සිංහල විශ්වකෝෂය - මෑත වෙනස්කිරීම් [si]

ඔසප්වීම හෙවත් ආර්තවය

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 10:40:39 GMT

වෙනස්කිරීම් පෙන්වන්න

ඔසප්වීම හෙවත් ආර්තවය

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 10:36:49 GMT

'(Menstruation). ඔසප්වීම වනාහි වැඩිවිය පැමිණි කාලයේ සිට [...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

වෙනස්කිරීම් පෙන්වන්න

ඔසමු දසයි

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 07:53:35 GMT

'(1909-1948). ජපන් ජාතික නවකථාකරුවෙකි. දෙවෙනි ලෝක සංග්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1909-1948). ජපන් ජාතික නවකථාකරුවෙකි. දෙවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු ජපන් සාහිත්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙහි ඉහළින් වැජැඹුණු ගත්කරුවකු වූ මෙතෙමේ ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නමැති ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථාව නිසා විශේෂයෙන් ප්‍රකට වූයේය. මොහුගේ ආරූඪ නාමය ඔසමු දසයි වුව ද සැබෑ නාමය වූයේ ත්සුෂිමා ෂූජි යන්නයි.

උතුරු ජපානයේ ධනවත් ඉඩම්හිමි දේශපාලනඥයකුගේ පුත්‍රයකුව උත්පත්තිය ලැබූ ඔසමු දසයි කුඩා කාලයේ සිට ම සාහිත්‍ය විෂයයෙහි කුශලතාවක් දැක්විය. 1930 දී තෝකියෝ විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළු වූ හෙතෙම ප්‍රංස සාහිත්‍යය හැදෑරීමට පටන් ගත්තේය. උපාධියක් නොලබා ම 1936 දී විශ්වවිද්‍යාලයෙන් අස් වීමට ඔහුට සිදු විය. ඔහු කීප වරක් ම සිය පණ නසා ගැනීමට තැත් කෙළේය. 1935 දී, ඔහු සිය දිවි හානිකර ගැනීමට තැත් කිරීමට පළමු, ‘බන්නෙන්’ (අවසාන සමය) නමින් කෙටිකථා සංග්‍රහයක් රචනා කොට තැබීය. තම මරණයෙන් පසු කිසිවකු විසින් එය පළ කරනු ඇතැයි හේ අදහස් කෙළේය. ස්ව චරිත සිද්ධි බහුල වශයෙන් දක්නට ලැබෙන මේ කථා සංග්‍රහයෙහි ඔහුගේ සමාජ දෘෂ්ටිය මැනවින් පිළිබිඹු වී ඇත.

ඔසමුගේ ප්‍රථම නවකථාව වූ ‘ග්යෝෆුකුකි’ (1933) වූ කලි විලකට පැන දිවි හානිකර ගන්නා දැරියක වටා ගෙතුණු දොම්නස් සහගත මනඃකල්පිතයකි. ඔසමු සීමාව ඉක්මවා යන තරම් හාස්‍ය රසය දනවන්නකු වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලුව ද ඔහුගේ ලේඛනයන්හි සුලභව දක්නට ලැබෙන දොම්නස්ගතිය වඩාත් ඉස්මතු වී පෙනෙන්නේ මේ කෘතියෙහිය. ඔහුට විශේෂ ප්‍රසිද්ධියක් අත් වූයේ 1935 දී ‘ග්යක්කෝ’ (පරාවර්තනය) හා ‘දෝකෙ නො හනා’ (බහුබූතයාගේ මල්) යන පරාජිත චරිත ඇතුළත් නවකථා දෙක ලිවීමෙනි. 1937 දී ‘නින්ගෙන් ශික්කකු’ (මිනිස්කමක් තවත් නොවේ) නම් නවකථාව ලියූ ඔසමු 1947 දී ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නම් නවකථාව පළ කෙළේය. ‘ඔතොගි ශෝශි’ (1945) නමින් පළ වූ අභිනව සුරංගනා කථාසංග්‍රහය ඔහුගේ ලේඛන ශෛලියේ ජයග්‍රහණයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

ඔසමු දසයිගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කෘතිය ලෙස විචාරකයන් විසින් සලකනු ලබන්නේ ඉහතින් සඳහන් කළ ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නමැති නවකථාවයි. ඒ වූකලි යුද්ධාවසාන සමයෙහි යසසටත් ධනයටත් අහිමිව පරිහාණි මුඛයට එළඹුණු රදල පවුලක ජීවන තතු හෙළි කරන්නකි. චරිත විකාසනයෙහි විශිෂ්ටත්වයත් යුද්ධයෙන් පසු ජපානයෙහි සමාජ තත්ත්වය යථා පරිදි විදහා පෑමත් එම නවකථාව සාර්ථක වීමට බෙහෙවින් හේතු විය. එහි ලා ඉදිරිපත් කොට ඇති චරිත ඇසුරෙන් එවක සමාජය කොතරම් තාත්වික ලෙස නිරූපණය වී ද යතහොත් ‘ශයෝ සොකු’ (බැසයන හිරු දනෝ) යන්න තත්කාලීන පීඩිත ජනතාව හැඳින්වීමේ රූඪියක් බවට පත් විය. මෙය ඔසමුගේ විශිෂ්ටතම නවකථාව වූවා පමණක් නොව යුද්ධයෙන් පසු ජපානයෙහි බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථා අතුරෙන් එකක් ලෙස ද සැලකෙන්නට වන.

ඔහු තම ජීවිතයේ අවසාන කාලයෙහි ‘සයෝනරා’ (ආයුබෝවන්) නමින් යුත් යුග්ම නවකථාවක් ලිවීමට පටන්ගෙන ශරීර සෞඛ්‍යය පවා නොතකා එම කාර්යයෙහි නිරත විය. ඔසමු සිය දිවි හානිකර ගැනීමට දැරූ අන්තිම ප්‍රයත්නය 1948 දී තමාගාවා ජලාශයට පැනීමෙන් සාර්ථක විය. ඔහුගේ 39 වැනි ජන්ම දිනයේ දී මෘත ශරීරය ජලයෙහි තිබී සොයා ගන්නා ලදි.

ඔසමු දසයිගේ බොහෝ කෘතිවල ස්වකීය ජීවන තොරතුරු විද්‍යමානය. ඔහු විසින් එම තොරතුරු සාහිත්‍ය විෂයක පරමාර්ථයන් කඩ නොවන පරිද්දෙනුත් කලාත්මක නිමාවක් ගෙන දෙන පරිද්දෙනුත් දක්ෂ ලෙස හසුරුවමින් චමත්කාර ලෙස ඉදිරිපත් කොට ඇත. ඔහුගේ ඇතැම් කෘතිවල නිරූපිත චරිත පරාජිත චරිත ලෙස සැලකිය හැකිය. ඔහු බටහිර ආභාසය ලබා ඇති නමුදු චිරන්තන ජපන් සාහිත්‍යයට ඉඳුරා ම ණය ගැති බව බොහෝ විචාරකයන්ගේ අදහසයි. ‘බැසයන හිරු’, ‘මිනිස්කමක් තවත් නොවේ’ යන නවකථා දෙක ඇතුළු නවකථා හා කෙටි කථා කීපයක් ම ඉංග්‍රීසි බසට පරිවර්තනය කොට තිබේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සාහිත්‍යධරයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඕසකා

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 07:20:07 GMT

'ඔසාකා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඔසාකා]] බ.

ඔසාකා

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 07:19:53 GMT

ඔසාකා

Senasinghe — Fri, 06 Nov 2026 07:19:44 GMT

'(ඕසකා). ජපානයේ දෙවන විශාලතම නගරය ද එරට ප්‍රධාන ක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ඕසකා). ජපානයේ දෙවන විශාලතම නගරය ද එරට ප්‍රධාන කාර්මික මධ්‍යස්ථානය ද වූ ඔසාකා නගරය ඕසකා-ෆූ නමින් දන්නා පරිපාලන කොට්ඨාසයේ අගනුවරය.

ඕසකා-ෆූ පිහිටා ඇත්තේ බටහිර ජපානයේ හොන්ෂු දිවයිනෙහිය. මෙම කොට්ඨාසයෙන් සෑහෙන කොටසක් යෝදෝ හා යමාතා යන ගංගාවල ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයට අයත්ය. ව.සැ. 699ක් විශාල ඕසකා-ෆූහි ජනගහනය (1970) 7,620,000කි. ඔසාකා නගරය යෝදෝ ඩෙල්ටාවෙහි ඔසාකා බොක්ක අසල පිහිටියේය. ප්‍රධාන ගංගාව ද අතු ගංගා හා ඇළ මාර්ග ද කී වරක් දිගින් හරහින් නගරය ඔස්සේ ගලා යන්නේ දැයි කිවහොත් පාලම් එකසිය පනහකට අධික ගණනක් තැනීමෙනි, නගරයේ මාර්ග සම්බන්ධය රැකගෙන ඇත්තේ. ඔසාකාහි ප්‍රධාන ව්‍යාපාරාකීර්ණ කොට්ඨාසය වූ නකනොෂිමා (මැද දූව) එනම් වී ඇත්තේ එය නාගරික ඇළ මාර්ගවලින් වට වී ඇති හෙයිනි. ජලමාර්ග බාහුල්‍යය නිසා ම ඔසාකා පෙරදිග වැනිසිය යන නම ද ලබා ඇත.

ඔසාකා නගරය පැරණි ඉතිහාසයක් ඇත්තකි. ක්‍රි.ව. 200 පමණේ දී ‘නනීවා’ නමින් හැඳින්වුණු මෙම ප්‍රදේශයෙහි ඕජිත් නම් වූ අධිරාජිනිය මාළිගයක් තැන වූ බව ඉතිහාසගතය. 4 වන සියවසේ දී නින්තෝකු නම් වූ 16 වන ජපන් අධිරාජයාගේ අගනුවර වූයේ ද ඔසාකා නගරයයි. කොරියාවෙන් ජපානයට මුලින් ම බුද්ධාගම ගෙන යන ලද්දේ (ක්‍රි.ව. 522) ඔසාකා වරාය ඔස්සේ පැමිණි ධර්මදූතයන් විසින් බැවින් ජපන් බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ද මෙනුවරට වැදගත් තැනක් හිමි වේ. ජපානයේ ඉදි කැරුණු ප්‍රථම සිද්ධස්ථානය වූ ෂිතෙන්නෝජි විහාරය පිහිටා ඇත්තේ ද මෙනුවරය. 15 වන සියවසේ දී ෂින්ෂු නිකායේ අටවැනි නායකයා වූ රෙනිනෝ ෂොනින්තුමා විසින් ද මෙනුවර විහාරයක් තනවා එය එම නිකායිකයන්ගේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කරන ලදි. ක්‍රි.ව. 1580 දී හිදෙයෝෂි නම් වූ රණකාමී රදල නායකයා මේ ප්‍රදේශයේ පාලනය අල්ලාගෙන ඔසාකා නුවර සිය අගනුවර බවට පත්කරගත්තේය. ඔහු එහි සුවිශාල ගල්පවුරුවලින් හා දිය අගල්වලින් වට කැරුණු අලංකාර වූ තුඟු මහත් මාළිගයක් තැනීය. 1868 දී ගින්නෙන් විනාශ වූ මෙය 1931 දී මහජන අනුග්‍රහය ද ඇතිව නැවත ඉදිකරවන ලදි. අද එය සංචාරක ජනයාගේ සිත් ගන්නා දර්ශනීය ස්ථානයක් බවට පත් වී ඇත. හිදෙයෝෂිගෙන් පසු උදා වූ තොකුගාවා යුගයේ දී ඔසාකා නගරය ජපානයේ ප්‍රධාන කාර්මික-වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ශීඝ්‍රයෙන් නැග එන්නට විය. 1889 දී ඔසාකා නුවර මහා නාගරික ප්‍රදේශය වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත්කැරිණි. නගරයේ ඇති වූ ශීඝ්‍ර කාර්මික සමෘද්ධිය නිසා 1897 දී වරාය විශාල කරවන ලදි. 1895 දී 50,000කට සීමා වූ මෙහි ජනගහනය, නගරසීමා පුළුල් කිරීමත් නගරයේ ඉමහත් දියුණුවත් නිසා, 1940 වන විට 3,250,000ක් දක්වා වැඩි විය. 1930-1940 දශකය තුළ පමණක් නගරය තුළ කර්මාන්තශාලා 6000කට කිට්ටු ගණනක් පිහිටුවනු ලැබීමෙන් මෙහි ශීඝ්‍ර දියුණුව මැනගත හැකිය. එහෙත් ලෝක යුද්ධය නිසා නගරයට සිදු වූ විනාශය අතිවිශාලය. බෝම්බ ප්‍රහාරවලට ලක්වීමෙන් නගරයෙන් 1/3ක් පමණ ම අළු ධූලි බවට පත්වුණු අතර ජනගහනය 2/3කින් අඩුව 1945 වන විට 1,050,000 දක්වා පහත බැස තිබිණි. එහෙත් 1949 වන විට ජනගහනය යුද්ධයෙන් පෙර තත්ත්වයට නැගෙමින් පැවතිණ. ඒ සමග ම අලුතින් ගෙවල් ලක්ෂයක් පමණ ඉදිකර තිබුණු අතර කර්මාන්තශාලා නවදහසක් පමණ යළි නිෂ්පාදන කටයුතු අරඹා තිබුණේය. 1964 දී ඔසාකා කර්මාන්තශාලා සංඛ්‍යාව 26,436ක් වූ අතර එම වර්ෂයේ මේවායේ නිෂ්පාදනයන්ගේ අගය යෙන් කෝටි 160,000ක් විය. ජපානයේ නිර්යාතවලින් 40%ක් යැවෙන්නේ මෙනුවරිනි. ප්‍රධාන වශයෙන් රෙදිපිළී නිෂ්පාදනය මුල් කොටගෙන කාර්මික නගරයක් බවට පත් ඔසාකාහි වානේ, යන්ත්‍රසූත්‍ර, විදුලිභාණ්ඩ, රසායන ද්‍රව්‍ය ආදිය ද විශාල වශයෙන් නිපදවනු ලැබේ. නැව් තැනීම ද ඔසාකාහි දියුණු වී ඇති කර්මාන්තයකි. බටහිර ජපානයේ වෙළඳ හා මූල්‍ය කටයුතු පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය ද ඔසාකා නගරයයි. මේ කාර්මික හා වෙළඳ දියුණුව නිසා මය, ‘එක්ස්පෝ-70’ නම් වූ ජගත් මහා වෙළඳ-කාර්මික ප්‍රදර්ශනය පැවැත්වීමට ජපානය මෙනුවර තෝරා ගන්නා ලද්දේ.

කාර්මික නගරක් වශයෙන් පමණක් නොව සංස්කෘතික හා කලාත්මක නගරයක් වශයෙන් ද ඔසාකා ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇත. ඔසාකා විශ්වවිද්‍යාලය ද ඕසකා-ෆූ කොට්ඨාසයට අයත් පුස්තකාලය ද පිහිටා ඇත්තේ මෙහිය. ඔසාකාහි සුප්‍රසිද්ධ බෞද්ධ විහාර අතර ෂිතෙන්නෝජි, හෝසාන්ජි, මියොකෝ කුජි හා තන්ෂිජි යන විහාර වේ.

ඔසාකාහි ජනතාව අතර වැඩුණු, අවුරුදු 300ක පමණ ඉතිහාසයක් ඇති, බුන්රකු රූකඩ නැටුම් මෙනුවරට විශේෂය. තකිජිනෝ නාට්‍යය සම්බන්ධයෙන් ද ඔසාකා ප්‍රසිද්ධය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භුගෝල විද්‍යාව-ජපානය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔසයිරිස්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:54:18 GMT

'(Osiris). පැරණි මිසර දේවකථාවන්හි එන මළවුන් පිළිබඳ ව...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Osiris). පැරණි මිසර දේවකථාවන්හි එන මළවුන් පිළිබඳ විශ්වාසය හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන දෙවියාය. මොහු පාතාල ලෝකයේ අධිපති හා මළවුන්ගේ විනිශ්චයකරු වශයෙන් සැලකිණ.

නූත් (නට්) නම් අහස් දේවතාවියගේත් ගෙබ් (ජෙබ්) නම් බූමාටු දෙවියාගේත් පුත්‍ර මොහුගේ සහෝදරිය හා භාර්යාව [[අයිසිස්]] (බ.) ය. මුලින් ම මොහු වැඳුම් පිදුම් ලැබුයේ මනුෂ්‍ය වර්ගයාට කෘෂිකර්මය සහ ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ දැනුම ලබාදීමෙන් ඔවුන්ට සෙත සැලසූ හිතකාමියකු වශයෙනි.

මෙබඳු දේව ලබ්ධීන් පිළිබඳ බොහෝ ගුප්ත කරුණු ග්‍රීසියේ පසුව ඇති වූ ගුප්ත ආගම් කෙරෙහි බොහෝ සෙයින් බල පා ඇති බව පෙනේ.

ඔසයිරිස් ලබ්ධිය ද එහි මළවුන් පිළිබඳ විශ්වාසයත් සමඟ ම ක්‍රිස්තියානි ආගම කෙරෙහි තදින් ම බලපා ඇතැයි සිතනු ලැබේ. ඔසයිරිස් ලබ්ධිය රෝම ජාතිකයන් අතර බෙහෙවින් ප්‍රචලිත විය. ග්‍රීකයන් විසින් ඩයෝනීසස් ලෙස හැඳින්වුණු ඔසයිරිස් දෙවියා පැරැණි ලේඛනවල ‘සදාකාලිකත්වයේ රජ’, ‘දේවාතිදේව’, ‘ලෝක පාලක’ ආදි උසස් ගුණවාචකයන්ගෙන් හඳුන්වා ඇත. මිසර වැසියන් මළවුන්ගෙන් නැගිටීම හා භූගත ශරීරයේ ප්‍රාණය ඇතිවීම ගැන විශ්වාස කරන්නට වූයේ මේ දෙවියා අදහන්නට වූ පසුය. මළ සිරුර සුවඳ කවා ආරක්ෂා කිරීමේ මිසර චාරිත්‍රය වඩාත් ඔප්නැඟුණේ මේ ලබ්ධියේ ආභාසයෙනැයි සිතිය හැකිය.

දේවත්වයෙන් සැලකුණු ඔසයිරිස් වූකලි මිසරයේ රජපෙළපත් ඇතිවන්නට පෙර නයිල් ඩෙල්ටාව පාලනය කළ ධාර්මික රජ කෙනෙකැයි කියති. ඔසයිරිස්හට සෙත් නමින් නිවුන් සහෝදරයෙක් විය. හේ රාජ්‍යය අත්කර ගැනීමටත් අයිසිස් ලබා ගැනීමටත් සිතා තම සහෝදරයා මරා නයිල් ගඟේ පාකර යැවීය. අයිසිස් සිය සැමියාගේ මළ සිරුර සොයාගත් නමුත් සෙත් නැවතත් එය කැබැලිවලට කපා සුළඟේ පා කෙළේය. එහෙත් අයිසිස් සිය ඉන්ද්‍රජාල බලයෙන් සිරුරේ කැබලි එකතු කොට ඔසයිරිස්ට නැවත ප්‍රාණය ලබා දුන්නාය. ඔසයිරිස් පාතාල ලෝකයේ රජ වූයේ ඉන් පසුය. මිනිස් ලොවේ දී මොහු [[අපිස්]] (බ.) නම් ශුද්ධ ගව ආත්මය ගත්තේ යයි කියනු ලැබේ. නයිල් ගඟේ ජලය, පොළොවේ සස්‍ය, ඉර හඳ යන මේවා හා එක්වන්ව සැලකුණු ඔසයිරිස් ස්වභාව ධර්මයාගේ උත්පාදක බලවේගයන්ගේත් ජීවිතයේ අවිනාශීභාවයේත් මහා සංකේතය ලෙස සැලකිය හැකිය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක-රෝම දේවකථා]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

කිසාවෝ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:46:16 GMT

'ඔසා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඔසා]] බ.

කිසෝවෝ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:46:03 GMT

'ඔසා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඔසා]] බ.

ඔසා

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:45:49 GMT

'(වත්මන් - කිසෝවෝ, කිසාවෝ). ග්‍රීසියේ තෙසලි ප්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(වත්මන් - [[කිසෝවෝ]], [[කිසාවෝ]]). ග්‍රීසියේ තෙසලි ප්‍රදේශයේ පිහිටි කන්දකි. මෙහි උස අඩි 6,490ක් පමණ වේ. මෙය ඔලිම්පස් කඳුවැටියෙන් වෙන් වන්නේ ටෙම්පේ නමැති මිටියාවතෙනි. මීට දකුණින් පිහිටි පීලියොන් කන්ද මෙය පිට පටවා ඔලිම්පස් කඳු මුදුනට නැඟ දිව්‍ය ලෝකය අල්ලා ගැනීමට අලෝයිඩේ නම් ග්‍රීක අසුරයන් තර්ජනය කළ බව ග්‍රීක දේවකථාවලින් කියැවේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ග්‍රීසිය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔසාර්ක් කඳු

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:43:14 GMT

'ඇමෙරිකා එ.ජ. රාජ්‍යයේ ජනපද පහක පැතිරී ගිය උස් භ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඇමෙරිකා එ.ජ. රාජ්‍යයේ ජනපද පහක පැතිරී ගිය උස් භූමියකි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 1,500 සිට 2,800 දක්වා උස් වූ මෙම හෙල් බිම මිසූරි ජනපදයේ සිට ආර්කැන්සස් සහ ඔක්ලහෝමා ජනපද තෙක් විහිදී යයි. මේ ප්‍රදේශයේ සම්පූර්ණ වර්ග ප්‍රමාණය ව.සැ. 50,000ක් පමණ වේ. මින් ව.සැ. 33,000ක් ම මිසූරි ජනපදයේය. ඔසාර්ක් උස්බිමේ උස් ම ශිඛර ඇත්තේ බොස්ටන් කඳුවලය.

නිම්නාකාර භූ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ ඔසාර්ක් උස් බිම අසමමිතික ශිඛරාකාරව වැඩුණු උන්නත අඩ තැන්නකි. මෙහි ශිඛර ආග්නේය පාෂාණයෙන් සැදුණේ වෙයි. මීට ම අයත් ස්ප්‍රිංෆීල්ඩ් තැන්න නමින් හැඳින්වෙන සානුව, මිසූරි, ආර්කැන්සස්, ඔක්ලහෝමා යන ජනපදවලින් ව.සැ. 10,000ක පමණ ප්‍රදේශයක් වසා සිටියි. මෙය හොඳ ගොවිබිමකි.

වනයෙන් ගහන වූ ඔසාර්ක් කඳුවැටිය කිරිගරුඬ හා ඛනිජ නිධීන්ගෙන් ද යුක්තය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔසොර්නෝ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:39:40 GMT

'චිලි රටේ දකුණුදිග පළාතකි. එහි අගනුවර ද එනමින්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

චිලි රටේ දකුණුදිග පළාතකි. එහි අගනුවර ද එනමින් ම හැඳින්වේ. උතුරින් බාල්දිව්‍යා (Valdivia) පළාත ද දකුණින් යාංකීවෙ (Llanquihue) පළාත ද බටහිරින් ශාන්තිකර සාගරය ද නැගෙනහිරින් ආජන්ටිනාව ද දේශසීමා කොට ඇති මේ පළාතේ විශාලත්වය වැ.සැ. 3566කි.

මෙහි දේශගුණය සෞම්‍යය. සතුන් ඇති කිරීම හා කෘෂිකර්මය දියුණුය. තිරිඟු, අර්තාපල් හා ඕට් වැවීම ද කිරිවලින් විවිධ ආහාරවර්ග නිපදවීම ද කරනු ලැබේ. මධ්‍යම තැනිතලාව හරහා සන්තියාගෝ-ප්වෙර්ටො මොන්ට් දුම්රිය මාර්ගය වැටී තිබේ. නැගෙනහිර පෙදෙසෙහි ඇති රාංකෝ, පූයේවේ (Puyehre) හා රූපාංකෝ යන විල් ද කඳු හා වනාන්තර ද ආශ්‍රිත චිත්තාකර්ෂණීය දර්ශන ගැනත් උණුදිය උල්පත් සහිත සුඛස්ථාන හා හිමක්‍රීඩා ගැනත් මේ පළාත මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. ජනගහනය (1960) 144,005කි.

පළාතේ අගනුවර වූ ඔසොර්නෝ දකුණු චිලිරටට සංචාරකයන් ඇදී යන සුප්‍රසිද්ධ ප්‍රදේශයට ඇතුළු වන දොරටුවය. ජනගහනය (1960) 55,091කි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-චිලි රාජ්‍යය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ජේන් ඔස්ටන්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:30:29 GMT

'(1775-1817). පළමු පෙළේ ඉංග්‍රීසි නවකථාකරුවන් අතර උච්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1775-1817). පළමු පෙළේ ඉංග්‍රීසි නවකථාකරුවන් අතර උච්චස්ථානයක වැජඹෙන නවකථා කර්තෘවරියකි. ක්‍රිස්තියානි පූජකයකුගේ දුවක වූ ඕතොමෝ 1775 දෙසැම්බර් මස 16 වැනි දා හැම්ප්ෂයර් කෝරළයේ ස්ටීවන්ටන් නම් ස්ථානයෙහි දී උපත ලැබුවාය. දරුවන් අටදෙනකුගෙන් යුක්ත පවුලක හත්වැන්නා වූ ඕ ළමා වියෙහි දී ම සිය පවුලේ විනෝදය සඳහා කෙටි ප්‍රහසන නාට්‍ය හා කථාන්තර රචනා කිරීමෙහි යෙදුණ ද මැහුම් ගෙතුම් වැඩ, ගෙදරදොරේ වැඩපළ, පොතපත කියැවීම, නෑදෑ මිතුරන්ට ලියුම් ලිවීම යනාදි කටයුතු ද නොපිරිහෙළා ඉටු කළාය. තමා බෙහෙවින් ඇලුම් කළ තම එක ම සොහොවුරිය වූ කැසැන්ඩ්‍රා සේ ම ජේන් ද අවිවාහකව විසුවාය.

ඇය විසින් ලියන ලද නවකථා හයකි. ඉන් තුනක් ම සූවිසි විය වන විට ලියා අවසන් කොට තිබීම ඇයගේ සහජ කුසලතාවට සාක්ෂ්‍ය වෙයි. ඇය ඒ ග්‍රන්ථ ප්‍රබන්ධ කරමින් සිටි බව වැඩිදෙන නොදත්හ. තවත් අවුරුදු ගණනකට පසුව ඒවා පළ වූ කල ද ප්‍රබන්ධකයාගේ නම සඳහන් නොවූයේය.

ස්වකීය පළමු කෘතිය වන Pride and Prejudice (අභිමානය හා අගතිය) ඇය රචනා කළේ දෙවිසි වැනි වියේ දීය. එහි අගය වටහා ගත් පියා එය ප්‍රකාශකයකුට ඉදිරිපත් කළ නමුත් ඔහු එය පිළිගත්තේ නැත. සොහොවුරියන් පස් දෙනකුගේ ප්‍රේම සම්බන්ධතාවන් වටා ගෙතුණු එය 1813 දී පළ වූයේය.

1797-98 දී ප්‍රබන්ධිත Sense and Sensibility (දැනුම හා හැඟුම) නමැති කෘතිය පළවූයේ 1811 දීය. ඉහළ සහ මැද පන්ති ජීවිතය පසුබිම් කොටගෙන රචිත එය සොහොවුරියන් දෙදෙනකුගේ ප්‍රේම සම්බන්ධතා පිළිබඳ කතා පුවතකි. බාත් පුරයේ මැද පංති ජීවිතය පසුබිම් කොටගත් Northanger Abbey (නොතැංගර් ඇබි) නවකතාවෙන් ආචාර සම්පන්න සමාජයේ තරුණියක තමාට සෑහෙන තරුණයකු හා මිතුරුව, සල්ලාලයකු නිසා ඒ පෙමෙහි වර්ධනයට බාධා ලබන අයුරු දැක්වෙයි. මේ කෘතිය පළවූයේ කර්තෘවරියගේ මරණයෙන් පසු 1818 දීය. Mansfield Park (මැන්ස්ෆීල්ඩ් පාක්, 1814) වූකලි දුප්පත් පවුලක තරුණියක ධනවත් නෑ ගෙදරක ඇතිදැඩි වන සැටි හා ඇයගේ අත්දැකීම් විස්තර වන නවකථාවකි. Emma (එමා, 1816) නමැති කෘතිය සිය යෙහෙළියන්ගේ යහපත සඳහා වෙහෙසුණු කාන්තාවක වටා ගෙතුණකි. 1811-16 දී ප්‍රබන්ධිත වූ Persuasion (පොලඹවාගැනීම, 1818) නමැති නවකථාව උඩඟු ගතිගුණවලින් යුත් චරිත කිහිපයක් නිර්මාණය කෙරෙමින් රචිතය.

ජේන් ඔස්ටන් නිහතමානී කාන්තාවක් වූවාය. තමා වාසය කළ පරිසරයේ ජීවිතය ගැන හොඳ දැනුමක් ඇයට තිබිණි. ඇයගේ සියලු නවකථා හා ලිපි මේ පරිසරයේ පැවතුණු ජීවිතයේ හමු වූ රසවත් වූත් හාස්‍යජනක වූත් සිද්ධි එක්රැස් කොට ප්‍රබන්ධිතය. සාටෝප වාග්ව්‍යවහාරයෙන් තොර වූ සරල සුගම ශෛලියකින් මේ කෘති ලියැවී ඇත. සමාජ සුඛාන්ත නවකථා ප්‍රබන්ධයෙහි ඕ අද්විතීය ස්ථානයක් ගනී.

18 වැනි සියවසේ පහළ වූ ඉංග්‍රීසි නවකතා අතුරෙන් තවමත් බහුල වශයෙන් කියවනු ලබන්නේ ජේන් ඔස්ටන්ගේ නවකථා බව කිව හැකිය. ප්‍රතිභාපූර්ණ අපූර්ව නිර්මාණ ශක්තියත් තාත්ත්වික චරිත නිරූපණයත් හේතුකොටගෙන ඇයගේ කෘති මෙසේ වත්මන් පාඨකයන්ගේ පවා ආදරයට පාත්‍ර වී ඇත.

([[ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය]] ලිපිය ද බ.)

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සාහිත්‍යධරයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔස්ටයික්තියේස්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 06:14:00 GMT

'(Osteichthyes). මෙය වූකලි පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ද ක්රොසොප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Osteichthyes). මෙය වූකලි පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ද ක්රොසොප්ටෙරීගියන් (Crossopterygians) ([[ක්රොසොප්ටෙරීගියෝ]] බ.) ද ටෙලෙයොස්ටයන් (Teleosts) ([[ටෙලෙයොස්ටයෝ]] බ.) ද ඇතුළත් පෘෂ්ඨවංශී මත්ස්‍ය වර්ගයකි (class). ඇතැම් වර්ගීකරණයන්හි මෙය අධි-වර්ගයක් (super class) සේ හැඳින්වේ. මත්ස්‍යයන්ට සමාන වෙනත් සතුන්ගෙන් මේ වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන් වෙසෙසා හඳුනාගන්නේ උන්ගේ සැකිලිවල සැබෑ අස්ථි තිබීමෙනි. තවත් මත්ස්‍ය වර්ගයක් වන කොන්ඩ්රික්තියේස් (Chondrychthyes) වූකලි හොඳින් විකාසනය වූ හනු ඇති මෝරුන්, මඩුවන් හා කිමේරාවන් (chimaeras) වැනි කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන්ගෙන් සමන්විත වර්ගයකි. හනු ද සඟළ නාස්පුඩු ද සැබෑ දත් ද සඟළ වරල් ද හීන වූ හෝ විකරණය වූ කොරපොතු ද ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ට තිබෙන බැවින් උන් [[අග්නාතා]] (Agnata) (බ.) වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ගෙන් වෙන්කොට හඳුනා ගත හැකිය.

ප්ලවන ආශයක් (swim bladder) විකාසනය වීම ඔස්ටයික්තියේස් මත්ස්‍යයන්ගේ විශේෂ ලක්ෂණයකි. ප්ලවන ආශය වූකලි සම්පුර්ණයෙන් ම හෝ අර්ධ වශයෙන් හෝ ශරීර කුහරයෙහි පිහිටා තිබෙන, තන්තුමය බිත්ති සහිත, වායුවෙන් පිරී ඇති මඩියකි (sac). ටෙලෙයොස්ටයන්ගේ ප්ලවන ආශය ප්‍රධාන වශයෙන් ද්‍රවස්ථිති (hydrostatic) අවයවයකි. ඇතැම් ටෙලෙයොස්ටයන්ගේ ප්ලවන ආශයට ද්‍රවස්ථිති කෘත්‍යය හැර පෙනහැල්ලක් සේ ද ක්‍රියා කළ හැකිය. බොහෝ විශේෂවල මේ අවයවය හා කන් අතර සම්බන්ධයක් ඇත. තවද බොහෝ ටෙලෙයොස්ටයන් ශබ්ද නඟන විට උන්ගේ ප්ලවන ආශය වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. උන්ට සැබෑ ජලක්ලෝමාවරණයක් (gill cover) ද ඇත. මධ්‍යචර්ම ගැනොයින් (ganoin) කොරපොතු ද චක්‍රාකාර (cycloid) කොරපොතු ද කංකතාභ (ctenoid) කොරපොතු ද උන්ගේ ශරීරවල තිබේ. ඇතැම්විට මේ කොරපොතු විකරණය වී ඇත. ඇතැම්විට ඒවා නැති වන්නටත් පුළුවන. සංසේචනය සාමාන්‍යයෙන් සිදුවන්නේ බාහිරවය. එය ආභ්‍යන්තරිකව ද සිදුවන්නේ නම් ප්‍රවේශ අවයවය (intromittent organ) ශ්‍රෝණි වරල්වල බදනයන්ගෙන් (claspers) සෑදුණු එකක් නොවේ. බොහෝ විට විකරණය වූ ගුද වරලක් හෝ මාංසල නළයක් හෝ කොපුවක් ඩිම්බකෝෂයට ශුක්‍රාණු ගෙන යෑමේ කෘතිය ඉටු කරයි.

ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගයෙහි ඇතුළත් කොට ඇති නොයෙක් ගෝත්‍ර හා කුල අතර ඇති සම්බන්ධතා තවමත් හොඳහැටි දැනගෙන නැති බැවින් මේ වර්ගයෙහි වර්ගීකරණය අවිනිශ්චිතය. පිළිගත හැකි යයි සිතනු ලබන එක් වර්ගීකරණයක් අනුව (1) [[අක්ටිනොප්ටෙරිගී]] (Actinopterygii) (බ.) හා (2) [[සාකොප්ටෙරිගී]] (Sarcopterygii) හෙවත් [[කොඇනික්තියේස්]] (Choanichthyes) (බ.) යන උපවර්ග දෙකට ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගය බෙදා ඇත. අක්ටිනොප්ටෙරිගී උප-වර්ගයෙහි නාරටි සහිත වරල් (ray-fins) ඇති මත්ස්‍යයෝ ඇතුළත් වෙති. නාරටි සහිත වරල් ඇති මත්ස්‍යයන්ගේ විශාලතම ගෝත්‍රය ටෙලෙයොස්ටෙයි (Teleostei) වේ. පෙති සහිත වරල් (lobe-fins) ඇති මත්ස්‍යයෝ සාකොප්ටෙරිගී උප-වර්ගයෙහි ඇතුළත් වෙති. ක්රොසොප්ටෙරිගී (Crossopterygii) හා ඩිප්නොයි (Dipnoi) නමැති අධි-ගෝත්‍ර දෙකකට සාකොප්ටෙරිගී බෙදනු ලැබේ. [[සීලකෑන්ත් මත්ස්‍යයෝ]] (Latimeria) (බ.) ක්රොසොප්ටෙරිගී අධිගෝත්‍රයට අයත්ය. පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ([[පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ]] (බ.) ඩිප්නොයි අධි-ගෝත්‍රයට අයත්ය. ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගය ගණ 31000කින් පමණ ද විශේෂ 1600කින් පමණ ද සමන්විතය. ගෝත්‍ර 31කින් ද කුල 333කින් ද සමන්විත උප-ගෝත්‍ර දෙකෙහි මේ සියලු මත්ස්‍යයෝ ම අඩංගු වෙති.

කටු සහිත මත්ස්‍යයන් පළමුවෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ මධ්‍යම ඩෙවෝනියන් අවධියෙහි බව පොසිල වාර්තා සලකා බලන විට අපට පෙනේ. මේ කාලයේ දී අක්ටිනොප්ටෙරිගී, ක්රොසොප්ටෙරිගී හා ඩිප්නොයි මත්ස්‍යයන්ගේ පැමිණීම එකවර සිදුවූවක් සේ පෙනේ. මේ කොටස් තුනට අයත් මත්ස්‍යයන් ඩෙවෝනියන් කාලයෙහි සිට ම වෙන් වෙන්ව පැවති බව සිතිය හැකිය. උන්ට පොදු වූ ලක්ෂණවලින් හැඟෙන්නේ මේ කොටස් තුනට අයත් මත්ස්‍යයන් එක් මුල් පෙලන්තියකින් පරිණාමය වී ඇති බවය. ඔක්ටයික්තියේස් වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ගේ ඉතිහාසය මධ්‍යම ඩෙවෝනියන් අවධියටත් කලින් ආරම්භ වූවක් බව මේ කරුණුවලින් අපට නිගමනය කළ හැකිය. පේලියොසොයික යුගයේ අවසාන භාගයේ දී අක්ටිනොප්ටෙරිගී මත්ස්‍යයෝ සාර්ථක තත්වයකට පැමිණ සිටියහ. සියලු මත්ස්‍යයන් අතුරින් සමෘද්ධියට පැමිණ ඇත්තේ ටෙලෙයොස්ටෙයි මත්ස්‍යයෝයි. මත්ස්‍ය විශේෂ 30,000කින් වැඩි දෙනා ටෙලෙයොස්ටෙයෝය. දැන් ඇත්තේ කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන් 500 සිට 600 දක්වා පමණය. ජීවමාන පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ ගණ තුනකට අයත්හ. නෙයොකෙරොටොඩුස් (Neocerotodus) ඕස්ට්‍රේලියාවේ ද ප්‍රොටොප්ටෙරූස් (Protopterus) අප්‍රිකාවේ ද ලෙපිඩොසිරෙන් (Lepidosiren) දකුණු ඇමෙරිකාවේ ද දක්නට ලැබෙන පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ වෙති. සාකොප්ටෙරිගී මත්ස්‍යයන් සාර්ථක තත්ත්වයකට පැමිණුණේ මිසොසොයික යුගයේ මුල් භාගයේ දීය. ඊට පසුව උන් යන්තම් පැවතුණු සේයි. මේ උප වර්ගයේ කුල 3කට අයත් ගණ 4ක් හා විශේෂ 7ක් පමණක් දැන් ජීවමානව සිටී. කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන් කටු සහිත මත්ස්‍යයන්ට වඩා කලින් පැමිණියවුන් ලෙස බොහෝ කලක් විශ්වාස කරන ලදි. එහෙත් නූතන මතය අනුව කටු සහිත මත්ස්‍යයන් පැමිණුණේ කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන්ට වඩා කලින්ය. කාටිලේජය ද්විතීයික ලෙස ලබාගත් දෙයක් සේ විශ්වාස කිරීමට සාක්ෂි තිබේ.
([[අක්ටිනොප්ටෙරිගී]], [[අග්නාතා]], [[එලස්මොබ්‍රන්කි]], [[මත්ස්‍යයෝ]] යන ලිපි ද බලන්න.)

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

අන්ද්‍රෙයි ඉවනොවිච් ඔස්ටර්මාන්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 05:51:37 GMT

'(1687-1747). වෙස්ට්ෆේලියාවේ උපත ලත් ජර්මන් ජාතිකයකු...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1687-1747). වෙස්ට්ෆේලියාවේ උපත ලත් ජර්මන් ජාතිකයකු වූ මෙතෙම 18 වන සියවසේ මුල්භාගයේ විසූ ප්‍රබල රුසියානු රාජ්‍යතන්ත්‍රඥයකු හැටියට සලකනු ලැබේ.

16 වන වියේ දී රුසියාවට පැමිණීමට ප්‍රස්තාව ලත් මොහු වැඩිකල් නොගොස් ම රුසියානු බස මැනවින් උගත්තේ මහා පීටර් රජු විසින් රුසියන් විදේශ කාර්යාලයේ භාෂා පරිවර්තකයකු වශයෙන් පත් කරන ලදි. 1710 දී ලේකම් තනතුරකට උසස් වීමෙන් රුසියන් විදේශ කටයුතුවලට සහභාගි වීමේ ප්‍රස්තාව ලත් ඔහු 1721 දී ස්වීඩනය සමඟ රුසියාවට වාසි සහගත න්‍යුස්ටාඩ් (Nystad) ගිවිසුමට එළඹීමෙන් කරන ලද සේවයට ගරු කිරීමක් වශයෙන් බැරන් පදවියකින් පුද ලැබීය. 1723 දී පර්සියාව සමඟ ද වාසි සහගත ගිවිසුමක් ඇති කරගැනීමෙන් පසු මහා පීටර් රජු විසින් ඔහු විදේශ කාර්යාලයේ උප සභාපති පදවියට පත් කරන ලදි.

කැතරින් I බිසවගේ සමයේ දී (1725-27) ඉතා උසස් පදවි රාශියක් ම ලත් ඔහු විදේශ කටයුතු පිළිබඳ පූර්ණ බලතල දැරූ අතර මූල්‍ය හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් අවශ්‍ය පියවර ගැනීමට ද ප්‍රස්තාව ලදුයේය. මෙසමයෙහි අනාගත පීටර් II බාලවියේ සිටිය දී ඔහුගේ පාලක පදවිය ද මොහු දැරීය. 1730 දී කවුන්ට් පදවියකින් පුද සම්මාන ලත් ඔස්ටර්මාන් 1731 සිට ඇමති පදවියක් ද හෙබවූයේ ඇනා බිසවගේ අභාවයෙන් පසු 1740 දී අද්මිරාල් ජනරාල් බවට උසස් කරනු ලැබීය. 1740-44 කාලයේ දී රුසියාවේ සැබෑ පාලකයා ඔස්ටර්මාන් යයි කෙනකුට සිතෙන තරමට හේ බලසම්පන්න විය.

ඕස්ට්‍රියාව සමග වූ මිත්‍ර සම්බන්ධය මත ගොඩනැඟුණු ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය නිසා යුද්ධ ජයග්‍රහණ කීපයකින් ම රුසියාවට කීර්තිය අත් වූ නමුත් ප්‍රංසය පසමිතුරු වීම ඔහුගේ පරාභවයට හේතු විය. ඔස්ටර්මාන් විසින් දිගට ම කොන් කරනු ලැබ සිටි එලිසබත් කුමරිය 1741 දී බලයට පත් වූයේ ප්‍රංස තානාපතිවරයා පසුතලයේ සිට මෙහෙය වූ රාජ්‍ය පෙරළියකිනි. මේ සිද්ධියෙන් පසු රාජ අනුප්‍රාප්තියට අයථා ලෙස ඇඟිලි ගැසීමේ වරදට ඔස්ටර්මාන්ට මරණ දඬුවම නියම විය. පෝරකයේ දී ක්ෂමාව ලත් හේ 1742 දී සයිබීරියාවට පිටුවාසල් කරනු ලැබ 1747 දී මිය ගියේය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-රුසියානු ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔස්ටින්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 05:35:02 GMT

'ඇමෙරිකාවේ ටෙක්සස් ජනපදයේ අගනුවරයි. මධ්‍යම ටෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඇමෙරිකාවේ ටෙක්සස් ජනපදයේ අගනුවරයි. මධ්‍යම ටෙක්සස්හි කොලරාඩෝ නදී තෙර පිහිටා තිබේ.

ධාන්‍ය, කපු හා එළවළු ආදිය වවන කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති මේ නගරය මිසූරි-කැන්සස්-ටෙක්සස්, මිසූරි-පැසිෆික් සහ සදර්න් පැසිෆික් යන දුම්රිය මාර්ගවල සේවය ලබයි. මෙහි කර්මාන්ත අතර එන්ජින් වර්ග නිර්මාණය කිරීම, ගඩොල් සහ උළු තැනීම හා ආහාර ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය ද වෙයි. ටෙක්සස් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය මෙහි ප්‍රචාරක කටයුතුවල මධ්‍යස්ථානයයි. ඔස්ටින් නගරයේ ප්‍රධාන ගොඩනැඟිලි හා ආයතන අතර ජනපද කැපිටොල් මන්දිරය, ජනපද පුස්තකාලය, ටෙක්සස් විශ්වවිද්‍යාලය හා ස්ටේඩියම් මන්දිරය ද වෙයි.

මෙනුවර මුලින් ම ජනාවාස වූයේ 1835 දීය. මුල දී වෝටර්ලූ නමින් හැඳින්වුණු මේ නගරය එවක ටෙක්සස් ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් 1539 දී අගනුවර හැටියට තෝරාගෙන, ටෙක්සස්හි පියා වශයෙන් සලකනු ලබන ස්ටීවන් ෆුලර් ඔස්ටින්ට උපහාර වශයෙන් ඔස්ටින් යනුවෙන් නම් කරන ලදි. මෙක්සිකන් ආක්‍රමණ නිසා 1842 දී ඔස්ටින් වෙනුවට හූස්ටන් නුවර ටෙක්සස් ජනරජයේ අගනුවර බවට පත්කැරිණි. එහෙත් 1845 දී ටෙක්සස් ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අවස්ථාවේ දී යළිත් ඔස්ටින් අගනුවර බවට ප්‍රකාශ කරන ලදි. මුල දී කුඩා වෙළඳ නගරයක්ව තිබුණු නමුදු 1920 පමණේ දී ඇති වූ කොලරාඩෝ ගංගාවේ ජල විදුලි බල යෝජනා ක්‍රම නිසාත් දෙවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයේ හදිසි අවශ්‍යතාවන් නිසාත් ඔස්ටින් නගරය කාර්මික අතින් වැදගත් ස්ථානයක් බවට පත් විය. ජනගහනය (1967) 234,332කි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඇසළ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 05:08:26 GMT

ඇහැළ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 05:07:57 GMT

'ඇසළ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඇසළ]] බ.

ඇසළ

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 05:07:42 GMT

'(ඇහැළ) (කසියා ෆිස්ටුලා - Cassia fistula L.). මෙය ඇද නැති කඳක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[ඇහැළ]]) (කසියා ෆිස්ටුලා - Cassia fistula L.). මෙය ඇද නැති කඳකින් හා වඩා ශක්තිමත් නොවන ශාඛාවලින් යුක්ත මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ගසකි. අඟල් 6 සිට 12ක් පමණ දිග ඇති ප්‍රාක්ෂයකින් යුක්ත සංයුක්ත කොළය තරමක් විශාලය. ප්‍රධාන ප්‍රාක්ෂය හා කුඩා උප පත්‍රත් (stipules) බූ සහිතය. එක් කොළයක පත්‍රිකා ජෝඩු 2 සිට 6 දක්වා ඇත. කොළවලට වඩා දිග ඇති පහතට නැමී තිබෙන ඒකාක්ෂවල (racemes) කහපාට මල් තිබේ. මලේ දල 5ක් ද රේණු 10ක් ද තිබේ. පහළින් ම තිබෙන රේණු තුන ලොකුය. පාර්ශ්වික රේණු හතරේ සූත්‍රිකා කෙටිය. ඉතිරි රේණු 3 මීට වඩා කුඩාය. මල් පිපෙන්නේ ජූලි සහ අගෝස්තු මාස අතර කාලයේ දීය. අඩියක් හෝ දෙකක් පමණ දිග ඇති එල්ලෙන සිනිඳු කරල කළුපාටය. මෙය පැළෙන්නේ නැත. කරලෙහි කළුපාට මොළොක් ද්‍රව්‍යයකින් වැසුණු දුඹුරු පාට කුඩා ඇට රාශියක් ඇත. මේ එක් එක් ඇටය හරස් බිත්ති මගින් වෙන් වී තිබේ. ඇටයක් සෑහෙන ප්‍රමාණ භ්‍රෑණපෝෂයකින් යුක්තය.

ඉන්දියාව, මලයාව සහ චීනය යනාදි රටවල මේ ශාකය බහුල ය. ලංකාවේ වියළි ප්‍රදේශයෙහි වනාන්තරවල ද මෙය ඉතා බහුල ලෙස වැවේ.

ඇසළ ගසේ කහට සහිත පොතු හම් පදම් කිරීමට ගනු ලැබේ. පොත්තේ ඇති ටැනින් (tannin) ප්‍රමාණය සියයට 10 සිට 12 දක්වා වෙනස් වේ. මේ ගසේ ඉතා තද වූත් බර වූත් අරටුව තද රතුපාටය. එය බොහෝ කලක් පවතී.

කරලෙහි වූ මොළොක් ද්‍රව්‍යයෙහි නානු, පෙක්ටින්, හයිඩ්‍රොක්සි-මීතයිල්-ඇන්ත්රැක්විනෝන් සහ සීනි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ඇත. රිකිලිවල පොත්තෙන් ඔක්සි-මීතයිල්-ඇන්ත්රැක්විනෝන් ලබාගෙන තිබේ.

== ආයුර්වේද මතය ==
ඇහැළ කොළ විරේචකයි; සෙම් මේදස් නසයි. මල් මධුර තිත්ත රසයි; ශීත වීර්යයි; මල සංග්‍රාහකයි. ඵල විරේචකයි; රුචිකරයි; කුෂ්ඨ, පිත් හා සෙම් නසයි; ධාතු පෝෂණය කරයි; ජ්වරයෙහි විශේෂයෙන් හිතකාරි වෙයි; කෝෂ්ඨ ශුද්ධිය කරයි. ඇහැළ මද කුසගිනි වඩයි; රේවකයි; පිත් වායු නසයි.
‍
'''ආමයික ප්‍රයෝග'''

ජ්වර, රක්තපිත්ත, පිත්තෝදර, කාමලා යන රෝගවලට ඇසළ ඵල ද කුෂ්ඨ, විසර්ප, ඌරුස්තම්භ, ආමවාත, දද යන රෝගවලට ඇසළ පත් ද අනිකුත් ඖෂධ වර්ග සමඟ යොදනු ලැබේ. උපදංශයෙහි දී තුවාළ සේදීම පිණිස ද කඵවිද්‍රධියෙහි දී ද ඇසළ පත් තැම්බූ ජලය උපයෝගී කර ගනිති. මෙපරිද්දෙන් ඇසළ ගසේ අනිකුත් අංග ද විවිධ රෝගයන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමේ දී යොදනු ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇසතු

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 04:48:35 GMT

'බෝ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[බෝ]] බ.

ලොයිඩ් ඇම්. වීරකෝන්

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 04:46:49 GMT

'M.B.B.S., D.O.M.S., D.T.M. & H., කොළඹ ඇස්රෝහලේ ශල්‍ය වෛද්‍ය.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

M.B.B.S., D.O.M.S., D.T.M. & H., කොළඹ ඇස්රෝහලේ ශල්‍ය වෛද්‍ය.

ඇස්. ගුණවර්ධන

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 04:43:41 GMT

'M.B.B.S., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය අංශයේ කථිකාච...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

M.B.B.S., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය අංශයේ කථිකාචාර්‍ය්‍ය.

ඇස

Senasinghe — Tue, 27 Oct 2026 04:41:48 GMT

'ඇස වූකලි දෘෂ්ටිය පිළිබඳ ඉන්ද්‍රියයයි. එය ආලෝක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

වෙනස්කිරීම් පෙන්වන්න

ඉලායස් ඇෂ්මෝල්

Senasinghe — Fri, 23 Oct 2026 03:35:17 GMT

'(Elias Ashmole) (1617-1692). බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පුරාවස්තු ගවේෂක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Elias Ashmole) (1617-1692). බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පුරාවස්තු ගවේෂකයෙකි. මුල දී නක්ෂත්‍ර විද්‍යාව හා රස විද්‍යාව කෙරෙහි ඇල්මක් දැක්වූ මොහු විවාහයෙන් පසු පුරාවස්තු පිළිබඳව පර්යේෂණ පැවැත්වීමෙහි නිරත විය. දෙවැනි චාල්ස් රජුගේ කාලයේ දී නයිට් පදවියකින් සම්මාන ලැබූ ඇෂ්මෝල් 1672 දී ‘ගාටර් පදවිය පිළිබඳ සංස්ථා, නීති හා චාරිත්‍ර විධි’ (Institutions, Laws and Ceremonies of the Order of the Garter) නමැති ග්‍රන්ථය ප්‍රසිද්ධියට පැමිණවීය. ලෝකයේ නොයෙක් රටවලින් සොයාගනු ලැබූ අගනා කෞතුක වස්තු රාශියක් මොහුට අයත්ව තිබිණ. ඒ සියල්ලත් පසුව ස්වකීය පුස්තකාලයත් ඇෂ්මෝල් විසින් ඔක්ස්ෆඩ් විශ්වවිද්‍යාලයට ප්‍රදානය කරන ලදි. එම වස්තු හා පොත්පත් තැන්පත් කළ ගොඩනැඟිල්ල ‘ඇෂ්මෝලියන් කෞතුකාගාරය’ නමින් ප්‍රසිද්ධය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-මහා බ්‍රිතාන්‍යය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇවන්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 10:45:55 GMT

'(ඒවන්). බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ගංගා කීපයක් ම මෙනමින...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[ඒවන්]]). බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ගංගා කීපයක් ම මෙනමින් හැඳින්වේ. ඒවායින් ප්‍රධාන වනුයේ පහළ ඇවන් හෙවත් බ්‍රිස්ටල් ඇවන්, නැගෙනහිර ඇවන් හෙවත් හැම්ප්ෂයර් ඇවන් හා ඉහළ ඇවන් හෙවත් ෂේක්ස්පියර් ඇවන්ය.

== පහළ ඇවන් හෙවත් බ්‍රිස්ටල් ඇවන් ==
ග්ලොස්ටර් ෂයරයේ කොස්ට්වෝල්ඩ් කඳුකරයෙන් පටන්ගෙන විල්ට්ෂයර් සහ සමර්සෙට් යන කෝරළ හරහා ගලා ඒවන්මවුත් නගරය අසල දී සෙව'න් ගංගා මුවදොරට එක් වේ. එතැන් පටන් බ්‍රිස්ටල් නගරය දක්වා නැව් ගමන් කළ හැකියි. සැ.75ක් පමණ දික් වූ මේ ගඟ අසල ඵෙතිහාසික බාත් නගරය පිහිටා තිබේ.

== නැගෙනහිර ඇවන් හෙවත් හැම්ප්ෂයර් ඇවන් ==
විල්ට්ෂයරයේ මාල්බරෝ ඩවුන්ස් නම් පෙදෙසින් පටන් ගෙන සෝල්ස්බරි තැනිතලාව හරහා දකුණට ගලා ක්‍රයිස්ට් ච'ච් අසල දී ඉංග්‍රීසි ඕඩයට වැටේ. සැතැපුම් 60ක් පමණ දිගැති මෙහි සෝල්ස්බරි නගරයෙන් පහළ කොටසෙහි නැව් පවා ගමන් කරයි.

== ඉහළ ඇවන් හෙවත් ෂේක්ස්පියර් ඇවන් හෙවත් වොරික් ඇවන් ==
නොදැම්ප්ටන්ෂයරයෙන් ඇරඹී වොරික් සහ ග්ලොස්ටර් යන කෝරළ හරහා ගලා ට්‍යුක්ස්බරි නගරයෙහි දී සෙව'න් ගඟට වැටේ. එතැන්හි සිට සැතැපුම් 17ක් දුරට නැව් යාත්‍රා කළ හැකිය. සැතැපුම් 96ක් පමණ දිග මෙම ගඟ ගලා යන්නේ පුළුල් තැනිතලාවක් මැදින්ය. ෂේක්ස්පියර් කිවියාගේ උපන් බිම වූ ස්ට්රැට්ෆඩ් ඔන් ඇවන් මේ ගඟබඩ පිහිටියේයි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-එංගලන්තය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්සේස්-ලොරේන්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 10:27:01 GMT

'මෙකල ප්‍රංසයේ පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා මොසෙල් ය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

මෙකල ප්‍රංසයේ පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා මොසෙල් යනුවෙන් දන්නා කොට්ඨාස 1871 ප්‍රංස-ප්‍රසියන් යුද්ධයෙන් පසු ජර්මනිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලදුව 1918 දක්වා ඇල්සේස්-ලොරේන් නමින් හැඳින්විණ. ප්‍රථම ජගත් සංග්‍රාමයෙන් පසු යළිත් ප්‍රංශයට අයත් වූ මෙම පෙදෙස්වලට 1940 දී දෙවන ජගත් සංග්‍රාම සමයේ දී ජර්මන්වරුන් කඩා වැදුණු නමුත් 1945 දී ඉංග්‍රීසි ප්‍රංස මිත්‍ර පාක්ෂික හමුදා ඔවුන් පලවා හැරියහ. මෙපෙදෙස පිහිටියේ ප්‍රංස ජර්මන් දේශ සීමාවෙහිය.

ජර්මන්වරුන් යටතේ 1879 දක්වා ප්‍රසියානු පළාතක් වශයෙන් පාලනය වූ ඇල්සේස්-ලොරේන් එතැන් සිට අධිරාජ්‍යය යටතේ ආණ්ඩුකාරයකු මගින් පාලනය විය. 1911 සිට මෙපෙදෙසට වෙන ම ආණ්ඩු ව්‍යවස්ථාවක් දෙන ලදි. එහෙත් 1914 දී I ජගත් සංග්‍රාමය ඇති වූවාට පසු ජර්මන්වරුන් විසින් එහි යුද්ධ ආණ්ඩුවක් පිහිටුවනු ලැබීය. 1918 අවසාන භාගයේ දී ඇල්සේස්-ලොරේන් පෙදෙසට ස්වරාජ්‍යය දෙන ලද නමුත් කලින් ජර්මන්වරුන් ගෙන ගිය දූෂිත පාලනය නිසා බලවත් කළ කිරීමෙන් පසු වූ ජනතාව මාසයක් තුළ දී එහි වන් ප්‍රංස හමුදා ජයඝෝෂා සහිතව පිළිගෙන ප්‍රංසයට එක්වීමේ කැමැත්ත පළ කළහ ([[ඇල්සේස්]] ද බලන්න).

මෙම ප්‍රදේශද්වයේ ශත වර්ෂ ගණනාවක සිට ම වාසය කරන්නේ අර්ධ වශයෙන් ප්‍රංශ ජාතිකයන්ගෙන් හා අර්ධ වශයෙන් ජර්මන් ජාතිකයන්ගෙන් සැදුණු ජනතාවකි. ඇල්සේස්-ලොරේන්හි විශාලකම ව.සැ. 5600ක් පමණ වේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්සේස්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 10:15:45 GMT

'නැගෙනහිර ප්‍රංසයේ පැරණි පළාතක් වූ මෙය දැනට ඇ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

නැගෙනහිර ප්‍රංසයේ පැරණි පළාතක් වූ මෙය දැනට [[ඇල්සේස්-ලොරේන්]] (බ.) නම් වූ පාලන ප්‍රදේශයට අයත් වන නමුත් භූගෝලීය ප්‍රදේශයක් වශයෙන් තවමත් වෙන් කොට හැඳින්වේ. උතුරින් හා නැගෙනහිරින් ජර්මන්-ප්‍රංස දේශසීමාවෙන් ද දකුණින් ප්‍රංස-ස්විට්සර්ලන්ත දේශසීමාවෙන් ද බටහිරින් ලොරේන් පළාතෙන් ද වට වී ඇති ඇල්සේස් ප්‍රදේශය, වර්තමාන පාලන කටයුතු උදෙසා පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා බෙල්ෆට් ප්‍රාන්තය නම් වූ ‍කොට්ඨාස තුනකට බෙදා ඇත. වෝෂ් (Vosges) කඳු හා රයින් ගඟ අතර පටු දියලු තැන්නක පිහිටි ඇල්සේස් ප්‍රදේශය හරහා ඊල්, ලෝතර්, මොඩර්, තූර් හා ලොක් යන ගංගා ගලා බසී. ඇල්සෙස් තැන්නෙහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 300-600කි. කඳුවලින් ආවරණය වී ඇති හෙයින් ඇල්සේස්හි දේශගුණය මහාද්වීපික ලක්ෂණ දක්වයි. ශීත ඍතුවේ දී මෙහි දිය මිදේ. ග්‍රීෂ්ම ඍතුව ඉතා උණුසුම්ය. සුළං මුවාවක පිහිටි හෙයින් වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 25”ක් පමණ වේ.

දියළු පසින් යුත් සාරවත් ඇල්සේස් තැන්න ප්‍රංසයේ දියුණු කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශයකි. සීනි, බීට්, බාර්ලි, තිරිඟු හා මිදි ඇල්සේස්හි වවන ප්‍රධාන බෝගයි. ගොවිතැනට සුදුසු සේ සකස් කරගන්නා වගුරු බිම්වල දුම්කොළ හා (බීරවල තික්ත රසය ඇති කිරීමට ගන්නා මල් ඇති) හොප් නම් වැල් වර්ගය වවනු ලැබේ. මද්‍යසාර පෙරීම හා කිරිපට්ටි පාලනය මෙහි දියුණු කර්මාන්ත වේ. මේ හැර රෙදිපිළී, රසායන ද්‍රව්‍ය ආදිය නිපදවීම සම්බන්ධයෙන් ද මේ ප්‍රදේශය ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.

ඇල්සේස්හි ගමනාගමන මාර්ග රයින් ගඟ ඔස්සේ වැටී ඇත. එහි අගනුවර වන ස්ට්රැස්බ'ග් වැදගත් තොටුපළක් ද වේ. මල්හවුස් හා කොල්මාර් මෙහි වෙනත් වැදගත් නගරය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්සෙස්ටිස්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 10:00:18 GMT

'(Alcestis). ග්‍රීක දේවකථාවන්හි එන, ස්වාමි භක්තියෙන්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Alcestis). ග්‍රීක දේවකථාවන්හි එන, ස්වාමි භක්තියෙන් ජීවිතය පිදූ වීරවරියක වූ මෝතොමෝ පීලියස් (Pelias) රජුගේ දියණියයි. ඇඩ්මීටස් (Admetus) රජුගේ භාර්යාව වූවාය. පීලියස්ගේ ඉල්ලීම පරිදි මැය විවාහ කරගැනීමට ඇඩ්මීටස් පැමිණියේ වනසතුන් විසින් අදනා ලද රථයකිනි. ඇඩ්මීටස් මාරාන්තික රෝගයකින් පෙළුණේය. යමකු ඔහු වෙනුවෙන් මරණයට ඉදිරිපත් වුවහොත් ඔහුට ජීවිත දානය කරන බවට ප්‍රතිඥාවක් විය. ඔහුගේ දෙමාපියන් පවා පසුබාද්දී ඒ සඳහා ඇල්සෙස්ටිස් නොපැකිළ ඉදිරිපත් වූවාය. එහෙත් හර්කියුලීස් ඇය මුදා ගෙන නැවතත් සැමියා සමඟ විසීමට ඉඩ සලසා දුන්නේය.

මේ ආඛ්‍යානය යුරිපිඩීස් (Euripides) කවියාගේ ‘ඇල්සෙස්ටිස්’ නාටකයෙහි සපුරා විස්තර වෙයි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක-රෝම දේවකතා]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්සිබයඩීස්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 09:55:18 GMT

'(ක්‍රි.පූ. 450-404 පමණ). ඇතන්ස්හි විසූ අතිශූර සේනාපත...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ක්‍රි.පූ. 450-404 පමණ). ඇතන්ස්හි විසූ අතිශූර සේනාපතියකු ද දේශපාලනඥයකු ද වූ මෙතෙම සුප්‍රසිද්ධ [[පෙරික්ලීස්]] (බ.) ගේ බෑනණු කෙනෙකි. ග්‍රීක දාර්ශනික සොක්‍රටීස්ගේ ශිෂ්‍යයකු ද වූ ඇල්සිබයඩීස් සොක්‍රටීස් ගිය දුෂ්කර මාර්ගයෙහි ගමන් නොකළ නමුත් ඔහු අභිවාදනයෙන් පිදීය. රූපසම්පත්තිය, ධනය හා සහජ දක්ෂතාව නිසා අනූන ජනාදරයට පාත්‍ර වූ බලසම්පන්න පුද්ගලයකුව සිටි මෙතෙම ධනය හා බලය වැරදි මග යොමු කළ, ප්‍රතිපත්ති හීන, ආත්මාභිවෘද්ධිය දේශයේ යහපතට ඉහළින් තැබූ තැනැත්තෙක් විය.

ක්‍රි.පූ. 419 දී ඇතන්ස්හි පාලක මණ්ඩලයට ඇතුළු වූ ඇල්සිබයඩීස් වැඩිකල් නොගොස් ම අතිශයින් ජනප්‍රියභාවයට පත්වූයේ, ඇතන්ස් පුරය සිසිලියට විරුද්ධව අවි ගත යුතු බවට උවදෙස් දුන්නේය. අනතුරුව හේ නිසියාස් හා ලමාකස් ද සමග සිසිලිය ආක්‍රමණය කිරීමෙහි නායකත්වය දැරීය. මෙම ආක්‍රමණය සඳහා පිටත් වීමට පූර්ව දිනයෙහි පූජනීය හර්මීස් දේව ප්‍රතිමාව අබිරහස් ලෙසකින් කඩා බිඳ දමා තිබුණෙන් ඒ ගැන ඇල්සිබයඩීස් සැක කරනු ලැබිණ. තම නිදොස් බව දැක්වීම සඳහා ඔහු විභාගයක් ඉල්ලා සිටි නමුත් සිසිලි-ආක්‍රමණය සඳහා පිටවී යෑමට ඔහුට නියම කරනු ලැබිණ. පසුව, සිසිලියේ සිටි ඔහු විභාගය සඳහා ආපසු කැඳවනු ලැබූ කල්හි ස්පාර්ටාවට පැන ගියේය. ස්පාර්ටාවේ දී මේ ආත්මාර්ථකාමී පුද්ගලයා තම රාජ්‍යයට විරුද්ධව සිසිලියේ සයිරකියුස්වරුනට උදව් දීමට ස්පාර්ටන්වරුන් පොලඹවාලීය. ඇත්තෙන් ම එය ඇතන්ස්හි විනාශයට හේතුකර විය. ඉක්බිති සුළු ආසියාවට ගිය ඔහු එහි දී ද ඇතන්ස් රාජ්‍යයට විරුද්ධව නැඟී සිටීමට ඇතන්ස්හි මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් පෙලඹ විය. අනතුරුව පර්සියාවේ තිසාපර්නීස් නම් වූ ක්ෂත්‍රපයා හා මිත්‍ර ගිවිසුමකට බැඳුණේය. කලක් මෙම පර්සියානු ක්ෂත්‍රපයාගේ වාසල නැවතී සිටි හේ ඇතන්ස් රජය විසින් ආපසු කැඳවනු ලැබීම පතා ක්‍රියා කරන්නට විය. එහෙත් ඇතන්ස් කතිපයාධිපති ආණ්ඩු සමයේ දී ඔහුගේ අදහස ඉෂ්ට නොවූයෙන් එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයට හිතවත්බව දක්වා ක්‍රියා කොට ඇතන්ස්හි ඇති වූ ආණ්ඩු පෙරළියෙන් පසුත් රැසිබියුලස්ගේ කාලයේ දී එම රජයේ හොඳහිත දිනාගත්තේය. රජයේ ආරාධනා ලැබ ආපසු යමින් සිටි ඇල්සිබයඩීස්, හෙලස්පොන්ට් අසල ප්‍රදේශයේ නාවික හමුදා අණදෙන නිලධාරිබව ලබා එම පෙදෙසේ දී ක්‍රි.පූ. 411, 410 යන වර්ෂවල දී ස්පාර්ටන්වරුන්ට විරුද්ධව කරන ලද නාවික සටන් කීපයකින් ම විශිෂ්ට ලෙස ජයග්‍රහණය කෙළේය. අනතුරුව හෙතෙම ඇතන්ස්හි දී ශ්‍රේෂ්ඨ වීරයකු වශයෙන් පිළිගන්නා ලදි. ඔහුට විරුද්ධව තිබුණු චෝදනා ද ඉවත් කොට සේනාධිපති පදවියෙන් ද පුදනු ලැබීය. එහෙත් ක්‍රි.පූ. 407 දී පෙලොපොනීසියානු යුද්ධයේ නෝටියම් සටනින් ලබන ලද පරාජය නිසා ඔහු එම පදවියෙන් ඉවත් කරනු ලැබීය. ක්‍රි.පූ. 405 දී ඇතන්ස් පුරය පෙලොපොනීසියානු යුද්ධයෙන් ලත් අවසාන පරාජයෙන් අනතුරුව සුළු ආසියාවේ ෆ්‍රිජියාවෙහි රැකවරණ සොයා ගිය හෙතෙම ඔහුගේ සතුරු ස්පාර්ටන්වරුන් විසින් මරවනු ලැබිණි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ග්‍රීක-රෝම ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්ලොබ්‍රොක්ස්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 09:40:52 GMT

'යුරෝපයේ වර්තමාන ඩෝෆීනේ හා සැවොයි ප්‍රදේශවල ආ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

යුරෝපයේ වර්තමාන ඩෝෆීනේ හා සැවොයි ප්‍රදේශවල ආදි කාලයේ වාසය කළ කෙල්ටික් ගෝත්‍රයකි. ඉතාලි සටනෙහි දී හැනිබාල්ට උපකාර කළ ඒ ගෝත්‍රිකයන් ක්‍රි.පූ. 121 දී රෝමයට විරුද්ධව නැඟී සිටියෙන් ඔව්හු ක්වින්ටස් ෆේබියස් මැක්සිමස් (ඇල්ලො බ්‍රොගිකස්) විසින් යටත් කර ගන්නා ලදහ. රෝම අධිරාජ්‍යයේ අධික දඩ නැති කරන ලෙස කරන ලද ඉල්ලීම් නිෂ්ඵල වූ හෙයින් ක්‍රි.පූ. 61 දී ඔව්හු කැරලි ගැසූහ. එහෙත් පොම්ප්ටිනස් ඒ කැරැල්ල මැඬලීය. රෝන් ගඟට ඉහළ ඔවුන් සතුව තිබුණු ප්‍රදේශය හෙල්වේෂියන්වරුන් ක්‍රි.ව. 58 දී ආක්‍රමණය කළ විට එම ගෝත්‍රිකයෝ සීසර් විසින් ආරක්ෂා කරන ලදහ. රෝමයට පක්ෂපාතව සිටි ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන නගරය වූ වියනාව ක්‍රි.ව. 39 දී රෝමයේ යටත් විජිතයක් බවට පමුණුවන ලදි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: මානවවංශ විද්‍යාව-යුරෝපය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්ලේපොළ මහ නිලමේ

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 09:36:06 GMT

'1818 දී ඉංග්‍රීසි පාලනයට විරුද්ධව පැන නැඟි උඩරට...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

1818 දී ඉංග්‍රීසි පාලනයට විරුද්ධව පැන නැඟි උඩරට කැරැල්ලේ ප්‍රධාන තැනක් ගෙන සටන් කොට රට, දැය, සමය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ අභීත සිංහල වීරවරයෙකි. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු යටතේත් කන්ද උඩරට රාජධානිය ඉංග්‍රීසින්ට අයත් වීමෙන් පසු ඔවුන් යටතේත් තනතුරු දැරූවෙකි.

මොහුගේ සම්පූර්ණ නම කහඳ මහන්තේ නවරත්න වික්‍රමසිංහ මුදියන්සේය. මාම්පිටිය බණ්ඩාරයන්ගේ රාජද්‍රෝහි කටයුතුවලට හවුල් වී යයි මොහු වරදකරුව වරෙක මරණ දණ්ඩනයට පවා නියමව සිටිය ද හේ පසුව රජු යටතේ උසස් තනතුරු දැරීය. තුන්කෝරළේ දිසාවේ වශයෙන් ද අනතුරුව දෙවෙනි අදිකාරම් වශයෙන් ද ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුට සේවය කළ හේ කාගේත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර විය. සැතපෙන ගේ සහ අතපත්තු මුර පොළ මුහන්දිරම් පදවියත් රන් ආයුධ මණ්ඩපේ ලේකම් පදවියත් ඉංග්‍රීසීන් විසින් 1815 දී මොහුට පවරනු ලැබූයේ මොහු ඔවුන්ගේ ද විශ්වාසය දිනාගත් බැවිනි.

එහෙත් ඌව වෙල්ලස්ස පෙදෙස්හි 1817 දී ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව කැරලි හටගත් කල්හි මොහු තුළ සැඟවී පැවැති ජාතික හැඟීම් ඉස්මතු වූයේය. හේ සියලු තනතුරු අතහැර දමා කැරලිනායක [[දොරේසාමි]] (බ.) ද කැරැල්ල මෙහෙයවූ කැප්පෙටිපොළ නිලමේ ද ඇතුළු ජාතික වීරයන් හා එක්ව පුරෝගාමීව සටන් කළේය. දොරේසාමි විසින් මොහු මාතලේ දිසාවේ හැටියට පත් කරන ලදි. ඇල්ලේපොළ කැරලිකරුවකට එක්වීම ගැන කිපුණු ඉංග්‍රීසීහු ඔහු රාජඋදහසට ලක්වූවකු බවත් ඔහු අල්ලා දුන් කෙනකුට රික්ස් ඩොලර් (පතාග) දහසක් දෙන බවත් දන්වා ආඥාපත්‍ර නිකුත් කළහ.

සිංහලයන්ගේ අවාසනාවකට මෙන් කැරලි නායකයන් අතුරෙන් පළමුවෙන් ම ඉංග්‍රීසීන් අතට පත්වූයේ ඇල්ලේපොළ නිලමේය. 1818 ඔක්තෝබර් 6 වැනි දින, වයෝවෘද්ධ වුව ද කාර්‍ය්‍යශූර ඇල්ලේපොළ තම කුමාරිහාමි ද සමග උඩදුම්බර ගම්පහ කෝරළේ බඹරබැද්ද අසල දී ලෙෆ්ටිනන්ට් බ්‍රවුන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලදි. එකොළොස් දිනකට පසු යුද්ධාධිකරණය ඉදිරියට පමුණුවන ලද මොහුට මරණීය දණ්ඩනය නියම විය. දොරේසාමි යටතේ මාතලේ දිසාවේ හැටියට සේවය කිරීමත් ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමත් මොහුට විරුද්ධව ඉදිරිපත් කරන ලද මූලික චෝදනා විය. ඔක්තෝබර් මස 27 වැනි දින මහනුවර බෝගම්බර පිටියේ දී මොහු එල්ලා මැරීමට නියම කරන ලදි. එහෙත් එය මදිකමක් කොට සැලකූ මේ නිර්භීත පුද්ගලයා ආණ්ඩුකාරතුමාට පෙත්සමක් යවමින් සිංහල නීතියේ හැටියට තමාගේ හිස ගසා දමන ලෙසත් මෘතශරීරය කැබලිවලට කපා බලුකපුටන්ට ආහාර පිණිස දෙන ලෙසත් ඉල්ලා සිටියේය. අවසානය දක්වා ම වීරයකු ලෙස සටන් කළ මොහු කිසි පැකිලීමක් නොමැතිව වධකයාට ගෙල පෑවේ බලාසිටියවුන් විස්මයට පත්කරමිනි. ඔහුගේ ගෙලට ගැසු කඩු පහරින් වධකයාගේ මුවහත් කඩුව කැඩී ගිය බව වාර්තා වේ. ඔහුගේ අවසාන ඉල්ලීම ගැන කිසිත් නොතැකූ ඉංග්‍රීසීන් විසින් මෘතශරීරය වළලා දමන ලදි.

උඩරට රදලවරුන් අතුරෙන් ඉතාමත් ශූර විචක්ෂණ බුද්ධියක් ඇත්තකු ලෙස බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාර තුමා මොහු ගැන සඳහන් කොට ඇත.

ඇල්ලේපොළ කුමාරිහාමි ඉහගම පවුලට අයත් කාන්තාවක් වූවාය. රජු අණ පරිදි ඇගේ සැමියාගේ සියලු දේපළ රාජසන්තක කරනු ලැබූයෙන් ඈ ඉතා අසරණ තත්ත්වයකට පත් වූවාය. 1891 දී ඇති වූ වසූරි වසංගතයේ දී ඇල්ලේපොළ කුමාරිහාමි මිය ගියාය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්ල

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 09:23:10 GMT

'බදුලු දිස්ත්‍රික්කයෙහි යටිකිඳ කුඹල්වෙල කෝරළ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

බදුලු දිස්ත්‍රික්කයෙහි යටිකිඳ කුඹල්වෙල කෝරළයෙහි පිහිටි දර්ශනීය ස්ථානයකි. මෙය බටහිරින් සමනළ කන්දේ සිට නැගෙනහිරින් නමුණුකුළ වැටිය දක්වා අඛණ්ඩව විහිදි පර්වත වේදිකාවෙහි පවත්නා කපොලුවලින් එකකි. එහෙයින් ඇල්ල ඔස්සේ ගමන් මාර්ග ඇතිවීම පුදුමයක් නොවේ. උඩරට දුම්රිය මාර්ගයෙහි බණ්ඩාරවෙල සිට සැ. 8ක් පමණ ඔබ්බෙහි ද දෙමෝදර සිට සැ. 4ක් පමණ මොබ්බෙහි ද පිහිටි දුම්රිය ස්ථානය ඇල්ලය. බණ්ඩාරවෙල-පස්සර මහා මාර්ගය ඇල්ල ඔස්සේ වැටී ඇත. බණ්ඩාරවෙල සිට ඇල්ලට දුර සැ. 7, 1/2කි. කොළඹ සිට සැ. 126, 3/4කි. ඇල්ලෙන් ගිනිකොන දෙසට කිරිඳි ඔයේ දකුණු ඉවුර දිගේ [[රාවණා ඇල්ල]] (බ.) සමීපයට යා හැකි අඩි පාරක් ඇත. රාවණා ගුහාව ද මේ අසල පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 3,300ක් පමණ වූ ඇල්ලේ සිට කපොල්ල අතරින් දිස්වන ගිනිකොන පහත්බිම්වල මනස්කාන්ත දර්ශනය ද ඇල්ල හා අවට ප්‍රදේශයෙහි සුවදායක දේශගුණය ද නිසා මේ ස්ථානය විනෝද හා සංචාරක මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් වී තිබේ. මේ නිසා ප්‍රධාන පන්තියේ තානායම් පොළක් ද මෙහි පිහිටුවා ඇත. තැපැල් කන්තෝරුවක්, පොලීසියක් හා ඩිස්පැන්සරියක් මෙහි ඇත.

ඇල්ලේ කපොල්ලෙහි දක්නා අභිරාම සෞන්දර්‍ය්‍යයත් පරම ඖදාර්යයත් ඊට වඩා අසිරිමත් පරිද්දෙකින් සංකලනය කෙරෙන දර්ශනයක් මිහිපිට තවත් නැතැයි කීමට තරම් එමර්සන් ටෙනන්ට් මහතා ඇල්ලේ සිරියෙන් වශීකෘත විය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ලංකාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බේනියාව

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 09:16:34 GMT

'ගිනිකොන දිග යුරෝපයේ බෝල්කන් අර්ධද්වීපයෙහි පි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ගිනිකොන දිග යුරෝපයේ බෝල්කන් අර්ධද්වීපයෙහි පිහිටි රටකි. අද්‍රියාතික් මුහුදටත් ග්‍රීසියට සහ යුගෝස්ලාවියාවටත් මැදිව පිහිටා ඇති මෙය දිගින් සැ. 140කි; පළලින් සැ. 60කි; ප්‍රමාණයෙන් ව.සැ. 11,097කි.

ඇල්බේනියානු ඇල්ප්ස් නම් වූ විශාල කඳු මේ රට පුරා පැතිරී ඇත. පටු ගංගා නිම්න සහ වෙරළබඩ තීරය හැර වෙනත් පහත් තැනිතලා ඇල්බේනියාවේ නැත. කඳු සියල්ල ම යුරෝපීය නව නැමිකඳු පංක්තියට අයත්ය. ප්‍රධාන වශයෙන් හුනුගලින් යුත් මේ කඳු වයඹ සිට ගිනිකොන දිගට විහිදෙයි. මුහුදින් ඈත්ව පිහිටි උතුරු කඳුකරෙහි හැර මුහුදට වඩා ළංව පිහිටි සෙසු කඳුකර කොටස්වල පේලියසොයික ශල්ක බහුලය. හිම යුගයේ දී දැඩිව ඛාදනය වී ඇති බවට සලකුණු ඇති මේ ප්‍රදේශයෙහි සාමාන්‍ය උස අඩි 6,500-7,500කි. අඩි 7,933ක් උසැති ටොමොර් කන්ද ඇල්බේනියාවේ උස ම ශිඛරය වේ. මේ ප්‍රදේශයෙහි භූ-චලන ඉතා බහුල වශයෙන් ඇති වී තිබේ. කඳු ප්‍රදේශයෙහි දී ඩ්රීන්, ෂ්කුම්බි, සෙමෙනි, වියෝසේ ආදි ගංගා සියල්ල ම මේ භූචලන නිසා ඇති වී තිබෙන පටු ගැඹුරු නිම්නවල ගලන අතර උතුරු ඇල්බේනියාවේ ස්කූටාරි විලත් නැගෙනහිර ඇල්බේනියාවේ ඕක්‍රිඩ් සහ ප්‍රෙස්පා විලුත් ඒ හේතු වෙන් ම ඇති වී තිබෙන ද්‍රෝණිවල පිහිටා තිබේ. මේ විල් අවට පහත් බිම් ඇල්බේනියානු ඇල්ප්ස් හරහා ගමනාගමනයට උපකාරී වේ. ඕක්‍රිඩ් විලෙන් පටන්ගෙන උතුරට ගලන බ්ලැක් ඩ්රීන් ගඟ, යුගෝස්ලාවියාවෙන් දකුණට ගලන වයිට් ඩ්රීන් ගඟ හා එක් වීමෙන් සෑදෙන ඩ්රීන් ගඟ ඇල්බේනියාවේ ප්‍රධාන ගංගාවයි.

තැනිතලාවේ දී දෙකට බෙදෙන මේ ගඟෙන් අත්තක් ලෙෂ් නගරය අසල දී ද අනෙක් අත්ත ස්කූටාරි විලෙන් නික්මෙන බොයානා ගඟට එක්වී ද අද්‍රියාතික් මුහුදට වැටේ. ෂ්කුම්බි ගඟ ඕක්‍රිඩ් විල අසලින් ද වියෝසේ ගඟ ග්‍රීසියේ පින්ඩස් කඳුවලින් ද පටන් ගනී.

වෙරළබඩ තීරය, විශේෂයෙන් ගංගාවලින් තැන්පත් වී ඇති දියළු පසින් ගොඩනැඟී ඇත්තේය. වගුරු සහිත තැනිතලාවක් වූ එහි දකුණු කොටසට වඩා උතුරු කොටස පළල්ය. දකුණු ඇල්බේනියාවේ වලෝනා නුවර සමීපයෙහි වෙරළබඩ ප්‍රදේශය හුනුගලින් සැදුණු හෙල්වලින් ගහනය. කඳු අතර පිහිටි පටු නිම්න සාරවත් පසින් යුක්තය.

දකුණු වෙරළාසන්න පෙදෙස්වල මධ්‍යධරණී දේශගුණයක් පවත්නා අතර අභ්‍යන්තර පෙදෙස්වල කඳු නිසා දේශගුණය වෙනස් වේ. කඳුකරය වඩා සිසිල්ය, වර්ෂාධිකය, හිමබරය. එහෙත් සාගරික බලපෑම පවතින වෙරළාසන්න පෙදෙස් ඉහළ කඳු ප්‍රදේශවලට වඩා ගොවිතැනට යෝග්‍යය. මෙහි නියම මධ්‍යධරණී පැළෑටි වැඩෙන අතර මධ්‍යම ඇල්බේනියාවේ ඕක් ආදි ගස් ද නැගෙනහිර උස් කඳු බෑවුම්වල කේතුධර වනාන්තර ද වැවේ.

ඇල්බේනියාවේ ජනගහනයෙන් 80%ක් ගොවි කර්මාන්තයෙහි යෙදී ඇති නමුත් රටට අවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය රාශියක් පිටරටවලින් ගෙන්වා ගනු ලැබේ. ඇල්බේනියාවේ සෑම තැන ම ඉරිඟු වචන අතර තිරිඟු දකුණු ඇල්බේනියාවට සීමා වෙයි. මධ්‍යධරණී තැනිතලාවෙහි මිදි, ඔලිව් සහ දොඩම් ආදි පලතුරු ඉතා සරුවට වැවේ. සුළු වශයෙන් දුම්කොළ ද වවන නමුත් සුරුට්ටු සිගරැට් ආදිය සෑදීමට අවශ්‍ය දුම්කොළ පිටරටවලින් ගෙන්වා ගනු ලැබේ. කඳුබිම්වල ඇති කරන බැටළුවන්ගෙන් කේජු සෑදීම සඳහා කිරි ලබාගනිති. මෙහි ගවයන් ඇතිකිරීම ද කෙරේ.

විශාල ඛනිජ ධනයක් ඇති ඇල්බේනියාවේ ඛනිජ තෙල්, ගල් අඟුරු, ඇස්පැල්ට් සහ ක්‍රෝමියම් බහුලව නිපදවනු ලැබේ. ප්‍රධාන ඛනිජ තෙල් ආකර පිහිටා ඇත්තේ රටෙහි දකුණු අර්ධද්වීපයෙහි පිහිටි කුසොවේ ආදි පළාත්වලය. ටිරානා, ටෙපෙලෙනි සහ කොරිට්සා ප්‍රධාන අඟුරු ආකර පිහිටා ඇති ස්ථානය. තඹ, නිකල්, රන්, ආසනික් සහ සල්පර් ද මේ රටෙහි තිබේ.

ඇල්බේනියාවේ කාර්මික දියුණුවක් ඇති වූයේ දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසුවය. ස්කූටාරිහි පිහිටි සිමෙන්ති කර්මාන්තය රටේ ඉතා ම වැදගත් කර්මාන්තයයි. පිටි ඇඹරීම, කේජු සෑදීම, බීර පෙරීම ආදි කර්මාන්ත ද මෙහි වැදගත්ය. ඛනිජ තෙල්, කේජු, බිත්තර, දැව, සම් සහ ලොම් ඇල්බේනියාවෙන් පිටරට යවන ප්‍රධාන ද්‍රව්‍යයි. රෙදිපිළී, යන්ත්‍රෝපකරණ ආදි ද්‍රව්‍ය රාශියක් වැඩි වශයෙන් ඉතාලියෙන් ගෙන්වනු ලැබේ. ජලවිදුලි බලය නිපදවන ස්ථාන හතරක් පමණ ඇල්බේනියාවේ ඇත.

මෙහි ජනගහනය (1960) 1,625,000කි. ඉන් 70%ක් පමණ මුස්ලිම්වරුය; සෙස්සෝ ක්‍රිස්තු භක්තිකයෝය.

ඇල්බේනියාවේ ගමනාගමන පහසුකම් පවත්නේ මඳ වශයෙනි. එහි දුම්රිය මාර්ග දෙකකි. ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරන මාවත් දුර්වල තත්වයක පවතී.

මෙහි අගනුවර ටිරානා (130,000) ය. එහි කපු, දුම්කොළ ආදිය ආශ්‍රිත කර්මාන්ත පවතී. ෂ්කෝඩර් (ස්කූටාරි-41000) පැරැණි බලකොටුවකි; කෝර්දෙ (34,000) කඳුකරයෙහි පිහිටි වෙළඳ නගරයකි. ඓතිහාසික නගරයක් වන දුරෙස් (දුරාත්සෝ-32,000) ධාන්‍ය, ඔලිව් තෙල් සහ දුම්කොළ පිටරට යවන තොටකි. විලෝනා (වාලෝනා - 33,000) ඇල්බේනියාවේ ධීවර කර්මාන්ත මධ්‍යස්ථානය වන අතර ප්‍රධාන තොට ද වේ. ඛනිජ තෙල් පිටරට යැවෙන්නේ මෙයිනි.

සෙග් සහ ටොස්ක් යන පැරැණි මධ්‍යධරණී ගෝත්‍රවල වාසභූමිය වූ ඇල්බේනියාවෙහි ක්‍රිස්තු ධර්මය ද ඉස්ලාම් ධර්මය ද පැතිරිණි. ග්‍රීක, රෝම සහ ස්ලාව් බලපෑම්වලින් බොහෝදුරට මිදුණු මේ රට ගොත්, බයිසැන්ටීන, ස’බ් සහ තුර්කි යන ජාතීනට නතුව පැවැත්තේය. 1912 දී නිදහස ලැබුණ නමුත් ඉක්බිතිව ඇති වූ ස’බ් ආක්‍රමණය හේතුකොටගෙන 1917 දී යළිත් නිදහස් ප්‍රකාශනයක් කිරීමට සිදු විය. 1925-28 කාලයේ දී සමූහාණ්ඩුවක් වූ මෙය 1928 සිට එකොළොස් වසක් සොග් රජු යටතේ රාජාණ්ඩුවක්ව පැවැත්තේය. 1939 දී ඉතාලි හමුදාවට ද 1941 දී ජර්මන් හමුදාවට ද යටත් වූ මෙරට 1944 දී බ්‍රිතාන්‍ය-ග්‍රීක හමුදාවක් විසින් නිදහස් කරන ලදි. ඇල්බේනියාව 1946 දී සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයක් බවට පත්විණි. II ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු එන්වර් හොක්සාගේ නායකත්වයෙන් කොමියුනිස්ට් සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයක් බවට පත් ඇල්බේනියාව 1962 දී සෝවියට් සංගමය හා භේදභින්න විය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-නැගෙනහිර යුරෝපය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ෆෙර්නාවෝ ද ඇල්බුකර්ක් (ආල්බුකෙර්ක)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 08:53:47 GMT

'කලක් ගෝවේ පෘතුගීසි ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි මෙතෙම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

කලක් ගෝවේ පෘතුගීසි ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි මෙතෙම ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් කපිතන් ජනරාල්වරයකු වූ ජෝර්දි ද ඇල්බුකර්ක්ගේ පියාය. මොහු ක්‍රි.ව. 1578 දී ලංකාවේ පෘතුගීසි හමුදාවේ සේනාපති ධුරයක් ද දැරුවේය. ඔහු මෙම ධුරයේ නව මසක් කටයුතු කෙළේය. ඔහුගේ අණ පරිදි පෘතුගීසි හමුදාව විසින් එක් පසකින් මීගමුව, හලාවත හා මාදම්පේ යන ප්‍රදේශ ද අනික් පසින් කළුතර, අලුත්ගම, වැලිතර, මග්ගොන, බේරුවල හා ගිංතොට යන ප්‍රදේශ ද විනාශ කරන ලද බව සඳහන් වේ. පෘතුගීසි හමුදාවන්ට මෙවැනි විනාශකාරී ක්‍රියාවන් කිරීමට අවස්ථාව ලැබුණේ එකල මායාදුන්නේ මහනුවර රාජ්‍යය සමඟ සටන් වැදී සිටි හෙයිනි.

1619 දී කොන්දේ ද රෙදොන්දුගේ මරණයෙන් හිස් වුණු ගෝවේ ප්‍රතිරාජ පදවියට ෆෙර්නාවෝ ද ඇල්බුකර්ක් පත් විය. කොන්ස්තන්තීනු ද සා යාපනේ රාජ්‍යය පෘතුගීසින් වෙනුවෙන් අයත් කර ගත් පසු එම රාජ්‍යයෙන් පහ කරන ලද සංකිලි කුමාරයා ගෝවට යවන ලද්දේ මොහුගේ පාලන සමයේ දීය.

1515 සිට ම පෘතුගීසීන්ට අයත්ව තිබුණු ඕර්මුස් බලකොටුව ඉංග්‍රීසින්ගේ ආධාර ඇතිව පර්සියානුන් ආපසු ලබා ගැනීම ඔහු ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි කාලයේ දී සිදු වූ වැදගත් සිද්ධියකි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ජෝර්දි ද ඇල්බුකර්ක් (ආල්බුකෙර්ක)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 08:48:46 GMT

'(Jorde de Albuquerque). කලක් ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් විජිතයන්හි ක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Jorde de Albuquerque). කලක් ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් විජිතයන්හි කපිතන් ජනරාල් ධුරයේ කටයුතු කළ මොහු 1619 දී ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි විජිතයන්හි ප්‍රතිරාජ ධුරයට පත් වූ [[ෆෙර්නාවෝ ද ඇල්බුකර්ක්]] (බ.) ගේ පුත්‍රයාය. තම පියා ප්‍රතිරාජ ධුරයට පත් වන අවස්ථාවේ ඔහු කොළඹ කපිතන් ධුරයක කටයුතු කළේය. පියාගේ ආධාරයෙන් ඔහුට 1620 දී ලංකාවේ කපිතන් ධුරය ලබා ගැනීමට හැකි විය. පාලනයෙහි දක්ෂකමක් නොදැක්වූ ඔහු සීමාන්තික ක්‍රියා හේතු කොටගෙන සුළු කලකින් ම මහජනයාගේ අප්‍රසාදයට පත් විය. ඔහු මරා දැමීමට පවා කුමන්ත්‍රණ කිහිපයක් වූ බව ක්වේරොස්ගේ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. ඔහුගේ පාලනයට විරුද්ධව පෘතුගීසි හමුදා අතර ද නොසන්සුන්භාවයක් පැතිර ගියේය. ඔවුහු ඇල්බුකර්ක්ට විරුද්ධව පෘතුගාලයේ පිල්ප් රජුට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළහ. කොන්ස්තන්තීනු ද සා කපිතන් ජනරාල් ධුරයෙන් ඉවත් කළ ආකාරය ගැන කළකිරී සිටි රජතුමාගේ නියමයන් අනුව ඇල්බුකර්ක්ට 1623 දී ලංකාවෙන් පිට වී යාමට සිදු විය.

ඔහුගේ පාලන සමයේ දී සිදු වුණු වැදගත් සිද්ධියක් වශයෙන් සැලකිය හැක්කේ කළුතර කොටුව ශක්තිමත් ලෙස ගොඩනැඟීම පමණි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

අල්පෝන්සු ද ඇල්බුකර්ක් (ආල්බුකෙර්ක)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 08:42:34 GMT

'(Alponso d'Albuquerque). (1453-1515). ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි බලය නියම වශ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Alponso d'Albuquerque). (1453-1515). ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි බලය නියම වශයෙන් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද්දේ අල්පොන්සු ද ඇල්බුකර්ක් විසිනි. 1503 දී ඔහු පළමුවෙන් ඉන්දියාවට පැමිණියේ කුඩා නාවික හමුදාවක අණදෙන නිලධාරියා ලෙසිනි. නාවික හමුදාවේ සිටිය දී ඔහු විසින් කරන ලද සේවාවන් ගැන පැහැදුණු පෘතුගීසි රජු විසින් ඇල්බුකර්ක් 1509 දී ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි පාලකයා වශයෙන් පත් කරන ලදි.

1510 දී ඔහු බීජාපූර් රාජ්‍යයෙහි වැදගත් වරායක් වූ ගෝව ලබා ගත්තේය. ගෝව නගරය පෙරදිග පෘතුගීසි පාලන මධ්‍යස්ථානය බවට පත් කරන ලද්දේ ඇල්බුකර්ක් විසිනි. නාවික බලය මගින් පෙරදිග පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැඟීම ඔහුගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථයක් විය. මෙ වැනි අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැඟීමේ දී ඕර්මුස්, ඒඩන් සහ මලක්කා යන ප්‍රදේශ පෘතුගීසි පාලනය යටතට ගත යුතු යයි හේ කල්පනා කළේය. 1511 දී මලක්කාව ද 1515 දී ඕර්මුස් ද අල්ලා ගැනීමට ඔහු සමත් වුව ද ඒඩන් අල්ලා ගැනීමට ඔහු ගත් ප්‍රයත්න දෙක ම අසාර්ථක විය. පෘතුගීසි බලය ස්ථිර වශයෙන් පිහිටුවීමේ දී පෘතුගීසි හා දේශීය මිශ්‍ර විවාහ සම්බන්ධකම්වල වැදගත්කම ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. පෘතුගීසි බලය එසේ ස්ථිර පදනමක් මත පිහිටුවීමෙහි ලා ඔහු විශාල සේවයක් කළ ද ඔහුට විරුද්ධ වූ බොහෝ දෙනෙක් පෘතුගීසි රාජ සභාවෙහි සිටියහ. 1515 දී ඔහු ගෝවේ දී මිය ගියේය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-පෘතුගාල ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බැද්ද

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 08:23:12 GMT

'[මෙලියොස්මා සිම්ප්ලිකිෆෝලියා - Meliosma simplicifolia (Roxb.) Walp]...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[මෙලියොස්මා සිම්ප්ලිකිෆෝලියා - Meliosma simplicifolia (Roxb.) Walp] ඇල්බැද්ද වනාහි සිනිඳු සුදු පොත්තක් සහිත තරමක් ලොකු ගසකි. ළපටි ශාඛාවල විශාල පත්‍ර කැළල් තිබේ. කොළ සරලය; අඟල් 5-12 දක්වා දිගය. කොළ නටුවේ පාදය මහත් වී තිබේ. කක්ෂීය සහ අග්‍රස්ථ සංයුක්ත ඒකාක්ෂවල (panicles) හටගන්නා ඉතා කුඩා මල් කහ පාටට හුරු සුදු පාටය. ඵලය අඟල් 1/4ක් පමණ දිග ඇති දිලිසෙන අෂ්ටිලයකි (drupe). එය දම්පාටය. ඇල්බැද්ද ලීය රතු පාටය; තරමක් තදය; සැහැල්ලුය; පහසුවෙන් පැළෙනසුලුය.

ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශයෙහි ඉහළ කොටසේ මේ ශාකය බහුලය. ඉන්දියාව හා බුරුමය යන රටවලත් මෙය වැවේ.

ඇල්බැද්ද සබියාසේ කුලයට අයත් ශාකයකි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බ'ටා

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 08:17:07 GMT

'බටහිර කැනඩාවේ පළාතකි. උත්තර අක්ෂාංශ 49° සහ 60°ත් බ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

බටහිර කැනඩාවේ පළාතකි. උත්තර අක්ෂාංශ 49° සහ 60°ත් බටහිර දේශාංශ 110° සහ රොකී කඳුවැටියේ දියබෙත්මත් අතර පිහිටියේය. එහි උතුරින් මැකෙන්සි පළාත ද නැගෙනහිරින් සස්කැච්චාන් පළාත ද දකුණින් මොන්ටානා ජනපදය ද බටහිරින් බ්‍රිතාන්‍ය කොලම්බියාව ද වෙයි. ප්‍රෙයරි පළාත්වලට බටහිරින් ඉතා ඈතින් පිහිටි මෙහි විශාලත්වය ව.සැ. 255,285කි.

ඇල්බ'ටාව පිහිටා තිබෙන්නේ උස් සානුවකය. පේලියොසොයික සහ ඛටිකා සමයන්ට අයත් පාෂාණවලින් යුත් රොකී කඳු පෙදෙස එහි උස් ම ප්‍රදේශයයි. ෆෝබ්ස් කන්ද (11,902') එහි උස ම ශිඛරය වන අතර ලයල්, ස'ඩග්ලස් ආදි කඳු කුළු හයක් අඩි 10,000 ඉක්මවා නඟියි. ගිනිකොනින් පිහිටි සයිප්‍රස් කඳුවැටිය ද මේ කඳු පන්තියට අයත්ය. උස නිසා ඇල්පයින් දේශගුණයක් ද එම භූ-දර්ශනයක් ද ඇති මෙහි දැකුම්කලු ජාතික අභයභූමි කීපයක් ද වෙයි. රොකී කඳු පාමුල ව.සැ. 12,000ක් පමණ විශාල ප්‍රදේශයක් වසා ඇති පාකඳු අඩි 3000 සිට අඩි 5000 දක්වා උසය. පාකඳුවලට නැගෙනහිරින් සහ විල් ප්‍රදේශයට දකුණෙන් ඇත්තේ වර්ග සැතපුම් 220,000ක් පමණ විශාල වූ ප්‍රෙයරි රැලිබිම් ප්‍රදේශයයි.

ස්මෝකි සහ ලිට්ල් ස්මෝකි ආදි අතු ගංගා සහිත පීස් ගඟ වයඹ දිග ඇල්බ'ටාවේ ද ඇතබස්කා ගඟ ඊසානදිග ඇල්බ'ටාවේ ද ප්‍රධාන ගංගාය. මධ්‍යම ඇල්බ'ටාව නැගෙනහිරට ගලන උතුරු සස්කැච්වාන් සහ බැට්ල් යන ගංගාවල ජලවහන ප්‍රදේශයයි. රෙඩ් ඩියර්, බෝ, ඕල්ඩ් මෑන් සහ දකුණු සස්කැච්වාන් යන ගංගා දකුණෙහි ප්‍රධානයි. උතුරෙහි පිහිටි කුඩා ස්ලේව්විල ඇල්බ'ටාවේ ඉතා ම විශාල මිරිදිය විලයි. ෆියර්ලස්, ගෝඩන්, ලාබිෂි, බීවර්හිල් සහ සලිවන් මෙහි ඇති තවත් කුඩා විල් රාශියෙන් සමහරකි. ප්‍රදේශය මහාද්වීපික ග්ලැසියර ඛාදනයට භාජන වීමෙන් මේ විල් සමූහය ඇති වී තිබේ.

භූ විෂමතාව මෙන් ම ප්‍රදේශයේ විශාලත්වය ද නිසා මෙහි දේශගුණය විවිධය. රොකී කඳුවලින් ආවරණය වී ඇති හෙයින් ශාන්තිකර සාගරික සුළං නොලබන ඇල්බ'ටාව සාමාන්‍යයෙන් වියළි ප්‍රදේශයකි. කඳු මුදුන්වල සා.වා.ව. 20"කි; තැනිතලා ප්‍රදේශවල 13” ඉක්මවනුයේ කලාතුරකිනි. වාර්ෂික හිමපතනය ද 30”-50” අතර වෙයි. ශීත සමශීතෝෂ්ණ කලාපික මහාද්වීපික දේශගුණයක් ඇති මෙහි ශීත ඍතුවේ උෂ්ණත්වය පැ. 10°-16° දක්වා ද ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පැ. 60°-64° දක්වා ද වේ. උෂ්ණත්වය මඳ නමුත් වර්ෂාව වැඩි උතුරෙහි ව.සැ. 86,000ක් පුරා පැතිරි කේතුධර වනාන්තර ඇති අතර, වර්ෂාව හිඟ දකුණු තැනිතලාව රළු තෘණවලින් වැසී ඇත.

ඇල්බ’ටාවේ ආර්ථික ආදායමෙන් අඩක් පමණ ගොවිකර්මාන්තයෙන් ලැබේ. මෙහි ප්‍රධාන වැවිල්ල තිරිඟුය. දකුණු තැනිතලාවේ ප්‍රධාන තිරිඟු මධ්‍යස්ථානය එඩ්මන්ටන්ය. ඕට්, බාර්ලි, ඇල්පැල්පා, හණ, අර්තාපල්, ට’නිප් සහ බීට් ද වවනු ලැබේ. ප්‍රධාන ගොවිබිම් ගිනිකොන කොටසෙහි ද උතුරෙහි පීස් ගංගා නිම්නයේ ද වෙයි. සතුන් ඇතිකිරීම ද ඇල්බ’ටාවේ වැදගත් කර්මාන්තයකි. ධාන්‍ය වවන ප්‍රදේශවල ඌරන් සහ ගවයින් ඇති කරනු ලබන අතර වියළි පාකඳුවල බැටළුවෝ ද මස් පිණිස විශාල ගව රංචු ද ඇති කරනු ලබති. දැව කර්මාන්තය කෙරෙන කේතුධර කැළෑවල වසන බීවර්, මිංක්, මස්ක්රැට්, අ'මින් ආදි සතුන්ගේ සිනිඳු ලොම් රැස්කිරීම ද ප්‍රධාන ආර්ථික ව්‍යාපාරයෙකි. විල්වල සහ ගංගාවල මසුන් ඇල්ලීම කරනු ලැබේ.

ඛනිජ ධනය අතින් පොහොසත් මෙහි, කැනඩාවේ ගල් අඟුරු ධනයෙන් 87%ක් ඇතැයි ද ලෝකයෙහි විශාලතම ඛනිජතෙල් නිධිය (ඇතබස්කා නිම්නයේ) ඇතැයි ද විශ්වාස කරනු ලැබේ. කැනඩාවේ භූමිවායු නිෂ්පාදනයෙන් 85%ක් ම ලැබෙන්නේ ද ඇල්බ’ටාවෙනි. ලුණු සහ තාරවැලි (tar sand) ද සිමෙන්ති සහ උළු කර්මාන්තය සඳහා මැටි වර්ග ද මේ පළාතේ ලැබේ. ධාන්‍ය වගාව සහ සතුන් ඇතිකිරීම බහුල වශයෙන් කෙරේ. තිරිඟු පිටි, සීනි, වෙඬරු සහ කේජු නිෂ්පාදනය කරන්නාවූ ද ටින් කෑම අසුරන්නාවූ ද කර්මාන්තශාලා මෙහි සුලභය. ඒ අතර ම ඛනිජ තෙල් ශෝධනාගාර ද ලොම්, දැව සහ කඩදාසි කම්හල් ද ඇල්බ'ටාවේ තිබේ. කැල්ගරි සහ එඩ්මන්ටන් ප්‍රධාන කාර්මික නගරය.

මේ පළාත මැදින් ‘කැනේඩියානු-පැසිෆික්’ සහ ‘කැනේඩියානු ජාතික’ යන ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ග දෙක ම දිවෙයි. තවත් දුම්රිය මාර්ග සහ මහාමාර්ග සෑහෙන ප්‍රමාණයක් ඇති මෙහි ජලමාර්ග ද වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර අහස් ගමනාගමනය දියුණු වෙමින් පවතී. රොකී කඳුකරය හරහා වැටී ඇති යෙලෝ හෙඩ් (3,729’), කිකිං හෝස් (5,339’) සහ ක්‍රෝස් නෙස්ට් (4,416’) යන කපොලු ගමනාගමනය අතින් සැලකිය යුතුය.

‘හඩ්සන් බේ’ වෙළඳ සමාගම මගින් 1870 දක්වා ද කැනඩා ඩොමීනියන් රාජ්‍යය මඟින් 1882 දක්වා ද පාලනය වුණු මේ පළාත කැනේඩියානු-පැසිපික් දුම්රිය මාර්ගය තැනුණු පසු (1886) ගව පාලනය, තිරිඟු වගාව සහ ආකර කර්මාන්තය නිසා විශේෂයෙන් දියුණු විය. එය ඩොමීනියන් පළාතක් වශයෙන් පිළිගනු ලැබුවේ 1905 දීය.

ඇල්බ'ටාවේ ජනගහනය (1961) 1,311,944කි. මධ්‍යම සහ දකුණු පළාත් ජනාධිකය. එඩ්මන්ටන් (281,027) මෙහි අගනුවරය. පාලක, කාර්මික සහ ආධ්‍යාපනික මූලිකත්වය ද ඊ සතුය. ගව පාලන හා මස්සැපයුම් මධ්‍යස්ථානය වන කැල්ගරි (249,641) නගරය තෙල් සමාගම්වල ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානයකි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-කැනඩාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බර්ටස් මැග්නස් (මහා ඇල්බට්)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 07:47:17 GMT

'(1200?-1280). මධ්‍යතන යුගයේ යුරෝපයේ විසූ උගතුන් අතර වි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1200?-1280). මධ්‍යතන යුගයේ යුරෝපයේ විසූ උගතුන් අතර විශිෂ්ට ස්ථානයක් ලත් ජර්මන් ජාතික ක්‍රිස්තියානි පණ්ඩිතවාදී හෙවත් ස්කොලාස්ටික දාර්ශනිකයෙකි. ස්වෝබියාවේ රදල පවුලක උපන් මොහු 1223 දී ඩොමිනිකන් නිකායට බැඳුණේය. දර්ශනයට හා දේව ධර්මයට පමණක් සීමා නොවූ ඔහුගේ දැනුම වෛද්‍ය විද්‍යාව, භූගෝල විද්‍යාව, සත්ව විද්‍යාව, උද්භිද විද්‍යාව, නක්ෂත්‍රය ආදි නවීන විද්‍යාවන්හි ද පැතිර සිටියේය. ඇරිස්ටෝටල්ගේ දර්ශනය ඉතා උනන්දුවෙන් හදාළ ඔහු එම දර්ශනයේ අරාබි විවරණ ද උගත්තේය. මෙසේ ඔහු තම කාලයේ ජීවත් වූ විවිධ විෂයගත පෘථුල දැනුමකින් හෙබි මහ පඬුවා විය.

කලක් පැරිස් විද්‍යාලයෙහි දේවධර්මය හා දර්ශනය ඉගැන්වීමෙහි නිරතව සිටි ඇල්බර්ටස් ඉන්පසු කොලෝන්හි ‘ස්ටූඩියුම් ජෙනරාලේ’ ආයතනය හෙවත් විශ්වවිද්‍යාලය සංවිධානය කරනු වස් එහි ගියේය. සුප්‍රසිද්ධ කතෝලික දාර්ශනික තෝමස් ඇක්වයිනාස් මෙහි දී ඇල්බර්ටස් යටතේ උගත්තේය. ඇලබර්ටස් කලක් ඩොමිනිකන් නිකායේ බිෂොප් පදවියක් ද දැරීය.

මහා ඇල්බට්ගේ කෘති අතර ‘සුම්මා තියොලොජියායි’ (Summa Theologiae) නම් වූ දේවධර්ම සංග්‍රහය ප්‍රධාන තැන ගනී.

ඇරිස්ටෝටල්ගේ සෑම කෘතියක ම අරුත් පහදමින් විවරණ කළ මධ්‍යකාලීන එක ම පඬුවා වශයෙන් ද මොහු ප්‍රකටය.

1280 දී පරලෝසැපත් වූ මෙතෙම 1931 දී පාප්තුමා විසින් සාන්තුවරයකු හැටියට ප්‍රකාශ කරනු ලැබීය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ආගමික දාර්ශනිකයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බනි (2)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 07:40:11 GMT

'ඕස්ට්‍රේලියාවේ නැව් තොටකි. බටහිර ඕස්ට්‍රේලිය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඕස්ට්‍රේලියාවේ නැව් තොටකි. බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ නිරිත දිග කෙළවරේ කිං ජෝජ් තුඩුවේ පිහිටා තිබේ. ෆ’ත් නගරයේ සිට දුම්රියෙන් සැ. 352කි. ජනගහනය (1961) 10,526කි. වැඩි වශයෙන් ම කළුගලින් යුත් මේ ප්‍රදේශයේ මුහුදු තීරය මෑත කාලවල දී ගිලාබැස තිබේ. එහෙයින් ම විශාල බොකු ඇති වී තිබේ.

දීර්ඝ කාලයක් ම මෙම වරාය ඕස්ට්‍රේලියාවත් එංගලන්තයත් අතර තැපැල් සේවය සඳහා භාවිත විය. ඒ සඳහා දැන් ෆ්‍රීමැන්ටල් යොදාගෙන ඇති නමුත් දකුණු අප්‍රිකාවෙන් තැපැල් ගෙන එන යාත්‍රා දැනුදු පැමිණෙන්නේ මේ වරායටය.

දිස්ත්‍රික්කයේ දේශගුණය බෙහෙවින් සෞම්‍යය; දර්ශනය චමත්කාරය. විනෝදකාමීන්ගේ හා සනීප ගැනීමට පැමිණෙන්නවුන්ගේ මධ්‍යස්ථානයක්ව ඇත්තේ එහෙයිනි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බනි (1)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 07:36:50 GMT

'ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් යෝක් ජනපදය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් යෝක් ජනපදයෙහි අගනුවරයි. නිව් යෝක් නගරයට සැතපුම් 140ක් පමණ උතුරෙන් හඩ්සන් ගඟබඩ පිහිටි මේ නගරය බටහිරින් පිහිටි විල් ප්‍රදේශයේ සිට මෝහෝක් නිම්නය ඔස්සේ ද උතුරේ පිහිටි සාන්ත ලෝරන්ස් නිම්නයේ සිට චැම්ප්ලේන් විල්බඩින් ද නැගෙනහිර (බොස්ටන්) වෙරළකරේ සිට ටාකොනික් කඳු හරහා ද දකුණේ පිහිටි නිව් යෝක් පුරප්‍රවරයේ සිට හඩ්සන් නිම්නය ඔස්සේ ද වැටී ඇති මහා මාර්ග සන්ධි වන ස්ථානයකි. මෙය ගුවන් තොටුපළක් සහ නැව් තොටක් වශයෙන් ද වැදගත්ය.

1624 දී ලන්දේසි වැසියන් විසින් පිහිටුවා ගන්නා ලද මීට 1686 දී නාගරික අයිතිවාසිකම් ලැබිණ. 1754 දී රතු ඉන්දියානුන් සහ ඉංග්‍රීසි විජිතවාසීන් අතර සාමකාමී සම්බන්ධයක් ඇති කළා වූ ද දකුණු ජනපදවල එක්සත්භාවය පිළිබඳ සැලැස්මක් පළමුවරට ඉදිරිපත් කළා වූ ද පළමු ජනපද සම්මේලනය මෙහි දී පැවැත්විණි. 1797 දී මෙය නිව් යෝක් ප්‍රදේශයේ අගනුවර වශයෙන් තෝරා ගනු ලැබිණි. නගරය වඩාත් දියුණු වූයේ 1825 දී හඩ්සන් ගඟ පංච මහා විල්වලට සම්බන්ධ කරන ඊරි ඇළ සහ උතුරින් එන චැම්ප්ලේන් ඇළ නිමවූවායින් පසුවය. ජාතික කෞතුකාගාරය, ස්කයිල් මාළිගය, නිව් යෝක් ජනපද අධ්‍යාපන ගොඩනැඟිල්ල සහ නගරශාලාව මෙහි ඇති ඇතැම් අගනා ගොඩනැඟිලිය. වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ නීති ශාස්ත්‍රය ද ඉතිහාසය සහ කලාව ද පිළිබඳ උසස් අධ්‍යාපනායතන මෙහි පිහිටුවා තිබේ.

කඩදාසි, රෙදිපිළී, ලෝහ, ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ රසායන ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ කර්මාන්ත මෙහි කරනු ලැබේ. නගරයේ ජනගහනය (1960) 129,726කි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බට් න්‍යැන්සා

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 07:24:22 GMT

'ඇල්බට් විල බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඇල්බට් විල]] බ.

ඇල්බට් විල

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 07:24:03 GMT

'(ඇල්බට් න්‍යැන්සා). දක්ෂිණ අක්‍ෂාංශ 1° 9′ හා 2° 17...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[ඇල්බට් න්‍යැන්සා]]). දක්ෂිණ අක්‍ෂාංශ 1° 9′ හා 2° 17′ ද නැගෙනහිර දේශාංශ 30° 30′ හා 31° 35' ද ආශ්‍රිතව අප්‍රිකානු සුවිභේද නිම්නයේ බටහිර ශාඛාවෙහි පිහිටි ව.සැ. 2,046ක් විශාල මිරිදිය විලකි. මෙය සැ. 100ක් පමණ දිගය; සැ. 22ක් පමණ පළලය. මෙහි සාමාන්‍ය ගැඹුර අඩි 30-40කි; ඉතා ම වැඩි ගැඹුර අඩි 55කි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2,000ක් ඉහළින් පිහිටි එහි බටහිර හා නැගෙනහිර ඉවුරු ඉතා ප්‍රපාතාකාරය. විල් ඉවුරෙහි කබිරෝ නම් ස්ථානයෙහි උණුදිය උල්පත් ඇත. වියළි ඍතුවේ දී එහි කරදිය උල්පත් ද මතු වේ.

එඩ්වඩ් විලේ සිට එන සෙම්ලිකි ගඟ දකුණින් ද වික්ටෝරියා විලේ සිට එන වික්ටෝරියා නයිල් ගඟ ඊසානින් ද මෙම විලට වැටේ. මෙහි උතුරු කොනින් පිටවන බාහ්ර්-එල්-ජෙබල් (සුදු නයිල්) නයිල් ගඟෙහි ප්‍රධාන ඉහළ ශාඛාවයි. භූචලන හා දේශගුණික කාරකයන්ගේ බලපෑමෙන් දෝ මෙම විල විශාලත්වයෙන් අඩු වී යන බව පෙනේ. සෙම්ලිකි, වික්ටෝරියා, නයිල් ආදි ගංගාවන්ගෙන් විලට ගලා එන මඩ නිසා එය ශීඝ්‍රව ගොඩ වීගෙන යයි. 19 වැනි ශතවර්ෂය අග දී වෙරළාසන්නව පිහිටා තුබුණු සමහර දූපත් මෙසේ තැන්පත් වන දියළු පස් නිසා දැන් වෙරළට ම ඈඳී ඇත. වර්ෂා කාලයේ දී සෙම්ලික් ගඟෙන් පමණක් තත්පරයකට ඝන සැතපුම් 700ක පමණ ජලස්කන්ධයක් ගලා එයි. විලට ගලා එන සම්පූර්ණ ජල ප්‍රමාණයෙන් 40%ක් පමණ වාෂ්පීභවනයට භාජන වේ. අවුරුදු පතා බාහ්ර්-එල්-ජෙබල් ගංගාව මගින් විලෙන් පිටවන ජල ප්‍රමාණය ඝන සැ. 2,426,500,000ක් පමණ වේ.

ඇල්බට් විල පළමුවෙන් ම සොයාගන්නා ලද්දේ කලින් ලංකාවේ අට අවුරුද්දක් ගත කොට මෙරට පිළිබඳව ග්‍රන්ථ දෙකක් ද පළ කළ සර් [[සැමුවෙල් වයිට් බේකර්]] (බ.) නම් ඉංග්‍රීසි ජාතික දේශගවේශකයා විසින් 1864 දීය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බට්රොස්

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 06:53:19 GMT

'ප්‍රෝසෙලාරිපෝමේස් (Procellariiformes) ගෝත්‍රයෙහි ඩයොමෙඩ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ප්‍රෝසෙලාරිපෝමේස් (Procellariiformes) ගෝත්‍රයෙහි ඩයොමෙඩයිඩෙ (Diomedeidae) කුලයට අයත් පක්ෂි විශේෂ 13කට මේ නාමය භාවිත කරනු ලැබේ. උතුරු අත්ලන්තික් සාගරය හැර අන් හැම සාගරයක ම මේ පක්ෂීහු වෙසෙති. එහෙත් උන් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ දක්ෂිණ අර්ධගෝලයෙහිය.

මුහුදු කුරුල්ලන් අතුරෙන් විශාලතම කුරුල්ලා ඇල්බට්රොස්ය. උගේ හොට දිගය, ශක්තිමත්ය; අග නැමී ඇත. හොට දෙපැත්තෙහි නළ වැනි නාස් පුට දෙකක් තිබේ. ඌට ජාලපාද තිබේ. ඒවා කොටය. මේ පක්ෂියාට පස්සා ඇඟිල්ලක් නොමැතියි. උගේ අත්තටු පටුය; ඉතා දිගය. විශාල ම ඇල්බට්රොස් වූකලි ඩයොමෙඩෙයා එක්සුලාන්ස් (Diomedea exulans) ය. උගේ පියාපත් දිග හැරිය විට එක් කොනක සිට අනෙක් කොනට අඩි 12ක් පමණ වෙයි. පියාසර කිරීමෙහි ඉතා දක්ෂ මේ කුරුල්ලෝ ගොඩබිමෙන් ඉතා ඈත මුහුදු මැද දී පවා දක්නට ලැබෙත්. උන් විඩා හැරීමට පවා මොහොතක්වත් නොනැවතී දින ගණන් නැව් පසු පස්සේ පියාඹා එනු දක්නට ලැබේ. පියාපත් නොසොල්වමින්, හුළං පාරවල පිහිටෙන්, උන්ට පැය ගණනක් අහසෙහි ගමන් කිරීමට පිළිවන. දැල්ලන් ආදි කුඩා මූදු සතුන් කා ජීවත් වන ඔවුහු නැව්‍වලින් ඉවතලන ආහාර ද්‍රව්‍යාදිය ද කති. උන් නිදන්නේ ජලය මතය. මස් ඇමුණු බිළී කොකුවල ආධාරයෙන් උන් අල්ලා ගැනීමට පිළිවන.

ඇල්බට්රොසයන් ගොඩබිමට එන්නේ බිත්තර ලෑමට පමණකි. ඔවුහු ඒ සඳහා ජනශූන්‍ය දූපතක් හෝ පාළු වෙරළක් හෝ තෝරා ගෙන සමූහ වශයෙන් එහි රැස්වෙති. මේ පක්ෂියා වරකට ලන්නේ එක බිත්තරයක් පමණි. කැදැල්ලක නොව බිම තබා රකිනු ලබන ඒ බිත්තරය ලොකුය; සුදුය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 06:08:15 GMT

'මුහ්න්දිරම් මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා අභයස...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

මුහ්න්දිරම් මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා අභයසිංහ විජයශ්‍රීවර්ධන හෙවත් මුල්ලපිටියේ රාළහාමි නමින් ප්‍රකට ග්‍රන්ථ විශාරදයෙකි, මහා කවියෙකි, ලේඛකයෙකි, පරිවර්තකයෙකි. තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන භාෂා පරිවර්තක ව සිටි. රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය කළ.

ඇල්බට් ද සිල්වා (බෙන්තොට)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 05:54:04 GMT

ඇල්බට් ද සිල්වා (බෙන්තොට)

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 05:52:44 GMT

'සිංහල සාහිත්‍යය පෝෂණය කරලීමට ප්‍රබල නවාංගයන්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

සිංහල සාහිත්‍යය පෝෂණය කරලීමට ප්‍රබල නවාංගයන් නිපැයූ විශිෂ්ට පඬිවරයෙකි. ඇල්බට් ද සිල්වා උපන්නේ 1866 ජූනි මස 27 වැනි දිනය. බෙන්තොට පහුරුමුල්ල වසමේ ගම්මුලාදෑනි ධුරය ඉසිලූ කංකානම් පතිරගේ දොන් අර්නෝලිස් ද සිල්වා ගුණසේකර මහතා ඔහුගේ පියාණෝය. අස්සල ආරච්චිගේ උංගෝ හාමිනේ නම් කාන්තාව මව වූවාය.

පිරිහෙමින් පැවති ධර්ම ශාස්ත්‍රාලෝකය පුනරුත්ථානයට පත් කිරීමේ පුරෝගාමී වූ මහා විද්‍යාස්ථානයන්ගෙන් එකක් වන වනවාස රජමහා විහාරය පිහිටියේ ඇල්බට්ගේ නිවසට නුදුරුවය. කුඩා ඇල්බට් ලංසි පල්ලිය නමින් එකල ප්‍රසිද්ධ වූ බෙන්තොට ද්විභාෂා පාසැලේ ඉගෙනුම ලබන ගමන් ම වනවාස පිරිවෙනෙහි එළු,පාළි, සකු හදාළේය. මේ භාෂා උගන්වන ලද්දේ ඇල්බට් හට අත්පොත් තැබූ වියත් කෝම්මල ඉන්දසාර හාමුදුරුවන් වහන්සේ සහ මහා පඬිවර යාත්‍රාමුල්ලේ ධම්මාරාම හාමුදුරුවන්වහන්සේ ද විසිනි. පෙරදිග භාෂාවන්ට අමතරව කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ විශේෂ ගුරූපදේශයන් ද කෝම්මල හාමුදුරුවන්ගෙන් ලැබීමේ වාසනාව ඔහුට හිමිවිය. උසස් ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනය සඳහා කෝට්ටේ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි අග්‍ර පාඨශාලාවට ඇතුළු වූ ඇල්බට් ලතින් භාෂාව පිළිබඳ විශේෂ දක්ෂකම් දැක්වූ බව කියනු ලැබේ.

ගැටවර වියේ දී ම බලපිටියේ උසාවියේ ලිපිකාරකමක් ලැබී එහි ගිය ඇල්බට් අවට විහාරාරාමවාසී උගත් භික්ෂූන්වහන්සේලාගේ ආශ්‍රය නිසා පෙරදිග භාෂා ශාස්ත්‍ර කෙරෙහි වඩ වඩාත් නැඹුරු වන්නට විය. කවි ගීත බඳිමින්, වෙසක් කැරොල් කණ්ඩායම් පුහුණු කරවමින් සිත්වූ පරිදි ගමෙහි ගතකළ නිවහල් ජීවිතය මඳ කලකට ම සීමාවූයේ නැගෙනහිර පස්දුන් කෝරළය කරවූ මුදලිඳුගේ කාර්යාලයෙහි ප්‍රධාන ලිපිකාර ධුරය භාර ගැනීමට සිදු වූ බැවිනි. එහි සේවයේ යෙදී සිටින ගමන් ම ශාස්ත්‍රීය කටයුතුවල ද ඔහු යෙදුණේය. එකල පළ වූ ප්‍රවෘත්තිපත්‍ර සඟරාදියට ඔහුගෙන් නිබඳව ම ලිපි සැපයුණේය.

කෝරළ මුදලි කාර්යාලයෙහි අවුරුදු කීපයක සේවයෙන් පසුව යළිදු බෙන්තොටට පැමිණි ඇල්බට් ශාස්ත්‍රීය ව්‍යාපාරයන්හි වඩාත් උනන්දුවෙන් නිරත විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් කොළඹ ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශක සමාගම් සියල්ල ම සමඟ පාහේ සම්බන්ධකම් ඇති විය. අවිවාහකව විනෝදකාමී ජීවිතයක් ගත කළ ඔහුට බොහෝ මිත්‍රයෝ වූහ. එකල ප්‍රසිද්ධියට පත්වැ සිටි ගිහි පැවිදි වියත්හු ඔහුගේ දැනුම මෙන් ම සමාජශීලී පැවතුම් ද අගය කළෝය. එබඳු හිත මිත්‍රයකු වූ සී. දොන් බස්තියන් මහතාගේ කර්තෘත්වයෙන් අරඹන ලද ‘දිනපතා ප්‍රවෘත්ති’ ‍පත්‍රයෙහි සහාය කතුවර පදවිය පැවරුණෙන් ඔහු කොළඹ පදිංචි විය.

ශාස්ත්‍රීය කටයුතු සඳහා කොළඹ සෑම ඉඩ පහසුවක් ම සැලසුණෙන් හේ ගද්‍ය පද්‍ය ග්‍රන්ථ නිර්මාණය, ඉංග්‍රීසි ග්‍රන්ථ පරිවර්තනය, සඟරා සංස්කරණය හා ශාස්ත්‍රීය වාද විවාදයන්ට සහභාගිවීම යනාදියෙහි ද මුළු විවේක කාලය ම යෙදවූයේය. කොළඹ අවුරුදු කීපයක් ගත කළ පසු යළිදු කෝරළ මුදලි කාර්යාලයක ප්‍රධාන ලිපිකරු තනතුර භාරගැනීමට ඔහුට සිදු විය. කාර්යාලය පිහිටියේ උතුරු අලුත්කූරු කෝරළයේ මිනුවන්ගොඩට නුදුරු වූ අඹගහවත්ත නම් පියසේය. එහිදු අවශ්‍ය විවේකය හා ධෛර්‍ය්‍ය ගැන්වීම ද නොඅඩුව ම ලැබුණෙන් ග්‍රන්ථකරණයෙහි මෙන් ම සමාජ සේවයෙහි ද ඉමහත් උනන්දුවෙන් නිරත විය.

1918 අවුරුද්දේ ලංකාව පුරා පැතිරී ගිය භයානක වසංගත උණ රෝගය අඹගහවත්ත ද ගිලගත්තේය. අසරණ අසල්වාසීන් සුවපත් කරනු සඳහා දිවා රෑ වෙහෙසුණු ඔහුට රෝ රකුසාගෙන් ගැලවීගත නොහැකි විය. අසනීපය අතිශයින් උත්සන්නව තිබිය දී ද මේ රසිකයා උත්සාහවත් වූයේ තමා පරිවර්තනය කරමින් සිටි ලෝක ඉතිහාස ග්‍රන්ථය අවසන් කරලීමටය. එහෙත් එහි නිමාවක් දැකීමට පෙරාතුව ම වර්තමාන සාහිත්‍ය යුගයෙහි පුරෝගාමියකු වූ ඒ සාහිත්‍යධරයා 1919 ජනවාරි 30 වැනි දින පරලෝ සැපත් විය. සමකාලීන අනෙක් වියතුන් නොදුටු නොසිතූ නවමංවලින් භාෂාව පෝෂණය කිරීමෙහි උත්සාහවත් වූ ඔහු පළමුවරට සිංහල සාහිත්‍යයට නවකථාව ඇතුළු කෙළේය. එසේ ම පළමුවරට කවියට ම කැප කළ සඟරාවක් ආරම්භ කෙළේය. එමතු ද නොව පළමුවරට ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයක් සිංහලට පරිවර්තනය කෙළේය. ඇල්බට් ද සිල්වා විසින් සම්පාදිත සාහිත්‍ය කෘති ගණනින් පනසක් පමණ වෙයි. පද්‍යය, ගද්‍යය, නාට්‍යය, ප්‍රබන්ධය, පරිවර්තනය, සංස්කරණය, කාලීන සංග්‍රහය, වාදය යනුවෙන් ඒවා කොටස් අටකට බෙදිය හැකි ය. ඇල්බට් ද සිල්වාගේ නාමය අමරණීය වීම සඳහා ඔහුගේ ප්‍රබන්ධ හා පරිවර්තන ම ප්‍රමාණවත්ය.

ඔහුගේ මුල් ම කෘතිය වන පන්දුකෙළිය පළ වූයේ 1888 දීය. විමලා, ආදර හසුන, සිරිබරී සහ වෙසක් දූතයා නම් නවකථා සතරකි. ඔහුගේ ප්‍රථම නවකථාව වූ 1892 අප්‍රියෙල් මාසයේ ප්‍රසිද්ධ කරන ලද විමලා සිංහල සාහිත්‍ය වංශයේ මුල් ම නවකථාවකි. ඇරේබියන් නයිට්ස් නම් මහා ග්‍රන්ථයේ සංක්‍ෂිප්ත සිංහල පරිවර්තනය වන අරාබිනිශොල්ලාසය එතෙක් මෙතෙක් ඇති වූ පරිවර්තන අතුරෙහි උසස් ම තැනක් ගන්නේය. එහි පළමුවැනි කාණ්ඩය මුද්‍රණය වූයේ 1892 දීය.

ඔහුගේ වෙනත් කෘතීහු නම් බෙන්තොටලකර, වොලන්ටියර් කඳවුර, කෙළිකව් මල්දම, කව්මිණි කළඹ, සූකරජාතක කාව්‍යය, අනිත්‍ය දර්ශනය, ගණිතගැටය, රොස්ලින් කතාව, රොමියෝ ජුලියට්, සුරාසොඬ චරිතය, විබත්කව, ගණිතගර්භ කාව්‍යය, මහාබාරස පාදය සහ ශුභ මඟුල් සාන්තිය, රතිරත්නය, රොම්ලින් කතාව, අභිනව ස්වප්න මාලය, බටකුරුලු සන්දේශය, කොරවක් සන්දේශය, වැහිළිහිණි සන්දේශය, මලිති සන්දේශය, රේරු සන්දේශය, වියොවග සිතුමිණ, වෙසක් තොරණ, වෙසක් තුටු පඬුර, වෙසක් කව් මල්දම, ගුණරුවන, සර්වඥ චරිතය, රාය සහ අජපායි, සිංහල රාජමාලා, සුභාෂිත දර්ශනය, දළදාවත, ගව විලාපය, ගෝ ඝාතකයන්ගේ ප්‍රීති ඝෝෂාව, ඔවදන් කිරුළ, රසබස්, කව්තුටුපඬුර, ඇනී බැසැන්ට් චරිතය, හර්කියුලස් චරිතය, අලගියවන්න චරිතය, හියුගෝ මුනීන්ද්‍ර චරිතය, මීරිපැන්නේ ධම්මරතන චරිතය යන මොව්හුයි.

ගණදෙවි හෑල්ල, වදන්කවිපොත, සුභාෂිතය, සිංහල විමාන වස්තු ප්‍රකරණය, මහසොහොන් සමයම, මකරධ්වජය, නීලකොබෝ සන්දේශය, සුරාසොඬ සන්දේශය, කිරල් සන්දේශය, මොරතොට වත, හරිච්චන්ද්‍ර කතාව, සින්න මුත්තු කතාව, මහහටන යන ග්‍රන්ථයන්ගේ සංස්කරණ ද කව්මිණි නිදන, පුස්තකාලය, විවේක කාලය, බෞද්ධ සංග්‍රහව යන සඟරා ද පණ්ඩුකාභය, හරිස්චන්ද්‍ර, අලිබබා, යන නාට්‍ය ද ඉඳුරු වාදය, සිරිත්මල්දම් වාදය, වරඟන වාදය, ලංකා වර්ණනා වාදය යන වාද ලිපි ද ඇල්බට් ද සිල්වා මහතාගේ කෘතීන් අතර වේ.

(කර්තෘ: [[මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා]])

ඇල්බට් (වල්ලභ) කුමාරයා

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 03:27:21 GMT

'(Albert, Prince Consort) (1819-1861). ෆ්රැන්සිස් චාල්ස් ඕගස්ටස් ඇල්බ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Albert, Prince Consort) (1819-1861). ෆ්රැන්සිස් චාල්ස් ඕගස්ටස් ඇල්බට් එම්මානුවෙල් හෙවත් ඇල්බට් කුමාරයා එංගලන්තයේ වික්ටෝරියා මහාරාජිනියගේ වල්ලභ කුමාරයාය. ජර්මනියේ සැක්ස්-කෝබර්ග්-ගෝතාහි ආදිපාදයාගේ ද්විතීය පුත්‍ර වූ මෙතෙම වික්ටෝරියා රැජින හා විවාහප්‍රාප්ත වූයේ තම විසිඑක්වැනි වියේ (1840) දීය.

ඇල්බට් කුමරු විදේශිකයකු වීම නිසා ඉංග්‍රීසිහු මුල දී ඔහු ගැන සැකයෙන් පසු වූහ. බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවෙන් ද ඔහුට යම් යම් අවහිරකම් ඇති විය. එහෙත් නුවණින් ක්‍රියා කළ හෙතෙම ක්‍රමයෙන් ඉංග්‍රීසින්ගේ සිත් දිනාගැන්මෙහි සමත් විය. ඇල්බට් කුමරා 1847 දී කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙහි කුලපති පදවියෙන් ද පුදනු ලැබීය. ඔහුට ‘රාජ වල්ලභ කුමාරයා’ යන නාමය නියම වශයෙන් පිරිනමනු ලැබුයේ 1857 දීය. රාජ්‍ය පාලන කටයුතුවල දී හේ රැජිනට මඟ පෙන්වීය; කිරීටයට අයත් ආණ්ඩු බලය තහවුරු කිරීමෙහි ලා රැජින හා එක්ව ක්‍රියා කෙළේය. විදේශ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ උවදෙස් රැජිනට බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් විය.

විද්‍යාවේ හා කලාවේ දියුණුව ගැන උනන්දු වූ ඔහු 1861 දී ජාත්‍යන්තර ප්‍රදර්ශනය පිළිබඳව ප්‍රාරම්භ කටයුතු කරමින් සිටිය දී ආතුරව වින්ඩ්සර් මාළිගයේ දී කලුරිය කෙළේය. ඇල්බට් කුමරු සිහිවීම පිණිස ලන්ඩන්හි සුප්‍රසිද්ධ ඇල්බට් ශාලාව, ඇල්බට් ස්මාරකය ආදිය ඉදිකොට ඇත. ජීවිත බේරීමේ වීරක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් පිරිනැමෙන ඇල්බට් පදක්කම ද ඔහු සිහි කිරීම අරභයා ඇති කරන ලද්දකි.

ඇල්බට් කුමාරයාගේත් වික්ටෝරියා රැජිනගේත් පුත්‍ර එඩ්වඩ් කුමාරයා වික්ටෝරියා රැජිනගේ ඇවෑමෙන් එඩ්වඩ් VII නමින් රජ විය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-එංගලන්ත ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇල්බට් I

Senasinghe — Thu, 22 Oct 2026 03:21:21 GMT

'(1875-1934). බෙල්ජියානු රජෙකි. ලියෝපෝල්ඩ් II රජුගේ සොහ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1875-1934). බෙල්ජියානු රජෙකි. ලියෝපෝල්ඩ් II රජුගේ සොහොවුරා වූ ෆ්ලාන්ඩර්ක්හි කවුන්ට්වර පිලිප්ගේ (1837-1905) දෙවැනි පුත්‍රයාය. තම දෙටු සොහොවුරු බෝද්වැංගේ (Baudouin) ඇවෑමෙන් 1891 දී කිරුළට අනුමාන උරුමක්කාරයා වූ ඇල්බට් 1909 දී ලියෝපෝල්ඩ් IIගේ අභාවයෙන් පසු බෙල්ජියමේ රජ බවට පත් විය. ඔහු කුඩා කල දී ම මනා යුද පුහුණුවක් ලද්දේය. රාජ්‍යප්‍රාප්තියට පෙර බොහෝ සෙයින් විදේශ සංචාරය කළ ඔහු 1900 දී බැවේරියාවේ ආදිපාදවරිය වූ එලිසබෙත් කුමරිය හා විවාහ විය. ඔවුන්ට ලියෝපෝල්ඩ්, (පසුව ලියෝපෝල්ඩ් III රජු) චාල්ස්, මාරි-ජෝසේ යයි දරුවෝ තිදෙනෙක් වූහ. 1914 අගෝස්තු 4 වැනි දා ජර්මන්වරුන් බෙල්ජියන්වරුන්ගේ අපාක්ෂිකභාවය ගැන නොසලකා බෙල්ජියම ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ ඇල්බට් I රජ ඔවුන්ට විරුද්ධව නැඟී සිටියේය. පළමු ලෝක සංග්‍රාමය අවසන් වන තුරු ම ඔහු ස්වකීය යුද හමුදාවේ ප්‍රධාන අණ දෙන නිලධාරියා වශයෙන් කටයුතු කෙළේය. 1918 දී මිත්‍රපක්ෂය ජයගැනීමෙන් පසු ඔහු යුද බිමින් තම අගනුවර වෙත පැමිණියේය.

ඇල්බට් රජ උදාර චරිතයක් හා ප්‍රියංකර ගතිගුණ ඇත්තකු වශයෙන් මුළු යුරෝපය පුරා පතළ කීර්තියක් ඉසුලූවෙකි. හැම විට ම රටවැසියන්ගේ යහපත උදෙසා කටයුතු කළ ඔහු රටේ ආර්ථික හා කාර්මික සංවර්ධනය පිණිස තම මුළු කාලය ම යෙදීය. ඔහු රටේ අධ්‍යාපනය හා කලා ශිල්ප දියුණු කිරීමෙහි ද උත්සුක විය; විද්‍යා පර්යේෂණ සඳහා ජාතික අරමුදල් ඇති කිරීමට අනුබල දුන්නේය. යුද්ධය නිසා ආපදාපන්නව පැවති බෙල්ජියම නඟා සිටුවනු පිණිස සභාග ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීමට කතෝලික, ලිබරල් හා සමාජවාදී යන රටේ ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ තුන කැමැති කරවා ගත් ඔහු ජාතික සංවර්ධනය උදෙසා දේශපාලන මතභේද දුර ලන මෙන් හැම කොටසකින් ම ඉල්ලා සිටියේය. 1919 සාම සම්මේලනයේ දී ඔහු වඩා වාසිසහගත සැලැකීමක් බෙල්ජියමට ලබා ගන්නා අටියෙන් කථා කෙළේය. කඳු නැඟීමක දී වුණු අනතුරක් හේතුකොට ගෙන සිදු වූ ඇල්බට් රජුගේ මරණය බෙල්ජියමට වූ විශාල පාඩුවක් වශයෙන් සලකනු ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-බෙල්ජියම් ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

← පැරණි සංශෝධනය		07:19, 6 නොවැම්බර් 2026 තෙක් සංශෝධනය
1 පේළිය:		1 පේළිය:
−	(ඕසකා). ජපානයේ දෙවන විශාලතම නගරය ද එරට ප්‍රධාන කාර්මික මධ්‍යස්ථානය ද වූ ඔසාකා නගරය ඕසකා-ෆූ නමින් දන්නා පරිපාලන කොට්ඨාසයේ අගනුවරය.	+	([[ඕසකා]]). ජපානයේ දෙවන විශාලතම නගරය ද එරට ප්‍රධාන කාර්මික මධ්‍යස්ථානය ද වූ ඔසාකා නගරය ඕසකා-ෆූ නමින් දන්නා පරිපාලන කොට්ඨාසයේ අගනුවරය.

	ඕසකා-ෆූ පිහිටා ඇත්තේ බටහිර ජපානයේ හොන්ෂු දිවයිනෙහිය. මෙම කොට්ඨාසයෙන් සෑහෙන කොටසක් යෝදෝ හා යමාතා යන ගංගාවල ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයට අයත්ය. ව.සැ. 699ක් විශාල ඕසකා-ෆූහි ජනගහනය (1970) 7,620,000කි. ඔසාකා නගරය යෝදෝ ඩෙල්ටාවෙහි ඔසාකා බොක්ක අසල පිහිටියේය. ප්‍රධාන ගංගාව ද අතු ගංගා හා ඇළ මාර්ග ද කී වරක් දිගින් හරහින් නගරය ඔස්සේ ගලා යන්නේ දැයි කිවහොත් පාලම් එකසිය පනහකට අධික ගණනක් තැනීමෙනි, නගරයේ මාර්ග සම්බන්ධය රැකගෙන ඇත්තේ. ඔසාකාහි ප්‍රධාන ව්‍යාපාරාකීර්ණ කොට්ඨාසය වූ නකනොෂිමා (මැද දූව) එනම් වී ඇත්තේ එය නාගරික ඇළ මාර්ගවලින් වට වී ඇති හෙයිනි. ජලමාර්ග බාහුල්‍යය නිසා ම ඔසාකා පෙරදිග වැනිසිය යන නම ද ලබා ඇත.		ඕසකා-ෆූ පිහිටා ඇත්තේ බටහිර ජපානයේ හොන්ෂු දිවයිනෙහිය. මෙම කොට්ඨාසයෙන් සෑහෙන කොටසක් යෝදෝ හා යමාතා යන ගංගාවල ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයට අයත්ය. ව.සැ. 699ක් විශාල ඕසකා-ෆූහි ජනගහනය (1970) 7,620,000කි. ඔසාකා නගරය යෝදෝ ඩෙල්ටාවෙහි ඔසාකා බොක්ක අසල පිහිටියේය. ප්‍රධාන ගංගාව ද අතු ගංගා හා ඇළ මාර්ග ද කී වරක් දිගින් හරහින් නගරය ඔස්සේ ගලා යන්නේ දැයි කිවහොත් පාලම් එකසිය පනහකට අධික ගණනක් තැනීමෙනි, නගරයේ මාර්ග සම්බන්ධය රැකගෙන ඇත්තේ. ඔසාකාහි ප්‍රධාන ව්‍යාපාරාකීර්ණ කොට්ඨාසය වූ නකනොෂිමා (මැද දූව) එනම් වී ඇත්තේ එය නාගරික ඇළ මාර්ගවලින් වට වී ඇති හෙයිනි. ජලමාර්ග බාහුල්‍යය නිසා ම ඔසාකා පෙරදිග වැනිසිය යන නම ද ලබා ඇත.

← පැරණි සංශෝධනය		05:54, 22 ඔක්තෝබර් 2026 තෙක් සංශෝධනය
18 පේළිය:		18 පේළිය:

	(කර්තෘ: [[මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා]])		(කර්තෘ: [[මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා]])
		+
		+	(සංස්කරණය: 1967)
		+
		+	[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සිංහල සාහිත්‍යධරයෝ]]
		+
		+	[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

@@ 9 පේළිය: / 9 පේළිය: @@
 == ආයුර්වේද මතය ==
 ඇහැළ කොළ විරේචකයි; සෙම් මේදස් නසයි. මල් මධුර තිත්ත රසයි; ශීත වීර්යයි; මල සංග්‍රාහකයි. ඵල විරේචකයි; රුචිකරයි; කුෂ්ඨ, පිත් හා සෙම් නසයි; ධාතු පෝෂණය කරයි; ජ්වරයෙහි විශේෂයෙන් හිතකාරි වෙයි; කෝෂ්ඨ ශුද්ධිය කරයි. ඇහැළ මද කුසගිනි වඩයි; රේවකයි; පිත් වායු නසයි.
 ‍
 '''ආමයික ප්‍රයෝග'''