහරදීම වෙනුවට කට්ටි ළඟ සලකුණු කරන ලද කවවල පන්දුව තැබීමෙන් දවාලීම හඳුන්වා දීමයි. <br /> <br /> අද අනුගමනය කරනු ලබන නීතිරීති මාලාව ඒ මහතා විසින් 1961 දී සංශෝධනය කොට ප්‍රසිද්ධ කරන ලද නව නීතිරීති මාලාවට බෙහෙවින් සමාන වේ. <br /> <br /> සිංහල පුවත්පත්වල අනුග්‍රහය ලැබීම ක්‍රීඩාව රට පුරා ප්‍රචලිත කිරීමට රුකුලක් විය. පුවත්පත් මගින් ප්‍රදර්ශන එල්ලේ තරඟ හා එල්ලේ ක්‍රීඩා සමාජ අතර තරඟ මාලා සංවිධානය කරන ලදි. මෙවැනි මාර්ගවලින් එල්ලේ ක්‍රීඩාව සමාජයේ උසස් පහත් කා අතරත් පාහේ ජනප්‍රියව ගම්නියම්ගම්වල ප්‍රචාරය වුව ද ජාතික එල්ලේ ක්‍රීඩා සම්මේලනයක් නොතිබීම බලවත් අඩුපාඩුවක් විය. 1962 දී ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය පිහිටුවීමෙන් මේ අඩුව ද සපුරාලන ලදින් එල්ලේ ක්‍රීඩාව ජාතික ක්‍රීඩාවක් බවට පත් වී ඇත. අනතුරුව එල්ලේ ක්‍රීඩාව පාසැල්වල ක්‍රීඩා විෂයයක් වශයෙන් ඇතුළු කොට ගුරුශිෂ්‍ය දෙපක්ෂයට ම පුහුණුවීමේ කඳවුරු පැවැත්වීමෙන් එල්ලේ ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය ජාතික ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් ස්ථීර ලෙස රටපුරා පිළිගැනිණ. <br /> <br /> == ක්‍රීඩා පිළිවෙළ ==<br /> ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය පිහිටුවීමෙන් අනතුරුව ක්‍රීඩාව සඳහා පිළිගත් ක්‍රීඩා පෙතක් හා නීතිරීති මාලාවක් සම්මත කොට ගන්නා ලදි. මෙහි දැක්වෙන ක්‍රීඩා පෙතේ සැලැස්ම මෙන් ම නීතිරීති ද එකී සම්මේලනයේ අනුමැතිය ලත් ඒවා බව සැලකිය යුතුය. <br /> <br /> එක් පිළකට ක්‍රීඩකයන් දහසය දෙනකු බැගින් ඇති පිල් දෙකක් අතර තරඟය පැවැත්වේ. ක්‍රීඩාව සඳහා උපයෝගී කරගන්නා බෝලය ටැනිස් බෝලයක් ම විය යුතු අතර පිත්ත උණ බම්බුවකින් ම තනා ගත යුතු වේ. විනිශ්චය සඳහා ප්‍රධාන විනිශ්චයකරුවකුගෙන් හා සහායකයන් දෙදෙනකුගෙන් සමන්විත මණ්ඩලයක් වේ. පළමුවෙන් පහරදෙන පිළ හා රකින පිළ තෝරා ගත් පසු ක්‍රීඩාව ආරම්භ වේ. එක පිළකට තරඟ වාර දෙක බැගින් ක්‍රීඩා කළ හැකිය. එක් පිළක් අනෙක් පිළ තරඟ වාර දෙකේ දී ම ලබා ගත් ලකුණු සංඛ්‍යාවට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් මුල් වාරයේ දී ලබාගෙන ඇත්නම් තරඟයේ අවසානය එය ම වේ. <br /> <br /> පහර දෙන්නා එල්ලය වෙත ගොස් බෝලය එවන ස්ථානයේ සිට රකින පිළේ අයකු උඩින් එවන පන්දුවට පහර දී කට්ටි ඔස්සේ දැවුම් කණුව පසුකොට දිවීමෙන් ලකුණක් ලබයි. එසේ ලකුණක් ලබාගැනීම පිණිස එක පහරක ආධාරයෙන් පිටිය වටා දිවීම සම්පූර්ණ කළ යුතු වේ. එවන පන්දුවට පහර දීමට තෙවරක් උත්සාහ කළ හැකිය. ඒ තෙවර ම වැරදී ගියහොත් - පන්දුව, පිත්තේ නොවැදුණේ නම් - පහරදෙන්නා දැවී යයි.<br /> <br /> ක්‍රීඩකයකු දැවී යෑම කිහිපාකාරයකින් සිදු විය හැකිය. පිට පිට පහරදීම් 3ක දී බෝලය පිත්තේ නොවැදී යාම, පහර ලත් බෝලය බිම වැටෙන්නට පෙර රකින පිළේ අයකු විසින් උඩ දී අල්ලනු ලැබීම, බෝලය පිත්තේ වැදී දැවුම් කණු දෙක අතරින් පිටුපසට විසි වී යාම, බෝලය I හා III කට්ටි යා කරන ලෙස ඇඳෙන ඉරට ඉදිරියෙන් පිටියේ කිසියම් තැනක වැදී ආපසු විත් දැවුම් කණු දෙක අතරින් පිටුපසට යාම, එල්ලයත් කට්ටිත් අතර දී බෝලයෙන් පහර ලැබීම, එක කට්ටියකට ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනකු දිව ආවොත් මුලින් කට්ටියට ආ අය දැවීයාම යන මේවා ඉන් ප්‍රධානය. <br /> <br /> දුවන්නාට බෝලයෙන් පහර දෙන විට පහර ලබන්නාට අනතුරු ඇති නොවන පරිදි එසේ කිරීමට වග බලාගත යුතුය. නොසරුප් හැසිරීම් සඳහා දඬුවම් පැමිණවීම විනිශ්චයකරු සතු වේ. රකින පිළේ එක ක්‍රීඩකයකු එල්ලයට පිටුපසින් පහර දෙන්නාට කරදර නොවන පරිදි, පන්දු රැකීමේ යෙදිය හැකිය. ඔහු ‘බයිස්’ නමින් හැඳින්වේ. පහර දෙන්නකු වෙනුවට දීවිමට කෙනකු යොදා ගත හැකිය. දුවන්නා කට්ටිවලට හෝ දැවුම් කණුවලට පිටින් නොදිවිය යුතු අතර වටය සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස දැවුම් කණුව අසලින් ඇති එල්ලේ ඉර මුළු ශරිරයෙන් ම පසු කළයුතුය. <br /> <br /> ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය විසින් පනවා ඇති නීතිරීති මාලාව එල්ලේ ක්‍රීඩකයන් විසින් අනුගමනය කළ යුතු වේ. ක්‍රීඩාවේ සෑම අවස්ථාවක් ම සඳහා අදාළ නීතිරීති මෙම නීතිරීති මාලාවෙහි දක්වා ඇත.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ක්‍රීඩා]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9A_%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%A9%E0%B7%8F%E0%B7%80&diff=11322 2026-06-24T05:56:36Z

<p>Senasinghe: 'මෙරට ඉතා ජනප්‍රිය දේශීය ක්‍රීඩාවක් ලෙස සැම තර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මෙරට ඉතා ජනප්‍රිය දේශීය ක්‍රීඩාවක් ලෙස සැම තරාතිරමක ම පාහේ අය අතර ප්‍රචලිතව පවත්නා ක්‍රීඩාවකි. ක්‍රීඩාවේ ආරම්භය කවදා කෙසේ වී දැයි නිශ්චිත වශයෙන් කිව නොහැකිය. ඇමෙරිකාවේ බේස් බෝල් ක්‍රීඩාවට නෑකම් කියන එල්ලේ ක්‍රීඩාව මීට අඩසිය වසකට පමණ පෙර එහි ආභාසයෙන් ඇති වී දේශීය මුහුණුවරක් ගනිමින් වැඩුණු බව සිතිය හැකිය. <br /> <br /> මෙයට වසර තිහ හතලිහකට පෙර ‘රවුන්ඩර්ස්’ නමින් ද හැඳින්වුණු මෙම ක්‍රීඩාව තරුණයන් අතර ජනප්‍රිය වීමේ දී දහනව වැනි ශත වර්ෂය අවසාන භාගයේ සිට මෙරට ඉහළ සමාජ මට්ටමේ අය අතර පැතිරී ගිය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ද උපස්තම්භක වී දෝයි සිතිය හැකිය. ඉහළ පන්තියේ අය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ යෙදෙද්දී එය නැරඹීමෙන් ආස්වාදය ලැබුව ද ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට සහභාගි වීමට පහසුකම් නොලත් සාමාන්‍ය පන්තියේ තරුණයන් ‘රවුන්ඩර්ස්’ ක්‍රීඩාවෙහි යෙදුණු බව පෙනේ. රබර්වලින් තැනූ ටැනිස් බෝලයක් හා මෙරට සුලබව ඇති උණ ගසේ අග කොටසින් තනාගත් පිත්තක් නගරබද අය එල්ලේ ක්‍රීඩාවට උපයෝගී කොටගත් අතර පැතලියට සකස් කොටගත් පොල්පිත්තක් හා රෙදි කෑලි, කොළ ආදිය ඔතා තනාගත් බෝලයක් හෝ කදුරු වැනි ගෙඩියකින් තනාගත් බෝලයක් ගම්බද ගැටවරයන්ගේ ක්‍රීඩා උපකරණ විය. <br /> <br /> මුල් අවධියේ දී එල්ලේ ක්‍රීඩාව බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූයේ කොළඹින් උතුරු දෙස මීගමුව දක්වා වූ මුහුදුබඩ පළාත්වලය. අද ද මෙපෙදෙස්හි ප්‍රධාන ක්‍රීඩාව වන්නේ එල්ලේය. ගම් අතර එල්ලේ තරඟය ලොකු කුඩා හැමදෙනාට මහත් විනෝදයක් ගෙන දේ. එහෙත් මුල දී එය හුදු විනෝදාස්වාදය ලැබීම සඳහා උපයෝගී කොට ගත්තා මිස සංවිධානාත්මක ක්‍රීඩාවක් ලෙස සකස් වී නොතිබිණ. සම්මත නීතිරීති මාලාවක් හෝ ක්‍රීඩා පිළිවෙතක් ද නොවීය. ඒ ඒ ප්‍රදේශවල තරඟ නීතිරීති මඳ වශයෙන් හෝ එකිනෙකට වෙනස් වූයෙන් අන්තර් සමාජ තරඟ පැවැත්වීමේ දී මූලික නීතිරීති ගැන දෙපක්ෂය කථා බස් කරගැනීමෙන් තාවකාලික සම්මුතියකට එළඹීම සිරිත විය. <br /> <br /> ක්‍රිකට්, පාපන්දු, රගර්, පැසි පන්දු වැනි ලොව ප්‍රචලිත ප්‍රධාන ගණයේ ඕනෑ ම ක්‍රීඩාවක දක්නා ව්‍යායාමය, සංවිධානාත්මකතාව, විනෝදකරබව උද්‍යෝගී සහභාගිතාව, පාර්ශ්ව හැඟීම යනාදි අංග ලක්ෂණ එල්ලේ ක්‍රීඩාවෙහි ද නොඅඩුව පෙනිණ. එහෙත් මුල දී මෙම ක්‍රීඩාව නගරබදව වුව ද සාමාන්‍ය පන්තියේ අයට පමණක් සීමාව පැවති නිසා ද ක්‍රීඩකයන් හා ප්‍රේක්ෂකයන් අතර නිතර ම පාහේ දක්නා ලද අසංවරකම් ආදිය නිසා ද සමාජයේ උසස් පන්තිවල ජනයා එය පහත් පන්තියට අයත් ක්‍රීඩාවක් සේ සැලකීමට පුරුදුව සිටියහ.<br /> <br /> ක්‍රිකට් වැනි දියුණු ක්‍රීඩා දෙස බලා ඒ අනුසාරයෙන් එල්ලේ ක්‍රීඩාවේ වැඩි වර්ධනය සිදු කළ හැකි මං සොයමින් නොසන්සුන්කම් දුරලීමටත් නියම සංවිධානාත්මක පදනමක් මත ක්‍රීඩාව මැනැවින් පවත්වාගෙන යෑමටත් සම්මත නීතිරීති මාලාවක් ඇති කොට ක්‍රීඩාව වැටී තිබුණු පහත් සමාජ මට්ටමෙන් එය ඔසවාලීමේත්, නවපණක් ගන්වා ක්‍රීඩාව ව්‍යාප්ත කරලීමේත් අදහසින් පුරෝගාමීව ක්‍රියා කළ ප්‍රසිද්ධ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයකු වූ ඇල්.ජේ. රෙජිනෝල්ඩ් කබ්රාල් මහතාට ක්‍රීඩා ලෝල කාගේත් ප්‍රශංසාව හිමි විය යුතුයි.<br /> <br /> කබ්රාල් මහතා 1946 දී පළමුවරට එල්ලේ ක්‍රීඩාව සඳහා උචිත නීතිරීති මාලාවක් සකස්කොට එය සිංහලෙන් මුද්‍රණය කැරැවීම එම ක්‍රීඩාව සංවිධානාත්මක පදනමක් මත පිහිටුවීමටත් මතභේද දුරලීමෙන් අසංවරකම් ඉවත් කරලීමටත් සෑම තරාතිරමක අය අතර ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය කොට ප්‍රචලිත කිරීමටත් හේතු විය. පුහුණුවීමේ කඳවුරු මගින් ක්‍රීඩාවට ලැදියවුන් තුළ, විශේෂයෙන් පාසැල් සිසුන් අතර, එල්ලේ ක්‍රීඩාව පිළිබඳ දැනුම වර්ධනය කරවන ලදි. කබ්රාල් මහතාගෙන් සිදු වූ තවත් වැදගත් සේවයක් නම් ක්‍රීඩාවේ කාලය ඕනෑකමින් නාස්ති කිරීමත් පන්දුවෙන් දුවන්නාට පහර දීමෙන් අනතුරු ඇතිවීමත් වැළැක්වීම සඳහා පන්දුවට පහර දෙන පක්ෂයේ ක්‍රීඩකයකු ලවා පන්දුව එවීම සහ දුවන්නාට පන්දුවෙන් පහරදීම වෙනුවට කට්ටි ළඟ සලකුණු කරන ලද කවවල පන්දුව තැබීමෙන් දවාලීම හඳුන්වා දීමයි. <br /> <br /> අද අනුගමනය කරනු ලබන නීතිරීති මාලාව ඒ මහතා විසින් 1961 දී සංශෝධනය කොට ප්‍රසිද්ධ කරන ලද නව නීතිරීති මාලාවට බෙහෙවින් සමාන වේ. <br /> <br /> සිංහල පුවත්පත්වල අනුග්‍රහය ලැබීම ක්‍රීඩාව රට පුරා ප්‍රචලිත කිරීමට රුකුලක් විය. පුවත්පත් මගින් ප්‍රදර්ශන එල්ලේ තරඟ හා එල්ලේ ක්‍රීඩා සමාජ අතර තරඟ මාලා සංවිධානය කරන ලදි. මෙවැනි මාර්ගවලින් එල්ලේ ක්‍රීඩාව සමාජයේ උසස් පහත් කා අතරත් පාහේ ජනප්‍රියව ගම්නියම්ගම්වල ප්‍රචාරය වුව ද ජාතික එල්ලේ ක්‍රීඩා සම්මේලනයක් නොතිබීම බලවත් අඩුපාඩුවක් විය. 1962 දී ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය පිහිටුවීමෙන් මේ අඩුව ද සපුරාලන ලදින් එල්ලේ ක්‍රීඩාව ජාතික ක්‍රීඩාවක් බවට පත් වී ඇත. අනතුරුව එල්ලේ ක්‍රීඩාව පාසැල්වල ක්‍රීඩා විෂයයක් වශයෙන් ඇතුළු කොට ගුරුශිෂ්‍ය දෙපක්ෂයට ම පුහුණුවීමේ කඳවුරු පැවැත්වීමෙන් එල්ලේ ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය ජාතික ක්‍රීඩාවක් වශයෙන් ස්ථීර ලෙස රටපුරා පිළිගැනිණ. <br /> <br /> ක්‍රීඩා පිළිවෙළ<br /> <br /> ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය පිහිටුවීමෙන් අනතුරුව ක්‍රීඩාව සඳහා පිළිගත් ක්‍රීඩා පෙතක් හා නීතිරීති මාලාවක් සම්මත කොට ගන්නා ලදි. මෙහි දැක්වෙන ක්‍රීඩා පෙතේ සැලැස්ම මෙන් ම නීතිරීති ද එකී සම්මේලනයේ අනුමැතිය ලත් ඒවා බව සැලකිය යුතුය. <br /> <br /> එක් පිළකට ක්‍රීඩකයන් දහසය දෙනකු බැගින් ඇති පිල් දෙකක් අතර තරඟය පැවැත්වේ. ක්‍රීඩාව සඳහා උපයෝගී කරගන්නා බෝලය ටැනිස් බෝලයක් ම විය යුතු අතර පිත්ත උණ බම්බුවකින් ම තනා ගත යුතු වේ. විනිශ්චය සඳහා ප්‍රධාන විනිශ්චයකරුවකුගෙන් හා සහායකයන් දෙදෙනකුගෙන් සමන්විත මණ්ඩලයක් වේ. පළමුවෙන් පහරදෙන පිළ හා රකින පිළ තෝරා ගත් පසු ක්‍රීඩාව ආරම්භ වේ. එක පිළකට තරඟ වාර දෙක බැගින් ක්‍රීඩා කළ හැකිය. එක් පිළක් අනෙක් පිළ තරඟ වාර දෙකේ දී ම ලබා ගත් ලකුණු සංඛ්‍යාවට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් මුල් වාරයේ දී ලබාගෙන ඇත්නම් තරඟයේ අවසානය එය ම වේ. <br /> <br /> පහර දෙන්නා එල්ලය වෙත ගොස් බෝලය එවන ස්ථානයේ සිට රකින පිළේ අයකු උඩින් එවන පන්දුවට පහර දී කට්ටි ඔස්සේ දැවුම් කණුව පසුකොට දිවීමෙන් ලකුණක් ලබයි. එසේ ලකුණක් ලබාගැනීම පිණිස එක පහරක ආධාරයෙන් පිටිය වටා දිවීම සම්පූර්ණ කළ යුතු වේ. එවන පන්දුවට පහර දීමට තෙවරක් උත්සාහ කළ හැකිය. ඒ තෙවර ම වැරදී ගියහොත් - පන්දුව, පිත්තේ නොවැදුණේ නම් - පහරදෙන්නා දැවී යයි.<br /> <br /> ක්‍රීඩකයකු දැවී යෑම කිහිපාකාරයකින් සිදු විය හැකිය. පිට පිට පහරදීම් 3ක දී බෝලය පිත්තේ නොවැදී යාම, පහර ලත් බෝලය බිම වැටෙන්නට පෙර රකින පිළේ අයකු විසින් උඩ දී අල්ලනු ලැබීම, බෝලය පිත්තේ වැදී දැවුම් කණු දෙක අතරින් පිටුපසට විසි වී යාම, බෝලය I හා III කට්ටි යා කරන ලෙස ඇඳෙන ඉරට ඉදිරියෙන් පිටියේ කිසියම් තැනක වැදී ආපසු විත් දැවුම් කණු දෙක අතරින් පිටුපසට යාම, එල්ලයත් කට්ටිත් අතර දී බෝලයෙන් පහර ලැබීම, එක කට්ටියකට ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනකු දිව ආවොත් මුලින් කට්ටියට ආ අය දැවීයාම යන මේවා ඉන් ප්‍රධානය. <br /> <br /> දුවන්නාට බෝලයෙන් පහර දෙන විට පහර ලබන්නාට අනතුරු ඇති නොවන පරිදි එසේ කිරීමට වග බලාගත යුතුය. නොසරුප් හැසිරීම් සඳහා දඬුවම් පැමිණවීම විනිශ්චයකරු සතු වේ. රකින පිළේ එක ක්‍රීඩකයකු එල්ලයට පිටුපසින් පහර දෙන්නාට කරදර නොවන පරිදි, පන්දු රැකීමේ යෙදිය හැකිය. ඔහු ‘බයිස්’ නමින් හැඳින්වේ. පහර දෙන්නකු වෙනුවට දීවිමට කෙනකු යොදා ගත හැකිය. දුවන්නා කට්ටිවලට හෝ දැවුම් කණුවලට පිටින් නොදිවිය යුතු අතර වටය සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස දැවුම් කණුව අසලින් ඇති එල්ලේ ඉර මුළු ශරිරයෙන් ම පසු කළයුතුය. <br /> <br /> ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය විසින් පනවා ඇති නීතිරීති මාලාව එල්ලේ ක්‍රීඩකයන් විසින් අනුගමනය කළ යුතු වේ. ක්‍රීඩාවේ සෑම අවස්ථාවක් ම සඳහා අදාළ නීතිරීති මෙම නීතිරීති මාලාවෙහි දක්වා ඇත.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ක්‍රීඩා]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%B4%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B6%9A%E0%B6%BA&diff=11321 2026-06-24T05:19:40Z

<p>Senasinghe: 'එල්ලුම් ගහ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[එල්ලුම් ගහ]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B7%8A_%E0%B6%9C%E0%B7%84&diff=11320 2026-06-24T05:19:15Z

<p>Senasinghe: '(පෝරකය). අධිකරණය විසින් මරණීය දණ්ඩනයට නියම කරන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(පෝරකය). අධිකරණය විසින් මරණීය දණ්ඩනයට නියම කරනු ලැබූ අය මරණයට පැමිණවීම සඳහා උපයෝගී කරගනු ලබන වධෝපකරණයකි. කෙළින් සිටවූ කණු දෙකක මුදුනේ හරහට තවත් දණ්ඩක් සවිකර ඒ හරස් දණ්ඩේ බැඳ කැරලි ගසා ඇති කඹයේ කෙළවරක තොණ්ඩුවක් හා කුඩා මුදුවක් ගැටගසා ඇත. එල්ලුම්ගහ තනා ඇත්තේ වේදිකාවක් සේ පෙනෙන උගුලක් උඩය. ලීවරයක් ක්‍රියාකරවූ විට යටිපැත්තට විවෘත වන දොරපලු දෙකකින් මෙකී උගුල සෑදී ඇත. මිනිසකු එල්ලූ පසු ඔහුගේ දෙපා බිම ස්පර්ශ නොවන තරම් උස්ව සිටින පරිදි තනන එල්ලුම් ගස් ද වේ. <br /> <br /> මෙම වධෝපක්‍රමය ශතවර්ශ ගණනක් තිස්සේ බටහිර ජාතීන් අතර ප්‍රචලිත ව තුබූ බව පෙනේ. ඇංග්ලෝ-සැක්සන්වරුන් පෝරකය භාවිතයට ගත්තේ ඔවුන්ගේ ජර්මන් ජාතික මුතුන්මිත්තන් අනුව බව පෙනේ. දෙවැනි හෙන්රි රජු කාලයේ දී (1154-1189) එංගලන්තයේ එල්ලා මැරීමේ දඬුවම ඇති කරන ලදි. 12 වන ශතවර්ෂයේ දී එල්ලා මැරීම රාජකීය උසාවියේ තනිබලයට පවරන තෙක් සෑම ප්‍රාදේශීය සාමිවරයකුට ම එල්ලා මැරීමේ බලය තිබිණි. 1965 දී බ්‍රිතාන්‍ය රජය මරණ දඬුවම අහෝසි කෙළේය. <br /> <br /> ඇමෙරිකාවට එල්ලා මැරීමේ ක්‍රමය හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ එහි පදිංචියට ගිය ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් විසිනි. එහි එල්ලා මැරීමේ දඬුවම මුලින් ම පමුණුවන ලද්දේ 1630 දීය. <br /> <br /> එල්ලා මැරීමේ ක්‍රමය පෙරදිග රටවල ඉහත සමයන්හි නොතිබුණා දැයි සොයා බැලිය යුතු වේ. බයිබලයේ පූප සාදන්නන්ගේ නායකයා එල්ලා දැමීම ගැන සඳහන් වේ. හෙන්රි මාෂල් පුරාණ ලංකාව ගැන සඳහන් කරමින් මරණ දඬුවම පැමිණවීමේ එක් ක්‍රමයක් වූයේ එල්ලා මැරීම බව කියයි. රොබට් නොක්ස්ගේ විස්තරවල දඬුවම් පමුණුවන ස්ථානයේ ගස් අතුවල එල්ලා මරණ ලද අය දක්නට ලැබුණු බව සඳහන් වේ. මරා එල්ලීම, එල්ලා ගිනිතැබීම වැනි සිද්ධීන් ගැන වංසකථාවල සඳහන් කර ඇත (ම.ව. 75.160-63; 190-92).<br /> <br /> ඒ කොයි හැටි වුවත් එල්ලා මැරීමේ දඬුවම පැමිණවීම සඳහා වෙන් වුණු එල්ලුම් ගසක් යුරෝපීය ආගමනයට ප්‍රථම මෙරට පැවති බවට සාක්ෂ්‍ය අවිද්‍යමානය. පෝරකය හා අලුගෝසුවා යන වචන පවා පෘතුගීසි තත්සම ශබ්දයෝයි. <br /> <br /> වරදට දඬුවම් වශයෙන් පමණක් නොව එබඳු වරදවලට පෙලඹිය හැකි අන්‍යයන් තුළ දඬුවම් පිළිබඳ බියක් ඇතිකොට ඔවුන් වළක්වා ගැනීම පුරාතනයේ දී රාජදණ්ඩනයෙන් මූලික වශයෙන් අපේක්ෂිත වූයේය. සෑම දඬුවමක් ම ප්‍රසිද්ධියේ කරන ලද්දේ එහෙයිනි. අපරදිග රටවල ද මුල දී දඬුවම් පැමිණවීම කර ඇත්තේ ප්‍රසිද්ධියේය. එංගලන්තයේ එල්ලා මැරීම 1868 වන තුරු ප්‍රසිද්ධියේ කරන ලදි. මෙය ඉතා පහත් මරණ ක්‍රමයක් සේ සලකන ලදින් එය වඩා මානුෂිකව හා ශිෂ්ට ලෙස කළ යුතු යයි කල්පනා කරන ලදි. ඒ අනුව දඬුවම් ලබන්නාගේ වේදනාව හැකි තරම් අඩු වන පරිදි ද ඔහුගේ ආත්ම ගෞරවය ආරක්ෂා වන පරිදි ද එල්ලා මැරීම ඉතා අප්‍රසිද්ධියේ කිරීමට පටන් ගන්නා ලදි. <br /> <br /> ඉංග්‍රීසීන් මෙරට පැරණි දඬුවම් ක්‍රම අහෝසි කිරීමෙන් පසු එල්ලා මැරීම මෙරට පිළිගත් මරණ දණ්ඩන ක්‍රමය විය. ඊට කලින් ලන්දේසීන් ද එල්ලා මැරීම කළ බවට සාධක බාල්දියස්ගේ විස්තරවලින් පෙනේ.<br /> <br /> දැනට ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන බන්ධනාගාර දෙකක් වූ වැලිකඩ හා බෝගම්බර සිරගෙවල පෝරක පිහිටුවා ඇත. මරණයට නියම කරනු ලැබූ අය නියමිත දිනට සති ගණනකට පෙර සිට වෛද්‍යවරයා විසින් පරීක්ෂා කරනු ලබන අතර මරණ දිනයේ ද එසේ ම වෛද්‍ය පරීක්ෂණයකට භාජන කරනු ලැබේ. පෝරකය පිහිටා ඇත්තේ මරණයට නියමවූවන්ගේ මැදිරිවලට යාබද කුඩා කාමරයකය. මරණයට නියමිත දිනට පෙර දා පැමිණෙන අලුගෝසුවන් සිරකරුගේ උස හා බර ආදි විස්තර ලබාගෙන ඒ බරට සමාන බරක් යොදා පෝරකය ක්‍රියාත්මක කර බලන අතර සුදුසු වෙනස්කම්ද කරනු ඇත. පසුදා උදේ ද එලෙස ම පරීක්ෂණයක් කරන්නේ පෝරකය නිසි පරිදි ක්‍රියා කැරේ දැයි බැලීම සඳහාය. මරනු ලබන අයට අනවශ්‍ය වද වේදනා නොපැමිණවීම සඳහා වෛද්‍ය විශේෂඥයන් විසින් උස හා බර පිළිබඳව චක්‍රයක් සකස් කොට ඇත. හරස් දණ්ඩේ බැඳ ඇති කඹය උස හා බර ප්‍රමාණය අනුව වෙනස් කරගත හැක. තොණ්ඩුව බෙල්ලට දමා ලීවරය ක්‍රියාකරවීමත් සමඟ එල්ලී වැටෙන සිරකරුගේ බර නිසා කැඩෙන නූලකින් කඹය රඳවා ඇත. <br /> <br /> නියමිත වේලාවට අලුගෝසුවා හා බන්ධනාගාර නිලධාරීහු ද වෛද්‍යවරයා ද පැමිණෙත්. මරණ දඬුවමට කැප වූ අය සිර මැදිරියට භාර දුන් දින ඔහු භාරගත් ජේලර්ලා දෙදෙනාගෙන් කෙනකු හෝ මෙදින පැමිණිය යුතු අතර එදින මරණයට පත් කරනු ලබන්නේ තමා විසින් සිර මැදිරියට භාර ගන්නා ලද අය ම බවට සහතික කළ යුතුය. ආගමික වතාවත් අවසන් වූ පසු සිරකරුගේ හිස සිට පාදාන්තය දක්වා වසා අත් පිටුපසට බැඳ පෝරකයට ගෙන ගොස් දෙපය බැඳ තොණ්ඩුව බෙල්ලට දමනු ලැබේ. ලීවරය ක්‍රියාකරවීමත් සමඟ උගුල විවෘත වී තොණ්ඩුව වම් හක්කට හිර වේ. නිසියාකාර හිරවීම සඳහා මුදුවක් ද යොදා ඇත. පහතට වැටීම නිසා ගෙලට සම්බන්ධ මුල් කොඳුඇට පුරුක් තුන බිඳේ. මෙයින් හුස්ම හිර වී මරණය සිදු වේ. <br /> <br /> මෙරට පෝරකයේ එල්ලනු ලැබුවකුගේ මරණය සිදුවීමට ගත වන කාලය තත්පර 80ක් පමණ වේ. බන්ධනාගාර වෛද්‍යවරයා විසින් පණ හානි වී ඇති දැයි පරීක්ෂා කරනු ලබන අතර පැය විසිහතරක් ඇතුළත නීති ප්‍රකාර මරණ පරීක්ෂණයක් ද පැවැත්විය යුතුය. අවමඟුල් කටයුතු සිදු කරන්නේ ඉන් පසුය. <br /> <br /> එල්ලා මැරීම දැනට ඇති මරණ ක්‍රම අතර ඉතා ම මානුෂික වධෝපක්‍රමයක්ය යනු ඇතැමුන්ගේ පිළිගැනීමයි. 1953 දී එංගලන්තයේ රාජකීය කොමිසමක් විසින් එල්ලා මැරීමට වඩා සුදුසු ක්‍රමයක් නැතැයි නිගමනය කරන ලදි. බටහිර රටවල දක්නට ඇති තද විදුලි සැරයකට භාජන කොට මැරීම, ශීර්ෂච්ඡේදනය, විෂ වායුවෙන් ජීවිතක්ෂයට පත් කිරීම හා වෙඩි තැබීම යන ක්‍රමවලට වඩා එල්ලා මැරීමේ ක්‍රමය සරල හා වේදනා රහිත බව පිළිගැනේ. සිය පණ හානි කරගන්නා අය අතුරෙන් වැඩි දෙනා එල්ලී සිය පණ නසා ගැනීමට වැඩි කැමැත්තක් දැක්වීමෙන් මෙය සනාථ වේ. <br /> <br /> නූතන යුගයේ බොහෝ රටවල මරණ දඬුවම අවළංගු කර ඇත. ලංකාවේ එය 1958 දී අත්හිටවනු ලැබුව ද නැවතත් 1959 දී වළංගු කරනු ලැබීය. <br /> <br /> ඇතැම් රටවල මෙම දඬුවම් ක්‍රමය අවළංගු කරනු නොලැබුව ද ක්‍රියාත්මක නොවීම නිසා පෝරකය අභාවයට යන අතර ලංකාවේ ද මරණයට නියමවූවන්ට බොහෝ විට අභය දීම හේතුකොට ගෙන පෝරකය ක්‍රියාත්මක වීම ඉතා කලාතුරකින් පමණක් සිදුවන බව පෙනේ. <br /> <br /> (1958 පරිවාස හා බන්ධනාගාර කොමසාරිස්වරයාගේ ලිපියක් ඇසුරෙනි.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: අපරාධ විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%93_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BA_%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B7%92_%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%93%E0%B6%B8&diff=11319 2026-06-24T04:45:21Z

<p>Senasinghe: 'සිය දිවි නසා ගැනීමේ එක් ක්‍රමයක් වන මෙය බොහෝ ද...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>සිය දිවි නසා ගැනීමේ එක් ක්‍රමයක් වන මෙය බොහෝ දුරට, දියුණු රටවල ශීඝ්‍රයෙන් අඩුවී යන්නකි. ඊට මූලික හේතුව වී ඇත්තේ දිවි නසාගැනීමට එයට වඩා පහසු ක්‍රම ඒ රටවල තිබීමයි. නිද්‍රාජනක බෙහෙත් පෙති (barbiturates) අධික වශයෙන් ගැනීමෙන් දිවි හානි කරගැනීම නිදසුනකි. එල්ලී සියදිවි නසා ගන්නා පුද්ගලයන්ගෙන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මානසික රෝගවලින් පෙළෙන්නෝයි. බොහෝ අවස්ථාවලදී මෙවැනි පුද්ගලයන් විසින් මෙසේ සිය දිවි නසා ගැනීමට තෝරාගනු ලබන්නේ තමන් හොඳින් දන්නා හුරු පුරුදු ස්ථානයකි. තම නිවෙසේ නාන කාමරයක්, වැසිකිළියක් හෝ නිදන කාමරයක්, එසේත් නැත්නම් නිවෙස අවට වත්ත හෝ ඒ අසළ හුරු පුරුදු වන ළැහැබක් තෝරාගනු ලැබේ.<br /> <br /> කෙනකු එල්ලී මියගොස් ඇත්තේ නුපුරුදු පරිසරයක බව පෙනීගිය විටක මෘතදේහය පරීක්ෂා කරන වෛද්‍යවරයා ඒ ගැන යම්කිසි සැකයක් පහළ කළ යුතුය. ඉතාමත් සුපරීක්ෂ්‍යකාරී පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණයක් ද පැවැත්විය යුතුය. මෙවැනි අවස්ථාවන්හි දී ඇතැම් විට හෙළිවන්නේ වෙන යම් ක්‍රමයකින් ඒ තැනැත්තා මරා දමා සිය දිවි නසා ගැනීමක් හැඟවීමට මිනීමරුවා විසින් දරන ලද පරිශ්‍රමයකි. <br /> <br /> සිය දිවි නසා ගන්නා තැනැත්තා එල්ලීමට ගනු ලබන්නේ කොහු ලණු, කඹ, විදුලි කම්බි, ඇඳ ඇතිරිලි වැනි තමාට ඉතා පහසුවෙන් ලබාගත හැකි දෙයකි. එල්ලී දිවි නසා ගැනීමක දී මරණය දෙයාකාරයකින් සිදු වේ. ගෙල තදවීමේ දී ශ්වසන නාලයේ උඩ කොටස වැසීයාම හේතුකොටගෙන අම්ලකර වායුව නැති වී යාමෙන් විනාඩි කීපයකින් ජීවිතක්ෂයට පත් වීම එක් අයුරකි. ගෙල තද කරන උපකරණය (කඹය හෝ ලණුව) ක්‍රමයෙන් මොළයට රුධිරය සපයන කරෝටික ධමනි (carotid arteries) දෙක ඉතා අධිකව තද කිරීමෙන් මොළයට රුධිරය සැපයීම නැතීවී යාමෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්වීම අනෙකයි. සමහර අවස්ථාවලදී කරෝටික ධමනිවල ඇතුළත හරහට පුපුරා ඇති බව පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණයේ දී දක්නට ලැබීම දෙවැන්නට සාක්ෂ්‍යයකි. යම් කිසිවකු ගෙලෙන් එල්ලුණුවිට ඔහුගේ ශරීරයේ බර නිසා ඔහු පහතට ඇද්දෙන අතර ගෙල වටා ඇති කඹය හෝ ලණුව වැනි තද කිරීමේ උපකරණය ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළට යනු ඇත. මෙසේ යටි හක්කේ පහළ කොටස දක්වා කඹය හෝ ලණුව ඇදී ගොස් ගෙලෙහි ඉහළ ම කොටස අධිකව තද කරනු ලැබේ. මේ හේතු කොට ගෙන දිවේ පසු කොටස ඉහළටත්, ගෙලෙහි පසු දිසාවටත් ගමන් කොට ශ්වසන නාලයේ උඩකොටස සම්පූර්ණයෙන් හිර වී වායුව ඇතුළට පිවිසීම වළකී. වායු ගෝලයේ අම්ලකර වායුව පෙනහැලිවලට ගමන් නොකිරීම නිසා ශරීරයට අම්ලකර වායුව නැති වී යාමෙන් ඉතා සුළු වේලාවකින් මරණය සිදු වේ. මෙවැනි මරණ පරීක්ෂණවලදී ගෙල වටා ඇති තදවීමේ සලකුණු කෙරෙහි දැඩි සැලකිල්ලක් දක්වනු ලැබේ. සිය දිවි හානිකර ගැනීමකින් ඇති වූ ඒවා නම් මේ සලකුණු ගෙලෙහි ඉහළ ම කොටසෙහි දක්නට ලැබෙන අතර යටිකුරු කළ ඉංග්‍රීසි V අකුරේ හැඩය ගනී. සමහර අවස්ථාවලදී ගැටයේ සලකුණ ද ගෙලෙහි සටහන් වී ඇති අතර මෙය බොහෝ විට ගෙලෙහි හෝ හිසෙහි පසුපස දක්නට ඇති නමුත් සමහර විට මෙය මුහුණේ එක් පැත්තක කනට ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපස පෙනෙනු ඇත. එල්ලී සිය දිවි නසාගැනීම්වල දී ඇති වන අනිකුත් විශේෂ ලක්ෂණ නම්, ගෙල තදවුණු ස්ථානය අධිකව ඉදිමීමත්, ඇස් සහ දිව ඉදිරියට නෙරීමත්, මුහුණ නිලට හුරු රතු පැහැයක් ගැනීමත්, ඇස්වල සුදු කොටසේ හා ඇස් පිහාටුවල ඇතුල් පැත්තේ ඉතා කුඩා ලේ බින්දු ඇතිවීමත්ය. යමකු වෙන යම් ක්‍රමයකින් මරා මරණය සියදිවි නසා ගැනීමක් ලෙස පෙන්වීමට මළකුණ ගෙලෙන් එල්ලා තැබූ විට ඉහත සඳහන් සලකුණු පහළ නොවේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: අපරාධ විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%8A&diff=11318 2026-06-24T04:32:46Z

<p>Senasinghe: '[උල්මුස් (Ulmus) විශේෂ]. උල්මුස් ගණයට අයත් එල්ම් නමි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[උල්මුස් (Ulmus) විශේෂ]. උල්මුස් ගණයට අයත් එල්ම් නමින් හැඳින්වෙන ශාක බොහොමයක් දිගුකලක් ජීවත් වන විශාල උස ගස්ය. මේ ගස්වල අතු කොළ ආදිය ශෝභාසම්පන්න බැවින් මේවා අලංකාර ශාක ලෙස සෙවණ ලබා ගැනීමට වවනු ලැබේ. <br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් එල්ම් ගස් පතනශීලය. මේවාට අසමාවෘත ශල්ක සහිත ප්‍රකටව පෙනෙන ශීත සෘතු අංකුර තිබේ. පත්‍ර ප්‍රපාතී උපපත්‍ර සහිතය. කක්ෂීය ඒකාක්ෂවල හටගන්නා මල් කොළ පාටට හුරු දුඹුරු පාටය; ද්විලිංගිකය; විදලය. ඵලය පළල් පටලමය පියාපතකින් වට වූ වියළි කුඩා අස්මාවකි. <br /> <br /> උල්මුස් විශේෂ 18ක් පමණ ඇත. මේවා උත්තරාර්ධගෝලයේ සෞම්‍ය දේශගුණය ඇති ප්‍රදේශවල ව්‍යාප්ත වී තිබේ. උ. ඇමෙරිකානා, උ. කම්පෙස්ට්‍රිස්, උ. මොන්ටානා, උ. ෆුල්වා සහ උ. රසෙමෝසා වඩා හොඳින් දන්නා උල්මුස් විශේෂයෝය. සාමාන්‍ය එල්ල්ම් ගස උ. කම්පෙස්ට්‍රිස්ය. ඒකාකාර විෂ්කම්භයකින් යුත් උස කඳක් මේ ගසට ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ගස මෝරන්නට අවුරුදු 70ක් ‍හෝ 80ක් පමණ ගත වේ. උ. මොන්ටානා-ප්‍ර. පෙන්ඩුලා නමැති ‘වැලපෙන’ එල්ම් ගස ඉතා සිත්ගන්නාසුලුය. <br /> <br /> එල්ම් ගසේ ලීය බරය; තදය; පහසුවෙන් පැළිය නොහැකිය. කරත්ත රෝද, කෘෂිකර්ම උපකරණ හා ඔරු ආදිය සෑදීමට මේ ලීය ප්‍රයෝජනවත් වේ. උ. ෆුල්වා විශේෂයෙහි නානු සහිත අභ්‍යන්තර පොත්ත ඖෂධයක් වශයෙන් පාවිච්චි කරනු ලැබේ. චීනයේ වැවෙන සමහර එල්ම් විශේෂවල පොත්තෙන් ලැබෙන පිටිවලින් නොයෙක් ආහාර සාදා ගනු ලැබේ. ජපානයේ වැවෙන උ. ජපොනිකාවල තද අභ්‍යන්තර පොත්තෙන් ගොරෝසු රෙදි වර්ග වියනු ලැබේ. <br /> <br /> බොහෝ දිලීර වර්ගවලිනුත් කෘමීන්ගෙනුත් එල්ම් ගසට හානි සිදු වේ. කොළ කන කුරුමිණියා එල්ම් ගස විනාශ කරයි. තෙතමන සහිත සරු පස්වල එල්ම් ගස් හොඳින් වැවේ. මේ ගස් ප්‍රචාරණය කරනු ලබන්නේ ඇටවලිනි. එහෙත් වර්ධක ප්‍රචාරණය අතු බැඳීමෙන් ද කැපුම්වලින් ද බද්ධ කිරීමෙන් ද කරනු ලැබේ. <br /> <br /> එල්ම් ගස උල්මාසේ (Ulmaceae) කුලයට අයත් ශාකයකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%8F&diff=11317 2026-06-24T04:23:44Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකාවේ නිව් යෝක් ජනපදයේ නගරයකි. ෂිමං කෝරළය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකාවේ නිව් යෝක් ජනපදයේ නගරයකි. ෂිමං කෝරළයෙහි, ෂිමං ගඟබඩ, රොචෙස්ටර් නගරයට සැතැපුම් 85ක් අග්නි දිගින් පිහිටා තිබේ. වනාන්තරවලින් යුක්ත කඳුවලින් වට වී ඇති මේ නගරය ගඟ දෙපස ම පැතිර තිබේ. ප්‍රමාණය ව.සැ. හතක් පමණ වේ. මෙය දුම්රිය මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. ඊරි, ලැකවනා, ලී හයි වැලි, පෙන්සිල්වේනියා යන දුම්රිය මාර්ග ගමනාගමන පහසුකම් සලසයි. යකඩ පාලම්, වෑල්ව්, රෙදිපිළී, කාර්යාලයීය උපකරණ, මෝටර්රථ කොටස්, යන්ත්‍රෝපකරණ, ටයිප්රයිටර, යුද්ධෝපකරණ ආදිය සෑදීම ප්‍රධාන කර්මාන්තයෝයි. නිව් යෝක් ස්ටේට් චරිතශෝධනාගාරය සහ එල්මයිරා කාන්තා විද්‍යාලය ද මෙහි වැදගත් ආයතන අතර වේ. නිව් යෝක් ස්ටේට් චරිතශෝධනාගාරය චරිත ශෝධනය පිළිබඳ නූතන ක්‍රම ක්‍රියාවේ යෙදීමේ ලා පුරෝගාමී විය. එම චරිතශෝධන ක්‍රම ඇමෙරිකාවේ පමණක් නොව විදේශ රටවල ද බලපෑවේය. [[මාක් ට්වේන්]] (බ.) නමින් දන්නා ලද සුප්‍රකට ලේඛකයකු වූ සැමුවල් ලැංහෝන් ක්ලෙමන්ස් උපන්නේත් මියගියේත් මෙම නගරයේ දීය. ජනගහනය (1950) 49,690කි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-අ.එ.ජ.රා.]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6&diff=11316 2026-06-24T04:19:10Z

<p>Senasinghe: 'එල්බ් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[එල්බ්]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%8A&diff=11315 2026-06-24T04:18:45Z

<p>Senasinghe: '(එල්බ). ජර්මනියේ ගංගාවන් අතුරෙන් වැදගත්කම අතින...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(එල්බ). ජර්මනියේ ගංගාවන් අතුරෙන් වැදගත්කම අතින් රයින් ගඟට පමණක් දෙවැනි වූ ගංගාවයි. චෙකොස්ලොවේකියාවේ ක්ර්කොනෝස් කඳුවලින් පටන් ගන්නා එල්බ් නදිය (මෙය මේ හරියේ දී හැඳින්වෙනුයේ ලාබෙ යන නමිනි) පළමුවෙන් දකුණට ද පසුව බටහිරට ද උතුරට ද හැරී බොහීමියන් තැනිතලාව මැදින් ජර්මන් දේශසීමාව දෙසට ගලා යයි. බෙල්නික් නම් ස්ථානයේ දී වල්ටාවා නම් අතු ගංගාව එල්බ් නදියට එකතු වේ. මෙහි දී, දකුණු සහ නිරිතදිග බොහීමියාවෙන් පෝෂණය වන වල්ටාවා එල්බ් ගඟට වඩා විශාලය. එබැවින් වල්ටාවා ගඟබඩ පිහිටි ප්‍රාග් නගරය තෙක් නැව් ගමනාගමනය කරන්නට පුළුවන. මේ අනුව ප්‍රාග් නගරය එල්බ් ගංගා සමූහයේ යාත්‍රා කළ හැකි දකුණුතම සීමාව වශයෙන් සැලකිය හැකිය. බෙල්නික්හි සිට සැතපුම් විස්සක් පමණ උතුරේ දී ඊසර් නම් තවත් අතු ගංගාවක් එල්බ් නදියට එකතු වේ. ඉක්බිති, ඛිටල්බ’ග් හරහා එය ජර්මනියට ඇතුළු වේ. ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරය අසලින් ජර්මන් තැනිතලාවට ප්‍රවිෂ්ට වන එල්බ් ගංගාව ඩෙසෞ, මැග්ඩබ’ග්, හැම්බ’ග් ආදි නගර පසු කොට ගලා ගොස් කුක්ස්හාෆන් අසලින් උතුරු මුහුදට වැටේ. එල්බ් නදියේ මුළු දිග සැ. 700කි. මෙයින් මුල් සැ. 227ක ප්‍රමාණය චෙකොස්ලොවේකියාවට ඇතුළත් වේ. ජර්මන් තැනිතලාවේ දී එල්බ් නදියට එකතු වන අනෙක් අතු ගංගාවන් අතර මුල්ඩ, සාල, හාෆල් සහ එල්ඩ යන මේවා ප්‍රධාන තැන් ගනී. එල්බ් නදිය පෝෂණය වනුයේ ප්‍රධාන වශයෙන් ම බොහීමියන් පෙදෙසේ වර්ෂා සහ හිම පතනයෙනි. <br /> <br /> එල්බ් ගංගාධාරය ආර්ථික වශයෙන් ඉතාමත් සරුසාර එකකි. රසායනික කර්මාන්ත සඳහා අවශ්‍ය අමු ද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රමාණයක් එයින් ලැබෙන අතර එය ජර්මන් බීට් සීනි කර්මාන්තයෙහි ද වැදගත් තැනක් උසුලයි. එල්බ් ගඟ අසබඩ පිහිටි ඩ්‍රෙස්ඩන් නගරය පිඟන් බඩු සම්බන්ධයෙන් ලෝක ප්‍රකට බව ද මෙහි ලා සැලකිය යුතු වේ. චෙකොස්ලොවේකියානු නිෂ්පාදිත ද්‍රව්‍යයන් ප්‍රවාහණය කිරීමේ දී ද එල්බ් නදිය බෙහෙවින් උපයෝගී කරගනු ලැබේ. <br /> <br /> දෙවැනි ලෝක යුද්ධයට පෙර එල්බ් ගඟ සහ එහි අතු ගංගාවන් ද ඒ හා සම්බන්ධ වූ ක්‍රමවත් දුම්රිය මාර්ග රාශියක් ද ආධාරයෙන් ඉතා දියුණු ගමනාගමන සංවිධානයක් ගොඩනඟාගෙන තුබුණු නමුදු ජර්මනිය දෙකඩ වීම හා චෙකොස්ලොවේකියාව කොමියුනිස්ට් ධර්මය වැලඳගැනීම නිසා උද්ගතව ඇති දේශපාලන මතභේද හේතුකොටගෙන එල්බ් ගංගාශ්‍රිත ගමනාගමන හා ද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහණ ක්‍රමයේ ප්‍රගතියට හානි සිදු වී ඇතැයි සැලකිය හැකිය. <br /> <br /> == ඓතිහාසික වැදගත්කම ==<br /> ජර්මන් ඉතිහාසයෙහි එල්බ් නදිය උසුලනුයේ වැදගත් තැනකි. ඒ ගංගාව නිසා, ඉතා පැහැදිලි ලක්ෂණවලින් යුත් භූමි ප්‍රදේශ දෙකක් වශයෙන් ජර්මනිය දෙකට බෙදෙන බව පිළිගත යුතුය. ‘ඓතිහාසික ජර්මනියේ’ ද ‘ඓතිහාසික ප්‍රසියාවේ’ ද දේශසීමාව එල්බ් නදියයි. එයින් නැගෙනහිර දිග පිහිටි ප්‍රසියාව වූකලි කාර්මික වශයෙන් දිළිඳු වුව ද ගොවිතැනට යෝග්‍ය තැනිතලා භූමිභාගයක් විය. එබැවින් මධ්‍යතන යුගයේ සිට ම ප්‍රසියාව තුළ රදල ඉඩම් ක්‍රමයක් මුල් බැස ගෙන තිබිණ. බොහෝවිට මේ ඉඩම් හිමියෝ අසල්වැසි ස්ලාව්වරුන් සිය ගැත්තන් මෙන් සලකා ඔවුන්ගෙන් වැඩ ගත්හ. ප්‍රසියාව සතු කිසිදු ස්වාභාවික ආරක්ෂා මාර්ගයක් නොවූයෙන් යුද හමුදාවේ පිළිසරණ සොයන්නට එහි රාජ්‍ය නායකයන්ට සිදු විය. මෙසේ සංවිධානය වූ ප්‍රසියන් රදලයෝ ක්‍රමයෙන් අසල්වැසි ප්‍රදේශයන් අල්ලා ගෙන, රාජ්‍ය සංස්ථාවක් ගොඩනඟා, මුළු මහත් ජර්මනිය තමන් සතු කරගත්හ. ඓතිහාසික වශයෙන් බලන කල වර්තමාන ජර්මනිය වූකලි ප්‍රසියාවේ ම විකාසනයක් බව පෙනේ.<br /> <br /> දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමාවසානයේ දී, මිත්‍ර ජාතීන්ගේ හමුදාව ද රුසියන් හමුදාව ද එකිනෙකට මුණ ගැසුණේ එල්බ් නදියේ දීය. එබැවින්, එල්බ් ගඟ මුල් කර ගෙන ජර්මනිය දෙකට බෙදා ගන්නා ලදි. පසු කලෙක ඇති වූ දේශපාලන සිද්ධීන් නිසා එල්බ් නදිය අද නැගෙනහිර සහ බටහිර ජර්මන් රාජ්‍යයන් වෙන් කරන ස්ථාවර දේශ සීමාවක් බවට පත් වී ඇත. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A&diff=11314 2026-06-24T04:06:35Z

<p>Senasinghe: '‍(Elburz). ඉරානයේ කඳුවැටි සමූහයකි. මේ කඳුවැටි අරාස්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>‍(Elburz). ඉරානයේ කඳුවැටි සමූහයකි. මේ කඳුවැටි අරාස් මිටියාවතේ සිට ඊශානදිග ඉරානය තෙක් සැතපුම් 140ක් පමණ විහිදීගොස් උතුරු ඛුරාසාන්හි දී අලා දාස් කඳුවලට සම්බන්ධ වේ. එල්බුර්ස් කඳු ආර්මීනියන් කඳු සමූහයත් හින්දු කුෂ් කඳු සහ පාමීර් කඳු සමූහයත් එකට සම්බන්ධ කරයි. වියළි ඉරාන් සානුවේ උතුරු මායිම වශයෙන් ද සැලකෙන මෙම කඳු වැටි එම සානුව ආර්ද්‍රත්වයෙන් යුත් කැස්පියන් මුහුදුබඩ තැන්නෙන් වෙන් කරයි. මේ කඳු කැස්පියන් මුහුද තෙක් ම විහිදී ගොස් ඇත. එනම්, මුහුදු වෙරළට සැ. 2 සිට 15 දක්වා නුදුරු වෙයි. මෙහි ඇතැම් කඳු මුදුන් අඩි 13,000කටත් වඩා උසය. උස ම කඳු මුදුන වූකලි ඩෙමවෙන්ඩ් (18,375) කූටයයි. මෙහි සමුද්‍රාසන්න කඳු ආර්ද්‍රය. තද වර්ෂාපතනයක් ඇත. කුඩා ගංගාදිය සහ වෘක්ෂලතාදිය බහුලය. ශීත සෘතුවේ දී කඳු මුදුන් හිමෙන් වැසී පවතී. සානු ප්‍රදේශ වියළි මුඩුබිම්ය. කැස්පියන් මුහුදට ගලා බස්නා කිශිල් උශුන් ගංගාව එල්බුර්ස් කඳු හරහා ගලන එක ම ගංගාවයි. මේ කඳු ඛනිජ ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් පිරී ඇත ද ආකර කර්මාන්තය දියුණු වී නැත. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය:භූගෝල විද්‍යාව-ඉරානය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%8F_%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1&diff=11313 2026-06-24T03:58:54Z

<p>Senasinghe: 'කෝසිකාවටත් ඉතාලියෙහි ටස්කනි ප්‍රදේශයටත් අතර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>කෝසිකාවටත් ඉතාලියෙහි ටස්කනි ප්‍රදේශයටත් අතර ටීරීනියන් මුහුදෙහි පිහිටා ඇති, ඉතාලියට අයත් දිවයිනකි. ටස්කන් කොදෙව් රැසේ විශාල ම දූපත වූ මෙය ටස්කනියෙන් වෙන් වී ඇත්තේ ප්යොම්බීනො ඕඩයෙනි. මෙහි විශාලත්වය ව.සැ. 86ක් පමණ වේ. ප්‍රධාන නගරය හා නැව්තොට පෝර්ටෝ ‍‍‍ෆෙර්රායො (1961-10,983) යි. 1814 යුද්ධයෙන් පැරදුණු නැපෝලියන් අධිරාජයාට සිය සතුරු ජාතීන් විසින් මේ දිවයින රාජ්‍යය කැර දීම මේ හා සම්බන්ධ ප්‍රසිද්ධ ඓතිහාසික සිද්ධියකි. මෙහි ජනගහනය (1961) 27,602කි. <br /> <br /> එල්බා වූ කලී කඳු සහිත දිවයිනකි. කාපාන්නේ නම් වූ මෙහි උස ම කඳු මුදුන අඩි 3,342ක් උසය. දේශගුණය සෞම්‍යය; සැපදායකය. ජල පහසුකම් අතින් ද සතුටුදායකය. මිදි, ඔලිව් සහ මල්බෙරි මෙහි හොඳින් වැවේ. ධාන්‍ය සහ වෙනත් පලතුරු වර්ග හා එළවළු වර්ග ද වවනු ලැබේ. 1960ට පෙර යකඩ ආකර කර්මාන්තය මෙහි ප්‍රධාන ආර්ථීක ව්‍යාපාරය විය. 1925 වර්ෂයේ දී ඉතාලි අර්ධ ද්වීපයෙහි නිෂ්පාදනය වූ යකඩ සම්භාරයෙන් 88%ක් ම නිපදවන ලද්දේ මේ දිවයිනෙහිය. මෙහි ග්රැනිට් පාෂාණ කැණීම මෙන් ම ධීවර කර්මාන්තය ද තරමක් වැදගත්ය. <br /> <br /> පළමුවෙන් ලිගුරියන්වරුන් ද ඉන්පසු එට්රස්කන්වරුන් ද සන්තකව තිබුණු එල්බා දිවයින ක්‍රි.පූ. 453 වැන්නේ දී ග්‍රීකයනට අයිති විය. ලොම්බාඩ්වරුන් මෙන් ම පීසන්වරු ද මෙය කාලයක් අයත් කරගෙන සිටියහ. 1399 සිට අප්පියානෝ ආදිපාදවරුන් සතුව පැවති එල්බා දිවයින 1548 දී I වන කෝසීමෝ රජුට පැවරිණ. පසළොස්වැනි සියවසේ සිට ම මේ දිවයින නොයෙක් දෙනාගේ ප්‍රහාරයනට හා ආක්‍රමණවලට ගොදුරුවන්නට විය. යුරෝපීය ජාතිකයෝ මෙය ලබා ගනු වස් තරඟයට වන්හ. මෙය පළමුවැනි නැපෝලියන් අධිරාජයාගේ තාවකාලික රාජ්‍යයව පැවැත්තේ 1814 සිට 1815 වර්ෂය දක්වාය. හේ මෙහි මංමාවත් තනා, නොයෙක් ආරක්ෂා සංවිධාන සලසා, ගොවිකර්මාන්තය සහ ධීවරකර්මාන්තය ආදිය දියුණු කෙළේය. 1815 දී ටස්කනියේ ආදිපාදයන් සතු රාජ්‍යයට සම්බන්ධ වූ එල්බා දිවයින 1860 දී එක්සත් ඉතාලියේ කොටසක් බවට පත් වූයේය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භුගෝල විද්‍යාව-ඉතාලිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%84%E0%B7%92_%E0%B7%84%E0%B7%8F_%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%A9%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%84%E0%B7%92_%E0%B6%A2%E0%B7%9A%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%B6%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B7%96%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%85%E2%80%99%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%8F&diff=11312 2026-06-24T03:24:39Z

<p>Senasinghe: '(1811-63). 1861 සිට 1863 දක්වා ඉන්දියාවේ පාලන භාරය ඉසුලූ ප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1811-63). 1861 සිට 1863 දක්වා ඉන්දියාවේ පාලන භාරය ඉසුලූ ප්‍රතිරාජයායි. බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයෙහි තැන්පත් කොට ඇති ‘එල්ජින් මාබල්ස්’ (Elgin Marbles) නමින් ප්‍රකට පැරණි විශිෂ්ට ග්‍රීක ප්‍රතිමා එකතු කොට එංගලන්තයට ගෙන ආ එල්ජින්හි සත්වන අ’ල්වරයාගේ පුත්‍ර මෙතෙම 1841 දී එල්ජින්හි අටවන අ’ල්වරයා බවට පත් විය. 1842 දී ජැමෙයිකාවේ ආණ්ඩුකාර පදවියට පත් කරනු ලැබූ මෙතෙම 1846 සිට 1854 දක්වා කැනඩාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාර පදවිය හෙබවිය. <br /> <br /> 1857 දී හේ චීන දූත මෙහෙයක යෙදුණේය. ඔහු චීනුන් මැඩීමට ගෙන ගිය සේනා එවක ඉන්දියාවේ පැවති භට හමුදා කැරැල්ල මැඩීම පිණිස කල්කටාවට හරවනු ලැබූහ. 1858 අලුත් සේනාවන් ලබා චීනයේ කැන්ටන් නගරය අල්ලා ගත් ඔහු තියෙන්ත්සින් ගිවිසුම අත්සන් කොට ගෙන ජපානයට ගොස් තමන්ට වාසි සහගත යෙදෝ ගිවිසුම අත්සන් කොට ගත්තේය. <br /> <br /> 1859-60 කාලයේ එංගලන්තයේ තැපැල්පති හැටියට කටයුතු කළ ඔහු ඉන්දියාවේ ප්‍රතිරාජ හා අග්‍රාණ්ඩුකාර පදවියට අග්‍රාමාත්‍ය පාමස්ටන් විසින් තෝරනු ලැබුයේ 1861 දීය. 1863 දී එම පදවිය දරමින් සිටිය දී ම රුසියාවේ ධර්මශාලා නම් කඳුකර සුඛස්ථානයේ දී හේ මිය ගියේය. පථාන් ගෝත්‍රිකයන් මැඩීම පිණිස ‘උම්බෙයිලා ව්‍යාපාරය’ ගෙන ගියේ ඔහුය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-දේශපාලනඥයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD&diff=11311 2026-06-24T03:17:47Z

<p>Senasinghe: 'නුවරඑළි දිස්ත්‍රික්කයෙහි නානුඔය නගරයට සැ. පහ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>නුවරඑළි දිස්ත්‍රික්කයෙහි නානුඔය නගරයට සැ. පහක් පමණ අග්නි දිගින් දඹගස්තලාඔයේ පිහිටි දියඇල්ලකි. මෙය පිහිටි ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 3,500ක් උස්ය. පළමුව අඩි 94ක් හා දෙවනුව අඩි 88ක් පහළට දිය දහර ඇද හැළෙන කොටස් දෙකකින් මේ ඇල්ල සෑදී ඇත. එල්ජින් ඇල්ලට ඉහළ පෙදෙසෙහි දඹගස්තලා ඔය ආධාර කරගෙන අඹේවෙල ජලාශය ඉදිකිරීමෙන් පසුව (1968) මෙම ඇල්ල බොහෝ දුරට සිඳී ඇත.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ලංකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-267-1.jpg&diff=11310 2026-06-23T10:22:10Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11309 2026-06-23T10:19:53Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|300px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-4.jpg|300px]]<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|250px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-7.jpg|300px]]<br /> <br /> සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-266-4.jpg&diff=11308 2026-06-23T10:18:44Z

<p>Senasinghe: Senasinghe uploaded a new version of ගොනුව:5-266-4.jpg</p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11307 2026-06-23T10:18:17Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|300px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|250px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-7.jpg|300px]]<br /> <br /> සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11306 2026-06-23T10:17:41Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|300px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|250px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-7.jpg|350px]]<br /> <br /> සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11305 2026-06-23T10:16:55Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|250px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|300px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-7.jpg|350px]]<br /> <br /> සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11304 2026-06-23T10:15:14Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|300px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|300px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-7.jpg|300px]]<br /> <br /> සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80:5-266-7.jpg&diff=11303 2026-06-23T10:14:07Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div></div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%91%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A&diff=11302 2026-06-23T10:13:08Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්‍රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි ([[ඇල්කොහොල]] බ.). එහි අණුක සූත්‍රය C2 H5 OH ය. එහි ව්‍යූහ සූත්‍රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්‍යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්‍රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය. <br /> <br /> එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්‍රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ: <br /> <br /> (1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්‍රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්‍රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්‍රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය:<br /> [[ගොනුව:5-265-3.jpg|300px]] <br /> <br /> මේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. [[එන්සයිම]] (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්‍ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්‍රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-2.jpg|300px]]<br /> <br /> ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්‍රව්‍යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩයස් ස්ටේස්<br /> (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..<br /> <br /> මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ. <br /> <br /> (2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්‍රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්‍රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්‍ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-3.jpg|300px]]<br /> <br /> මේ මිශ්‍රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්‍රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ.<br /> C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,<br /> <br /> පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්‍රීය ද්‍රව්‍යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්‍රේරකයක් තිබීම මේ ප්‍රතික්‍රියාවට අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-5.jpg|300px]]<br /> <br /> (3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්‍රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්‍ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය.<br /> <br /> [[ගොනුව:5-266-6.jpg|300px]]<br /> <br /> ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්‍රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්‍ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්‍රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්‍යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ්‍ ස්ප්‍රීතු වියළි කරගැනීමෙනි. <br /> <br /> එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්‍රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්‍රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්‍ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්‍රාවකයන් සමගත් එය මිශ්‍ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්‍ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්‍රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ. <br /> <br /> C2H5OH+R. COOH→R COOC2 H5+H2O. සාන්ද්‍ර H2S04 සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්‍ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්‍ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්‍රතික්‍රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්‍රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්‍රණයත් සමග එතනෝල් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් ([[මෙතිල් ඇල්කොහොල්]] බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්‍රතික්‍රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.<br /> <br /> ‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්‍යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි. <br /> <br /> එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්‍රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්‍රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. ([[මද්‍යසාර]] බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: එ]]</div>

Senasinghe