සිංහල විශ්වකෝෂය - මෑත වෙනස්කිරීම් [si]

එළු සිලෝ සතකය

Senasinghe — Thu, 23 Jul 2026 10:28:46 GMT

'බුද්ධචරිතයෙහි අසිරිමත් තැන් නඟා ගෙන ගුණ ප්‍ර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

බුද්ධචරිතයෙහි අසිරිමත් තැන් නඟා ගෙන ගුණ ප්‍රකාශ කෙරෙමින් බුද්ධාභිවාදනය සඳහා ලියන ලද එළු සිලෝ සියයෙකින් යුත් ග්‍රන්ථයෙකි. ‘පනික්කි’ නම් මැතිවරයකුගේ ආරාධනායෙන් මෙය රචනා කළ බව ග්‍රන්ථාවසානයෙහි දක්වාලූ නමුදු මෙහි කතුවරයා කවරෙක් දැයි කිසි තැනෙක සඳහන්ව නැත. ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ රජ පැමිණි ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු නරේන්ද්‍රයන්ට ආශීර්වාද කොට ඇති හෙයින් එරජුගේ රාජ්‍යසමය වූ පසළොස් වැනි සියවසෙහි මෙය රචනා කළැයි සිතිය හැකිය. මෙහි ප්‍රමාණය මාලිනී, වසන්තතිලකා, ශාර්දූල වික්‍රීඩිතාදි වෘත්තවලින් බඳනා ලද සිලෝ 102කි.

මෙහි කතුවරයා කවරකු වුව ද එතෙක් කල් සිංහල කවීන් භාවිතයට නොගෙන තුබූ වර්ණ ඡන්දසට අයත් වෘත්තයන්ගෙන් ස්වකීය නිබන්ධය කෙරෙමින් හෙළ කවිය අමුතු මඟකට හරවන්නට වෑයමක් කළ බව පෙනේ ([[එළු සිලෝ කාව්‍ය]] බ.). 1956 දී පඩිකාර මුහන්දිරම් ජී.එච්. අභයවික්‍රම මහතාගේ සංස්කරණයකින් මෙය මුද්‍රණය විය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සිංහල පද්‍ය ග්‍රන්ථ]]

[[ප්‍රවර්ගය: එ]]

එළු සිලෝ කාව්‍ය

Senasinghe — Thu, 23 Jul 2026 10:22:05 GMT

'වර්ණ ඡන්දසට අයත් වෘත්තවලින් බැඳුණු සිංහල පද්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

වර්ණ ඡන්දසට අයත් වෘත්තවලින් බැඳුණු සිංහල පද්‍යවලට ‘එළු සිලෝ’ යන ව්‍යවහාරය ලැබී තිබේ. එසේ වුව ද සිංහල පද්‍ය සාහිත්‍යය බෙහෙවින් ම ගී, සිවුපද යන ප්‍රභේද දෙකින් යුක්තය. ගී, සිවුපද යන දෙක ම මාත්‍රා ඡන්දසෙහි ගැනෙන වෘත්ත විශේෂයෝයි. පැරණි සිංහල කවීන් විසින් ස්වභාෂාවෙහි පද්‍යරචනාව සඳහා මාත්‍රාඡන්දස ම ඇසුරු කරන ලද්දේය. සිංහලයෙහි එක ම ඡන්දෝ ග්‍රන්ථය වූ එළු සඳැස් ලකුණෙහි ද මාත්‍රා ගිණීමෙන් ඡන්දස පුරන මාත්‍රා ඡන්දස් හා වෘත්ත පමණක් ම දක්වන ලද්දේය. මාතෘභාෂාවල එන වර්ණ ගිණීමෙන් ඡන්දස පුරන වර්ණඡන්දස සිංහල පද්‍ය රචනය සඳහා කලින් උපයෝගී කොට නොගන්නා ලදි.

එහෙත් පසු කාලයෙහි ඇතැම් පද්‍යරචකයන් විසින් සිංහල පද්‍යය සඳහා වර්ණඡන්දස ද ඇසුරු කළ බව පෙනේ. කෝට්ටේ යුගයෙහි ලියන ලදැයි සලකන [[එළු සිලෝ සතකය]] (බ.) නමැති බුද්ධචරිත නිබන්ධය සංස්කෘත ශතක කාව්‍යයන් ආදර්ශයට ගනිමින් වර්ණ වෘත්තයෙන් සිංහල පද්‍යරචනාවට මග පෑදූ ප්‍රථම කාව්‍යය ලෙස සලකනු ලැබේ. මීට පසු මහනුවර කාලයෙහි විසූ ගිනිගත්පිටියේ හිමියන් විසින් ලියන ලද තෙරුවන් මාලාව ද, මාතර යුගයට අයත් වූ සාලිඇලේ මණිරතන තෙරුන්ගේ ප්‍රාතිහාර්ය ශතකය හා දිසානායක මුහන්දිරමගේ ගඞ්ගාරෝහණවර්ණනාව ද යන ග්‍රන්ථ සතර වර්ණ වෘත්තයෙන් බැඳුණු සිංහල කාව්‍යගණයට ඇතුළත් වේ. තවද මේ ග්‍රන්ථ සතර ම සිලෝ සියයකින් පරිමිත වූයේ සතක නාමයෙන් ද හැඳින්වේ. එකුන් විසිවැනි සියවසෙහි ලක්දිව සියලු පඬුවන් අතර මහත් වූ ශාස්ත්‍රීය ප්‍රබෝධයක් ඇති කළ සව්සත්දම් වාදයට මුල් වූයේ ද යටකී ගඞ්ගාරෝහණ වර්ණනායෙහි සිලෝවකි.

සව්සත්දම් වාදයට සහභාගි වූ කවීන් මෙන් ම මීරිපැන්නේ ධම්මරතන හිමි, ගජමන් නෝනා ආදි කිවි කිවිඳියන් විසින් සිලෝ විරිත් වහරට ගනු ලැබීමෙන් මෑතක් වන තුරු ජනප්‍රිය වී ගිය වර්ණ ඡන්දස නැවතත් ව්‍යවහාරයෙන් බොහෝදුරට ඈත් වී ගොස් ඇති සේයි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සිංහල කාව්‍ය සම්ප්‍රදාය]]

[[ප්‍රවර්ගය: එ]]

ටී.බී. කාන්ගහආරච්චි

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 10:50:57 GMT

'පණ්ඩිත, B.A., Ph.D., ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

පණ්ඩිත, B.A., Ph.D., ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යෝදය මණ්ඩපයේ සිංහලාංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්‍ය්‍ය.

එළු සඳැස් ලකුණ

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 10:49:09 GMT

එළු සඳැස් ලකුණ

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 10:47:53 GMT

'සිංහල ඡන්දස ගැන ලියන ලද දැනට විද්‍යමාන එක ම පැ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

සිංහල ඡන්දස ගැන ලියන ලද දැනට විද්‍යමාන එක ම පැරණි ග්‍රන්ථය එළු සඳැස් ලකුණයි. එහෙත් I වන සේන (831-851) රජු විසින් රචිත යැයි සලකනු ලබන සියබස්ලකර නම් සිංහල අලංකාර ග්‍රන්ථයෙහි එන ගී දෙකක් අනුව (1 සර්‍ගය, 3,15 ගී) සිංහල ඡන්දස ගැන සැකෙවින් ලියන ලද පොත් මුල් කාලයෙහි සිට ම පැවති බව තීරණය කළ හැකිය. එසේ පැවතිණැයි සිතිය හැකි පොත් අතර ‘කලාගුරු සුළුපා’හි වැසි කලණමිත් (කල්‍යාණමිත්‍ර) වියතාණන්ගේ සඳැස් පොත ද එකකි. එම පොතෙහි විස්තර කරන ලද බන්ධන විශේෂ එකුන් විස්සක් සියබස්ලකරයෙහි නම් විසින් දක්වා ඇත.

එළු සඳැස් ලකුණේ ආරම්භක ගීයෙන් කතුවරයා තමන් “පොරණ ඇජරන් ගිය මගින් එළුවේ සඳැස්” පවසන බව කියයි. කලණමිත් වියතුන්ගේ ග්‍රන්ථයෙහි එන බන්ධන විශේෂ සියල්ලක් ම පාහේ එළු සඳැසෙහි සඳහන්ව තිබීමෙන් පෙනීයන්නේ පොත ලිවීමේ දී කලණමිත් වියතුන්ගේ පොතත් සමකාලීන වෙනත් ඡන්දස් පොතුත් ඇසුරු කොට ඇති බවයි.

“සිය බස් පද නිදොස් - පහනත සඳැස් මෙවැටුප්

විමල’ග සසුන් වැසිවූ - බදනම විසින් දුටුයේ”

එළු සඳැස් ලකුණෙහි අවසන් ගීය වූ මෙයින් මේ පොතෙහි කතුවරයා බද (භද්‍ර) නම් යතිවරයකු බව පැහැදිලිය. මේ හිමි කවර කලෙක විසුවේ දැයි ස්ථිර වශයෙන් කිව නොහැකි වෙතත්, තෙළෙස් වන සියවසට අයත් කෘති දෙකක් සේ සැලකෙන මුවදෙව්දාවත හා කව්සිළුමිණ යන කාව්‍ය දෙකින් උපුටා ගත් ගී දෙකක් එළු සඳැස් ලකුණෙහි ගජගැමි විරිතටත්, සඳහට විරිතටත් නිදසුන් වශයෙන් දක්වා ඇති නිසා මේ හිමියන් තෙළෙස් වන සියවසේ විසුවකු ලෙස සිතිය හැකිය. එහෙත් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා භද්‍ර හිමියන් දොළොස් වන සියවසේ ජීවත් වූවකු ලෙස කල්පනා කරයි.

සන් විදියෙන් සිය ග්‍රන්ථය අරඹන භද්‍ර හිමියෝ ඡන්දයෙහි ව්‍යවහාර වන ප්‍රධාන සංඥාවන් වූ මාත්‍රා, ලඝු, ගුරු, ගණ ආදිය හඳුන්වා දෙමින් අනතුරුව සිංහල ඡන්දසෙහි යෙදෙන බන්ධන විශේෂ පසළොසක් නිදර්ශනානුසාරයෙන් හඳුන්වා දෙති. පහත පළවන්නේ එම බන්ධන විශේෂ පසළොසයි.

1. ගී ලකුණු

2. සිවුපද ලකුණු

3. දෙපා කව් ලකුණු

4. සිතිලි ගී

5. කඩවත්

6. බැහැලි

7. සඳහැලි

8. ඇහැලි

9. සරඟහැලි

10. අඹහැලි

11. සුනිස්

12. ගලසඳ

13. වසම් සඳ

14. වසම් උනුසඳ

15. මියුරු සඳ

ගී කොටසේ දී භද්‍ර හිමියන් විසින් විස්තර කරන ලද්දේ තමන්ගේ විශේෂ අවධානයට ලක් වූ ගී විරිත් සොළසක් පමණි.

අනතුරුව එන සිවුපද කොටසේ දී සිවුපද ලක්ෂණ කොටින් හඳුන්වා දෙමින් මාත්‍රා දෙකේ පටන් විසි අට දක්වා ඇති සිවුපද විරිත් සම්බන්ධ සඳ, සිරි, මැදුම්, පිහිටි, සුපිහිටි, උකු, සෙල්, ගජ, රැඳි, රවුළු, තෙනෙත්, හිරු, මී, මදු යන තුදුස් ඡන්දස ඉදිරිපත් කොට, එම තුදුස් ඡන්දසට අයත් විවිධ වෘත්ත පනසක් නිදසුන් සහිතව විස්තර කරති.

සිවුපදවලට අනතුරුව දෙපා කව් ගැන ඉතා කෙටි හැඳින්වීමක් කරන භද්‍ර හිමියෝ දෙව්පාණි, මුනිනඳන පෙර විලඹු, මුනිනඳන පර විලඹු සහ පිහියොඹු යන නම්වලින් ගැනෙන විශේෂ දෙපා විරිත් කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කරති.

ඊළඟට අන්ත්‍යඡන්දසෙහි ලක්ෂණ කොටින් හඳුන්වා දෙන කර්තෘපාදයෝ සිතිලි ගී, කඩවක් ආදිය සමවෘත්ත ගණයෙහි යෙදෙන බවත්, අඹහැලි, සුනිස් ආදිය මධුරච්ඡන්දසට අයත් බවත් පවසා ඒවා නිදසුන් මගින් පැහැදිලි කොට ග්‍රන්ථය අවසන් කරති.

මෙහි දැක්වෙන සැහැලි විශේෂ සුප්‍රකට අපභ්‍රංශ කවියකු වූ ධනවාල (ධනපාල) යන ජෛන කවියා විසින් රචිත ‘සුයපංචමිකහා’ යන අපර නාමයකින් ද හඳුන්වනු ලබන ‘භවිසයත්තකහා’ යන කාව්‍යයෙහි එන සැහැලිවලට ඉතා සමානය. භවිසයත්තකහා කාව්‍යය සම්පූර්ණයෙන් ම ප්‍රාකෘත පෛංගලයෙහි විස්තර කරන ලද ‘කඩවක’ නම් ඡන්දසට අයත් විරිත්වලින් රචිතය. භද්‍ර හිමියන් විසින් එළු සඳැස් ලකුණෙහි අටපදයේ සිට අටළොස් පද තෙක් වූ කඩවක් සැහැලි ගැන පමණක් සඳහන් කරන ලදි.

සංස්කෘත ඡන්දස ප්‍රධාන වශයෙන් මාත්‍රා සහ වර්ණ යන උභයඡන්දස මත පිහිටියේ වුව ද සිංහල ඡන්දස මාත්‍රාඡන්දස ම ප්‍රධාන කොට ඇත. මේ ලක්ෂණය බොහෝ සෙයින් කැපී පෙනෙන්නේ සිංහල ගීයෙහි දීය. ගීය සිවුපද විරිතෙන් වෙන් කරන ප්‍රධාන ම ලක්ෂණය නම්, එය විෂම මාත්‍රා ඇති පාදවලින් යුක්තවීමය. එළු සඳැස් ලකුණු කතුවරයා බොහෝ සෙයින් මාත්‍රාඡන්දස ප්‍රධාන කොට ඇති ප්‍රාකෘත ඡන්දස ස්වකීය ග්‍රන්ථය රචනා කිරීමේ දී ගුරුත්වයෙන් සලකා ඇති බව පැහැදිලිය.

ඡන්දෝ ග්‍රන්ථයක් වශයෙන් පමණක් නොව රස විඳිය හැකි සාහිත්‍ය කෘතියක් වශයෙන් ද එළු සඳැස් ලකුණට සිංහල සාහිත්‍යයෙහි උසස් තැනක් හිමි වෙයි. ඒ ඒ බන්ධන විශේෂයන් සඳහා එදා පැවති පුරාණ සාහිත්‍ය කෘතිවලින් උපුටා ගෙන මෙහි දක්වා ඇති නිදර්ශන පද්‍යයන්හි දක්නට ඇති සාහිත්‍යමය අගය ඉතා උසස්ය. එම නිදර්ශන පද්‍යයන් 10 වන සියවසින් ඔබ්බෙහි පමණ රචිත යැයි සිතිය හැකි නෂ්ටප්‍රාය කෘතීන් වන ධර්ම කාව්‍ය, ස්තෝත්‍ර කාව්‍ය, කථා කාව්‍ය, සන්දේශ කාව්‍ය සහ භාවගීත කාව්‍ය යන කාව්‍යයන්ගෙන් උපුටාගෙන ඇති බව ඉතා පැහැදිලිය.

එළු සඳැස් ලකුණ ප්‍රථම වරට ක්‍රි.ව. 1874 දී එම්.ආර්.ඩී. සිල්වා නම් මහතකු විසින් සන්නයක් ද සහිතව මුද්‍රණය කරවන ලදි. ඊට පසුව ගිරිදර රතනජෝති (1912), වැලිතර ඤාණාවාස (1920), වැලිපටන්විල දීපංකර (1928), කරඳන පඤ්ඤාලංකාර (1935), වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත (1944) යන හිමිවරුන් විසින් එය වරින්වර සංශෝධනය කොට සන්න සහ ව්‍යාඛ්‍යාන සහිතව මුද්‍රණය කරවන ලදි.

(කර්තෘ: [[ටී.බී. කාන්ගහාරච්චි]])

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සිංහල සාහිත්‍ය කෘති]]

[[ප්‍රවර්ගය: එ]]

එළු විමාන වස්තු ප්‍රකරණය

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 10:00:14 GMT

'බදරතිත්ථ විහාරවාසී ධම්මපාල තෙරණුවන් විසින් ප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

බදරතිත්ථ විහාරවාසී ධම්මපාල තෙරණුවන් විසින් පාලි භාෂාවෙන් කළ ‘පරමත්ථදීපනී’ නම් විමානවත්ථු අට්ඨකථාව සිංහල භාෂාවට නගා කරන ලද ග්‍රන්ථයයි. පරිවර්තක ස්ථවිරයන් ඊට එළු විමානවස්තු ප්‍රකරණය යන නම දී ඇතත් මෑත කාලයෙහි පොත මුද්‍රණය කැරැවූවන් විසින් සිංහල විමාන වස්තු ප්‍රකරණය යන නමින් එය හඳුන්වන ලදි. දැනට එය ප්‍රකටව ඇත්තේ එම නමිනි.

දෙව්පුතුන් හා දෙව්දූන් කෙළිදෙළෙන් වෙසෙන දිව්‍යවිමානයන් ඔවුන්ට පහළ වීමේ හේතු දැක්වෙන විමානවස්තුව වූකලි සූත්‍ර පිටකයෙහි ඛුද්දක නිකායෙහි ඇතුළත් පසළොස් ග්‍රන්ථයන් අතුරෙන් එකකි. එය පුච්ඡාගාථාය, විස්සජ්ජනගාථා යයි කොටස් දෙකකින් සැදිණ. බුදුන් වහන්සේ හෝ බුදුසව්වකු, දෙවඟනක හෝ දෙවියකු, බමුණකු හෝ වෙළෙඳකු ආදි කිසිවකු කිසියම් දෙව්පුතකු හෝ දෙව්දුවක අතින් තමා සතු විමානය පහළ වීමට හේතුව විචාරන ගාථා පුච්ඡාගාථා නමි. ඒ ඒ දෙව්පුතුන් හා දෙව්දූන් එම විචෑරීම්වලට විසඳුම් වශයෙන් පවසන ගාථා විස්සජ්ජනගාථා නම් වෙයි. මේ විමානවස්තු ගාථාවලට පුරාණ ආචාර්යවරයන්ගේ අර්ථකථානුසාරයෙන් ධම්මපාල තෙරණුවන් විසින් විමානවත්ථු අට්ඨකථාව කරන ලදි. එහි පිළිවෙළින් පීඨ, චිත්‍රලතා, පාරිච්ඡත්තක, මඤ්ජෙට්ඨක, මහාරථ, පායාසි, සුනික්ඛීත්ත යයි වර්ග සතකි. ඉන් පළමුවන වර්ගයෙහි විමානවස්තු 17ක් ද දෙවන වර්ගයෙහි 11ක් ද තුන්වන වර්ගයෙහි 10ක් ද සිවුවන වර්ගයෙහි 12ක් ද පස්වන වර්ගයෙහි 14ක් ද සවන වර්ගයෙහි 10ක් ද සත්වන වර්ගයෙහි 11ක් ද වෙයි. මෙසේ මුළු විමානවස්තු සංඛ්‍යාව 85කි; ඉන් 50ක් දෙව්දූන් පිළිබඳ විමානවස්තුය; සෙස්ස දෙව්පුතුන් පිළිබඳ විමානවස්තුයි. අතුරුකථා ද සහිතව මුළු කථා සංඛ්‍යාව 123කි.

මෙසේ සංගෘහිත වූ විමානවත්ථු අටුවාව එළු විමානවස්තු ප්‍රකරණය නමින් සිංහල භාෂාවට නඟන ලද්දේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු (1747-1780) දවස මහනුවර මල්වතු මහාවිහාරයෙහි වැඩ විසූ [[ගම්මුල්ලේ රතනපාල]] (බ.) හිමියන් විසිනි. ගලගෙදර ඉන්දජෝති තෙරුන්ගේ අයැදීමෙන් 1770 දී පමණ එය කරන ලද බව පොතේ අග සඳහන් වෙයි. සම්පූර්ණ කථාවත්ථු අටුවාව ඇති සැටියෙන් පරිවර්තනය කිරීම උන් වහන්සේට අභිමත නොවීය. විමානවස්තු අසූ පහෙන් සතිසක් අත් හැර ඊට සමාන වෙනත් කථාවස්තු පෙන්වා ඒ නයින් සෙස්ස දත යුතු බව දැක්වීමෙන් හා කලින් සියබසට නැඟී තුබූ ඇතැම් කථා සංක්ෂේපයෙන් කියා ඒ කථා විස්තර වශයෙන් දැක්වෙන පොත් සඳහන් කිරීමෙන් උන් වහන්සේ පොත මහත් වීම වළකාලීමට අදහස් කළ බව පෙනේ. සද්ධර්මරත්නාවලියත් පරිච්ඡේද පොතත් එසේ සඳහන් කරන ලද පොත් දෙකකි. ඇතැම් තන්හි අනවශ්‍ය යයි සිතුණු විස්තර වර්ණනා ආදිය කෙටි කිරීමෙන් ද ඇතැම් තන්හි අටුවාවෙහි නොඑන ප්‍රස්තුතයට සුදුසු සේ සැලැකුණු තොරතුරු බහාලීමෙන් ද ඇතැම් තන්හි පැරණි ගත්කරුවන් ගිය මඟ යමින් සාටෝප විශේෂණ පද යෙදීමෙන් ද පරිවර්තක තෙරුන් වහන්සේ මේ ග්‍රන්ථයට ස්වතන්ත්‍ර ස්වරූපයක් දීමට තැත් කර තිබේ.

ග්‍රන්ථාරම්භයෙහි දී “මහාකාරුණිකං නාථං” යනාදි වශයෙන් විමානවත්ථු අටුවාවේ එන බුද්ධ නමස්කාර ගාථාවට ඡන්දෝලක්ෂණ හා ගාථාර්ථ දැක්වීම් වශයෙන් කරන ලද දිග විස්තරයක් වෙයි. එහෙත් ධර්ම නමස්කාරය හා සංඝ නමස්කාරය කරන ලද්දේ පරිවර්තක තෙරුන් විසින් ම රචිත ගාථාවකින් හා තනි වාක්‍යයකිනි. ත්‍රිවිධ රත්නයට කරන නමස්කාරයෙන් පසු විමානවස්තු පිළිබඳ විස්තරයක් කොට විමානවස්තු ප්‍රකාශ කිරීම අරඹා ඇත. ග්‍රන්ථාවසානයෙහි ශාසනෝපකාර සංග්‍රහවස්තුව යන මැයින් වැදගත් ඓතිහාසික නිබන්ධයක් වෙයි. එය තත්කාලීන ශාසනික ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරන කැඩපතක් බඳුය.

භාෂාශාස්ත්‍ර මුළුමනින් ම පිරිහී තිබී යළිත් දියුණුවන්නට පටන් ගත් අවධියක කරන ලද එළු විමානවස්තු ප්‍රකරණය ව්‍යාකරණ දෝෂවලින් හා පරිවර්තන දෝෂවලින් නොමිදුණේ වී නමුත් එහි ව්‍යක්ත ස්වරූපයක් දක්නට ඇත. පරිවර්තක තෙරුන් වහන්සේ ඇතැම් තන්හි පැරණි බස්වහර යෙදීමට රුචියක් දැක්වූ බව “ධම්සෙනෙවි, සෝධා, ධරධරා, අභිභවමින්, සිටුපුත්‍රයක්හුගේ” වැනි භාෂා ප්‍රයෝගවලින් හෙළි වෙයි. ඒ පොතට උපහාරයක් වශයෙන් කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා සතර කෝරළයේ පසළොස් අමුණක කුඹුරු සහිත අලුත්නුවර විහාරයත් සත් අමුණක කුඹුරු සහිත හිඟුලේ විහාරයත් උන් වහන්සේට පිදූ බව ග්‍රන්ථ නිගමන ගාථාවලින් පැවැසෙයි.

1926 දී වතුවත්තේ පේමානන්ද හිමියෝ එළු විමානවස්තු ප්‍රකරණය සංස්කරණය කොට පරිවර්තක තෙරුන් වහන්සේ විසින් අත් හරින ලද විමානවස්තු ද සිංහල භාෂාවට නඟා උපග්‍රන්ථයක් වශයෙන් පොතේ අගට යොදා මුද්‍රණය කැරැවූහ. ඉන් පසු එය 1937 දී මාකෙහෙල්වල ධම්මානන්ද හිමියන් විසින් ද 1965 දී පණ්ඩිත දෙණගම පියතිස්ස හිමියන් විසින් ද සංස්කරණය කොට මුල් මුද්‍රණයේ උපග්‍රන්ථයෙහි බහාලූ කථා ද ඇතුළත් කොට මුද්‍රණය කරවන ලදි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සිංහල සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ]]

[[ප්‍රවර්ගය: එ]]

එළු අත්තනගලු වංශය

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 09:40:40 GMT

'දඹදෙණි රාජ්‍ය සමයෙහි අත්තනගලු විහාරයෙහි නෙතෘ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

දඹදෙණි රාජ්‍ය සමයෙහි අත්තනගලු විහාරයෙහි නෙතෘභාවෝපගතව විසූ ශ්‍රී අනවමදර්ශී සංඝරාජයාණන්ගේ මෙහෙයීමෙන් ලියන ලද ජනප්‍රිය චම්පූ කාව්‍යයක් වන පාලි හත්ථවනගල්ල විහාරවංසය සිංහලයට නඟා දැහැමි සිරිසඟබෝ රජුගේ උදාර වූ බෝධිසත්ව චරිතය ගෙනහැර පාමින් රචිත ගද්‍ය කාව්‍යයකි. ගම්පොළ පස්වන බුවනෙකබා රජුගේ සත්වන රාජ්‍ය වර්ෂයෙහි, එනම් ක්‍රි.ව. 1382 දී, අලකේශ්වර, අර්ථනායක යන බුවනෙකබා රජුගේ ඇමතිවරුන් දෙදෙනාට හිතවත්ව විසූ ශත්‍රැසිංහකුංජරාභිධාන සේනානායක මන්ත්‍රීශ්වරයාගේ ඇරයුමෙන් මෙම ග්‍රන්ථය රචිත බව කියැවේ. කර්තෘ කවරෙක් දැයි අප්‍රකට වුවත් අනවමදර්ශී සංඝරාජයාණන්ගේ ශිෂ්‍යානුශිෂ්‍ය පරපුරෙහි කෙනකුන් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකියි.

එළු අත්තනගලු වංශය පාලි හත්ථවනගල්ල විහාරවංශය ළඟින් ඇසුරු කරමින් රචිත ග්‍රන්ථයක් වුව ද තරුණ සිරිසඟබෝ කුමරුට මයිල් නන්ද හිමියන් දුන් අවවාද වැනි තැන් ගත්කරු පරිවර්තනයෙහි පෑ දස්කම හෙළි කරයි. ශබ්දාලංකාරයන්ගෙන් මෙන් ම අලංකාර වර්ණනයන්ගෙන් ද යුත් මෙම ග්‍රන්ථයෙහි බාණයන්ගේ කාදම්බරියෙන් ද ආර්‍ය්‍යශූරයන්ගේ ජාතකමාලාවෙන් ද ලත් ආභාසය දැක්ක හැකිය.

විශේෂයෙන් අත්තනගලු වංශයේ අවවාද පරිච්ඡේදය ශිෂ්‍යභාවයෙන් මිදී ජීවිතයාත්‍රාවට බැසගන්නා තරුණ ජනයාගේ ජීවිතයාත්‍රාව නිරුපද්‍රැත කිරීමට සමර්ථ වන බව කිව යුතුය.

තවද හත්ථවනගල්ල විහාරවංසය පරිවර්තනය කිරීමෙන් වීදාගම මෛත්‍රෙය මහතෙරණුවන් විසින් කථිතව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂු නමක් විසින් ලියන ලද ‘අත්තනගලු විහාරවංස’ නමින් පළව ගිය ග්‍රන්ථයෙකුදු ඇත. එක් මැ ග්‍රන්ථයක පරිවර්තන හෙයින් ග්‍රන්ථාශ්‍රය වශයෙන් වෙනසක් නැත ද පරිවර්තකයන්ගේ භාෂාශෛලිය විසින් ඇති වූ යම් යම් වෙනස්කම් පමණක් දැක්ක හැකි වේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සිංහල සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ]]

[[ප්‍රවර්ගය: එ]]

ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය

Senasinghe — Wed, 22 Jul 2026 03:41:49 GMT

'1289 දී තුර්කි ජාතික කාජි නම් ගෝත්‍රයට අයත් උස්ම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

1289 දී තුර්කි ජාතික කාජි නම් ගෝත්‍රයට අයත් උස්මාන් හෙවත් ඔත්මාන් (1256-1326) නම් වූ ග්‍රීක දේශසීමාශ්‍රිත ප්‍රදේශ නායකයා විසින් සුළුවෙන් අරඹනු ලැබ පසුව විශාල යුරේසියානු අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් වූ තුර්කි අධිරාජ්‍යයයි. 1922 දක්වා නාමමාත්‍රයෙන් පමණක් වුව ද මෙම අධිරාජ්‍යය අඛණ්ඩව පැවැත්තේය.

ඔටෝමන් යනු ‘උස්මාන්ගේ පුත්‍රයෝ’ යන අර්ථවත් උස්මාන්ලි යන්න ඉංග්‍රීසි මුවින් උසුරුවනු ලැබුණු අන්දමයි.

== ව්‍යාප්තිය ==
1299 දී දිග්විජය ඇරඹූ උස්මාන් බයිසන්ටයින් අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රිජියාව, බිතිනියාව හා බ්රුසාව වැනි කොටස් ඈඳාගෙන බ්රූසා නගරය සිය අගනුවර කොටගත්තේය. ඔහු පුත් ඕර්ඛාන් (1326-59) සුළු ආසියාවේ ඉතිරිව තිබුණු සියලු ක්‍රිස්තියානු පෙදෙස් ද සෙල්ජුක් තුර්කි ප්‍රදේශ ද යා කොටගෙන ඊජියන් මුහුදු තෙර දක්වා අධිරාජ්‍යය පැතිරවිය. සාමය නොබිඳ ම භූමි හුවමාරු මගින් ඩාර්ඩනෙල්ස් සමුද්‍රසන්ධියෙන් එතෙර ගැලිපොලි නම් යුරෝපා බිම් කොටස ලබා ගැනීමට ද හේ සමත් විය. ඔහු පුත් මුරාද් I (1359-89) ත්රේස් යටත් කොටගෙන 1361 දී අද්‍රියානෝපල් සිය අගනුවර කර ගැනීමෙන් පසු එතෙක් අමීර් (කුමාරයා) නමින් හැඳින්වුණු ඔටෝමන් පාලකවරු සුල්තාන් නැතහොත් පාද්ශාහ් (රාජාධිරාජ) යන නම්වලින් හැඳින්වෙන්නට වූහ.

ක්‍රි.ව. 1402 දී ටිමූර් (ටැමර්ලේන්) නම් වූ සුප්‍රකට මොංගල් ආක්‍රමණිකයා ඔටෝමන්වරුන්ට පහර දී බාජාසෙත් I නම් අධිරාජයා අල්ලාගැනීම නිසා අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය කලක් නැවතී තිබිණ. මුහම්මද් I විසින් යළි එක්සත් කැරුණු අධිරාජ්‍යය මුරාද් II හා මුහම්මද් II අධිරාජයන්ගේ කාලයේ දී බෙහෙවින් පුළුල් වන්ට විය. මුරාද් II (1421-51) මැසිඩෝනියාව හා ග්‍රීසියේ කොටසක් යා කොටගත් අතර ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික මුහම්මද් II (1451-81) එවක යුරෝපයේ විශිෂ්ටතම සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවති බයිසන්ටයින් අගනුවර වූ කොන්ස්තන්තිනෝපලය අයත් කොටගැනීම මානව ඉතිහාසය කෙරෙහි අතිශයින් බලපෑ සිද්ධියකි. මෙනුවර අගනුවර කොටගත් තුර්කීහු ඔවුන් අතින් ඊට සිදු වූ විනාශයට වන්දි ගෙවෙන සේ විශාල උත්තුංග ප්‍රාසාද, ස්මාරක, දේවස්ථාන, ජලතටාක හා වෙනත් මහජන ගොඩනැඟිලි ආදිය තනා නගරය අලංකාර කළහ.

ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය කුළු ගැන්වුණේ සලීම් I හා විභූතිමත් සුලෙයිමාන් සුල්තාන්වරුන්ගේ සමයේ දීය. 1517 දී මමෙලුක්වරුන් පරදා කයිරෝව අල්ලාගත් සලීම් අනතුරුව ඇල්ජියර්ස් ද යටත් කොටගති. හෙතෙම කාලිප් පදවිය ද ඔටෝමන් අධිරාජයන් සඳහා අයත් කොට ගත්තේය. සුලෙයිමාන් I (1520-66) ගේ සමයේ දී හංගේරියාවේ විශාලතර ප්‍රදේශයක් තුර්කියට යටත් වූ අතර ට්‍රාන්සිල්වේනියා, වොලේකියා, මොල්ඩේවියා යන ප්‍රදේශ කප්පම් ගෙවන ප්‍රදේශ බවට පත් විය. සුල්තාන්වරයා ස්පාඤ්ඤ, වැනිසි හා පාප් රාජ්‍ය හමුදා පරදවා ඔරාන්, ට්‍රිපොලි යන අප්‍රිකානු ප්‍රදේශ ද රෝඩ්ස් දූපත ද තම බලමණ්ඩලය යටතට ගත්තේය. ආසියානු ඉම පර්සියාව අභ්‍යන්තරය දක්වා ඈත් කොට ගැනීමට ද හේ සමත් විය. ඕස්ට්‍රියාවට හා ස්පාඤ්ඤයට විරුද්ධව ප්‍රංසය හා මිත්‍රත්වයක් ඇති කොටගත් සුලෙයිමාන් තුර්කි නීති පද්ධතිය ප්‍රතිසංවිධානය කෙළේය. මොහුගේ කාලය තුර්කි සාහිත්‍යය, කලාව හා ගෘහනිර්මාණය පිළිබඳ ස්වර්ණ යුගය ද විය.

ඔටෝමන් සුල්තාන්වරු තම සුවිශාල අධිරාජ්‍යයේ කොට්ඨාසයන් පාලනය කිරීම සඳහා යුද්ධ පාලකයන් පත් කළහ. මුල් අවස්ථාවේ දී ඔවුන් යටතේ සේවය කිරීමට කැමති වූ දක්ෂ ක්‍රිස්තියානින් සිය නිලධාරීන් හැටියට පත් කර ගත්හ. කිතුදහම මුලිනුපුටා දැමීමට තැත් නොකළ ඔවුහු එම භක්තිකයන්ගෙන් දැඩි ලෙස බදු ගැනීමෙන් හා ඔවුන් නිරායුධ කොට දුබල කොට තැබීමෙන් තෘප්තියට පත් වූහ. ක්‍රිස්තියානීන්ගේ දරුවන් තමන් යටතට ගෙන ඉස්ලාම් භක්තිය ගන්වා යුද පුහුණුව දී තුර්කි බසින් ‘යෙනීචෙරි’ (ඉංග්‍රීසි janizary) නමින් හැඳින්වූ ඔවුන් දිග්විජය ව්‍යාපාරයන්හි දී යොදාගත්හ.

== පරිහාණිය ==
සුලෙයිමාන්ගෙන් පසු අධිරාජ්‍යයේ පරිහාණි යුගය එළඹුණේ යයි කිව හැකිය. පශ්චාත්කාලීන සුල්තාන්වරු පාලන කටයුතු විසියර්වරුන්ට පවරා සුඛවිහරණයෙන් මුළු කාලය ම වාගේ අන්තඃපුරයන්හි ගත කිරීම තමන් සතු ප්‍රධාන කාර්යය කොටගත්හ. විද්‍යානවෝදයෙන් පසු යුරෝපයේ සෙසු රාජ්‍ය නූතන යුගයට පා තබා සෑම අංශයකින් ම දියුණුව කරා යද්දී තුර්කිය දිගට ම මධ්‍යතන රටක්ව ම පැවතීම ද යටත් ප්‍රදේශවල පාලක කුමරුන් රාජපාක්ෂික නොවීම ද අධිරාජ්‍යයේ පරාභවය ඉක්මන් කෙළේය. 1565 දී ලෙපාන්ටෝහි නාවික යුද්ධයෙන් එක්සත් වැනිසි, ස්පාඤ්ඤ හා පාප් රාජ්‍ය නාවික හමුදා අනභිභවනීය සේ සලකන ලද ඔටෝමන් තුර්කි නාවික හමුදාව පරදවා ලූහ. එහෙත් යුද්ධාවසානයේ දී අවුලට මුල් වූ සයිප්‍රස් දිවයින තුර්කීනට පාවා දීමට වැනිසි රාජ්‍යයට සිදු විය. සුල්තාන් මුරාද් III (1574-95) පර්සියාවට පහර දී ජෝර්ජියාව, ශෙරවාන්, දාගෙස්තාන්, අසර්බෛජාන් හා ලුරිස්තාන් අයත් කර ගත්තේය. දිගු කලක් ම ඕස්ට්‍රියාව හා යුද වැදී විටින් විට පහර එල්ල කළ ඔටෝමන්වරු 1606 දී ඕස්ට්‍රියා අධිරාජයා ප්‍රථම වරට ‘පාද්ශාහ්’ වරයකු සේ පිළිගෙන සමගි ගිවිසුම් අත්සන් කොට ගත්හ. 1683 දී තුර්කිවරුන් වියනාව අල්ලාගැනීමට දැරූ අවසන් ප්‍රයත්නය ද ප්‍රථම ඒවා මෙන් නිෂ්ඵල විය. 1718 දී ඕස්ට්‍රියන්වරු ඔවුන් හංගේරියාවෙන් පන්නා දැමූහ. 1783 දී ක්‍රිමියාව ඈඳා ගත් රුසියාව කළු මුහුද දක්වා සිය බලය විහිදුවා ඔටෝමන් තුර්කි අධිරාජ්‍යය ඒ ප්‍රදේශයෙහි දැරූ තැන හිමි කර ගත්තේය. 19 වන සියවස මුල දී ග්‍රීසිය තුර්කියෙන් මිදීමේ විමුක්ති සටන ඇරඹූ අතර ඇල්බේනියාව, මිසරය වැනි පෙදෙස්වල ද අධිරාජ්‍යයට විරුද්ධ කැරලි පැනනැඟිණි. මේ අතර කලක සිට ම අධිරාජ්‍ය යෙනීචෙරි හමුදා පෙරළි ඇති කරන්ට වීම ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ පරිහාණියට රුකුලක් විය. 1826 යෙනීචෙරීන් දහස් ගණනක් මරා දැමූ සුල්තාන්වරයා එම හමුදාව මුළුමනින් විසුරුවා හැරියේය.

1806, 1829 යන වර්ෂවල තුර්කිය පරදවා කොකේසස් පෙදෙස ද අල්ලාගත් රුසියානුහු කළු මුහුදේ ද ස්වාමිත්වය දැරුවාහු මධ්‍යධරණී සමුද්‍රයට ඇතුළු වන දොරටුව ද පාලනය කිරීමේ අයිතිය ලබාගනු රිසි වූහ. 1854 දී ඇති වූ ක්‍රිමියානු යුද්ධයේ දී මහා බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංසය හා ඕස්ට්‍රියාව රුසියාවට විරුදධව තුර්කියේ පක්ෂය ගැනීම නිසා රුසියානු අධ්‍යාශය අසාර්ථක විය. මේ අතර ඕස්ට්‍රියාව අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජනය ගෙන ඩාඩනෙල්ස් කෙරෙන් රුසියානු බළ හමුදා ඉවත් කර ගැනීමට බල කොට තුමූ එය අරක්ගත්හ. යළිත් 1877-78 සමයේ දී රුසියන්වරු තුර්කීන් හා යුද වැද ඔවුන් පරදවා ලූහ. ඔටෝමන් තුර්කි අධිරාජ්‍යයේ යුරෝපීය විජිත සියල්ලක් ඔවුනට අහිමි කිරීමට මෙන් රුසියාව ක්‍රියා කරනු දුටු බටහිර බලවත්තු 1878 දී සුප්‍රසිද්ධ බර්ලින් සම්මේලනය රැස් කොට ඔටෝමන් රාජ්‍යයට නව ජීවනයක් ලබා දුන්හ. එහෙත් බර්ලින් සම්මේලනයෙන් රුමේනියාව, සර්බියාව හා මොන්ටෙනීග්‍රෝව යන ප්‍රදේශවල ස්වාධීනතාව පිළිගන්නා ලදි. 1832 දී බ්‍රිතාන්‍යය මිසරයේ බලාධිකාරය පිහිටුවා ලූහ.

මෙ සමයේ දී අබ්දුල් හමීද් සුල්තාන්වරයා ජර්මනියේ විලියම් කයිසර් II සමග දැඩි මිත්‍රත්වයක් ඇති කරගත්තේය. ජර්මන් කාර්මික විද්‍යාඥයන්ගේ සහායෙන් බැග්ඩෑඩ් නගරය බර්ලින් නුවර හා දුම්රිය මාර්ග මගින් සම්බන්ධකරන ලදි.

1912-13 සමයේ ඇති වූ බෝල්කන් නිදහස් යුද්ධයෙන් තුර්කියට සිය යුරෝපා ප්‍රදේශ මුළුමනින් ම වාගේ නැති වී ගිය නමුත් බෝල්කන් ප්‍රදේශ යුද්ධ අවසානයත් සමඟ ම උනුනුන් හා පොර බදන්නට වීම නිසා තුර්කියට නැවත සිය දේශසීමා පුළුල් කරගත හැකි විය. 1913 දී ජාතිවාදී තරුණ තුර්කීහු අන්වර් පාෂාගේ නායකත්වය යටතේ රාජ්‍ය පෙරළියකින් බලය අල්ලාගත්හ. අන්වර් පාෂා යුද්ධ ඇමති පදවිය ලැබීය.

1914 දී ප්‍රථම ලෝක මහා යුද්ධයේ දී ඔටෝමන් තුර්කිය ජර්මනියේ පක්ෂය ගෙන මුල දී සාර්ථක ලෙස සටන් කළ නමුත් 1917 දී ජෙරුසලම වැටීමෙන් පසු ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ බලය මුළුමනින් ම වාගේ බිඳී ගොස් තිබිණි. 1918 ජූලි මාසයේ දී මුහම්මද් සුල්තාන් අභාවයට පත් වන විට තුර්කි හමුදා සෑම පෙරමුණක ම වාගේ පසු බසිමින් සිටියහ. අනතුරුව තුර්කි හමුදා සිරියාවට පසු බැස සිටිද්දී බ්‍රිතාන්‍ය මිත්‍ර පක්ෂයේ කොන්දේසි පිළිගෙන යටත් වීමට කැමැති වූ මුහම්මද් සුල්තාන් බවට පත් විය.

යුද්ධය පරාජයේ අපකීර්තිය මධ්‍යයේ නව සුල්තාන්වරයා 1920 සේව්ර් (Sèvres) ගිවිසුම අත්සන් කෙළේය. ඒ අනුව තුර්කිය ඇනටෝලියා සානුවට සීමා විය යුතු වූ අතර ඊජියානු හා මධ්‍යධරණී වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශ ග්‍රීසියට හා ඉතාලියට හිමි විය. ආර්මීනියාව නිදහස ලැබීය.

මේ සම්බන්ධයෙන් තුර්කිය පුරා ඇති වූ බලවත් කැළඹීම තුළින් වේගවත් ජාතික පුනරුත්ථාන ව්‍යාපාරයක් බිහි විය. එහි නායකත්වය මහා යුද්ධයේ දී පෙරමුණ ගෙන සටන් කළ රණශූර [[ආටාටුර්ක් කෙමල් පාෂා]] (බ.) දැරීය. පළමුවෙන් ආර්මීනියාව යටත් කළ ඔහු ස්මර්නා කෙරෙන් ග්‍රීකයන් ද පලවා හැරීමෙහි සමත් විය. මේ අතර සුල්තාන්වරයා කොන්ස්තන්තිනෝපලය හැර දමා පැන ගියේය. 1923 දී ලෝසාන් ගිවිසුම මගින් සේව්ර් ගිවිසුම නිෂ්ප්‍රභ කැරිණ. මෙසේ ඔටෝමන් තුර්කි අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමත් සමග කෙමල් පාෂාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් තුර්කි ජනරජය පහළ විය ([[තුර්කිය]] බ.).

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: ඉතිහාසය-තුර්කිය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටෝ IV

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 10:25:38 GMT

'(1182-1218). සැක්සනියේ ආදිපාදවර හෙන්රි ද ලයන්ගේ ද්වි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(1182-1218). සැක්සනියේ ආදිපාදවර හෙන්රි ද ලයන්ගේ ද්විතීය පුත්‍ර වූ මෙතෙම 1198 සිට ජර්මන් රජ ද 1209 සිට ශුද්ධ රෝම අධිරාජයා ද විය.

1198 දී කොලෝන්හි දී ජර්මන් රජු හැටියට එක් පක්ෂයක් විසින් තෝරා පත් කරගන්නා ලද මොහුට විරුද්ධව රටේ නොසන්සුන්කම් ඇති විය. ඔහුගේ ප්‍රතිවිරුද්ධකාරයා වූ කලින් ජර්මන් රජු හැටියට තේරී සිටි පිලිප් 1208 දී ජීවිතක්ෂයට පත් කරන ලදින් ඔටෝ කුමරුහට රජ වීමේ වාරය සැලසිණි. 1208 දී ජීවිතක්ෂයට පත් කරන ලදින් ඔටෝ කුමරුහට රජ වීමේ වාරය සැලසිණි. 1208 දී ෆ්රැන්ක්ෆර්ට්හි දී යළිත් ජර්මන් රජු හැටියට ඔහු තෝරාගනු ලැබීය. 1209 දී ඉනසන්ට් III පාප්තුමා අතින් රෝම අධිරාජයා හැටියට කිරුළු පැලඳි ඔටෝ IV එම පදවි ලත් විගස පාප්තුමාට දුන් ප්‍රතිඥා බිඳීමට පටන් ගත්තේය. මේ නිසා පාප්තුමා හා අධිරාජයා අතර භේදය ලියලන්නට විය. පාප්තුමා විසින් ඔහු කතෝලික සභාවෙන් පිටුවහල් කරනු ලැබීය. මේ අතර සිසිලියේ ෆ්‍රෙඩරික් රජු පරදවා ඔහු දකුණු ඉතාලිය අයත් කරගත් නමුත් ජර්මනියේ න්‍යුරම්බර්ග්හි රැස් වූ ඔහුගේ ශත්‍රැ කුමාරවරු 1211 දී ඔටෝ රජකමින් නෙරපන ලද බව ප්‍රකාශ කර ෆ්‍රෙඩරික් වෙත රජකම පැවරූහ. ඉංග්‍රීසීන්ගේ ද සහාය ලැබ ඔටෝ මීට විරුද්ධව සටන් කළ නමුත් 1214 දී ප්‍රංසයේ පිලිප් II අතින් පැරදිණ. 1215 දී රජකමින් පහ කරන ලද ඔහු කලක් ම සැක්සනියේ සිය හිතවතුන් අතර සිට 1218 දී මිය ගියේය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ජර්මානු රාෂ්ට්‍ර පාලකයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටෝ III

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 10:17:00 GMT

'(980-1002). ඔටෝ II අධිරාජයාගේ පුත් වූ මෙතෙම ජර්මනියේ ර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(980-1002). ඔටෝ II අධිරාජයාගේ පුත් වූ මෙතෙම ජර්මනියේ රජ පදවිය ද රෝම අධිරාජ පදවිය ද ඉසුලුවේය. ජර්මන් ඔටුන්න හිමි වන විට තුන් හැවිරිදි බිළිඳකු වූ ඔහු වෙනුවෙන් ඔහුගේ මව වූ තියොෆානෝ ග්‍රීක් කුමරිය ද මිත්තණිය වූ ඇඩිලේඩ් බිසව ද ([[ඔටෝ I]] බ.) රාජ්‍ය භාරය ඉසුලූහ. 996 දී ඉතාලියට පිවිසි ඔහු ලොම්බාඩ් රජු හැටියට ප්‍රකාශ කරනු ලැබීය. ඉක්බිති රෝමයට පැමිණි ඔටෝ III එවිට හිස්ව තුබූ පාප් පදවියට සිය ඥාති සහෝදර කැරින්තියාහි බ්රුනෝ පත් කෙළේය. ග්‍රැගරි V නම් වූ එම පාප්වරයා අතින් 996 දී ශුද්ධ රෝම අධිරාජයා හැටියට ඔටුනු පැලඳි ඔටෝ III පාප්තුමා සහ අධිරාජයා යටතේ සමස්ත ක්‍රිස්තියානි ලෝකය එක්සත් කොට රෝම අධිරාජ්‍යය පුනරුත්ථාපනයට පත් කිරීමට ඉටා ක්‍රියා කෙළේය. ජර්මන්-බයිසන්ටයින් පාලනයක් ඇති කිරීමට ඔටෝ වෑයම් කරතැයි සැක කළ රෝම ජනයා එම අදහසට විරුද්ධව ‘රෝම සමූහාණ්ඩුවක්’ ඇති කළහ. ඔටෝ එය වනසා දැමීය. 999 දී ග්රැගරි V පාප්තුමා මිය ගියෙන් ඔටෝ සිය ගුරුවරයා වූ ගෙර්බ’ට් සිල්වෙස්ටර් II නමින් පාප් පදවියට පත් කෙළේය. වයස 22 දී මියගිය ඔටෝ අවසාන කාලයේ දී ජර්මන්, ඉතාලි දෙවර්ගයාගේ ම අප්‍රසාදයට භාජනව සිටියේය. ඔහුට දූ පුතුන් නොසිටියෙන් රෝම අධිරාජ පදවිය හා ජර්මන් රජ පදවිය ඔහුගෙන් පසු අයත් වූයේ බැවේරියාවේ ආදිපාදවරයාටය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ජර්මානු රාෂ්ට්‍ර පාලකයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටෝ I

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 10:11:13 GMT

'(912–973). මහා යන විරුදයෙන් හැඳින්වෙන මොහු 936 සිට ජර්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(912–973). මහා යන විරුදයෙන් හැඳින්වෙන මොහු 936 සිට ජර්මන් රජ පදවිය ද 962 සිට ශුද්ධ රෝම අධිරාජ පදවිය ද හෙබවූ තැනැත්තාය. මොහු ජර්මනියේ හෙන්රි ද ෆව්ලර් රජුගේ පුත්‍රයාය. ක්‍රි.ව. 912 දී ජන්මලාභය ලැබූ ඔටෝ කුමරු 929 දී එංගලන්තයේ එඩ්වඩ් ද එල්ඩර් රජුගේ දූ කුමරිය හා විවාහ විය. ඔහුගේ පියරජු ජර්මන් ප්‍රදේශාධිපති ආදිපාදවරුන් විසින් හුදෙක් නමින් පමණක් තම නායකයා හැටියට පිළිගනු ලැබීමෙන් තෘප්තිමත්ව සිටි නමුදු සිය ප්‍රතිපත්තිය එය නොවන බව මුල සිට ම ඔටෝ පෙන්වීය. රජ අණ උල්ලංඝනය කිරීම නිසා 937 දී පරුන්කෝනියා ආදිපාදවරයාට දඬුවම් කළ ඔහු 938 දී බැවේරියා ආදිපාදවරයා පදවියෙන් නෙරපීය. ඉක්බිති සැක්සනිය, ලොරේන් ආදි ඈපා ප්‍රදේශවල කැරලි හටගත්තේය. පූජක පක්ෂය ද ඔටෝට විරුද්ධ විය. එහෙත් ආදිපාදවරුන් එකමුතුව ඔහුට විරුද්ධව නැඟී නොසිටීම නිසා ඔවුන් එකිනෙකා යටත් කිරීමට ඔහුට පිළිවන් විය. හෙතෙම තමා විසින් යටත් කරගන්නා ලද ස්වෝබියා, බැවේරියා,ලොරේන් ආදි ප්‍රදේශවල පාලනය තම නෑදෑ සොහොවුරු ආදීන්ට පැවරීය. මොවුන් අතුරෙන් ද සමහරුන් කැරලි ගැසූයෙන් ඔවුන් පහකර දමා අන් අය පත් කිරීමට ද ඔහුට සිදු විය. ක්‍රිස්තියානි පූජක බලය රජුට යටත් විය යුතු යයි සැලකූ ඔටෝ බිෂොප්වරුන් ද රෝම සභාව සතු දේපොළ ද තමා යටතට ගත්තේය. පසු කලක මේ නිසා රාජ්‍යය හා ක්‍රිස්තියානි ආගමික නායකයන් අතර ඉමහත් වියවුල් ඇති වූ නමුත් ඔටෝ සිය අධිකාරි බලය තබාගැන්මෙහි සමර්ථ විය.

මහා ඔටෝ ජර්මනියෙන් බැහැර ප්‍රදේශවල ද සිය බලය පෑමට තරම් ප්‍රබල රජෙක් විය. 939 දී ප්‍රංසයේ ලුවී IV රජු ලොරේන් ප්‍රදේශයට අයිතිවාසිකම් කීමට යෑම නිසා අර්බුද තත්වයක් ඇති වූයෙන් ඔටෝ රජ ප්‍රංසයට විරුද්ධව යුද සේනා යැවීය. ප්‍රංස රජ 942 දී ඔහු සමග සාමයට එළඹුණේය. 950 වර්ෂය ලබන්ට කලින් එල්බ් හා ඕඩර් යන ගංගා අතර විසූ ගෝත්‍රයන් ද තමන්ට යටත් කරගත් ඔටෝ රජ ක්‍රි.ව. 950 දී බොහීමියාවට විරුද්ධව සටන් අරඹා එරට ද යටත් කරගත්තේය.

ඊළඟ වර්ෂයේ දී ඉතාලියේ නැසීගිය ලොතේර් (Lothair) රජුගේ වැන්දඹු බිසව වූ ඇඩිලේඩ් කුමරිය හා (දෙවන වරට) විවාහ වූ හෙතෙම ඉතාලියේ ප්‍රදේශ රජකු ද යටත් කෙළේය. මේ අතර ජර්මන් ප්‍රදේශවල කැරලි ඇති වූයෙන් ඔහු ඒවා මැඩපවත්වා 955 දී ජර්මනිය ආක්‍රමණය කළ හංගේරියානු මැග්යාර්වරුන් පරදවා පලවා හැරියේය.

960 දී ඉතාලියේ බෙරන්ගාර් II රජුගෙන් නිතර පැමිණි තර්ජනවලින් මිදීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් ජෝන් XII පාප්තුමා ඔටෝ රජුගේ ආධාරය පැතීය. මේ වන විට කිරුළ හිමි (ඔටෝගේ ප්‍රථම විවාහයෙන් ලත් පුත්‍ර) ස්වෝබියාවේ ආදිපාද ලුඩොල්ෆ් කුමරු මිය ගොස් සිටියෙන් දෙවන විවාහයෙන් ලත් පුත්‍ර ඔටෝ කුමරා ජර්මනියේ රජු හැටියට තෝරාගන්නා ලදි ([[ඔටෝ II]] බ.). 961 දී පාප්තුමාගේ ඉල්ලීමෙන් රෝමයට ගිය මහා ඔටෝ පාප්තුමා විසින් ඊළඟ වර්ෂයේ දී බටහිර දිග රෝම අධිරාජයා හැටියට අභිෂේක කරනු ලැබීය. ජෝන් XII පාප්තුමා නව අධිරාජයා හා ගිවිසුමක් ද ඇති කරගත්තේය. එහෙත් වැඩි කල් යන්ට ප්‍රථම බෙරෙන්ගාර් සමඟ සබඳතා ඇති කරගැනීම ගැන උරණ වූ අධිරාජයා පාප්තුමා පදවියෙන් අස් කොට ඒ වෙනුවට තම හිතවත් ගිහියකු ලියෝ VIII නමින් පාප් පදවියෙහි පිහිටුවීය.

966 දී රෝමයේ ඇති වූ කැරැල්ලක් මැඩීමට එහි ගිය ඔටෝ නැගෙනහිර අධිරාජ්‍යයට අයත් දකුණු ඉතාලියට ඇතුළු වීමට ද තැත් කළේය. 967 දී සිය පුත් ඔටෝ II සම-අධිරාජයා හැටියට එවක පාප් පදවිය දැරූ ජෝන් XIII ලවා අභිෂේක කරවා ගත් මහා ඔටෝ 972 දී බයිසන්ටයින් (නැගෙනහිර රෝම) අධිරාජ II වන රොමානුස්ගේ දුහිතෘ තියො‍ෆොනෝ කුමරිය තම පුත් සම-අධිරාජයාට සරණ කරවා දීමෙහි සමත් විය. 973 දී එතෙක් දිග්විජය මගින් ජර්මනියට සාමය හා ශක්තිය ලබා දුන් මහා ඔටෝ අවසන් හුස්ම හෙළීය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ජර්මානු රාෂ්ට්‍ර පාලකයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටෝ II

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 09:59:16 GMT

'(953-983). ක්‍රි.ව. 961 සිට ජර්මන් රජ පදවිය ද 967 සිට බටහිර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(953-983). ක්‍රි.ව. 961 සිට ජර්මන් රජ පදවිය ද 967 සිට බටහිර රෝම සම-අධිරාජ පදවිය ද දැරූ මෙතෙම 973 දී සිය පිය ඔටෝ I රජුගේ මරණින් පසු කේවල ශුද්ධ රෝම අධිරාජයා විය.

974 දී ඩේන්වරුන් ද 977 දී බොහිමියන්වරුන් ද පැරද වූ ඔටෝ II බැවේරියාවේ ඇති වූ කැරැලි මැඩපවත්වා එහි ආදිපාදවරයා පදවියෙන් නෙරපීය. ඉක්බිති 978 දී ප්‍රංසයේ ලොතේර් (Lothair) රජුට විරුද්ධව යුද වැදුණු ඔටෝ II 980 දී ඔහු හා සමඟ සාමයක් ඇති කර ගත්තේය.

දකුණු ඉතාලිය සිය අධිරාජ්‍යයට එකතු කර ගැනීමට වෙහෙසුණු ඔටෝ සැරසන්වරුන්ට විරුද්ධව යුද්ධාරම්භ කෙළේය. එහෙත් අරාබීහු නැගෙනහිර (බයිසන්ටයින්) අධිරාජ්‍යයේ ද ආධාරය ලබා ඔටෝ II අධිරාජයා පැරදවූහ. ඉක්බිති නැවතත් අරාබීන්ට විරුද්ධව යුද්ධයකට සූදානම් වෙමින් සිටිය දී, සමහර ජර්මන් ගෝත්‍ර ඔහුගේ පාලනයට විරුද්ධව කැරැලි ගැසීමට සැරසෙද්දී, ඔටෝ අධිරාජයා රෝමයේ දී හදිසියෙන් කලුරිය කෙළේය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ජර්මානු රාෂ්ට්‍ර පාලකයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටොමොබිල් සමාගම

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 09:52:20 GMT

'ලංකා ඔටොමොබිල් සමාගම බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ලංකා ඔටොමොබිල් සමාගම]] බ.

ඔටුවා

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 09:26:58 GMT

ඔටුවා

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 08:56:18 GMT

'අප්‍රිකාවේ හා ආසියාවේ කාන්තාරවල ජීවත් වන, තරම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

අප්‍රිකාවේ හා ආසියාවේ කාන්තාරවල ජීවත් වන, තරමක් ලොකු, වමාරා කන හෙවත් රෝමන්ථ, ක්ෂීරපායී සතෙකි. දික් වූ නැමුණු බෙල්ලක් ද පිටේ මොල්ලි එකක් හෝ දෙකක් ද එකක ඇඟිලි දෙක බැගින් ඇති පළල් ප්‍රත්‍යස්ථ පාද ද ඌට ඇත. උගේ පාදවල යටි පැත්තේ පැතළි කොට්ට තිබේ. ඒ නිසා ඌ කාන්තාරයේ වැලිවල නොඑරේ. පාදවල ඇත්තේ කුර නොව නියය. උඩු හා යටි කෘන්තක දත් ද කුඩා රදනක දත් ද චාර්වක දත් ද ඔටුවාට ඇත. උගේ ආමාශය සංකීර්ණය. ඌට රළු ලොම් ද කෙළවර කෙස් රොදක් සහිත වලිගයක් ද ඇත. පටු විවර වැනි නාස්පුඩු ද ඉතා බර ඇස්පිය හා දිග ඇස්පිහාටු ද තිබෙන නිසා කාන්තාරයේ ඇති වන වැලි කුණාටුවලට ඔටුවාට ඔරොත්තු දිය හැකිය. ඔටුවාගේ අං විකාසනය නොවේ.

ඔටු විශේෂ දෙකකි. කමෙලුස් ඩ්රොමෙඩාරියුස් (Camelus dromedarius) විශේෂය අරාබි ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මේ ඔටුවාට ඇත්තේ එක මොල්ලියක් පමණි. උතුරු අප්‍රිකාවේ සිට ඉන්දියාව දක්වා ප්‍රදේශවල ඌ අත්‍යවශ්‍ය හීලෑ සතෙකි. ඌ වල් සතකු වශයෙන් දක්නට නොලැබේ. අනික් විශේෂය වන කමෙලුස් බැක්ට්රියානුස් (C. bactrianus) බැක්ට්රියන් ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මධ්‍යම ආසියාවේ ජීවත් වන මේ ඔටුවා වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ හීලෑ සතකු ලෙසය. එහෙත් ගෝබි කාන්තාරයේ මේ සත්තු වල් සතුන් වශයෙන් දක්නට ලැබෙත්. මේ ඔටුවාට මොල්ලි දෙකක් ඇත. ඌ අරාබි ඔටුවාට වඩා ලොකුය. එහෙත් උගේ කකුල් වඩා කෙටිය. ශීත ඍතුවේ දී උගේ ශරීරයේ දිග ලොම් ගහනව වර්ධනය වේ. වසන්තයේ දී මේ ලොම් එකවරට වැටේ. ශීතල දේශගුණයක් ද පර්වත හා උස් කඳු ද ඇති ප්‍රදේශවලට බැක්ට්රියානු ඔටුවා පුරුදු වී ඇත. සයිබීරියාවේ හා මොංගෝලියාවේ ඌ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් සතෙකි.

ඔටුවාට ආහාර ස්වල්පයක් පමණක් අනුභව කරමින් ජීවත් විය හැකිය. ශාක කොළ හා කටු පඳුරු උගේ ප්‍රධාන ආහාරය වේ. උගේ මොල්ලිය වූකලි මේද ගබඩා කරන ලද අවයවයකි. පිටතින් ආහාර සපයා ගැනීම දුෂ්කර වූ විට මේ ගබඩාවෙන් ඌට ආහාර ලබාගත හැකිය. ඔටුවෝ උන්ගේ ශරීරවල ජලය ගබඩා නොකරති. කාන්තාරයේ දුර ගමන් යන විට උන්ට දවස් කිහිපයක් තුළ බීමට ජලය නොලැබේ. එහෙත් ඒ කාලය තුළ දී මේද ඔක්සිකරණය කිරීම වැනි කාර්යාවලීන්ගෙන් උන්ගේ ශරීරවල ජලය නිෂ්පාදනය කෙරේ. බර උසුලාගෙන යන විට ඔටුවකුට දවස් 3ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය. මිනිසකු පමණක් පිට උඩ උසුලාගෙන යේ නම් ඌට දවස් 5ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය.

මද කිපුණු අවස්ථාවේ දී පිරිමි ඔටුවා ඉතා දරුණු ලෙස හැසිරෙයි. කෑ ගසමින් ඌ අනික් ඔටුවන් සමග සටන් කරයි. ගැහැනු සතාට වරකට ලැබෙන්නේ පැටියකු බැගිනි. ගර්භිණී අවස්ථාව මාස 11ක් පමණ වේ. ඔටුවකුට අවුරුදු 40ක් 50ක් ජීවත් විය හැකිය.

ආහාර හා ජලය ස්වල්ප ප්‍රමාණයක් පමණක් ගෙන ඔටුවාට ජීවත් විය හැකි බැවින් කාන්තාර හා අර්ධ කාන්තාර ප්‍රදේශවල මිනිසුන්ට ඌ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වෙයි. ශක්තිමත් ඔටුවකුට රාත්තල් 1000ක පමණ බරක් උසුලාගෙන දවසකට සැ. 25ක් පමණ යා හැකිය. ඔටුවාගේ මාංසය අරාබි ජාතිකයෝ ආහාරයට ගනිති. උගේ කිරි කාන්තාර වාසීන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරයකි. ගොවිපළවල සීසෑම සඳහා ද ඔටුවෝ යොදනු ලැබෙත්. නොයෙක් රෙදිපිළී ද කූඩාරම් රෙදි හා කළාල ද සෑදීමට ඔටුවාගේ ලොම් යොදනු ලැබේ. ඔටුවා අවුරුදු 40,000,000කට පමණ පෙර උතුරු ඇමෙරිකාවේ මුලින් ම පහළ වී අවුරුදු 1,000,000කට පමණ පෙර ආසියානු හා දකුණු ඇමෙරිකානු රටවලට සංක්‍රමණය වී යයි සලකනු ලැබේ.

මමාලියා වර්ගයෙහි [[ආටියොඩක්ටිලා]] (බ.) ගෝත්‍රයෙහි ටෛලොපොඩා (Tylopoda) උපගෝත්‍රයෙහි කමෙලිඩෙ (Camelidae) කුලයට ඔටුවා අයත්ය. [[ලාමා]] (බ.) හා [[ඇල්පකා]] (බ.) යන සත්තු ඔටුවාට කිට්ටු නෑකම් දක්වති.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටුන්න

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 05:04:30 GMT

'රාජකීයත්වය හඟවන ශිර්ෂාභරණයකි. සාම්ප්‍රදායික...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

රාජකීයත්වය හඟවන ශිර්ෂාභරණයකි. සාම්ප්‍රදායික සමාජයන්හි ඇඳුම් ආයිත්තම්වලින් බොහෝ විට සමාජ තත්වය පිළිබිඹු කෙරේ. ඔටුන්න රටේ උසස් ම සමාජ තත්වය පිළිබිඹු කරන පැලඳුමයි. ඔටුන්න රජබව හා සම්බන්ධවීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් බොහෝ රටවල එය රජබව දැක්වීමේ සංකේතය බවට පත් විය. ලෝකයේ බොහෝ සාහිත්‍යයන්හි හා භාෂා ව්‍යවහාරයන්හි ද රජබවට පත් වීම ‘ඔටුනු පැලඳීම’ හැටියට දැක්වෙන්නේ එහෙයිනි. නීත්‍යනුකූල රජු වන්නේ ඔටුනු පලන් පුද්ගලයා වන හෙයින් රාජත්වය ඇතැම් රටවල පුද්ගලයාටත් වඩා ඔටුන්න ආශ්‍රිතව පැවැති බව හැඟේ. එවැනි සමාජයක ඔටුන්න යමකු සතු වී ද ඔහුට රජ බවට පත් විය හැකි වූ සේයි. ඔටුන්න රජබව හා බෙහෙවින් සම්බන්ධ වීම හේතුකොටගෙන බොහෝ සමාජයන්හි එය ශුද්ධ වස්තුවක් වශයෙන් ද සැලැකෙන බව පෙනේ. පැරණි සංකල්පයන්ට අනුව රජු දෙවි කෙනකු වශයෙන් ද රාජාභරණ දේවාභරණ වශයෙන් ද ගැණෙන හෙයිනි. මේ අනුව අනුව ඔටුන්න කෙරෙහි පැවැත්ම බොහෝ විට තහනම් නීති පද්ධතියකින් යුත් පිළිවෙත් අනුකූලව පවතී. නිදසුන් වශයෙන්, ඔටුන්න ඇල්ලීම, එය අසලට යාම ආදිය තහනම් වේ. මිසර රජවරුන්ගේ ඔටුන්න සතුව රජුගේ රහස් අභිමතාර්ථයන් ඉටු කිරීමේ බලය ද සතුරන්ගෙන් පළිගැනීමේ බලය ද තිබිණැයි සඳහන් වේ. ඔටුන්නේ රශ්මියෙන් සතුරන් දැවෙතැයි ද ඊට කිට්ටු වන්නවුන් සිහිසන් නැති වෙතැයි ද විශ්වාස කරන ලදි.

රාජ්‍යයට සුදුස්සා තෝරාගැනීමේ ගුප්ත බලයක් ඔටුන්න සතුව තිබූ බව ඇතැම් රටවල මිනිසුන් විශ්වාස කළ බව පෙනේ. එක් තැනක රැස්ව හුන් ජනයා ඉදිරියේ උස් තැනක තබන ලද ඔටුන්න අහස්ගතව සැරිසරා රජ වීමට සුදුස්සාගේ හිස මත තැන්පත් වන බව දැක්වෙන ට්‍රාන්සිල්වේනියානු ජනකථාවක් වේ. ඔටුන්න වනාහි දිව්‍යලෝකයෙන් නික්ම අවුත් රජුන්ගේ හිස මත පැලැඳුණු වස්තුවක් හැටියට ද ඇතැම් ජනයා අතර සැලකෙතැයි සඳහන් වේ. ජනපදය රාජශූන්‍ය වූ කල්හි ඔටුන්න හා කකුධ භාණ්ඩ පුෂ්ප රථයෙහි තබා යැවීමෙන් රජකු තෝරාගැනීමේ සිරිතක් පැවති බව පෙරදිග සාහිත්‍යයෙහි එයි. රජ කෙනකුන්ගේ ජීවිතාරක්ෂාව ද ඔටුන්නේ ආරක්ෂාව මත රඳා පවත්නේය යන විශ්වාසයක් ද ඇත.

මැණික් ඔබ්බන ලද විවිධ වර්ගවල හිස් පැලඳුම් පැරණි මිසර හා ඇසිරියානු රජවරුන් විසින් පලඳින ලදි. පෙර ඇතැම් ග්‍රීක හා රෝම රජුන්ගේ ඔටුනු කොළ, මල් ආදියෙන් සැදුණු ඒවා විය. එම මුල් ඔටුනු රාජත්වයේ සංකේත නොවීය. යුද්ධ ජයග්‍රාහකයන් මෙන් ම ක්‍රීඩා ජයග්‍රාහකයන් විසින් ද උත්සව අවස්ථාවන්හි දී බොහෝ දෙනා විසින් ද එම ඔටුනු පලඳින ලදි. කල්යාමේ දී මේවා ලෝහවලින්, විශේෂයෙන් ම රනින්, නිම වෙන්නට විය. රෝම අධිරාජවරුන් එසේ රනින් සෑදු ඔටුනු පැලැඳි බව පෙනේ. කොන්ස්ටන්ටයින් (306-337) රජු කල සිට මාණික්‍යයෙන් ද අලංකාර වූ රෝම ඔටුන්න බලධාරිත්වයේ සංකේතය විය. ඔටුනු පැලඳීමේ චාරිත්‍රය යුරෝපීය රජවරුන් අතර පැතිර ගියේ රෝම සංස්කෘතියේ ආභාසයෙනැයි සමහරු අදහස් කරත්. තවත් සමහරුන් කල්පනා කරන හැටියට ඔටුන්න පෙරදිග රාජ්‍යයන්ගෙන් බටහිරට ව්‍යාප්ත වූවකි. පෙරදිගින් ගියේ ශීර්ෂ මාණික්‍යය පමණක් වුව ද බයිසන්ටයින් රාජ්‍යයේ දී එය චක්‍රාකාර වූත් මැණික් ඔබ්බන ලද්දාවූත් ආභරණයක් වී යයි කියත්. ඉතාලියේ රවෙන්නා නුවර දක්නට ඇති මොසෙයික් චිත්‍රයන්හි මෙය ප්‍රතිබිම්බිතය. මැණික් ඔබ්බා ඇනමල් කරන ලද චක්‍රාකාර රන් පටියක් වූ මෙම ඔටුනු විශේෂය පිළිබඳ නිදසුන් ස්පාඤ්ඤයේ තිබී සොයාගෙන ඇත. ලොම්බාඩිහි යකඩ ඔටුන්න නමින් හැඳින්වෙන සුප්‍රසිද්ධ ඔටුන්න විශාල වළල්ලක හැඩය ගත්තකි. එහි එල්බෙන මුතු මැණික් ආදියක් නැත්තේය. එය යකඩ ඔටුන්න නමින් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ කුරුසියෙහි ඇණ ගැසීම සඳහා යොදාගත් ඇණයකින් සාදාගන්නා ලදැයි විශ්වාස කෙරෙන කුඩා යකඩ පටියක් එහි තිබීම නිසායි. ෂාල්මේන් රජුගේ ඔටුන්න ද බයිසන්ටයින් වර්ගයේ ඔටුන්නක් ලෙස සැලකේ. දැනට මියුනික්හි තිබෙන, දෙවන හෙන්රි රජුගේ ඔටුන්න යයි සැලකෙන ඔටුන්න වෙනත් ඔටුනු වර්ගයකට අයත් වේ. බොහෝවිට ස්ට්‍රෝබෙරි පත්‍රවලට සමාන හැඩය ඇති පත්‍ර රටාවකින් නිර්මිත මෙම ඔටුන්නට තවත් නිදසුනක් නම් ශාන්ත වෙන්සෙස්ලාස්ගේ (St. Wenceslas) ඔටුන්න නමින් හැඳින්වෙන දැනට ප්‍රාග් නුවර දක්නා ලැබෙන ඔටුන්නයි. මෙය ප්‍රංස සම්ප්‍රදායකට අනුකූලව 14 වැනි ශතවර්ෂයේ පමණ සාදන ලද්දකැයි විශ්වාස කරනු ලැබේ. නැපෝලියන්ගේ අභිෂේකය සඳහා ගන්නා ලද ඔටුන්න ද මේ වර්ගයට අයත් සේ සැලකිය හැක්කකි. මෙය දැනට ප්‍රංසයේ ලූව්‍ර කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කොට ඇත.

== සිංහල ඔටුන්න ==
මහාවංසටීකාවෙහි සඳහන් වන පරිදි උතුරු ඉන්දියාවේ භාවිත වූ අභිෂේක ක්‍රමය ලංකාවේ රජවරුන් විසින් ද පිළිගන්නා ලදි. රජබවෙහි උදාවත් සමග රාජ කකුධභාණ්ඩ හා පලඳනා අනර්ඝත්වයෙන් හා සංකීර්ණත්වයෙන් වැඩි වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය.

රනින් හා මැණිකෙන් නිමවන ලද ඔටුන්නක් පොළොන්නරු යුගය වන විට රජු සිංහාසනාරූඪව සිටිය දී පාවිච්චි කළ බව පෙනේ. ඔබ්බන ලද මැණික් අතුරින් අනර්ඝතම මැණික වූයේ ඔටුන්න මුදුනේ බඳනා චූඩාමාණික්‍ය සංඛ්‍යාත මැණිකයි. සිද්ධ, මිණි, සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, රුවන් වශයෙන් ඔටුනු පස්වර්ගයක් ගැන ථූපවංසයෙහි සඳහන් වේ. 1017 දී සොළීන් විසින් අත්පත් කරගන්නා ලද සිංහල රාජකීය වස්තු අතර ඔටුන්න (මකුට) ද වී යයි සඳහන් වේ (මහාවංස 55.16). සිව්සැට රාජාභරණ අතර කිරීටය ද එකක් ලෙස දැක්වේ.

මහනුවර රාජ්‍ය සමයේ ඔටුනු සෑදීම හා සම්බන්ධ නොයෙක් තොරතුරු සඳහන් වේ. රජවාසල රන් රිදී හා වෙනත් ලෝහ වැඩ සඳහා මුලින් වූ ආභරණ පට්ටලය පසුව කොටස් කීපයකට බෙදන ලදින් ඔටුනු සෑදීම [[ඔටුනු පට්ටලය]] (බ.) නම් වූ විශේෂ කාර්යාංශයකට පැවරිණි. මෙහි ප්‍රධාන තනතුර දරන ලද්දේ මූලාචාර්ය කෙනකුන් විසිනි. සෙංකඩගල රාජ්‍යසමයේ දී ඔටුනු පැලඳවීමේ මංගලය කළ සැටි මන්දාරම්පුර පුවතෙහි මැනැවින් විස්තර කොට ඇත.

ශ්‍රී වික්‍රමරාජසිංහ රජුගේ ඔටුන්න 1820 ජූනි 13 වැනි දා තෝමස් කිං නම් තැනැත්තකු විසින් ලන්ඩන් නුවර කවන්ට් ගාර්ඩන්හි රජවීථියේ අංක 38 දරන සිය වෙන්දේසි පොළේ දී ප්‍රසිද්ධ වෙන්දේසියේ විකුණන ලදි. ඒ සඳහා මුද්‍රණය කරන ලද පත්‍රිකාවෙහි එම ඔටුන්න පිළිබඳ කෙටි විස්තරයක් වේ. ඒ අනුව ඔටුන්න රනින් නිමවා තිබිණි. ප්‍රිය උපදවන හැඩයෙන් යුක්ත විය. පිටතට නෙරාගිය කොන්වලින් යුතු විය. එම කොන්වලින් දියමන්තියෙන් හා රතු කැටයෙන් සැදි ආභරණ එල්විණි (මේවායින් දෙකක් පමණක් ඉතිරිව තිබිණැයි පත්‍රිකාවේ සඳහන් විය). නළල වසා හිස වට ගිය රවුමෙහි රන් ආභරණ පසළොසක් විය. දියමන්ති හා රතු කැට ද එහි ඔබ්බා තිබිණි. මුදුනෙහි රන්තලියක් හා මුතුඇට විය. ඉදිරිපසින් ඇනමල් ගෑ අලංකාර රන් ආභරණයක් එල්බිණි. දියමන්ති, රතුකැට හා නිල්කැටවලින් සැදි මෙය පිහාටුවක සිරිය ගත්තේය. ඔටුන්න මැද ඉතා අගනා විශාල රතුකැටයක් විය. පත්‍රිකාවට අනුව ඔටුන්නේ ඒ ඒ කොටස් වෙන වෙන ම මිල දී ගත හැකි වූ බව පෙනේ.

ශ්‍රී වික්‍රමරාජසිංහ රජුට අයත් වී යයි සැලකෙන ඔටුන්නක් දැනට කොළඹ කෞතුකාගාරයෙහි දක්නට ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: රාජ්‍යත්ව මෙවලම්]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඇරිස්ටෝටල්

Senasinghe — Tue, 21 Jul 2026 03:15:45 GMT

'(ක්‍රි.පූ. 384-322). විද්වජ්ජනශේඛරායමානව පෞරාණිකයන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

වෙනස්කිරීම් පෙන්වන්න

ඇරිස්ටොෆනීස්

Senasinghe — Mon, 20 Jul 2026 04:15:47 GMT

'(ක්‍රි.පූ. 448-385). පැරණි ග්‍රීක සුඛාන්ත නාට්‍ය රචක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ක්‍රි.පූ. 448-385). පැරණි ග්‍රීක සුඛාන්ත නාට්‍ය රචකයන් අතුරෙන් ශ්‍රෙෂ්ඨතමයායි. ක්‍රි.පූ. 427 දී සිය ප්‍රථම නාට්‍යය වේදිකාගත කළ මොහු සෙසු ජීවිත කාලය නාට්‍යකලාවට ම කැප කෙළේය. ඔහු ප්‍රබන්ධ කළ නාට්‍ය 44න් දැනට ශේෂව ඇත්තේ 11ක් පමණකි. ඒ හැම නාට්‍යයක ම පසුබිම වූයේ සමකාලීන ඇතන්ස් නගරයයි. එහි සමාජ තත්ත්වය ද දේශපාලන හා අධිකරණ කටයුතු ද විෂය කොට ගෙන විරචිත ඒ නාට්‍යයන්හි එකල එ නුවර විසූ බොහෝ ප්‍රභූවරයන් ප්‍රකටව ම උපහාසයට ලක් කොට තිබේ. සාහිත්‍යයෙහි සහ කලාවෙහි උපදේශාත්මක මුහුණුවරක් නිත්‍යයෙන් ම තිබිය යුතු බව ඔහුගේ අදහස විය.

ඇරිස්ටොෆනීස්ගේ නාට්‍ය ප්‍රබන්ධ තුන් අවධියකට බෙදිය හැකිය. ක්‍රිස්තු පූර්ව 427 සිට 421 දක්වා මුල් අවධියේ දී දේශපාලන උපහාසයෙන් යුත් නාට්‍ය පහක් හෙතෙම ප්‍රබන්ධ කළේය. එයින් ‘ඇකාර්නියයෝ’ (ක්‍රි.පූ. 425) නම් නාට්‍යය යුද්ධ විරෝධීභාවය පුරවැසියන්ගේ සිත්හි තහවුරු කිරීම අරමුණු කොට කැරුණකි. ‘නයිට්වරු’ (ක්‍රි.පූ. 424) පොහොසත්, කපට ජනනායකයකුගේ පරාජය සහ පුරවැසියනට යහපත අවබෝධ වීම පිළිබිඹු කරයි. ‘වලාකුළු’ (423) විතණ්ඩවාදීනට (sophists) විරුද්ධව රචිත නාට්‍යයකි. මෙම කෘතියෙන් ඔහු සොක්‍රටීස් පවා උපහාසයට ලක් කරයි. සොක්‍රටීස් එම නාට්‍යය නරඹා ඒ ගැන පැහැදුණු බව කියනු ලැබේ. ‘දෙබරු’ (422) එකල පැවති අධිකරණ තත්ත්වය කෙරෙහි එල්ල කරන ලද පහරකි. ස්පාර්ටාව හා කැරුණු යුද්ධය සමාදාන වීම නිමිත්තෙන් රචිත ‘සාමය’ (ක්‍රි.පූ. 421) ඇතන්ස් නුවර විසූ දෘඪ රණකාමීන් වෙත එල්ල වූවකි.

ක්‍රි.පූ. 420 සිට 404 දක්වා වූ මධ්‍යම අවධියෙහි රචිත නාට්‍යයන් අතුරෙන් ‘කුරුල්ලෝ’ (ක්‍රි.පූ. 414) සිසිලිය ආක්‍රමණය කිරීම පිළිබඳ උපමා කථාවක් ලෙස හෝ ඇතන්ස්හි සමාජ සංශෝධනයක් අපේක්ෂාවෙන් කැරුණක් ලෙස හෝ ආගම් පිස්සුව හෙළා දකින්නක් ලෙස හෝ සැලකේ. කෙසේ හෝ සාමයක් දැකගැනීම මහජනාභිලාෂය බව කියාපාන ‘ලිසිස්ට්‍රාටා’ (ක්‍රි.පූ. 411) ඇතන්ස්හි සහ ස්පාර්ටාවේ කාන්තාවන් සම්මේලනයකට රැස් වී, සිය පිරිමි පක්ෂය යුද්ධ චේතනා අත්හැර දමන තෙක් ඔවුන් වර්ජනය කිරීමට ඉටාගනු දක්වයි. ‘තෙස්මොෆොරියාසුසායි’ (ක්‍රි.පූ. 410) නාට්‍යය ස්ත්‍රී පක්ෂයටත් යුරිපිඩීස්ටත් එල්ල කරන ලද උපහාසයකි. ශෝකාන්තනාට්‍ය රචනය අතින් යුරිපිඩීස්, ඊස්කිලස්ට පැරදෙන අයුරු දක්වන ‘මැඩියෝ’ (ක්‍රි.පූ. 405) සාහිත්‍ය විවේචනයක් ලෙස සැලකිය හැක.

ක්‍රි.පූ. 404 සිට 385 දක්වා වූ සිය අවසාන අවධියේ දී පෞද්ගලික උපහාසයෙන් තොර, සමාජය ආශ්‍රිත සුඛාන්ත නාට්‍ය ප්‍රබන්ධය ගැන අවධානය යොමු කළ ඇරිස්ටොෆනීස් පිරිමි වෙස්ගත් ලියන් රැසක් මන්ත්‍රණ සභාවේ බලය අල්ලා ගෙන සමාජවාදී රජයක් පිහිටුවන අයුරු දක්වන ‘එක්ලේසියාසුසායි’ (393) ද අන්ධ ප්ලූටස් දෙවියා නුසුදුසු අයට ධනය බෙදා දුන්නෙන් ඇතන්ස් වැසියකු ඔහු ඇස්ක්ලීපියස් දෙවියා වෙත ගෙන ගොස් නෙත් ලබා දී දැහැමි අය පමණක් පොහොසතුන් වන පරිදි ධනය බෙදාදීමට සැලසූ අයුරු දක්වන ‘ප්ලූටස්’ නාට්‍යය ද රචනය කෙළේය.

හාස්‍යෝත්පාදක ප්‍රතිභා ශක්තියෙන් අනූන කිවියකු වශයෙන් ඇරිස්ටොෆනීස්ට ලෝක සාහිත්‍යයෙහි අමරණීය ස්ථානයක් හිමි වේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සාහිත්‍යධරයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරිස්ටිපස්

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 09:00:25 GMT

'(ක්‍රිස්තු පූර්ව 435-356). සයිරනෙයික දාර්ශනික පරපු...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ක්‍රිස්තු පූර්ව 435-356). සයිරනෙයික දාර්ශනික පරපුරේ ආදි කතුවරයා හැටියට අතීතයේ දී සලකනු ලැබූ ග්‍රීක දාර්ශනිකයා ය. අප්‍රිකානු වෙරළබඩ පිහිටි සයිරීනි නම් නගරයේ උපන් මොහු සොක්‍රටීස්ගේ ගෝලයෙක් විය. නියම වශයෙන් සයිරීනි පරපුර ආරම්භ වනුයේ මොහුගේ නම ම දැරූ මොහුගේ මුනුබුරාගෙන්ය යනු මෙකල ඇතැම් විචාරකයන්ගේ මතයයි.

යහපත නම් ඒ මොහොතේ සොම්නස යයි ඉගැන්වූ හෙතෙම සියලු සජීව වස්තුවක් ම වෑයම් කරනුයේ සොම්නස ලබාගැනීම සඳහා යයි ද ජීවිතයේ පරමාර්ථය විය යුත්තේ ද එය ම යයි ද කීවේය. තමා ඉගැන්වූ සුඛපරමවාදය අනුව ඔහු ජීවත් විය. ඔහු දර්ශනය ඉගැන්වූයේ තම ආචාර්‍ය්‍ය සොක්‍රටීස් මෙන් නොව විතණ්ඩවාදීන් (sophists) මෙන් මුදලටය. තමා ඉපයූ මුදලින් හෙතෙම කෑවේය, බීවේය, ඇන්දේය; කම්සැප අනුභව කෙළේය.

[[සයිරනෙයිකවාදය]] ද බලන්න.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-දර්ශනවාදියෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරිස්ටාකස්

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 08:55:34 GMT

'(ක්‍රිස්තු පූර්ව 310-230). සේමොස්හි විසූ ග්‍රීක නක්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ක්‍රිස්තු පූර්ව 310-230). සේමොස්හි විසූ ග්‍රීක නක්ෂත්‍ර විද්‍යාඥ ඇරිස්ටාකස් යුක්ලිඩ්ගෙන් පසුව ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ඉගැන්වීමෙහි නියුක්තව සිටියේය. සූර්‍ය්‍යයා අචල යයි ද බුදහු හා සිකුරු පමණක් නොව පෘථිවියත් සමඟ අනිකුත් සියලු ග්‍රහයෝ සූර්යයා වටේ කවාකාරව භ්‍රමණය වෙතැයි ද ඔහු කල්පනා කළේය. ආකාශ වස්තු අතර පෘථිවියේ පිහිටීම පිළිබඳ ඔහුගේ අදහස් නිසා ‘පුරාතනයේ කොපර්නිකස්’ යයි නොයෙක් විට ඔහුට කියනු ලැබේ. චන්ද්‍රයාගේ එළිය පරාවර්තිත සූර්‍ය්‍යාලෝකය බව හෙතෙම දැන සිටියේය. පෘථිවියේ සිට සූර්යයාට හා චන්ද්‍රයාට ඇති දුර ද ඒ වස්තූන්ගේ සාපේක්ෂ ප්‍රමාණයන් ද විද්‍යාත්මකව මනින්නට පළමුවෙන් ම තැත් කෙළේ ඇරිස්ටාකස්ය. චන්ද්‍රයා පෘථිවියට වඩා කුඩා බව ද සූර්යයා මේවාට වඩා බොහෝ විශාල බව ද ඔහුට වැටහුණේය.

ඔහුගේ කෘතීන්ගෙන් දැනට අවශිෂ්ටව ඇත්තේ සූර්‍ය්‍ය චන්ද්‍ර දෙදෙනාගේ විශාලත්වය හා පෘථිවියේ සිට ඒවාට ඇති දුර ප්‍රමාණය පිළිබඳ ග්‍රන්ථය පමණි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-රාජ්‍ය තන්ත්‍රඥයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරිස්ටයිඩීස්

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 08:42:11 GMT

'(ක්‍රි.පූ. 530-488). ඇතන්ස්හි විසූ රාජ්‍ය තන්ත්‍රඥයෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(ක්‍රි.පූ. 530-488). ඇතන්ස්හි විසූ රාජ්‍ය තන්ත්‍රඥයෙකි. මොහු ක්‍රි.පූ. 490 දී පර්සියානුන් පරාජයට පත් කළ මැරතන්හි මහා සටන මෙහෙය වූ අණදෙන නිලධාරියෙක් විය. තෙමිස්ටොක්ලීස්ගේ දේශපාලන සතුරකුව සිටි මොහු ඇතන්ස්හි නාවික බලය තහවුරු කරනු වස් තෙමිස්ටොක්ලීස් ගෙන ගිය ප්‍රතිපත්තියට තදබල ලෙස විරුද්ධ විය. මොහුගේ මතය වූයේ ගොඩ හමුදා බලය නඟා සිටුවිය යුතු බවයි. කෙසේ හෝ තෙමිස්ටොක්ලීස්ගේ මතය අනුමත විය. තෙමිස්ටොක්ලීස්ගේ බලපෑමෙන් ම ඇරිස්ටයිඩීස් පිටුවහල් කරනු ලැබීය. එහෙත් ක්‍රි.පූ. 480 දී, එනම් පර්සියන් ආක්‍රමණ සමයේ දී, ආපසු කැඳවනු ලැබූ හේ සතුරා පැරදවීමට සම්පූර්ණ සහයෝගය දුන්නේය. පසුව තෙමිස්ටොක්ලීස් හා එක්ව පර්සියන් ආක්‍රමණයෙන් ආරක්ෂා වනු පිණිස ඩීලියන් සංගමය පිහිටුවිය. එම සංගමයේ කටයුතු සංවිධානය කිරීමේ කාර්‍ය්‍යය පැවැරුණේ ඔහුටය. මේ කටයුතුවල දී ඔහු අනුගමනය කළ අපක්ෂපාතී සාධාරණ ප්‍රතිපත්තිය නිසා ම ඔහුට ‘සාධාරණ ඇරිස්ටයිඩීස්’ යන විරුද නාමය ව්‍යවහාර විය. මොහු මරු මුවට පත් වූයේ අභිනව සංගමයට තව තවත් නගර බඳවා ගැනීමේ කටයුතුවල යෙදී සිටිය දී යයි කියනු ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-රාජ්‍ය තන්ත්‍රඥයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඔරෝරා (2)

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 07:44:45 GMT

'එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ උතුරු ඉලිනොයි ජනපදයෙහි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ උතුරු ඉලිනොයි ජනපදයෙහි චිකාගෝ නුවරට සැතපුම් 38ක් බටහිරින් පිහිටා ඇති මේ කුඩා නගරය 1836 දී පිහිටුවන ලද්දකි. ෆොක්ස් නදී නිම්නය ආශ්‍රිත බැවින් මෙහි පස සාරවත්ය. නගරය ද සිත්කලුය. විවිධ වාහන, යන්ත්‍ර, ජලනල, ආයුධ, රෙදිපිළී, විදුලි උපකරණ, රසායන ද්‍රව්‍ය, ලෝහ භාණ්ඩ, වානේ කැබිනට්, දැව භාණ්ඩ ආදිය මෙහි නිෂ්පාදනයන්ගෙන් සමහරකි. දුම්රිය මාර්ග සතරක් ම මේ නගරයට සම්බන්ධ වී ඇති බැවින් ගමනාගමනය හා බඩු එහා මෙහා ගෙන යාමට පහසුකම් සැලසී තිබේ. ඔරෝරා අග්‍රපාඨශාලාව සහ අනාථ දරුවන් සඳහා පිහිටුවන ලද ළමා නගරය ද මෙහි ඇති සැලකිය යුතු ස්ථාන දෙකකි. මෙහි ජනගහනය (1960) 63,715කි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරෝරා (1)

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 07:28:53 GMT

'රෝම දේවකථාවන්හි එන අරුණ දෙව් දුවය. මැය ග්‍රීක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

රෝම දේවකථාවන්හි එන අරුණ දෙව් දුවය. මැය ග්‍රීක දේවකථාවන්හි හැඳින්වෙනුයේ [[ඒයෝස්]] (බ.) නමිනි. හයිපීරියොන් නම් ටෛටන්ගේ හා තීයාගේ දියණියයි. හීලියෝස් හා සෙලීනී මැයගේ සහෝදරියෝ දෙදෙනෙකි.

ඔරෝරා සෑම උදෑසනක ම හිරු දෙවියාට අහසෙහි ගමන් කිරීමට හැකි වන පරිදි ස්වර්ගයෙහි නැගෙනහිර දොරටුව විවෘත කරයි. දෙව්මිනිසුන්ට ආලෝකය ලැබෙන්නේ මේ හේතුකොටගෙනය.

මැයගේ වල්ලභයා තිතෝනස්ය. ජුපිටර් දෙව් රජුන්ගෙන් සදහට ම ජීවත්වීමේ වරම ලබාගත් නමුත් සිය වල්ලභයාගේ තරුණභාවය සදාකල්හි තබා ගැනීමට අවසර ගැනීමට මැයට අමතක විය. දිනෙන් දින වයසට යන ඔහු දුටු ඕ‍ මහත් නොඉවසිල්ලට පත් වූවාය. අන්තිමේ දී ඇය විසින් හේ පළඟැටියකු බවට පත්කරනු ලැබීය. මොවුන්ගේ පුත්‍ර මෙම්නොන් ඇකිලීස් විසින් මරනු ලැබිණි. උදෑසන තණපත් මත වැටෙන කුඩා පිණිබිඳු වූකලි මොහු නැති සොවින් ඔරෝරා හෙළන කඳුළුය.

ඔරෝරා දෙව්දුව පිළිබඳ විශ්වාසය ආදිකාලීන ආගම්වල පොදු ලක්ෂණයකි. වෛදික දේවකථාවන්හි එන [[උෂස්]] (බ.) මැයට බෙහෙවින් සමානය. සාහිත්‍යයෙහි නොයෙක් විට සඳහන් වන මැය කලා කෘතීන්හි නිරූපිතව ඇත්තේ මනාව හැඳ පැලඳගත් තරුණ කතක ලෙසිනි.

ඔරෝරා යන වචනය ඖපචාරික වශයෙන් පෙරදිග හැඳින්වීමට ද යොදනු ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක-රෝම දේවකථා]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරෙන්සේ

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 07:13:24 GMT

'වයඹදිග ස්පාඤ්ඤයේ ගලීෂියා ප්‍රදේශයට අයත් වැදග...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

වයඹදිග ස්පාඤ්ඤයේ ගලීෂියා ප්‍රදේශයට අයත් වැදගත් පාලන දිස්ත්‍රික්කයකි. මෙහි ප්‍රධාන නගරය ඔරෙන්සේ නමින් ම හැඳින්වේ. මෙය ඔරෙන්සේ දිස්ත්‍රික්කයේ පාලන මධ්‍යස්ථානය මෙන් ම වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය ද වේ.

මෙහි පවත්නා ඉපැරණි ගොතික් ආසන දෙව් මැදුරත් උණුදිය උල්පතුත් විශේෂයෙන් ප්‍රසිද්ධය. මෙහි චොකලට් වර්ග හා හම් භාණ්ඩ ප්‍රධාන වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ලී මෝල් හා පිටි මෝල් පිහිටුවා තිබේ. මෙහි යකඩ නිධි ද ඇත. 1960 දී නගරයේ ජනගහනය 64,153ක් විය.

ඔරෙන්සේ දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රමාණයෙන් ව.සැ. 2810කි. කඳු බහුල ප්‍රදේශයක් වූ මෙය දකුණින් හා නිරිත දිගින් පෘතුගාලයෙන් සීමා වී තිබේ. ධාන්‍ය ගොවිතැනත් බැටළුවන් ඇති කිරීමත් මෙම පෙදෙසෙහි ප්‍රධාන ආර්ථික ව්‍යාපාරයෝය. 1960 දී දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනය 451,474ක් විය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ස්පාඤ්ඤය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරෙන්ජ් ෆ්‍රී ස්ටේට්

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 07:07:53 GMT

'දකුණු අප්‍රිකා සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයේ පළාත් සතරි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

දකුණු අප්‍රිකා සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයේ පළාත් සතරින් එකකි. උතුරෙන් ට්‍රාන්ස්වාලයෙන් ද නැගෙනහිරින් නටාල් සහ බසූටෝලැන්ඩ් යන ප්‍රදේශවලින් ද දකුණින් හා බටහිරින් ශුභ ප්‍රාර්ථනා තුඩුව පළාතෙන් ද වෙන් වී ඇත. මෙහි ප්‍රමාණය ව.සැ.49,866කි.

ඔරෙන්ජ් ගංගාධාරය ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ පිහිටා ඇති මෙම පළාත රැලි බිම් ද ඇතැම් විට තලා බිම් ද සහිත උස් වෙල්ට් (veldt) නමින් දන්නා භූ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. පළාත සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ අඩි 4,000 සිට 5,000 දක්වා උස් වූ සානුවකි. ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග් කඳුවැටිය නිසා නටාල් ප්‍රදේශය හා සම්බන්ධ දේශ සීමාවේ දී උස ප්‍රමාණය වඩාත් වැඩි වෙයි. අවුරුද්ද මුළුල්ලෙහි උස් වෙල්ටය මතින් හමා යන සුළං වැඩිහරියක් ම ලැබෙන්නේ බටහිරින් හා නිරිත දිගිනි. ඉන්දියානු සාගරයට ඔබ්බෙන් එන තෙතමන සහිත නැගෙනහිර සුළඟ ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග් කඳුවැටිය හරහා හමා යන්නේ කලාතුරකිනි. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය උස ප්‍රමාණය අනුව වෙනස් වේ. බටහිර දෙසට හා දකුණු දෙසට වන්නට අඟල් 18ක් ද නැගෙනහිර දෙසට හා උතුරු දෙසට වන්නට අඟල් 30ක් ද පමණ වේ. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය පැරන්හයිට් 60ºක් පමණ වේ. තුෂාර (frost) කාලය නැගෙනහිර දිග දින 150ක් ද බටහිර දිග දින 120ක් පමණ ද පවතී.

මෙම පළාතේ භූමි භාගයෙන් වැඩි කොටසක් රළු තෘණවලින් වැසී තිබේ. සිසිල්බවෙන් හා තෙතමනෙන් වැඩි නැගෙනහිර හා උතුරු කොටස්වල ගස් වර්ග ගණනින් හා ප්‍රමාණයෙන් වැඩිය. බටහිර දෙසට හා දකුණු දෙසට වන්නට ශුෂ්ක ශාකීය පඳුරු සහිත තණ බිම්, පතොක් හා අනෙක් අර්ධ ශුෂ්ක පැළෑටි බහුලය.

== ජනගහනය හා ආණ්ඩුව ==
1960 ජනලේඛයට අනුව ෆ්‍රී ස්ටේට් පළාතේ ජනගහනය 13,865,472ක් විය. මෙයින් 1,083,886ක් දෙනා බාන්ටු වර්ගයා වූ අතර 376,745ක් යුරෝපීයයෝ වූහ. මෙහි නාගරික ජනගහනය අල්පය. එක ම විශාල නගරය වනුයේ බ්ලුම්ෆොන්ටේන්ය (145,273). ඔරෙන්ජ් ෆ්‍රී ස්ටේට් රාජ්‍යය සභිකයන් 54දෙනකුන්ගෙන් යුක්ත දකුණු අප්‍රිකානු සංගම් සෙනට් සභාවෙහි සාමාජිකයන් අට දෙනකුන්ගෙන් නියෝජනය වෙයි. මොවුහු වයස 30ට වැඩි දකුණු අප්‍රිකානු සුදු ජාතිකයෝ විය යුත්තාහ. සංගම් නියෝජිත මංණ්ඩලයෙහි පෙනී සිටින ඔරෙන්ජ් ෆ්‍රී ස්ටේට් නියෝජිතයන්ගේ සංඛ්‍යාව ජනගහනයේ වෙනස්කම් අනුව සුළු වශයෙන් වෙනස් වේ. 1953 මැතිවරණයේ දී නියෝජිතයන් 13 දෙනකුන්ගෙන් යුක්ත විය. 1961 දී මේ සංඛ්‍යාව 15ක් විය. රාජ්‍යයේ විධායක අංශය පාලක නිලධරයකුගෙන් ද සාමාජිකයන් විසිපස් දෙනකුන්ගෙන් යුත් ප්‍රාදේශීය කවුන්සලයකින් ද සමන්විතය.

== ආර්ථිකය ==
සතුන් ඇති කිරීම මෙහි ඉතා වැදගත් ආර්ථික ව්‍යාපාරය වේ. නැගෙනහිර දෙසට හා උතුරු දෙසට වන්නට ගොවිතැන සැලකිය යුතු අන්දමින් කෙරේ. මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් වවනු ලබන්නේ තිරිඟු ආදි ධාන්‍ය වර්ග හා අර්තාපල්ය. නැගෙනහිර ඇතැම් ප්‍රදේශවල පලතුරු ද වගාකරනු ලැබේ.

ඛනිජ සම්පත් බහුල නිසා පතල් කර්මාන්තය තරමක් දියුණුය. විශේෂයෙන් රත්රන්, දියමන්ති හා රටඅඟුරු නිධි මෙහි සුලභය. එහෙත් වෙළඳ ආකර කර්මාන්තය ආරම්භ වූයේ නොඑසේ නම් සාර්ථක ලෙස ව්‍යාප්ත වූයේ මෑතක දී, එනම් දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු භාගයේ දීය.

== ඉතිහාසය ==
18 වන සියවසේ දී යුරෝපීයයන් ඔරෙන්ජ් ගංගාව පළමුවරට තරණය කිරීමෙන් පසු මෙම පෙදෙස් ශත වර්ෂයක පමණ කාල පරිච්ඡේදයක් මුළුල්ලේ සංචාරක දේශීය ජන සමූහයන් පමණක් වාසය කළ නිදහස් වනගත ප්‍රදේශයක්ව පැවැත්තේය. කේප් කොලනි පෙදෙසින් සංක්‍රමණය වූ බුවර් (බෝයර්) වරුන් මේ පෙදෙසේ පදිංචි වූයේ 1836 පමණේ දීය. 1848 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් සතු ප්‍රදේශයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කරනු ලැබූ මෙපෙදෙස 1854 දී නිදහස ප්‍රකාශ කළෙන් ඔරෙන්ජ් ෆ්‍රී ස්ටේට් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්ට වීය. බුවර් යුද්ධයෙන් පසු 1900 දී ඔරෙන්ජ් ෆ්‍රී ස්ටේට් රාජ්‍යය නැවතත් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය යටතට පත්ව ඔරෙන්ජ් රිවර් කොලනි යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූයේය. 1907 දී ස්වරාජ්‍ය ආණ්ඩුවක් ලත් මෙපෙදෙස දකුණු අප්‍රිකානු සංගමයේ කොටසක් බවට පත් වූයේ 1910 දීය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-දකුණු අප්‍රිකානු සංගමය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරෙන්ජ් ගඟ

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 06:41:25 GMT

'දකුණු අප්‍රිකාවේ දිග ම ගංගාවයි. ඉන්දියන් සාගර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

දකුණු අප්‍රිකාවේ දිග ම ගංගාවයි. ඉන්දියන් සාගරයට හැ. 200ක් පමණ දුරින් බසූටෝලැන්ඩ් ප්‍රදේශයෙන් පටන්ගෙන බටහිර දෙසට හුරුව ගලා ගොස් අත්ලන්තික් සාගරයට වැටෙන මෙම ගංගාව එහි අතු ගංගාවන් ද සමඟ ව.සැ. 170,000කට අධික ප්‍රදේශයකට ජල සම්පාදනය කරයි. සැ. 1,300ක් පමණ දික් වූ මෙහි ගංගා නිම්නය ව.සැ. 328,000ක් පමණ වේ.

ඔරෙන්ජ් ගංගාව පෝෂණය කරන ඇළ දොළ ආරම්භ වනුයේ ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග්, මලුති යන කඳුවැටිවලිනි. සියලු ම ඇළ දොළවල් අඩි 10,000කටත් ඉහළින් ආරම්භ වන සිංකු නම් වූ මූලික ගඟට සම්බන්ධ වෙයි. සිංකු ගඟ මලුති හා ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග් කඳුවැටි අතර වූ කඳුකර මිටියාවත් හරහා නිරිත දෙසට ගලා බසී. සැ. 200ක් පමණ ගලා ගිය පසු, ඒ වන විටත් ඔරෙන්ජ් නමින් හැඳින්වෙන සිංකු ගංගාව මාචාචා කන්දෙන් පටන්ගන්නා මකාලෙං හෙවත් කොර්නට් ස්පරුයිට් (සැ. 90) ගඟ ද සම්බන්ධ කරගනී. ඔරෙන්ජ් ගඟ දකුණු අප්‍රිකාවේ මහා අභ්‍යන්තර සානුවට අවතීර්ණ වනුයේ මෙහි දීය. මීට සැතැපුම් ගණනක් පහළ දී එහි විශාල අතු ගංගාවක් වන කැලිඩන් (සැ. 230) හා ඒකාබද්ධ වෙයි. සංගමස්ථානයේ දී ඒකාබද්ධ ගංගාවේ පළල යාර 350කි. ඔරේන්ජ් ගඟ එහි දක්ෂිණ කෙළවරේ දී වයඹ දෙසට නැඹුරුව සැතැපුම් 200ක් පමණ ගලා ගොස් එහි මහා අතු ගංගාවක් වූ වාල් ගඟ (සැ. 303) හා සම්බන්ධ වේ. එය මෙහි දී නැවතත් දකුණට හැරී නොයෙක් වංගු සහිතව ගලා ගොස් බෙචුවානා, බුෂ්මන් සහ නමාක්වලැන්ඩ් යන ශුෂ්ක තැනිතලා පෙදෙස් තරණය කරයි. ඔරෙන්ජ් ගංගාවේ විශාල දිය ඇලි ඇත්තේ ද.අ. 28° 35' හා නැ.දේ. 20° 20' හිය. අඩි 450ක් උසැති ඕග්රාබීස් ඇල්ල විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුයි. මෙය ගල් පියසි, ගල් පර, කොදෙව් ආදියෙන් බෙදී පවතී. පටු මුහුදුබඩ තැනිතලාව මැදින් ගලන ඔරෙන්ජ් ගඟ නිරිත දෙසට හුරුව ගලා ගොස් කුඩා දූපත්වලින් සැදි තනි මෝයකින් සාගරයට ඇතුළු වෙයි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-දකුණු අප්‍රිකාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරිස්සා

Senasinghe — Thu, 16 Jul 2026 06:26:54 GMT

'ඉන්දියාවේ නැගෙනහිර වෙරළබඩ පිහිටි රාජ්‍යයකි....' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඉන්දියාවේ නැගෙනහිර වෙරළබඩ පිහිටි රාජ්‍යයකි. නැගෙනහිරට බෙංගාලේ බොක්ක ද දකුණට ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශය ද බටහිරට මධ්‍ය ප්‍රදේශය ද උතුරුට බිහාරය ද ඊශාන දිගට බටහිර බෙංගාලය ද මීට මායිම් වේ. කලක් බෙංගාල ප්‍රාන්තයේ කොටසක් හැටියට පාලනය වූ ඔරිස්සා හා බිහාර් ප්‍රදේශ 1912 දී එයින් වෙන් කරන ලදි. 1936 දී බිහාර් සහ ඔරිස්සා වෙන ම පළාත් දෙකක් බවට පමුණුවන ලදි. ඉන්දියාව නිදහස ලැබූ පසු එම ආණ්ඩුව යටතට පත් සුළු රාජ්‍ය 25ක් ඔරිස්සාවට පවරා දෙනු ලැබ දැනට පවත්නා මායිම් ඇතුළත පිහිටි මුළු ප්‍රදේශය ම ඔරිස්සාව නමින් හැඳින්විණ. 1950 දී එය ඉන්දියා ජනරජයේ ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. එහි විශාලත්වය ව.සැ. 60,164කි.

පහත් බිම්, තැනිතලා හා කඳු සහිත මේ ප්‍රදේශය මහානදී ගඟේ ජලාශ්‍රිතය. පහත් බිම් පෙදෙසට ඔරිස්සාවේ නැගෙනහිර දිග පිහිටි බලසෝර්, කටක්, පූරි යන දිස්ත්‍රික්ක හා ගඤ්ජාම් දිස්ත්‍රික්කයෙන් කොටසක් ද ඇතුළත්ය. බෙංගාල බොක්කේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශය වගුරු සහිත පහත් බිමකි. එහි කඩොල් ගස් වැවේ. වැලි සහිත බිම් අධිකය. මහානදී ගඟේ අතු ගංගා හා වෙනත් කුඩා ජල පාරවල් බොහෝ ගණනක් බංගාල තැන්න හරහා ගලා යයි. මහානදී ගඟෙන් ආරම්භව බෙංගාල බොක්කට විහිද යන ඩෙල්ටාව වෙරළාශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙහි දක්නට ලැබෙන විශේෂ ලක්ෂණයකි. කලපුවත් සිසාරා විහිද යන මේ ඩෙල්ටාව නිසා චිල්කා විල සෑදේ. ගිනිකොන දෙසින් නැගෙනහිර ඝාට්ස් කඳු පිහිටියේය. ඝන වනාන්තරවලින් වැසුණු නැගෙනහිර ඝාට්ස් කඳුවැටිය උසින් අඩි 3000ත් 5000ත් අතරය. ඔරිස්සාවේ මැද කොටස මහානදී ගඟ ආශ්‍රිත ඡත්තීස්ගර්හ් තැනිතලාවය. බටහිර දේශ සීමාව අසල මධ්‍යම තැන්න හා ඡෝටා නාග්පූර් තැන්න ද පිහිටියේය. මෙකී තැනිතලාව හා තැනි සාරවත් පසින් යුක්තය.

මෝසම් සුළං ආශ්‍රිත උණුසුම් දේශගුණයක් පවතින මෙහි ශීත ඍතුව වියළිය. වසන්ත ඍතුව උණුසුම්ය. ග්‍රීෂ්ම ඍතුව වැසි සහිතය. සාමාන්‍යයෙන් මුළු ප්‍රදේශය ම අඟල් 40ත් 60ත් අතර වූ නිත්‍ය වර්ෂාපතනයක් ලබයි. උස් බිම් ඝන වනාන්තරවලින් වැසී තිබේ. ඒවායේ බෙහෙවින් දක්නට ලැබෙන්නේ සල් ගස්ය.

ඔරිස්සාවේ මුළු ජනගහනයෙන් 3/4ක් පමණ දෙනා ගොවිතැනින් ජීවත් වෙති. වෙරළාශ්‍රිත දිස්ත්‍රික්කවලට අයත් භූමි ප්‍රදේශයෙන් 82%ක් වී ගොවිතැන සඳහා යොදා තිබේ. බලසෝර් හා කටක් දිස්ත්‍රික්කවල ජූට් (හණ විශේෂයක්), උක් හා දුම්කොළ වවනු ලැබේ. වනාන්තරවලින් ලබාගන්නා දැව හා දර ද ගස් වර්ගයකින් ලබාගන්නා ලාකඩ වැනි ලාටු වර්ගයක් ද සැලකිය යුතු ආදායමක් ලබා දෙයි. ඔරිස්සාවේ බටහිර හා දකුණු පෙදෙස්වල මෙනේරි ආදි ධාන්‍ය වර්ග වගාව දියුණුය. මසුන් මැරීම හා ලුණු සෑදීම වෙරළාසන්න ප්‍රදේශවාසීන්ගේ ජීවනෝපාය මාර්ගයි.

ඔරිස්සාව ඛනිජ සම්පත් අතින් ද පොහොසත්ය. යපස්, ගල් අඟුරු, මැංගනීස් හා මයිකා (තලාතු මිනිරන්) මෙහි පොළොවෙන් ලබා ගනිති. රිදියෙන් කරන ඉතා සියුම් කැටයම් වැඩ ගැන ඔරිස්සාව බෙහෙවින් ප්‍රසිද්ධය. පේෂකර්මාන්තය, ලී කැටයම්, පැසි තැනීම හා වීදුරු සෑදීම මෙහි දියුණුය. ක්‍රි.ව. 1899 දී දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකරන තුරු ඔරිස්සාව සමග ඉන්දියාවේ අනිකුත් කොටස්වල සම්බන්ධය පැවතුණේ ස්වල්ප වශයෙනි. මේ නිසා ඊට පෙර එහි සංවර්ධන කටයුතු දියුණුව නොපැවතියේය.

කලින් මෙහි අගනුවර වූයේ කටක් නගරයයි. ඉන්දියාවට ස්වරාජ්‍යය ලැබී ඔරිස්සාව එහි ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් වූ පසු භුවනේශ්වර නගරය අගනුවර හැටියට තෝරාගන්නා ලදි. කටක්, භුවනේශ්වර්, බෙරම්පූර්, සම්බල්පූර්, බලසෝර්, පූරි, පර්ලාකිමේදි හා ජෙයිපූර් මෙහි ඇති සැලකිය යුතු නගරය. මෙරට වැසියන් අතර ඔරියා හා මුණ්ඩා යන භාෂා ව්‍යවහාරයෙහි පවතී. ඔරියා භාෂාව එහි රාජ්‍ය භාෂාවය. 1961 දී ඔරිස්සාවේ ජනගහනය 17,548,846ක් විය. මෙයින් 97%කටත් වැඩි දෙනා හින්දුවරුය.

මෙම ප්‍රදේශය සෞඛ්‍යයට එතරම් හිතකර නොවේ. වරින්වර කොලරා, වසූරිය, මැලේරියා ආදි රෝග පැතිරීයයි. වැසි නොලැබ ගොවිතැන් පාළුවීමෙන් සාගත ද කලින් කල ඇති වේ. 1866 දී ඇති වූ සාගතයකින් ඔරිස්සා වාසීහු බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ. වෛද්‍ය ආධාර හා ආහාරපානාදිය යැවීමට රථවාහන ගමන් කළ හැකි මංමාවත් ආදිය නොතිබුණෙන් දහස් ගණන් ජනයා ආධාර නොලැබ ම මියගියහ. ඒ සමඟ ම ගංවතුරකින් ද බලවත් හානියක් විය. මේ නිසා ඇතැම් ප්‍රදේශ ජනයාගෙන් හිස් විය. ඉන්පසු මහානදී ගඟේ සිට හුග්ලි ගඟට ඇළක් කැපීමෙන් ද දුම්රිය මාර්ග හා මංමාවත් තැනීමෙන් ද ගමන් පහසුකම් සැලසුණෙන් නැවත ඒවා ජනාවාස විය.

මෙහි ඇති පාසැල් සංඛ්‍යාව 22,000කට අධිකය. ඒවා අතුරෙන් කටක් නගරයේ පිහිටා ඇති උත්කල් විශ්වවිද්‍යාලය ප්‍රමුඛස්ථානය ගනී. අග්‍ර පාඨශාලා 40ක් පමණ ද ප්‍රාථමික හා පශ්චාත් ප්‍රාථමික පාඨශාලා 20,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් ද ඇත. මෙහි සෞඛ්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුව විශේෂ උනන්දුවකින් ක්‍රියා කරයි. ආරෝග්‍යශාලා හා බෙහෙත් ශාලා බොහෝගණනක් පිහිටුවා තිබේ. කටක් නගරය හා සුළු නගර 38ක් ද ගම් 50,984ක් ද ඇති මුළු ඔරිස්සා ප්‍රදේශය පාලන කොටස් වශයෙන් දැනට දිස්ත්‍රික්ක 13කට බෙදා තිබේ. ගොවිතැන් සඳහා ජලය ලබාගන්නා පිණිස හිරකුඩ්, නරාජ්, ටිකර්පාරා යන නම්වලින් හැඳින්වෙන විශාල වේලි බැඳීමෙන් රටට මහත් සෙතක් සැලසී ඇත.

වෙරළ අසල මුහුද නොගැඹුරු බැවින් ද එහි අනවරතයෙන් පවත්නා කුණාටු නිසා ද මෙහි සැලකිය යුතු වරායවල් නැත. පරදිප්, චාණ්ඩ්බලි හා ගෝපල්පූර් මෙහි ඇති කුඩා වරායවල්ය. කල්කටාවේ සිට මදුරාසියට සම්බන්ධ කර ඇති දුම්රිය මාර්ගයෙන් මෙහි වෙරළාසන්න ප්‍රදේශයට විශාල සේවයක් ඉටු වේ. භුවනේශ්වර් සහ කටක් යන නගරවල ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ බැගින් පිහිටුවා ඇත. රාජ්‍යයේ සැමතැනට ම බෙදාහැරීමට තරම් බලය නිපදවන විදුලි මධ්‍යස්ථාන දෙකක් ද මෙහි ඇත්තේය. කලින් කල බෞද්ධ, හින්දු, ජෛන ආදි ආගම් පැතිර තිබුණ ඔරිස්සා ප්‍රදේශය ඒ ඒ ආගම්වලට අයත් පූජනීය ස්ථානවල නටබුන් රාශියකින් යුක්තය. බෞද්ධ ගුහා, කුටි හා විහාර කීපයක නෂ්ටාවශේෂ පුරාවිද්‍යා කැණීම් මගින් සොයාගෙන ඇත. සාලිහුන්ඩ්‍රම්හි පිහිටි විහාරයේ නටබුන් බෞද්ධ ගොඩනැඟිලි අතර ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී. කටක්හි බෞද්ධ ගුහා බොහෝ ගණනක් දක්නට ලැබේ. ඉන් සමහරක් පසු කාලයෙහි අන්‍ය ලබ්ධිකයන් විසින් අත්පත් කරගත් බව පෙනේ. වෙනත් ගොඩනැඟිලි තැනීම සඳහා බෞද්ධ විහාරාදියෙන් උපකරණ ලබා ගෙන ඇති බව දක්නට ලැබේ. පූරි නගරයේ ඇති ජගන්නාථ දෙවොල මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලන පූජනීය ස්ථානයකි. මෙය හින්දු වන්දනාකරුවන් වැඩිම සංඛ්‍යාවක් වාර්ෂිකව වන්දනාවේ යන ස්ථානය විය හැකිය. ක්‍රිස්තු 8 වන සියවසටත් 16වන සියවසටත් අතර කාලය තුළ හින්දු රජවරුන් විසින් කරවන ලද ගොඩනැඟිලි රාශියක් ද මෙහි ඇත. ඉන් සමහරක් නෂ්ටප්‍රාය වී ඇත ද සමහරක් තවමත් සතුටුදායක තත්වයක පවතී. ඒවා අතුරෙන් ජගන්නාථ දෙවොල, භුවනේශ්වර දෙවොල හා කොනාරක්හි සූර්‍ය්‍ය දෙවොල ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගනී.

== ඉතිහාසය ==
අතීතයේ දී ඔරිස්සාව හඳුන්වන ලද්දේ කාලිංග දේශය නමිනි. ගංගා නදියේ පටන් ගෝදාවරි නදිය දක්වා විහිදී ගිය නැගෙනහිර ඉන්දියා මුළු වෙරළාසන්න ප්‍රදේශය ඊට අයත් විය. ඇතැම් ශිලාලිපිවල මේ රාජ්‍යය පාලනය කළ රජුන් හැඳින්වීමේ දී ත්‍රිකාලිංගාධිපති යන විරුද නාමය යොදා ඇති බැවින් එකල කාලිංගය කොටස් තුනකින් යුත් විශාල රාජ්‍යයක්ව පැවැති බව සිතිය හැක. එය යටත් කිරීමේ දී අශෝක රජුට ද මහත් දුෂ්කරතාවන්ට මුහුණපාන්ට සිදුවූයේ ද එහි විශාලත්වය හා සේනාබලය නිසා විය හැක. අතීතයේ දී මෙහි පැවැති ශ්‍රී සමෘද්ධිය, ශිෂ්ටාචාරය හා සංස්කෘතිය පිළිබඳ තොරතුරු බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල හා බ්‍රාහ්මණයන් විසින් රචිත සංස්කෘත සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයන්හි ද ඇතුළත්ය. වෙස්සන්තර ජාතකය ආදි ජාතක කථා කීපයක ද මජ්ඣිම නිකායේ උපාලි සූත්‍රයෙහි හා වෙනත් ග්‍රන්ථ කීපයක ද කලිඟුරට ගැන සඳහන් වේ. මහාභාරත යුද්ධය පැවති සමයෙහි (ක්‍රි.පූ. 900) ශ්‍රැතායුස් නමැති කාලිංග රජු කෞරවයන්ගේ පැත්ත ගෙන සටන් කළ බව පැවසේ. දෙවැනි අග්බෝ රජු සමයෙහි (ක්‍රි.ව. 597-607) කලිඟු රටේ රජු ද ඔහුගේ බිසොව ද ඇමතියා ද ලක්දිවට පැමිණ පැවිදි වූ බව මහාවංසයෙහි සඳහන් වේ. කීර්ති නිශ්ශංක (ක්‍රි.ව. 1198-1207), කාලිංග මාඝ (ක්‍රි.ව. 1225-1246) යන රජුන් ද කලිඟු රටින් පැමිණි බව කියැවේ. ශ්‍රැතායුස් රජුගෙන් පසු මහාපද්මනන්දගේ රාජ්‍යෝදය දක්වා (ක්‍රි.පූ. 350) ක්ෂත්‍රියයන් දෙතිස් දෙනකු කලිඟුරට පාලනය කළ බව ග්‍රන්ථාගතය. ක්‍රි.පූ. 261 පමණේ දී මෙය අශෝක රජු විසින් යටත් කරන ලද නමුදු මෞර්‍ය්‍ය අධිරාජ්‍යය වැටීමෙන් පසු නැවතත් නිදහස් රාජ්‍යයක් විය. ඛාරවේල රජු සමයෙහි කාලිඞ්ගය බලසම්පන්න රාජ්‍යයක් වූ බව හාතිගුම්ඵා ශිලාලිපියෙන් මොනවට හෙළි වේ. එකල කාලිඞ්ගයෙහි ජෛන ධර්මය පැතිර තිබුණ බවට සාක්ෂි ඇතත් බුද්ධ පරිනිර්වාණ සමයෙහි පටන් (ක්‍රි.පූ. 543) එහි බුද්ධාගම පැතිර තිබුණු බව දාඨාවංසාදි ග්‍රන්ථවලින් හා ඵ්‍රාපත්හෝම් නමැති සියම් ග්‍රන්ථයෙන් ද හෙළි වේ. බුද්ධ පරිනිර්වාණ සමයෙහි කලිඟු දේශාධිපති වූයේ බ්‍රහ්මදත්ත නමැති රජෙකි. ඛේම රහතන්වහන්සේ දර සෑයෙන් ගත් දන්තධාතූන්වහන්සේ රැගෙන බ්‍රහ්මදත්ත රජු කරා ගොස් දම් දෙසා ඔහු පහදවා එරජුට වැඳ පුදා ගැනීම සඳහා ධාතූන්වහන්සේ දුන් බව යථෝක්ත ග්‍රන්ථවලින් කියැවේ. එහෙත් ඔරියා බසින් ලියැවුණු පැරණි වංශාවලීන්හි හෝ මාදලාපාඤ්ජි නමැති ග්‍රන්ථයෙහි බ්‍රහ්මදත්ත රජු ගැන කිසිවක් සඳහන් නොවේ. එසේ වුව ද කාලිංග දේශයෙන් (ඔරිස්සාවෙන්) සොයා ගත් පැරණි කාසියක ‘බමදතස’ යන අකුරු කොටා තිබීමෙන් එය බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ කාසියක් බව පැහැදිලි වේ. අවුරුදු 800ක් පමණ කාලයක් දන්තධාතුන්වහන්සේ සුරක්ෂිත කර තිබුණේ කාලිංග දේශයේ බැවින් එහි දිගු කලක් බුදුසමය දියුණුව පැවති බව සැලකිය හැකිය. විෂ්ණු පුරාණාදි ග්‍රන්ථවල කලක් මේ ප්‍රදේශයෙහි ගුහවංශිකයන්ගේ ආධිපත්‍යය පැවති බව සඳහන් වන බැවින් හේමමාලා කුමරියගේ පියා වූ ගුහසීව රජු ද යථෝක්ත ගුහ වංශයට අයත් බව සැලකිය හැක. ඔරියා වංශාවලීන්හි එම නාමය දක්නට නැතත් ඔරිස්සාවේ එක් නගරයක් මේ දක්වා හඳුන්වා ඇත්තේ ගුහදේව පාටක, ගුහේශ්වර පාටක යන නම්වලිනි. මේ අනුව සලකා බැලීමේ දී ගුහසීව රජු රාජ්‍යය කළ කාලිංගය ඔරිස්සාව බවට කිසි ම සැකයක් නැත. ඔරිස්සාවේ අග්නිදිග වෙරළබඩ පිහිටි පූරි නුවර පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ ජගන්නාථ දෙවොල අතීතයේ දී කලිඟුරටේ දළදා මාළිගාව පිහිටි ස්ථානයෙහි පසු කාලයක දී කරවන ලද ගොඩනැඟිල්ලක් බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි.

ඛාරවේලගෙන් පසු කලක් ගත වන තුරු කාලිංගය මෙන් ම එහි ඉතිහාසය ද අඳුරු තත්වයක පැවති බව සැලකිය හැක. ක්‍රි.ව. 350 දී පමණ මේ රාජ්‍යය සමුද්‍රගුප්ත රජු විසින් යටත් කරන ලදි. ක්‍රි.ව. 4-6 සියවස්වල දී එය මාඨර රජුන් යටතේ සැලකිය යුතු දියුණුවකට එළඹ තිබුණේය. සවන, සත්වන සියවස්වල දී එය සුළු රාජ්‍ය කීපයකට කැඩී ගියේය. මොවුනතුරෙන් ශෛලෝද්භව වංශිකයන්ගේ කොංගෝදා ප්‍රදේශය ද මානවංශිකයන්ගේ තෝෂල රාජ්‍යය ද ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ඉසිලීය. රාජ්‍යය මෙපරිද්දෙන් භේදභින්න වූ බව දැනගත් කර්ණසුවර්ණයේ ශශාංක රජ කාලිංගයේ වෙරළාසන්න ප්‍රදේශය ගඤ්ජාම් දිස්ත්‍රික්කය දක්වා අත්පත් කරගත්තේය. වැඩි කලක් යන්නට මත්තෙන් එය කන්‍යකුබ්ජයේ හර්ෂවර්ධන රජු සතු විය. අටවන සියවසේ දී භෞමවංශිකයෝ තෝෂල ප්‍රදේශයෙහි බලයට පත් වූහ. එකල බලයෙන් ඔද වැඩීගිය සෝමවංශිකයෝ ද නැගී සිටියහ. දසවන සියවසේ දී භෞම පරපුරේ අවසාන රැජින වූ ධර්ම මහා දේවියගේ මරණයෙන් පසු සෝමවංශයේ දෙවන යයාති වෙරළාසන්න ප්‍රදේශය අත්පත් කරගත්තේය.

දොළොස්වන සියවසේ දී ඔරිස්සාව අත්පත් කරගත් ගංගවංශයට අයත් චෝඩගංගදේව රජ ජගන්නාථ දෙවොල නැවතත් ගොඩනැංවීය. ක්‍රි.ව. 1238-1268 අතර රජ කළ ගංගවංශික නරසිංහදේව I මුස්ලිම් ජනයා සමග කළ සටන්වලින් ජයගෙන කෝනාරක්හි සූය්‍යර්‍ දෙවොල ඉදිකරවිය. 1435 දී පමණ සූර්‍ය්‍යවංශයට අයත් කපිලේන්ද්‍රදේව ඔරිස්සාව අත්පත් කරගත්තේය. බලසම්පන්න රජකු වූ හෙතෙම ඉන්දියාවේ සම්පූර්ණ නැගෙනහිර වෙරළාසන්න ප්‍රදේශය දකුණු දිග කාවේරි නදිය දක්වා යටත් කෙළේය. ඔහු පුත් පුරුෂෝත්තමදේව (1467-1497) පියා සතුව පැවති රාජ්‍යය එපරිද්දෙන් ම රැක බලාගත් නමුදු ඔහු පුත් ප්‍රතාපරුද්‍රදේව (1497-1540) විජයනගර් රාජ්‍යයේ කෘෂ්ණදේවරාය රජු සමග ඇති කරගත් ගැටුම්වලින් ඊට බලවත් හානි සිදු විය. 1568 දී ඔරිස්සාව පාලනය කළ මුකුන්දදේව පරදවා බෙංගාලයේ මුස්ලිම් පාලකයන් විසින් එය අත්පත් කරගන්නා ලදි. 1576 දී බෙංගාලය සහ ඔරිස්සාව මෝගල්වරුන් සතු විය. ඉන්පසු 1751 දී අලිවර්දි ඛාන් විසින් ඔරිස්සාව මරාඨයන්ට පවරා දෙන ලදි. 1803 දී එය බ්‍රිතාන්‍යයන්ට යටත් වීමෙන් මරාඨ පාලනය කෙළවර විය. පාලන පහසුකම් ගැන සලකා 1823 දී කටක්, බලසෝර, පූරි යන දිස්ත්‍රික්ක තුනට හා වෙනත් සුළු ප්‍රදේශ රාශියකට ද බෙදන ලදුව බෙංගාල ප්‍රාන්තයේ කොටසක් හැටියට එහි පාලනය ගෙනයනු ලැබීය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉන්දියාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඇරිසෝනා

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 08:13:19 GMT

'(කුඩා උල්පත). ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(කුඩා උල්පත). ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිරිත දිගින් පිහිටි ජනපදයකි. මෙය බටහිරින් කැලිෆෝනියා සහ නෙවාඩා, උතුරින් යූටා, නැගෙනහිරින් නිව් මෙක්සිකෝ යන ජනපදවලින් ද දකුණින් මෙක්සිකෝ සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයෙන් ද සීමා වී තිබේ. මෙහි බටහිර සීමාව කොලරාඩෝ ගඟයි. මෙය ‘ග්රෑන්ඩ් කැනියම් ජනපදය’, ‘අපැචි ජනපදය’ සහ ‘තඹ ජනපදය’ යනුවෙන් ද ප්‍රකටය.

ඇරිසෝනාව ව.සැ. 113,909ක් විශාලය. ගංගාවලට සහ විල්වලට යටව පවත්නා බිම් ප්‍රදේශය ව.සැ. 334කි. විශාලත්වයෙන් එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ පස්වැනි තැන උසුලන එය කෝරළ 14කින් සමන්විතයි. වැඩි වශයෙන් කඳු ප්‍රදේශයක් වන ඇරිසෝනාවෙන් හතරෙන් තුන් පංගුවක් පමණ අඩි 3,000කට වඩා උසය. මෙහි උතුරෙහි අඩි 5,000-10,000 දක්වා උස් වූ කොලොරාඩෝ සානුව ද දකුණෙහි අඩි 500-700 දක්වා උස් වූ සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සානුව ද පිහිටා ඇත්තේය. ඉතා වියළි වූ මේ සානු ප්‍රදේශය ප්‍රපාතාකාර ඉවුරු ඇති, ගැඹුරු, පටු ගංගා නිම්නවලින් හෙවත් කැනියම්වලින් කඩ කඩ වී තිබේ. සැතපුම් 280ක් දික් වූ ද ඇතැම් තන්හි සැතැපුමක් පමණ ගැඹුරු වූ ද ලෝක ප්‍රසිද්ධ ග්රෑන්ඩ් කැනියම (Grand Canyon) පිහිටා ඇත්තේ මෙහි වයඹ දිගිනි. එයට උතුරින් මළ ගිනිකඳු කුළු 160ක් පමණ ඇත. සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සානුව එබඳු ශිඛර සිය ගණනකින් ද ලාවා පසින් ද යුක්තයි. නිරිත දිග ප්‍රදේශයෙහි උසින් අඩි 2,000ට අඩු ‘හීලා’ කාන්තාරය පිහිටා තිබේ. අග්නි දිග ඇරිසෝනාව ඉහත සඳහන් වූ ප්‍රදේශ පමණ වියළි නොවූ, කඳුවැටි සහ අන්තරනිම්න සහිත සාරවත් පළාතකි. පිනා ලේනෝ සහ වයිට් කඳු මෙහි ඇති ප්‍රධාන උස් බිම්ය. සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වැටියෙහි පිහිටි හම්ෆ්‍රිස් (12,611’) සහ ඇගාසි (12,340') ඇරිසෝනාවේ උස ම ශිඛර වේ. බෝල්ඩ්, ග්‍රීන්ස් සහ ග්‍රෙහැම් යන ශිඛර ද උසින් අඩි 10,000ට අධිකය. කොලරාඩෝ ගඟ ඇරිසෝනාවේ ප්‍රධාන ගඟයි. මෙහි ව’ජින්, කුඩා කොලරාඩෝ හා විලියම්ස් යන උතුරු අතු ගංගා ද දකුණෙහි ව’ඩි හා සෝල්ට් යන අතු සහිත හීලා (ජීලා) අතු ගංගාව ද වෙයි. මේ නිම්නය දෙසට දකුණින් ගලන සැන්ටා ක්‍රෑස් ගඟ කාන්තාරයෙහි දී අතුරුදන් වෙයි. ජලසම්පාදනය උදෙසා සාදා ඇති මීඩ්, රූස්වෙල්ට්, සැන් කාර්ලස් ආදි ජලාශයන් හැර මේරි සහ මෝමන් නම් වූ ස්වාභාවික විල් ද ඇරිසෝනාවෙහි වෙයි. ආකීය ශ්‍රෙණියට අයත් නයිස් පාෂාණ ජනපදයෙන් වැඩි කොටසක් වසා සිටී. දකුණු මධ්‍යයෙහි පිහිටි ටොන්ටෝ ප්‍රදේශයෙහි පේලියෝසොයික වැලිගල් ද වෙයි. නොයෙක් වර්ණවලින් යුත් පාෂාණ, පාෂාණීභූත කැළෑ ගස්, ලාවා ගුහා ආදිය ද මෙහි වැටුණු උල්කාශ්මයකින් හෑරුණු කුහරයක් ද ඇරිසෝනා කාන්තාරයේ දී දැක්ක හැකියි. ඇරිසෝනාව ප්‍රධාන වශයෙන් වියළි රටකි. වඩා උණුසුම් දකුණු ඇරිසෝනාවේ සා.වා.උ. පැ. 90°ක් වන අතර උතුරු ප්‍රදේශවල සා.වා.උ. පැ. 40°ක් පමණ වේ. වැසි අධික ගිනිකොන දිග උස්බිම්වල සා.වා. ව. අඟල් 3ක් පමණ වෙයි. සෙසු පෙදෙස්වල අඟල් 8ක් පමණය.

වර්ෂාව දුලබ නොවන ප්‍රදේශවල පතනශීල වනාන්තර ද උස් කඳුබෑවුම්වල කේතුධර වනාන්තර ද ඇත. ඇරිසෝනාවේ ආරක්ෂිත වනාන්තර හතකි. මෙහි කාන්තාරවල නොයෙක් පතොක් වර්ග බහුලය. ඉන් ජයන්ට් සගුවාරෝ වර්ගයේ මල ජනපදයේ රාජ්‍ය පුෂ්පය වශයෙන් සැලකේ.

ඇරිසෝනාව ඛනිජ බහුල ප්‍රදේශයක් යැයි කිව හැකිය. තඹ මේ ජනපදයේ ප්‍රධාන ඛනිජයයි. ඇ.එ.ජ.රා.හි තඹ නිෂ්පාදනයෙන් 40%ක් හාරාගනු ලබන්නේ මෙ පෙදෙසිනි. රන්, රිදී, ඊයම්, මැංගනීස් සහ තුත්තනාගම් මෙහි බහුලව ලැබෙන අනෙක් ඛනිජය.

පතල් කර්මාන්තය හා සසඳන කල නොදියුණු ආර්ථික ව්‍යාපාරයක්ව පැවතුණු කෘෂිකර්මාන්තය නොයෙක් ජල සම්පාදන ක්‍රම නිසා වර්තමානයෙහි බොහෝ සෙයින් සංවර්ධනය වී තිබෙන බව පෙනේ. සෝල්ට් රිවර්, යුමා, සැන් කාර්ලස් ආදි විශාල ජල සම්පාදන ව්‍යාපාර යටතේ සංවිධානය වී ඇති කෘෂිකර්මය යන්ත්‍රාධාරයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබන විශාල ගොවිපළවලට සීමා වී තිබේ. මෙයින් ද ළිංවලින් ද කරන ජලසම්පාදනයෙන් වගා වී ඇති බිම් ප්‍රමාණය අක්කර දස ලක්ෂයකට අධිකය. කපු, දොඩම් වර්ගයේ පලතුරු, බාර්ලි, ඕට් සහ එළවළු මෙහි වවන ප්‍රධාන බෝගය. ගව, බැටළු, අශ්ව, ඌරු සහ කුකුළු පාලනය ද ඉතා දියුණුය. නිෂ්පාදන කර්මාන්ත අතුරෙන් ඉතා ම වැදගත් වනුයේ තඹ කර්මාන්තයයි. දැව කර්මාන්තය, ආහාර ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය, කපුතෙල් සිඳීම සහ පලතුරු කර්මාන්තය තවත් සමහරකි. අහස්යානා සහ සියුම් විද්‍යාත්මක උපකරණ ආදිය නිපදවන කර්මාන්ත මෑතක දී පිහිටුවන ලද කර්මාන්ත අතුරෙන් වැදගත් වේ.

== ආණ්ඩුව ==
මේ ජනපදයේ ව්‍යවස්ථාදායක අංශය සභිකයන් විසිඅට දෙනකුගෙන් යුත් සෙනට් සභාවකින් ද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයකින් ද යුක්ත වෙයි. විධායක මණ්ඩලය ආණ්ඩුකාර තැන, ජනපද ලේකම් තැන, සංඛ්‍යා පරීක්ෂක තැන, ඇටෝර්නි ජනරාල් සහ මහජන අධ්‍යාපන අධිකාරි යන නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විතය. අධිකරණ අංශය ප්‍රධාන ශ්‍රෙෂ්ඨාධිකරණයකින් සහ එක් එක් කෝරළයේ පිහිටි ශ්‍රෙෂ්ඨාධිකරණවලින් ද විවිධ ප්‍රාන්තවල සාමදාන විනිශ්චයකාරවරුන්ගෙන් ද යුක්තය.

== ඉතිහාසය ==
ඇරිසෝනාවේ මුල්වැසියෝ අපැචි සහ නැවාහෝ යන ගෝත්‍රවලට අයත් රතු ඉන්දියානුවෝය. දහසයවැනි සියවසෙහි මුල් භාගයේ දී පැමිණි ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයෝ මෙහි පිවිසි පළමු යුරෝපීයයෝය. මෙක්සිකානු යුද්ධයේ දී මෝමන් (Morman) සේනාංකය මේ පළාතට පිවිසියේය (1846). 1848 දී මෙක්සිකෝවෙන් ලබාගන්නා ලද ඇරිසෝනා පළාත 1853 දී සම්පූර්ණයෙන් එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයට අයිති වූ නමුත් පසුව එහි අපැචි ඉන්දියානුන් හා අති දරුණු සටන් පැවැත්තේය (1861-86). ආකර කර්මාන්තය සහ පශුපාලනය පැතිරී ගිය ප්‍රත්‍යන්ත ප්‍රදේශයක් වූ මෙහි ගව පාලකයන් සහ බැටළු පාලකයන් අතර ද විටින් විට සටන් ඇති විය. 1863 දී වෙන ම ප්‍රදේශයක් බවට පත් එය එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ ජනපදයක් සේ පිළිගනු ලැබුවේ 1912 දීය.

මේ ජනපදයේ ජනගහනය (1960) 1,302,161කි. එහි ප්‍රධාන නගරය හීලා ගඟබඩ පිහිටි ෆීනීක්ස්ය. එම නගරයේ ජනගහනය (1961) 451,000කි.

කෘෂිකාර්මික පළාතක පිහිටි එය ධාන්‍ය පිටි කිරීම, බීම පෙරීම සහ කපු කර්මාන්තය කරන නගරයකි. එය ශීත කාලයේ දී සුඛස්ථානයක් බවට හැරේ. ටස්කන් (215,000) කෘෂිකර්මය සහ පශුපාලනය කරන ප්‍රදේශයක මධ්‍යස්ථානයකි. ඇරිසෝනා විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටියේ එහිය. කපු කර්මාන්තය කරන මේසා (33,773) සහ ටෙම්පෙ (24,897) තවත් සැලකිය යුතු නගර වේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරියොපගස්

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:48:23 GMT

'ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් කන්දට වයඹ දිගින් පිහිට...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් කන්දට වයඹ දිගින් පිහිටි අඩි 370ක් පමණ උස් වූ කන්දත් ඇතන්ස්හි පැරණිතම වූත් ඉතා ම සැලකිය යුතු වූත් කවුන්සලයත් මෙනමින් හැඳින්වේ. ඇරියොපගස් යන්නෙහි තේරුම ‘ඒරීස් දෙවියාගේ කන්ද’ යනුයි. එහෙත් එය විශේෂයෙන් ප්‍රකට වී ඇත්තේ ඇතන්ස්හි කවුන්සලයේ සම්මුඛ ස්ථානය වශයෙනි.

අධිකරණ හා ව්‍යවස්ථාදායක කටයුතු පිළිබඳ බලතලවලින් සමන්විත වූ මෙම කවුන්සලයේ සාමාජිකයන් බවට පත් වූවෝ ප්‍රභූ පුරවැසියන් අතුරෙන් තෝරා ගන්නා ලද ‘ආර්කන්’ නම් පාලකයෝයි. ‘ආර්කන්’ පදවිය එකල ඇතන්ස් රජයේ උසස් ම තනතුර විය. ඇරියොපගස් ආයතනය ක්‍රි.පූ. පස්වැනි හා හවැනි ශතවර්ෂවල දී රදල පාලනයේ බලකඳවුර විය. සෝලන් නම් රාජ්‍යපාලකයා විසින් රාජ්‍ය නිලධරයන් කෙරෙහි බලපාන සමීක්ෂණ බලතල ද ඊට පවරන ලදි. ඇතැම් මිනීමැරුම් නඩු පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඊට පවරන ලද්දේ ඩ්‍රෙකෝ නම් නීති සම්පාදකයා විසිනි. ක්‍රි.පූ. 487 දී ආර්කන්වරුන් තේරීමේ ක්‍රමය වෙනස් කිරීම හේතු කොටගෙන ඇරියොපගස් කවුන්සලය පිරිහීමේ ලකුණු පහළ විය. පෙරික්ලීස් ප්‍රධාන බොහෝ දෙනාගේ තදබල ප්‍රහාර ඊට එල්ල විය. ක්‍රි.පූ. සවැනි සියවසේ මුල් භාගයේ දී ‘හාරසියයේ කවුන්සලය’ විසින් ඇරියොපගස් කවුන්සලයේ කාර්යයන් බොහොමයක් ම පවරා ගන්නා ලදින් අන්තිමේ දී අධිකරණය හා ජනතාවගේ සදාචාර වර්ධනය පිළිබඳ කටයුතු අතින් වැඩි යමක් ඉන් ඉටු නොවීය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරියාව

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:41:29 GMT

'ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ හිරාත් (බ.) ප්‍රදේශයට ව්‍යවහාර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ [[හිරාත්]] (බ.) ප්‍රදේශයට ව්‍යවහාර වූ පැරණි නාමයයි. ඇරියාව හැම විට ම සඳහන් වන්නේ ඇරකෝසියාව සමඟය. එහි ඉතිහාසය ද බොහෝ දුරට ඇරකෝසියාවේ ඉතිහාසයට සමානය. [[ඇරකෝසියාව]] බ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව-ඇෆ්ඝනිස්ථානය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ෆ්ලේවියස් ඇරියේනස්

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:38:43 GMT

'ඇරියන් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඇරියන්]] බ.

ඇරියන්

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:38:29 GMT

'(ෆ්ලේවියස් ඇරියේනස්). (ක්‍රි.ව. 96-180 පමණ). ග්‍රීක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[ෆ්ලේවියස් ඇරියේනස්]]). (ක්‍රි.ව. 96-180 පමණ). ග්‍රීක ඉතිහාසඥයකු හා දර්ශනවාදියකු වූ මොහු හේඩ්රියන් අධිරාජයාගේ රාජ්‍ය සමයෙහි ජීවත් වූවෙකි. ඇරියන් බිතිනියාහි නිකොමීඩියාවේ වැදගත් පවුලකට අයත් විය. නිකොපොලිස්හි එපික්ටේටස් නම් දර්ශනවාදියා යටතේ දර්ශනය හැදෑරූ ඇරියන් ඔහුගේ දේශනයන් පසුව ලියා ප්‍රසිද්ධ කළේය. එපික්ටේටස් මොහුගේ ගුරුවරයා මෙන් ම මිතුරා ද විය. පසු කලෙක රෝමයට ගිය ඇරියන්ට හේඩ්රියන් අධිරාජයා යටතේ දීප්තිමත් කාලපරිච්ජේදයක් උදා විය. අලානි ජාතිකයන්ට විරුද්ධව කළ යුද්ධයේ දී දක්ෂ ලෙස හමුදා මෙහෙයවීමෙන් මොහු විශේෂ සම්මානයට පාත්‍ර විය. තුන්වැනි සිය වසට පෙර, ප්‍රථම පෙළේ රෝම හමුදා මෙහෙයවීම ග්‍රීකයකුට පැවරුණු මුල් වතාව මෙයයි. 131 සිට 137 දක්වා හේඩ්රියන් අධිරාජයා යටතේ කැපඩෝසියාවේ ආණ්ඩුකාර පදවිය දැරූ ඇරියන් පසු කාලයේ දී ඇතන්ස් පුරයෙහි පදිංචි විය. 147-148 කාලයේ දී හෙතෙම එම පුරයෙහි ‘ආර්කන්’ (පාලක) පදවිය ද දැරීය. ඇරියන් තම අවසාන කාලපරිච්ජේදය මව්බිම වූ නිකොමීඩියාවෙහි ගෙවීය.

මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ රණකාමී ජීවිතය ගැන අද අපට ලැබී ඇති ඉතා ම පිළිගත හැකි සම්පූර්ණ ග්‍රන්ථය ලියන ලද්දේ ඇරියන් විසිනි. ඔහු විසින් කරන ලද කෘතීන් අතුරෙන් ඉතා ම උසස් කෘතිය හැටියට සැලකෙනුයේ ද ‘ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ රණ ප්‍රයාණය’ (Anabasis of Alexander) නම් වූ ග්‍රන්ථයයි. තම මව්රට ගැන හා පාර්තියානු යුද්ධ ගැන ද ඔහු ලිවූ ග්‍රන්ථ අද අවිද්‍යමානය.

ඉන්දියාව පිළිබඳව ඔහු ලිවූ ‘ඉන්ඩිකා’ නම් කෘතිය ද ‘අලානිවරුන්ට විරුද්ධ යුද ව්‍යාපාරය’, ‘කළු මුහුද වටා සමුද්‍ර යාත්‍රාව’ (Periplus of the Euxine) නම් කෘතීහු ද අවශිෂ්ටව පවත්නා ඔහුගේ ග්‍රන්ථවලින් සමහරකි. ‘රතු මුහුද වටා සමුද්‍ර යාත්‍රාව’ (Periplus of the Erythrean Sea) නම් සුප්‍රසිද්ධ කෘතියේ කර්තෘත්වය සමහරුන් ඇරියන්ට ආරෝපණය කරතත් එය පසු කාලයකට අයත්ය යනු බොහෝ ඉතිහාසඥයන්ගේ මතයයි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-බටහිර ඉතිහාසඥයෝ]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරැව්වාවල අදිකාරම්

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:28:13 GMT

'(?-1798). කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1747-1780) රජු යටතේ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(?-1798). කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1747-1780) රජු යටතේ පිරිවරේ අප්පුහාමි කෙනකු හැටියට පළමුවෙන් සේවය කළ ඇරැව්වාවල චාම් ගති පැවතුම් ඇති ඉතා අවංක නිලධාරියෙක් විය. රාජාධිරාජසිංහ (1780-1798) රජු සමයෙහි ද ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ (1798-1815) රජුගේ පාලන සමයේ මුල් අවධියේ ද හෙතෙම දෙවන අදිකාරම් ධුරය දැරීය. රාජපාක්ෂිකභාවය මොහු කෙරෙහි පැවති විශේෂ ගුණාංගයකි. ජ්‍යොතිශ්ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ විශේෂ අවබෝධයක් ඇතිව හුන් මොහු ඛඞ්ග ශිල්පයෙහි නිපුණයකු වූ බව ද කියනු ලැබේ.

රාජාධිරාජසිංහ රජු සමඟ මිත්‍ර ගිවිසුමක් ඇති කරගන්නා බලාපොරොත්තුවෙන් මදුරාසියේ ආණ්ඩුකාරයා විසින් එවනු ලැබූ රොබට් ඇන්ඩ්රූස් නමැති දූතයා රජවාසලට කැඳවාගෙන යාමට පැමිණියේ ඇරැව්වාවල දෙවන අදිකාරම්ය. මේ කාලයේ දී ඔහු තමන්කඩුව හා මාතලේ දිශාව හැටියට ද උඩගම්පහේ අදිකාරම් (දෙවැනි අදිකාරම්) හැටියට ද සේවය කළ බව පැවැසේ. ඇරැව්වාවල අදිකාරම් කෙරෙහි පැවැති සිත් ගන්නා ගති පැවතුම් හා අවංකභාවය ගැන පැහැදුණු ශ්‍රී වික්‍රමරාජසිංහ රජ ඔහුගේ අදහස්වලට ගරු කරමින් නොයෙක් විට ඔහුගෙන් උපදෙස් ද ලබා ගත්තේය. රජු ඔහු කෙරෙහි දැක්වූ ප්‍රසාදය නිසා ද තමන්ගේ අදහස්වලට එකඟ නොවීම නිසා ද පිළිමතලව්වේ ආදි කීප දෙනෙක් ඔහුට සතුරු වූහ. ඔහුගේ බෑනා වූ දෙනගමුවේ (දඹගමුවේ) දිශාපති ද ඔවුන්ගේ ඊර්ෂ්‍යාවට ලක් විය. ඔවුන්ට විරුද්ධව රාජද්‍රෝහී චෝදනාවක් ඉදිරිපත් කිරීමට නුපුළුවන් බැව් දැනගත් පිළිමතලව්වේ ඒ දෙදෙන සොරුන් ලවා අතරමඟ දී මරවන ලදැයි ඇතැම් ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. ඇරැව්වාවල අධිකරණ මැති හා දෙනගමුවේ මැති යන දෙදෙන ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු විසින් මරවන ලදැයි වැලිගල කිවිඳුන්ගේ ‘ඇහැළේපොළ වර්ණනාවෙන්’ පැවැසේ. ඇරැව්වාවල මහ නිලමේගේ හිස ගසා දැමීමට මහ වාසලින් නියෝගයක් කර තිබේ යයි වධකයන්ට ඒත්තු ගැන්නූ පිළිමතලව්වේ ඔවුන් ඒ සඳහා මෙහෙය වූ බවත් තමාගේ වත්තේ එහා මෙහා සක්මන් කරමින් සිටි ඇරැව්වාවල වධකයන්ගේ ප්‍රකාශය අසා මහත් කැළඹීමට පත්ව ඔහුගේ කාමරයට ඇතුළු වී රිදියෙන් කළ කිල්ලෝටයක් අතට ගෙන එයට සවිකර තිබුණු දම්වැල ඇඟිලිවල එතෙන සේ කරකවා ඉන්පසු මොහොට්ටාල (පෞද්ගලික ලේකම්) ලවා තම බෑනා වූ දෙනගමුවේ දිසාව කැඳවූ බවත් එදින අසනීප ගතියෙන් සිටි දෙනගමුවේ කෂායක් බොමින් සිටින බව මොහොට්ටාල පෙරළා දැන්වූයෙන් “අප සඳහා වඩා හොඳ කෂායක් ගන්නෝරු තැන්නෙහි (මරණීය දඬුවම් පමුණුවන ස්ථානය) පිළියෙල කර ඇතැ”යි කී ඇරැව්වාවල මහත් චිත්ත ධෛර්යයකින් යුක්තව වධකස්ථානය කරා ගොස් ගන් රැකවලා නමින් හැඳින්වෙන වධකයාට රිදී පෙට්ටියක් තෑගි දී මරණ වේදනාවෙන් දැඟලීම හැකි තරම් ලුහුඬු වන සේ එක කඩු පහරින් ම හිස ගසා දැමීමට නියම කළ බවත් ටී.බී. පෝහත්කෙහෙල්පන්නල මහතා විසින් ලියන ලද ‘ඇහැළේපොළගේ ජීවන චරිතය’ (The Life of Ehelepola) නමැති ග්‍රන්ථයෙන් හෙළි වේ. ඇරැව්වාවලගේ මරණය ගැන රජුට දැනගන්නට ලැබුණේ ඉන් බොහෝ කලකට පසුව යයි ද එහි ම කියැවේ. මේ අපරාධය පිළිමතලව්වේ විසින් කරන ලදැයි සැක කළ ශ්‍රී වික්‍රමරාජසිංහ රජු පසු කලෙක පිළිමතලව්වේට මරණීය දඬුවම නියම කිරීමේ දී “එක් මහ නිලමේ කෙනකුට තවත් මහ නිලමේ කෙනකුගේ හිස ගසා දැමීම කළ හැකි නම් සැබවින් ම මට අදිකාරම් කෙනකුගේ හිස ගසා දැමිය හැකිය”යි කී බව සඳහන් වේ.

ඇරැව්වාවල කුමාරිහාමි සිය සැමියාගේ අභාවයෙන් පසු ඔහු සතුව පැවැති කුඹුරු සියල්ල ලංකාතිලක විහාරයට පූජා කළ බව කියති. මහනුවර පැරණි බන්ධනාගාරය අසල ඇරැව්වාවල දෙවැනි අදිකාරම් අලංකාර බණමඩුවක් කරවා තිබුණ බවත් ඔහුගේ මරණය සිදු කිරීමෙන් පසු ඔහුගේ සතුරන් විසින් එය විනාශ කරවන ලද බවත් ‘ඇහැළේපොළ වර්ණනාව’ ආදි ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. ඇරැව්වාවලගේ මරණය සිදු කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 1798 හෝ 1799 දී යයි සලකති.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-උඩරට ඉතිහාසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇම්බොයිනා

Senasinghe — Wed, 15 Jul 2026 06:11:26 GMT

අරාස්

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 10:25:05 GMT

'ඇරස් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඇරස්]] බ.

ඇරස්

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 10:24:48 GMT

'(අරාස්). උතුරු ප්‍රංසයේ පාඩ්-කලෙ පළාතේ ප්‍රධා...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[අරාස්]]). උතුරු ප්‍රංසයේ පාඩ්-කලෙ පළාතේ ප්‍රධාන නගරයයි. එය පිහිටා තිබෙන්නේ ස්කාප් සහ ක්‍රිංචොං නම් වූ ගංගා එකතු වන තැනයි. ඇට්‍රිබේට් නම් ගෝත්‍රිකයන්ගේ අගනුවර ව තිබුණු ඇරස් රෝමවරුන්ට අත්පත් වීමෙන් පසු ක්‍රි.ව. 451 දී ඇටිලා විසින් ද ක්‍රි.ව. 800 දී උත්තර දේශවාසීන් විසින් ද විනාශ කරන ලදි. 1182 දී ප්‍රංසයේ ලුවී XI රජුට ඇරස් නගරය පවරා දෙන ලදින් එහි වූ සියලු ම බර්ගන්ඩියානු වැසියෝ නගරයෙන් පලවා හරිනු ලැබූහ. 1493 දී ඕස්ට්‍රියාවේ මැක්සිමිලියන් අතට පත් වූ ඇරස්, 1640 දී ප්‍රංසයට නැවත හිමිවන තුරු හැප්ස්බර්ග් පාලනය යටතේ පැවැත්තේය. 1659 පිරනීය් සාම ගිවිසුමෙන් නිත්‍ය වශයෙන් ප්‍රංසයට ම හිමි වූ ඇරස් නගරය ප්‍රංස විප්ලව සමයේ දී නොයෙක් ආපදාවලට ලක් විය. විප්ලවකාරී මැක්සිමිලියන් රෝබස්පියර් උපන්නේ ද මේ නගරයෙහිය. පළමුවැනි ලෝක යුද්ධ සමයෙහි දී ද ඇරස් නගරය බිහිසුණු යුද්ධ භූමියක් විය. දෙවැනි ලෝක යුද්ධ සමයෙහි දී (1940) මෙය ජර්මනිය විසින් අල්ලාගන්නා ලද නමුත් 1944 දී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා විසින් නිදහස් කරගන්නා ලදි.

මධ්‍යතන යුගයේ දී ලොම් කර්මාන්තය පිළිබඳ මහත් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ මේ නගරය දැන් සායම්, තෙල් සහ බීම වර්ග ආදිය නිපදවයි; යකඩ කර්මාන්තය ද කරයි. ස්කාප් ගඟ නිසා ලැබී ඇති ගමනාගමන පහසුකම් හේතු කොටගෙන ඇරස් වැදගත් වෙළඳ නගරයක් ද වී පවතී. 1954 දී ඇරස් නගරයේ ජනගහනය 36,242ක් විය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරල් මුහුද

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 10:17:44 GMT

'සෝවියට් රුසියාවේ කසක් සහ උස්බෙක් යන පළාත්වල ප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

සෝවියට් රුසියාවේ කසක් සහ උස්බෙක් යන පළාත්වල පිහිටි අතිවිශාල කරදිය විලකි. මෙය උත්තර අක්ෂාංශ 45° සහ නැගෙනහිර දේශාංශ 60° ආශ්‍රිතව මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 160ක් උසින් පිහිටා තිබේ. වර්ග සැතපුම් 24,635ක් විශාල වූ ද සාමාන්‍යයෙන් අඩි 55ක් පමණ ගැඹුරු වූ ද මෙය ලෝකයේ කරදිය විල් අතර විශාලත්වයෙන් දෙවැනි වනුයේ කැස්පියන් මුහුදට පමණි. ග්ලැසියර අවධියෙහි දී මෙහි ජලය කැස්පියන් මුහුදට ගලා ගියේය. දැනට සිර් දර්යා සහ අමූ දර්යා ගංගා මෙයට වැටෙතත් මින් පිටට ගලන දිය පාරවල් නොමැත. මෙහි ලවණත්වය සියයට 1.03ක් තරම් වූ සුළු ප්‍රමාණයකි. ශීත ඍතුවේ දී එහි උතුරේ දිය මිදේ. නැගෙනහිර වෙරළාසන්න පෙදෙස් කිසිල් කූම් කාන්තාරයේ වැලිකඳුවලින් ද වගුරුවලින් ද ගහනය. බටහිර වෙරළ දක්වා ම ඌස්ට්-ඌර්ටි සානුව විහිදෙන හෙයින් එම ඉවුරු මඳක් ප්‍රපාතාකාරය. නැගෙනහිර වෙරළාසන්නයෙහි දූපත් කීපයක් ම තිබේ. ඇරල් යනු ‘දූපත් මුහුද’ යන අර්ථය ඇති කිර්ඝිස් වචනයකි. මෙම විලෙහි මිරිදිය මසුන් බහුල නිසා මස් මරන මධ්‍යස්ථාන කීපයක් ම වෙරළබඩ පෙදෙස්වල තිබේ. අමූ දර්යා මුවදොරෙහි පිහිටි කාන්ටා-උස්‍යා තොටුපළේ සිට අරාල්ස්ක් දක්වා නැව් ගමනාගමනය කෙරෙතත් නිතර හටගැනෙන බලවත් කුණාටුවලින් ඊට හානි පැමිණේ.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-මධ්‍ය ආසියාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරමියා

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 10:10:30 GMT

'බැබිලෝනියාවේ සිට බටහිර ආසියාවේ කඳුකරය දක්වා...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

බැබිලෝනියාවේ සිට බටහිර ආසියාවේ කඳුකරය දක්වා විහිදී පැවති රාජ්‍යයකි. ග්‍රීකයන් විසින් සිරියා, මෙසපොටේමියා සහ බැබිලෝනියා යනුවෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රදේශ මෙයට අයත් වූයේය. ඇරමියන්වරුන් අයත් වන්නේ උතුරු සෙමිටික් වර්ගයටයි. ඔවුන්ගේ භාෂාව වූ ඇරමයික ක්‍රි.පූ. 700-ක්‍රි.ව. 700 දක්වා සුළු ආසියාවේ බෙහෙවින් ම ප්‍රචලිතව තිබිණි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරමයික

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 10:07:09 GMT

'(Aramaic). සෙමිටික් භාෂා පවුලේ වයඹ දිග කොටසට අයත් ඉප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Aramaic). සෙමිටික් භාෂා පවුලේ වයඹ දිග කොටසට අයත් ඉපැරණි භාෂා කීපයක් ඇතුළත් භාෂා ගණයයි. ක්‍රි.පූ. 9 වන ශතවර්ෂය පමණ කාලයේ දී පර්සියාවේ සිට මිසරය දක්වා රටවල ජාත්‍යන්තර භාෂාවක තත්වයට පැමිණ තිබුණු ඇරමයික භාෂා මුලින් ම කථා කෙළේ බැබිලෝනියානු, මෙසපොටේමියානු හා සිරියානු ඇරමියන්වරුන්ය. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ දේශනා කළේ ද ඇරමයික භාෂාවකිනි. අද මුළුමනින් ම වාගේ අභාවයට ගොස් ඇති මේ භාෂා කුර්දිස්ථානය හා දමස්කස් අසල වසන දහස් ගණනකට සීමා වූ ඉතා සුළු පිරිසකගේ දේශීය භාෂා තත්වයට වැටී තිබේ.

ඇරමයික භාෂා නැගෙනහිර ඇරමයික හා බටහිර ඇරමයික යනුවෙන් ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදා තිබේ. සිරියැක්
(තල්මුදික, බැබිලෝනියානු ඇරමයික), මැන්ඩයික යන භාෂා නැගෙනහිර ඇරමයික භාෂා හැටියට ද පැල්මයිරින්, නැබටීයන්, සමාරිටන්, පලස්තීන ඇරමයික හා මිසර ඇරමයික යන භාෂා බටහිර ඇරමයික භාෂා හැටියට ද සලකනු ලැබේ. මේ භාෂා හා හේබ්‍රෙව් භාෂාව අතර සමානකම් විද්‍යමානය.

ඇරමයික යන නම ක්‍රි. පූ. 1100 තරම් කාලයට අයත් කූඤ්ඤාකාර හෙවත් ක්‍යුනිෆෝම් ලිපිවල, ඇක්ලේම් නම් සංචාරක මනුෂ්‍ය වර්ගයා හැඳින්වීමට මුලින් ම භාවිත වී තිබේ. ඇරමයික භාෂාවලින් ලියැවුණු ප්‍රථම ලිපි ක්‍රි.පූ. 9 වන ශතවර්ෂයට අයත් යයි සලකනු ලැබේ. පශ්චාත් බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යයෙහි පෘථුල ලෙස භාවිත වුණු මේ භාෂා පර්සියාවේ රාජ්‍ය භාෂා හැටියට ඩේරියස් I රජු විසින් යොදාගන්නා ලදි. ඇරමයික භාෂා ලබා සිටි උසස් ස්ථානය එයට නැතිව ගියේ හත්වන ශත වර්ෂයේ දී ඉස්ලාම් භක්තිකයන් මේ ප්‍රදේශයේ බලයට පැමිණීමෙන් පසුය. එවක් පටන් ඇරමයික භාෂාවට එතෙක් කල් හිමි වී තුබූ උසස් තත්වය අරාබි භාෂාවට අයත් වන්නට විය.

ඇරමයික භාෂා ලිවීමේ දී හේබ්‍රෙව් හෝඩිය ම භාවිත කරනු ලැබේ. එහෙත් සිරියැක් හෙවත් නැගෙනහිර ඇරමයික භාෂාවල හෝඩිය ලියන (වැල්) අකුරු ස්වරූපයක් ගෙන තිබේ. ඇරමයික භාෂාවල නාමපදයන්ගේ ඒකවචන, බහුවචන භේදය ද ස්ත්‍රී පුරුෂ ලිංග භේදය ද දක්නා ලැබේ. වඩා පැරණි අවධියෙහි දී ද්විවචනය ද ව්‍යවහාර විය. හේබ්‍රෙව් භාෂාවල දක්නා පමණට ද වඩා ස්වරයන්ගේ අනුච්චාරණය හා අල්පෝච්චාරණය ඇරමයික භාෂාවල දක්නා ලැබේ.

ඇරමයික භාෂාවලින් ලියැවුණු විශාල සාහිත්‍යයක් ඇත්තේය. එහෙත් මේ ග්‍රන්ථ සියල්ලක් ම වාගේ මූලකෘති නොව අනිකුත් භාෂාවලින් අනුදිත ඒවායි. ඇරමයික භාෂාවලට පෙරළා තුබූ ඇරිස්ටෝටල් ආදි දාර්ශනිකයන්ගේ ඉගැන්වීම් පසු කල අරාබි භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම නිසා ඉස්ලාම් දාර්ශනික යුගයේ බැබළීම ඇති විය. බයිබලයේ පරණ තෙස්තමේන්තුවේ ‘දානියෙල්’ හා ‘එස්රා’ආදි ග්‍රන්ථ කොටස් පුරාණ ඇරමයික භාෂාවෙන් ලියැවී තිබේ. තාර්ගූම් (Targum) හා තල්මූද් (Talmud) ග්‍රන්ථ සඳහා ද ඇරමයික භාෂාව පාවිච්චි කොට ඇති හෙයින් යුදෙව්වරු මේ භාෂාව හේබ්‍රෙව් භාෂාවට පමණක් දෙවැනි වූ ශුද්ධ භාෂාව හැටියට සලකති.

නැගෙනහිර ඇරමයික ගණයට අයත් සිරියැක් භාෂාවෙන් අන් හැම ඇරමයික භාෂාවකින් ලියැවී ඇති ප්‍රමාණයට වඩා විශාල සාහිත්‍යයක් ලියැවී තිබේ. නෙස්ටෝරියන්, කැල්ඩියන් ආදි ක්‍රිස්තියානි නිකායවල ග්‍රන්ථ ලියා ඇත්තේ සිරියැක් භාෂාවෙනි. සිරියැක් සාහිත්‍යය වැඩිකොට ම ආගමික ග්‍රන්ථයන්ගෙන් සමන්විතය.

ඇරමයික භාෂා ඉතා වැදගත් ඓතිහාසික භාෂා ගණයක් හැටියට සලකනු ලැබේ. මධ්‍ය පර්සියානු හෙවත් පහ්ලවී භාෂා ඇරමයික භාෂාවෙන් බෙහෙවින් පරිපෝෂිතය. ([[සෙමිටික්]] ද බලන්න)

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භාෂා හා සාහිත්‍ය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරබෙස්ක්

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 08:53:40 GMT

'(Arabesque). සිතුවම්වල හෝ අපෝන්නත කැටයම්වල යොදනු ලබන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

(Arabesque). සිතුවම්වල හෝ අපෝන්නත කැටයම්වල යොදනු ලබන සංකීර්ණ වූ රේඛාමය සැරසිලි ක්‍රමයකි. ‘ඇරබෙස්ක්’ යනුවෙන් ‘අරාබි’ හෝ ‘අරාබි විලාසය’ යන අදහස ගෙන දේ. මෙයින් ඇරබෙස්ක් මෝස්තරයන්ගේ ප්‍රභවස්ථානය අරාබිය වී යයි හැඟෙතත් එය එසේ නොවේ. අලංකාර ලෙසත් නිදහස් ලෙසත් මල්, කොළ, අතුරිකිලි ආදිය විෂය කොටගෙන ඒවා එකිනෙකට සම්බන්ධ වන සේ රිත්මානුකූල රේඛාවන් මගින් නිමවන හැම සැරසිල්ලක් ම ‘ඇරබෙස්ක්’ නාමයෙන් හැඳින්වේ. මිනිස්, පක්ෂි, සිවුපා, උරග, මත්ස්‍ය ආදීන්ගේ ආකෘතීහු ද ඇරබෙස්ක් සැරසිලි සඳහා විෂය කොටගනු ලැබෙති.

විද්‍යානවෝදය යුගයේ කලා ශිල්පීන් විසින් මෙම සැරසිලි ක්‍රමය උපදවා ගන්නා ලද්දේ ග්‍රීක-රෝම කෘතීන් අනුගමනය කිරීමෙනි. රෝමයේ පැරණි මාළිගා හා පොම්පේ නුවර පැරණි නිවාසස්ථාන අගනා ඇරබෙස්ක් සැරසිලිවලින් ගහනය. [[රාෆායෙල්]] (බ.), රෝමානෝ ආදි චිත්‍ර ශිල්පීහු මෙම සැරසිලි මෝස්තර ඇඳීමෙහි ඉමහත් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසුලූහ. වතිකානු සහ පාලාත්සෝ දෙල් තේ (Palazzo del Te) යන මාළිගයන්හි ඔවුන්ගේ විශිෂ්ට කෘති දක්නා ලැබේ. වර්තමානයෙහි රිත්මානුකූල රේඛාවන් මගින් නිමවූ සියලු ම විසිතුරු මාලාකර්මවලට හා ලතාකර්මවලට ‘ඇරබෙස්ක්’ යන නාමය යෙදේ. අරාබි ජාතිකයන්ගේ සැරසිලි මෝස්තර හඳුන්වනු ලබනුයේ ‘මෝරෙස්ක්’ (Moresque) යන නාමයෙනි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: සැරසිලි මෝස්තර]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරන්

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 08:33:15 GMT

'ස්කොට්ලන්තයේ ක්ලයිඩ් මුවදොර පිහිටි, බ්‍යුට්ෂ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ස්කොට්ලන්තයේ ක්ලයිඩ් මුවදොර පිහිටි, බ්‍යුට්ෂයර් කෝරළයට අයත් ලොකු ම දිවයිනයි. මෙහි දිග සැ. 20කි; පළල සැ. 11කි. කඳුකර දිවයිනක් වූ මෙහි උස ම කඳුමුදුන ගෝට්ෆෙල් (2,866) ය. මෙහි රෝසා, සැනොක්ස් ආදි දර්ශනීය කඳුරු නිම්න (glens) කීපයක් වෙයි. උතුරෙහි පිහිටි ලොක්රන්සා බොක්ක ස්කොට්ලන්තයේ අතිරමණීය ස්ථානයකි.

නොයෙක් කුකුළු වර්ග බහුල මේ දිවයිනේ ගව බැටළු ආදි සත්තු ද විශාල වශයෙන් ඇති කරනු ලැබෙත්. රතු මුවන් ද ස්වල්ප වශයෙන් දැක්ක හැකිය. අර්තාපල් ප්‍රධාන බෝගයයි. මේ දිවයින මසුන් මැරීම සහ දඩකෙළිය පිළිබඳව ප්‍රසිද්ධය. මෙහි ප්‍රධාන නගරය වශයෙන් සැලැකෙන්නේ බ්‍රොඩික් ග්‍රාමයයි. බ්‍රොඩික් සහ ලැම්ලැෂ් ප්‍රකට තොටුපළවල් දෙකකි. ස්කොට්ලන්තයේ නිදහස උදෙසා සටන් කිරීම සඳහා ට'බෙරියට පිටත් වීමට පෙර රොබට් බ්‍රෑස් සැඟවී සිටියේ (1302) ඇරන් දිවයිනෙහිය. ජනගහනය (1952) 4,450කි.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඇරගනයිට්

Senasinghe — Tue, 14 Jul 2026 08:26:34 GMT

'මෙය කැල්සියම් කාබනේට්වලින් (Ca CO3) සංයුක්ත වී ඇති...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

මෙය කැල්සියම් කාබනේට්වලින් (Ca CO3) සංයුක්ත වී ඇති ඛනිජයකි. ප්‍රථම වරට ස්පාඤ්ඤයේ ඇරගන් පළාතේ තිබී හඳුනාගත් හෙයින් මෙම ඛනිජය ඇරගනයිට් වශයෙන් නම් කරනු ලැබීය.

මෙය රසායනික වශයෙන් කැල්සයිට් නම් වූ ඛනිජයට සමාන වුව ද ස්ඵටිකීකරණය අනුව ඊට වෙනස්ය. ඇරගනයිට්වල ස්ඵටිකීකරණය විෂමලම්බාක්ෂය (orthorhombic); ස්ඵටික සූචිරූපීය (acicular). පිටපිට ම දෙබිඩි වීමෙන් ව්‍යාජ-ෂඩස්‍ර ස්ඵටික මඬුලු ඇති වේ. සුදු, කහ, අළු, දම් හා නිර්වර්ණ ඇරගනයිට් ඇත. පාරදෘශ්‍ය ඇරගනයිට් විශේෂ මෙන් ම පාරභාසක විශේෂ ද තිබේ. කවර විශේෂයක වුව ද කාච ප්‍රභාවක් ඇත. මෙම ඛනිජයෙහි තද බව 3.5- 4කි. විශිෂ්ට ගුරුත්ව 2.93-2.95කි. කවර ඇරගනයිට් විශේෂයක් වුව ද හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලයෙහි ද්‍රාව්‍යය. සෙ. 80°-100° දක්වා වූ උෂ්ණත්වයක් මෙම ඛනිජයේ පැවැත්මට අවශ්‍යය. අස්ථායී ඛනිජයක් හෙයින් මෙය උෂ්ණත්වය අඩු වැඩි වීම සමඟ වෙනත් ඛනිජ බවට පරිවර්තනය වේ; විශේෂයෙන් ම කැල්සයිට් බවට පත් වේ. ස්වාභාවික ඇරගනයිට් නිධි පොළොව මතුපිටට ආසන්නව උෂ්ණත්වය අධික නොවූ ස්ථානයන්හි උණු දිය උල්පත් අවට මිදී පවත්නා ද්‍රව්‍යයක් වශයෙන් ද සමහර ගුහා තුළ ස්ටැලක්ටයිට් ආශ්‍රිතව ද දක්නට ලැබේ. සමහර කවචයන්ගේ කටු තුළ ඓන්ද්‍රීය ස්‍රාවයන්ගෙන් හටගන්නා ඇරගනයිට් විශේෂ ද ඇත. යුරෝපය, බොලිවියාව හා ඇ.එ.ජ. රාජ්‍යයෙහි අයෝවා, මිසූරි, පෙන්සිල්වේනියා, ඇරිසෝනා, කොලරාඩෝ යන ජනපද ද ස්වාභාවික ඇරගනයිට් නිධි පවත්නා ප්‍රදේශ වශයෙන් වැදගත්ය.

(සංස්කරණය: 1967)

[[ප්‍රවර්ගය: ඛනිජ විද්‍යාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]

ඔරුව හා අඟුළ

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 08:37:35 GMT

'ඈත අතීතයේ සිට ලක්දිව ගංගා, කලපු ආදි ජලාශයන්හි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඈත අතීතයේ සිට ලක්දිව ගංගා, කලපු ආදි ජලාශයන්හි යාත්‍රා කිරීම සඳහා භාවිත වූ යාත්‍රා විශේෂ ප්‍රධාන කොට සතරකි: අඟුළ, පහුර, ඔරුව හා පාරුවයි. මොවුනතුරෙන් ඔරුව හා අඟුළ ඉතා කුඩා වූ ද සැහැල්ලු වූ ද යාත්‍රා දෙකයි. ගැට බිල ආදිය නැතිව මනා සේ සෘජුව වැඩුණු, සැහැල්ලු වූ එසේ ම ශක්තිමත් වූ ගසකින් ඔරුවක් තනා ගත හැකිය. පළපුරුදුකම් ඇති දක්ෂ වඩුවන් විසින් ඔරුව තැනීමට යෝග්‍ය වූ දැවකඳ ඒ සඳහා යොදා ගන්නා වෑයකින් ඇතුළත සාරාදමා ඔරුකඳ සකස් කරනු ලැබේ. මේ ඔරුකඳට කොල්ලෑව හා පලුපත හෙවත් හබල එක් වූ විට යාත්‍රාවට යෝග්‍ය වූ ඔරුව සම්පූර්ණ වෙයි. කොල්ලෑව වූකලි ඔරුවට අවශ්‍යතම අංගයකි. එකක් අනිකට අත්‍යන්තයෙන් උපස්තම්භකව සිටින කල්හි “ඔරුවට කොල්ලෑව වගේ”ය යනු පැරණියන්ගේ ප්‍රස්තාව පිරුළකි. කොල්ලෑව ඔරුකඳේ සිට දකුණු පැත්තට විහිදෙන සේ බඳින ලද ලී දඬු දෙකකින් සම්බන්ධ කරගත් කුඩා ඔරු කඳක හැඩරුවගත් දඬුකඩකි. එහි ඔරුබඩය සෑරීමක් නැත. දියෙහි කිඳා නොබසින ලුනුමිදෙල්ල වැනි සැහැල්ලු ලීයකින් එය තනා ගනු ලැබේ. කොල්ලෑවෙන් කෙරෙනුයේ ඔරුව ඒ අත මේ අත පෙරළීම වළකාලීම යි. ඔරුව පැදවීම සඳහා උපකාර වනුයේ හබලය. හබල එක කොනක් මිටින් ගතහැකි සේ සිහින් කොට සකස් කරගත් සැහැල්ලු ලෑලි කඩකි.

ඔරුව පදවනුයේ තොටියාය. තොටැ නියුක්ත වූවහුට අයත් සේවය ඔරුපැදීම වූයෙන් ඔරුහඟුළු පදවන්නා අවිශේෂයෙන් ‘තොටි’ නම් විය. ඔරුහිස මත්තෙහි හිඳගත් තොටියා දෑතින් හබල ක්‍රියා කරවමින් මිනිසුන් දෙතුන් දෙනකු හෝ ඔරුවෙහි ප්‍රමාණය අනුව වැඩි ගණනක් හෝ හිඳුවා පහසුවෙන් ඔරුව පදවයි. ඇතැම් විට ඔරුව විශාල වූවක් නම් දෙපස හුන් තොටියන් දෙදෙනකු විසින් ද පදවනු දැක්ක හැකිය. සිංහල තොටියා තමාගේ ඔරුව ජනප්‍රිය වන සේ සැරසුම් කරගෙන පැදවූ බව ද පෙනේ. “හොරුහිස හිඳ රන්රසු බද සත්රුවන් පල්ලෙන් හඬනඟා පදනා” (බුත්සරණ 159 පිට). හබලෙහි රහු බැඳ හඬ නගා ඔරු පැදීමෙන් තොටියා අදහස් කළේ මගීන්ගේ සිත් ගැනීමය. වෙළඳ බඩු එහා මෙහා ගෙනයාම පිණිස ද පාරුව පමණක් නොව ඔරුව ද ඇතැම්විට භාවිතයට ගත් බව හංස සංදේශයෙහි

කොළඹ විසල් වත්තල් පුත්තුරු යෙනි

නරඹ යනෙන වෙළඳුන් ඔරු පාරු යෙනි (79) යී දැක්වූ සැටියෙන් පෙනේ.

යට කී ලක්ෂණ ඇති ඔරු දෙකක් කොල්ලෑව බැහැර කොට සමාන්තරව සිටින සේ සම්බන්ධ කර ඊ මත්තෙහි ලෑලි සවිකර තනාගත් ජලයානය ඔරු දෙක ‘අඟුළ’යී කියනු ලැබේ. මෙය ඔරු දෙක සඞ්ඝාටයෙන් (ගැළැපීමෙන්) කරන ලද හෙයින් සඟුළ හෝ හඟුළ විය. මෙය ඔරුවට වඩා සුරක්ෂිත වූ ද බර උසුලන්නාවූ ද යානයයි. මෙය ද ඔරුව මෙන් හබලෙන් පැදවිය හැකිය.

මෙරට මසුන් මරන මිනිසුන් විසින් මුහුදු යාත්‍රාව සඳහා භාවිතයට ගනු ලබන ඔරු විශේෂයක් ද වේ. එය රළ වේගයට හා මාරියාවට ඔරොත්තු දිය හැකි සේ ඔරු ගැටිය අඩි එකහමාරක් දෙකක් පමණ උසට සිටින පරිදි විශේෂ ක්‍රමයකින් තනාගනු ලැබේ. එය නොගැඹුරු මුහුදේ රිටක හෝ හබලක ආධාරයෙන් ද ගැඹුරු මුහුදෙහි රුවලින් ද යාත්‍රා කරවති.

ජලයෙහි යාත්‍රා කිරීම සදහා භාවිතයට ගන්නා මේ ඔරු විශේෂ හැර ඈත අතීතයේ පටන් මෙරට වෙනත් ඔරු විශේෂ පැවැතිණි. අනුරාධපුරයෙහි හා මිහින්තලයෙහි පැරණි නෂ්ටාවශේෂයන් අතර ඔරුවක හැඩහුරුව ඇති වන සේ කළුගලින් නෙළන ලද උපකරණයක් දක්නට ලැබේ. මිනිසුන් මේවා හඳුන්වනුයේ ‘කැඳ ඔරු’ යන නාමයෙනි. එහෙත් ඒවා දානශාලා තුබූ ස්ථානවල ජලය රැස් කොට තැබීම සඳහා තනන ලද බව සිතිය යුතුය.

පුරාණ සිංහල වෛද්‍ය ක්‍රමයෙහි ඇතැම් රෝග සන්හිඳුවීම පිණිස ඖෂධීය ද්‍රවයෙහි රෝගියා ගලාතැබීම ද සිරිතකි. මේ සඳහා භාවිතා කළ උපකරණය දැවකඳක මිනිසාගේ ශරීර ප්‍රමාණයෙන් සාරා සකස් කරගන්නා ලද්දකි. ඔරුවක හැඩ රුව ඇති හෙයින් ඊට ‘බෙහෙත් ඔරුව’ යයි කියති. මිහින්තලය, පොළොන්නරුව ආදි පැරණි නගරවල ආරෝග්‍යශාලා නටබුන් අතුරෙහි කළුගල්වල කණින ලද එබඳු බෙහෙත් ඔරු දැනුදු දක්නට ඇත.

මෙයින් අන්‍ය වූ, ඉතා පැරණි ඉතිහාසයක් ඇති ඔරු විශේෂයක් විහාරස්ථානවල දක්නට ඇත. සිවුරු සේදීම, පඬු පෙවීම ආදිය සඳහා ප්‍රයෝජනයට ගන්නා මේ උපකරණය ‘පඬු ඔරුව’ නමින් දනිත්. මෙය ද අඩි පහක් සයක් පමණ ගැඹුර සිටින සේ ලී කඩෙක හෝ කළුගලක ඔරුවක් මෙන් කැණ සකස් කරගනු ලබන්නකි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: දේශීය ජල යාත්‍රා]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරු පාරු

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 08:05:32 GMT

'ජල යාත්‍රා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ජල යාත්‍රා]] බ.

ඔරියා භාෂාව

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 08:03:56 GMT

'ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් වන ඔරිස්සාවේත් ඉ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් වන ඔරිස්සාවේත් ඉන් බැහැරත් ව.සැ.80,000ක පමණ ව්‍යවහාර වන භාෂාවයි. ඔරිස්සාවේ එක් කෝටි හැත්තෑ හයලක්ෂයක් පමණ වූ ජනගහනයෙන් එක්කෝටි හැට ලක්ෂයක් පමණ ජනයාගේ භාෂාව වන මෙය කථා කරන මුළු ජන සංඛ්‍යාව දෙකෝටියක් පමණ වේ. ඔරියා භාෂාව ඉන්දියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් පිළිගැනුණු ප්‍රධාන භාෂා 14න් එකකි.

වංග, ඔරියා, ඇසමීය යන භාෂාත්‍රය මාගධී ප්‍රාකෘතය හා අර්ධමාගධිය ප්‍රභව කොට ඇති ප්‍රාච්‍ය නව ඉන්දු-ආර්‍ය්‍ය භාෂාවෝයි. ඔරියා භාෂාවෙහි ප්‍රාක්තන ලක්ෂණ රාශියක් අවශිෂ්ට වී ඇත. උත්තල දේශයෙහි විසූ කාලිඞ්ගයන් ව්‍යවහාර කළැයි කියන, සංස්කෘතයේ ම විභාෂාවක් ගැන භරත මුනිහුගේ නාට්‍යශාස්ත්‍රයෙහි සඳහන් වේ. එම ඔඩ්‍ර විභාෂාවෙන් උපුටා ගන්නා ලද නිදසුන් පද්‍යයක් මාර්කණ්ඩදාසයන්ගේ ප්‍රාකෘත සර්වස්වයෙහි දැක්වේ. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසෙහි දී කාලිංග දේශය යටපත් කර ගැනීමෙන් පසු අශෝකාධිරාජයන් විසින් වත්මන් ඔරිස්සාවෙහි පිහිටුවන ලද ධෞලි හා ජෞගඩ සෙල්ලිපිවල භාෂාව දේශීය ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විත වන්නට ඇත. ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවසෙහි දී මගධ දේශය පවා යටත් කොට අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවා ගත් ඛාරවේල නම් කාලිංග අධිරාජයාගේ හාථිගුම්ඵා සෙල්ලිපිය වත්මන් ඔරියා භාෂාවට හාත්පසින් අනුරූප වූ ද පාලි ප්‍රාකෘතයට ඉතා සදෘශ වූ ද ඉතාමත් ම පැරණි සෙල්ලිපියයි. ඇතැම් ඉතිහාසඥයෝ කාලිංග, ඔරිස්සා යන දේශයන්හි පාලිය දේශීය භාෂාව වශයෙන් ප්‍රචලිත වී යයි පවා කියති.

කිතුවසින් 7 වන සියවසේ දී හියුං සාං නමැති දේශාටකයා එවක ඔඩ්‍ර දේශයෙහි ව්‍යවහාර කළ භාෂාව මධ්‍යම භාරතයේ ප්‍රචලිත භාෂාවෙන් වෙනස් වූ ලක්ෂණ දැරූ බවත් මුළු ඔඩ්‍ර දේශයෙහිම මහායාන බෞද්ධ විහාර හා බ්‍රාහ්මණ දේවාල පැවැති බවත් කියයි. 6 වන සියවසේ සිට 8 වන සියවස දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ භෞම රජුන් සකුවෙන් කැරැවූ සෙල්ලිපිවල පවා ඔරියා උච්චාරණයට අනුව සකු ශබ්ද හැඩ ගැසී ඇති බව කියත්.

බ්‍රාහ්මණික බලපෑම් නිසා සකු ප්‍රභාවය එවක කොතෙක් දුරට තිබුණා ද කිවහොත් වජ්‍රයානයට හුරු වූ මහායාන බුද්ධාගම දෙසූ බෞද්ධ භික්ෂූහු ද එම ආගම ඇදහූ මහජනයා ද පසුකාලීන ඔරියා භාෂාවට ඉතා නැඹුරු වූ දේශීය අපභ්‍රංශයක් එවක ව්‍යවහාර කළහ. නේපාලයේ තිබී සොයාගන්නා ලදුව මහාමහෝපාධ්‍යාය හරප්‍රසාද් ශාස්ත්‍රී පඬිතුමා විසින් ප්‍රකාශයට පමුණුවන ලද බෞද්ධ-ගාන්-ඕ-දෝහා නමැති කෘතියෙහි ප්‍රාක්තන ඔරියා භාෂාවෙන් රචිත යැයි සිතිය යුතු පද්‍ය ඇතැයි කියත්. තාන්ත්‍රික සහජ යානයෙහි සඳහන් වන සරභ, ලුඉ, සවරිප වැනි සිද්ධයන් ස්වාත් මිටියාවතට අයත් විය යුතුය යන මතයක් ඇතැම් පඬිවරුන් ප්‍රකාශ කොට ඇතත් 7-10 සියවස්වලට අයත් චර්‍ය්‍යාපද, 14 වන සියවසට අයත් සිසුවේදය, 15 වන සියවසේ පංච ශඛයන්ගේ කෘති ආදිය අනුසාරයෙන් බලන කල ඔරියා සංස්කෘතියෙහි මුල් බැසගෙන ඇති නාථ මහායානික දර්ශනය ඒ සියල්ලෙන් දැක්වෙන බව පඬිවරු පිළිගනිත්.

7-10 වන සියවස්වලට අයත් බෞද්ධ අපභ්‍රංශ කාව්‍යයන්හි සිට අඥාත කර්තෘක වූ නාථධර්මයට අයත් සිසුවේදය, ගෝරඛ නාථයන්ගේ යයි කියනු ලබන සප්තාඞ්ගය හා 13 වන සියවසට අයත් අවධූත නාරායණ ස්වාමීගේ රුද්‍රසුධානිධිය දක්වා අතර කාලපරිච්ඡේදයෙන් සංස්කෘතය ලේඛන මාධ්‍යය කොටගත් බ්‍රාහ්මණයන්ගේත් ශංකර, රාමානුජ, මාධව, නිම්බාර්ක ආදි හින්දු ආචාර්‍ය්‍යවරයන්ගේත් ව්‍යාපාර නිසා බෞද්ධ බලය පිරිහී යාමෙන් සංස්කෘතයෙන් මිස දේශීය භාෂාවෙන් ග්‍රන්ථ පහළ නොවීය. කාලිංගයෙහි නරපතියකු වූ අනන්තවර්ම වජ්‍රහස්තදේව රජු විසින් ක්‍රි.ව.1051 දී කරවූ සෙල්ලිපිය පැරණි ම ඔරියා ලේඛනයයි. භුවනේෂ්වර් මන්දිරයෙහි 13 වන සියවසෙහි දී කරවා ඇති සෙල්ලිපියෙන් ඔරියා භාෂාව තවදුරටත් වැඩෙමින් ගිය අයුරු පැහැදිලි වෙයි. අද අප දන්නා අයුරින් වැඩුණු නව ඉන්දු-ආර්ය භාෂාවක් වශයෙන් ඔරියා බස දක්නට ලැබෙන්නේ 13 වන 14 වන සියවස්වලට අයත් වූ සාරළාදාසයන්ගේ කාව්‍ය, මාර්කණ්ඩදාසයන්ගේ‍ කේශබකෝඉළි කාව්‍යය, අවධූත නාරායණයන්ගේ රුද්‍රසුධානිධි නම් ගද්‍ය කාව්‍යය යනාදි කෘතීන්හිය.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භාෂා හා සාහිත්‍යය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරිනෝකෝ

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 07:22:17 GMT

'දකුණු ඇමෙරිකාවේ ගංගාවන් අතුරෙන් දිගින් සවැනි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

දකුණු ඇමෙරිකාවේ ගංගාවන් අතුරෙන් දිගින් සවැනි ගංගාව වන මෙම වෙනිසියුලානු නදියේ දිග සැ.1200ත් 1700ත් අතර එක් එක් ප්‍රමාණයෙන් දක්වා තිබේ. එය බ්‍රසීලියානු දේශසීමාව අසල වෙනිසියුලාවේ පරිමා සානුවෙන් පටන් ගෙන ඒ වටා වයඹ දෙසට ද ඉන්පසු සැ. 200ක් පමණ වැනිසියුලා-කොලොම්බියා දේශ වෙන් කරන මායිම් වශයෙන් ද අනතුරුව ගිආනා උස්බිම් කෙළවරින් නැගෙනහිර දෙසට හැරී ද ගලා ගොස් ට්‍රිනිඩෑඩ් දූවට දකුණෙන් අත්ලන්තික් සාගරයට ඇදහැළෙයි. ව.සැ.350,000ක් පමණ වූ මෙහි ජලවහන ප්‍රදේශයට කොලොම්බියානු ඇන්ඩීස් කඳුවැටියේ නැගෙනහිර බෑවුම් ද කොලොම්බියාවේ ලානෝස් තැනිතලා ද වෙනිසියුලා සහ ගිආනා උස්බිම්වල උතුරු කොටස ද ඇතුළත්ව ඇත. ඔරිනෝකෝ ගංගාධාරයත් ඇමසන් ගංගාධාරයත් වෙන් වනුයේ ඇන්ඩීස් කඳු පාමුල සිට ගිආනා උස්බිම් දක්වා නැගනහිර දෙසට විහිදී යන වනයෙන් ගැවසී ගත් උස් බිම් තීරයෙනි. මෙම මහා ගංගා මණ්ඩල ද්වය කාසික්‍යාරෙ නම් වූ ස්වාභාවික ඇළෙන් හා රියෝ නේග්‍රෝ ගඟින් එකට සම්බන්ධ වී ඇත. ඔරිනෝකෝ මෝය වූකලි ව.සැ. 5000ක් පමණ වූ ගොහොරු ඩෙල්ටාවකි. වෙරළින් ඔබ්බෙහි සැතැපුම් 20ක් පමණ තන්හි රොන්මඩ දක්නට ලැබේ. ඩෙල්ටාවේ මස්තකයට ඉහළින් ඔරිනෝකෝ ගඟ සැතැපුම් 13ක් පුළුල් වෙයි. මෙම ගංගාවේ යාත්‍රා කරන කුඩා නැව්වලට සියුදාද් බොලිවාර් දක්වා යා හැකිය. සැතැපුම් 270ක් පමණ ඈතින් ගඟේ ඉස්මත්තෙහි පිහිටා ඇති එය ඔරිනෝකෝ ගඟ හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය ද වෙයි.

අතු ගංගා 436ක් පමණ ඇති ඔරිනෝකෝ ගඟෙහි ප්‍රධාන අතු ගංගා වශයෙන් සැලකෙනුයේ ග්වාවියාරේ, මේතා, ආපූරෙ, ආරාව්කා, කවුරා, කාරෝනි ආදියයි. කාරෝනි මිටියාවතෙහි රන් හා දියමන්ති සම්බ වේ. ගඟට දකුණු දිගින් විශාල යපස් නිධි වේ. ඔරිනෝකෝ මෝයේ සිට හැ. 700ක් පමණ නදී යාත්‍රා ගමනාගමනය කළ හැකි වීම යපස් ප්‍රවාහණය කිරීමට මහත් රුකුලක් වී තිබේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-දකුණු ඇමෙරිකාව]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔරිජින්

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 07:11:47 GMT

'ඔරිජන් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

[[ඔරිජන්]] බ.

ඔරිජන්

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 07:11:26 GMT

'(ඔරිජින්-Origen) (185 ?-254 ?). ක්‍රිස්තියානි දේවධර්මධරය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

([[ඔරිජින්]]-Origen) (185 ?-254 ?). ක්‍රිස්තියානි දේවධර්මධරයකු හා දර්ශනවාදියකු වූ මෙතෙමේ පුරාණ ක්‍රිස්තියානි දේවධර්මධරයන් අතුරෙහි සාන්ත අගොස්තීනු ([[සාන්ත අගොස්තීනු]] බ.) හැරුණු විට ප්‍රබලතමයා වශයෙන් සලකනු ලැබේ. ස්වකීය ග්‍රන්ථ, දේශනා හා තපෝව්‍රත හේතුකොටගෙන හෙතෙම විශේෂයෙන් ප්‍රකට වූයේය.

ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ උපත ලදැයි සැලකෙන ඔරිජන් ග්‍රීක විද්‍යා හා ක්‍රිස්තියානි දේවධර්මය ඉගැන්වූ ආදිතම විද්‍යාස්ථානය වූ කතිසාරු පාසලේ දී අධ්‍යාපනය ලද්දේය. 202 වැන්නේ දී ජීවනෝපාය සඳහා ගුරු වෘත්තියට බට හෙතෙම ඊළඟ වර්ෂයේ දී කතිසාරු පාසලේ ප්‍රධාන ධුරයට පත්කරනු ලැබීය. ප්ලේටෝවාදීන්ගේත් ස්ටොයිකවාදීන්ගේත් පෛතගොරස්වාදීන්ගේත් ග්‍රන්ථ පරිසමාප්ත වශයෙන් හැදෑරූ ඔරිජන් දෘඪ තවුස් දිවියක් ගත කළේය. තම පියාත් වෙනත් බොහෝ ක්‍රිස්තුභක්තිකයනුත් ආගම වෙනුවෙන් මරණයට කැපවීම ඔහු තවුස් දිවියට වඩාත් පොළඹවාලූ කරුණක් විය. හෙතෙම විශේෂයෙන් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ කන්ද උඩ දේශනාවත් ස්ටොයිකවාදී සිද්ධාන්තත් මාර්ගෝපදේශ කොටගත්තේය. ක්‍රිස්තියානි ධර්මග්‍රන්ථ විචාරයෙහි යෙදුණු ඔරිජන් හේබ්‍රෙව් පරණ තෙස්තමේන්තුව ග්‍රීකබසට පෙරළා ඒ පිළිබඳ අටුවා ද සම්පාදනය කොට ප්‍රකාශයට පත් කෙළේය. ග්‍රීක දර්ශනය හා හේබ්‍රෙව් ශුද්ධ ලියවිලි අතර කඩින්කඩ වශයෙන් එතෙක් පැවති සංශ්ලේෂණය ක්‍රමවත් බවට පත් කෙළේ ඔරිජන් යයි සලකනු ලැබේ. නව ප්ලේටොනිකවාදයේ ආදිකර්තෘ ලෙස බොහෝ දෙන සලකන ඇමෝනියස් සක්කාස්ගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මෙතෙම එක්වර ම ප්ලේටොනික, ස්ටොයික, නවපෛතගොරියානු හා ඥෙයවාදී මත දැරූ නමුත් ක්‍රිස්තියානි දේවධර්ම ශාස්ත්‍රඥයකු වශයෙන් සිටිමින් ම ක්‍රිස්තියානි ඉගැන්වීම්වලට පහර දෙමින් සෙල්සස් (Celsus) නමැත්තා ලියා තිබූ කෘතියට පිළිතුරු වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි ඉගැන්වීම් හුවා දක්වා ‘සෙල්සස්ට විරුද්ධව’ නමින් ඔහුගේ විශාලතම ග්‍රන්ථය කෙළේය.

දෙවියන්වහන්සේ හැර සම්පූර්ණයෙන් අශාරීරික වූ කිසිවකු හෝ කිසිවක් නැතැයි ඉගැන්නූ හේ උන්වහන්සේ යාවේ නොව සියලු දැයෙහි ම ප්‍රථම මූලධර්මය යයි ද ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ අලුත් ගිවිසුමේ විස්තර කැරෙන මිනිස් පුද්ගලයා නොව ලෝකය සංවිධානය කරන ‘ලොගොස්’ (Logos) හෙවත් තර්කබුද්ධිය යයි ද එහෙයින් එතුමා පියාණන් වූ දෙවියන්වහන්සේ විසින් නිර්මාපිත යයි ද උන්වහන්සේට යටත් යයි ද පැවසීය.

“ස්වර්ගරාජ්‍යය නිසා තමන් ම නපුංසකයන් කරගන්නා වූ නපුංසකයෝ ද ඇත්තාහ. ඒක පිළිගන්ට පුළුවන් තැනැත්තේ පිළිගත්තාවේ යයි කීසේක” යන ශුද්ධ බයිබල් පාඨය (මතෙව් xix, 12) වචනාර්ථයෙන් ගෙන කාමාශාවෙන් වැළකී සිටීම පිණිස මුෂ්කහරණය කර ගැනීම නිසා ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ බිෂොප්වරයා වූ ඩෙමිට්‍රීයස් ඔහු පූජකත්වයට ඇතුළු කොට නොගත්තේය. අනතුරුව ඔහු සංචාරයේ යෙදී සිටිද්දී පලස්තීන බිෂොප්වරුන් දෙදෙනකුන් විසින් ඔහුට පූජකවරය දෙන ලදි.

මෙය ඇලෙක්සැන්ඩ්රියානු බිෂොප්වරයාගේ බලතල බිඳ හෙළීමක් ලෙස සැලකූ බිෂොප්වරයා ධර්මාධිකරණයක් රැස්කොට ඔරිජන් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවෙන් පිටුවහල් කිරීමට තීරණය කළේය. එපමණක් නොව, බිෂොප්වරුන්ගෙන් පමණක් සමන්විත දෙවෙනි ධර්මාධිකරණයක් රැස්කොට ඔරිජන්ගේ පූජක තත්වය අවලංගු කරන ලදි. ඉක්බිති ඔහු සීසරියාවේ පදිංචි වී ප්‍රබල අධ්‍යාපන ආයතනයක් ආරම්භ කළ බවත් ඔහු සංවිධානය කළ අධ්‍යාපන පරිපාටිය පෙරදිග පුරා පතළ වී ගිය බවත් පැවසේ. ඔරිජන් ආචාර්යවරයා 254 වැන්නෙහි ටයර්හි දී මරුමුවට පත් වූ බව විශ්වාස කරනු ලැබේ.

මොහු විසින් ලියන ලද බයිබලය පිළිබඳ විචාර පූර්ණ සංස්කරණය වූ ෂට්ක පුස්තකය (The Hexapla) විචාර ග්‍රන්ථ ඉතිහාසයෙහි ලා ඉතා ප්‍රකටය. ඔරිජන්ගේ දේවධර්ම න්‍යාය De principiis (මූලධර්ම ගැන) නම් ග්‍රන්ථයෙහි දක්වා තිබේ. විශ්වය පිළිබඳ ක්‍රිස්තියානි මතය ග්‍රීක චින්තනයට අනුරූප වන බව දක්වනු වස් ග්‍රීක දර්ශනයේ මූලධර්ම, විශේෂයෙන් නවප්ලේටොනිකවාදයේ හා ස්ටොයිකවාදයේ මූලධර්ම ක්‍රිස්තියානි ආගම හා සාහිත්‍යය සමඟ සංකලනය කිරීමට හෙතෙම ප්‍රයත්න දැරීය. ක්‍රිස්තියානි විරෝධී වෛතුල්‍ය මත සතරක් දැරීම ගැන ඔරිජන් චෝදනා ලැබීය. ඒවා නම්:

1. ප්ලේටෝ ඉගැන්නූ ආත්මයන්ගේ පූර්ව පැවැත්ම,

2. මාංසවත්වීමට පූර්වයෙන් ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ දිව්‍ය ස්වභාවය පමණක් නොව උන්වහන්සේගේ මනුෂ්‍ය ස්වභාවය ද පැවැත්තේය යන මතය,

3. මළවුන්ගෙන් නැඟිටීමේ දී අපගේ ශරීර කේවල ආකාශජ (ethereal) ශරීර බවට පරිවර්තනය වීම,

4. සියලු මිනිසුන් පමණක් නොව යක්ෂයන් පවා අන්තිමේ දී ගැළවීම ලැබීම යන මේයි.

මෙම වෛතුල්‍ය මත දැරීම නිසා ක්‍රි.ව. 533 දී කොන්ස්තන්තිනෝපල්හි (ආගමික) කවුන්සලය මගින් ඔරිජන් ක්‍රිස්තියානි විරෝධී ශාප ලද්දකු හැටියට ප්‍රකාශ කැරිණ. එහෙත් ඉන්පසුත් සියවස් ගණනාවක් ක්‍රිස්තියානි පඬිවරු ඔහුගේ ග්‍රන්ථ ගුරුතන්හි තබා ඇසුරු කළහ. හුදු භක්තියක් වශයෙන් එතෙක් පැවති ක්‍රිස්තු ධර්මය අංගසම්පූර්ණ දර්ශනයක් බවට පත් වූයේ ඔරිජන්ගෙන් පසුව යයි සලකනු ලැබේ.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ක්‍රිස්තියානි දේවධර්මාචාර්‍ය්‍යවරු]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටුනු පැලඳවීම

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 05:58:14 GMT

'මේ වූකලි රජතනතුරට පත් වන අයකු එම තනතුරෙහි නීත්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

මේ වූකලි රජතනතුරට පත් වන අයකු එම තනතුරෙහි නීත්‍යනුකූලව පිහිටුවනු ලැබීම සඳහා අනුගමනය කරන පිළිවෙත් අතුරෙහි වැදගත් තැනක් ගන්නකි. මේ සම්බන්ධයෙන් නොයෙක් රටවල අනුගමනය කෙරෙන පිළිවෙත් විවිධය. ඒ පිළිවෙත් අතර මුල්තැන් ගන්නා වැදගත් අංග ද එකිනෙකින් වෙනස් වේ. නිදසුනක් දක්වතොත්, භාරත දේශීය ක්‍රමයෙහි අභිෂේක කිරීම මුල්තැන් ගන්නා අතර උත්සවාවලිය ද එනමින් ම හැඳින්වේ. එංගලන්තයේ ඔටුනු පැලඳවීම වැදගත් ම අංගය හෙයින් සම්පූර්ණ පිළිවෙත ඔටුනු පැළඳවීමේ මංගල්‍යය නමින් හැඳින්වේ. මලයාසියාවේ කිණිස්ස සිඹීමත් ජපානයේ කඩුව, කැඩපත, හා මාණික්‍යය අතට ගැනීමත් ප්‍රධාන අංග වේ. එහෙත් මෙකී සෑම රටක ම පාහේ රජ තනතුරට පත් අයට හිමි ඔටුන්නක් වූ බව පෙනේ.

යථෝක්ත පිළිවෙත් ගැන කරුණු පරීක්ෂා කළ ඒ.ඇම්. හොකාට්ගේ මතය අනුව පරීක්ෂණයට භාජන වූ සෑම රටක ම පාහේ ඔටුනු පැලඳවීම චාරිත්‍රාවලියේ එක් අංගයක් විය. පෙර'පර දෙදිග ඉතිහාසයෙන් කරුණු දක්වන ඔහු මෙම චාරිත්‍රාවලියේ මූලාරම්භය සුළු ආසියාවේ වූ බව නිගමනය කරයි. ආර්‍ය්‍ය ශිෂ්ටාචාරයෙන් ආරම්භ වී ආර්‍ය්‍යයන්ගේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ විවිධ රටවලට එය පැතිරීගිය බව ඔහුගේ මතය වේ. එහෙත් ඒ ඒ රටවල දී ඔටුනු පැලඳවීමේ චාරිත්‍රයට හිමි තැන වෙනස් වූයේ යයි සිතිය හැකිය. ඔටුන්නේ ස්වරූපය මෙන් ම ඔටුනු පැලඳවීමේ පරමාර්ථ ද රටින් රටට වෙනස් වූ නමුදු රජ තනතුරට හිමි සංකේත අතර ඔටුන්න ද විය.

== ලංකාව ==
මුල් ම යුගයේ ඔටුනු පැලඳවීමේ චාරිත්‍රය ලංකාවේ රජවරුන් විසින් අනුගමනය කරන ලදැයි ස්ථිර වශයෙන් නිගමනය කිරීම අසීරුය. මුල් යුගයේ ලංකාවේ ද අභිෂේකය භාරත දේශීය ක්‍රමය අනුව සිදු වී යැයි සිතිය හැකිය. අභිෂේක උත්සවය පිළිබඳ මහාවංස විස්තරයෙන් එය ස්ඵුට වේ. එකී උත්සවයේ මුල් තැන ඔටුනු පැලඳවීමට හිමි නොවුණ ද ඔටුනු පැළඳවීමක් තිබිණැයි නිගමනය කිරීම නිවැරදි යයි සිතිය හැකිය.

සිංහල සංස්කෘතික ලක්ෂණ බෙහෙවින් ඉන්දියානු සංස්කෘතියෙන් ආභාසය ලැබුව ද ලංකාවේ දී එය හුදෙක් අනුකරණය නොකරනු ලැබ ස්වාධීන ස්වරූපයක් ගත් බව පෙනේ. මෙසේ රාජත්වයෙහි පිහිටුවීමේ චාරිත්‍ර ද දේශීය මුහුණුවරක් ගෙන ඇති සේයි. ඉන්දියානු අභිෂේක ක්‍රමයේ අනුපිළිවෙළ වෙනස් වී ඔටුනු පැලඳවීම ලංකාවේ අභිෂේකයේ මූලිකාංගය ලෙසට පත් වූ බව පෙනේ. ඉන්දියානු ක්‍රමය යටතේ අවශ්‍ය වන ශුද්ධ ජලය ආදිය ලබාගැනීමේ අපහසුකමත් බමුණු පිළිවෙත වෙනුවට බෞද්ධ පිළිවෙත උපයෝගී කරගැනීමත් වැනි කරුණු උඩ එසේ වී දෝයි සිතීමට පුළුවන. මහාවංසයේ එන විස්තර අනුව ලංකාවේ රජවරුන් රනින් හා මැණික්වලින් අලංකාර කරන ලද ඔටුන්නක් සිංහාසනය පිට සිටිය දී පැලඳ සිටි බව පෙනේ. දෙවැනි කාශ්‍යප රජු දාඨෝපතිස්ස රජු පරාජය කොට ලංකාව එක්සේසත් කළ නමුත් ඔටුන්න දාඨෝපතිස්ස රජු වෙත තුබුණු හෙයින් කාශ්‍යප ඔටුනු නොපලන් බව කියවේ. එයින් ද මනාව ඔප්පු වන්නේ ඔටුනු පැලඳවීම මෙරට පැවති චාරිත්‍රයක් බවයි.

අනුරාධපුර රාජධානියේ මුල් යුගයේ දී ඔටුනු පැලඳවීමක් වී ද නැද්ද යන්න ගැන ස්ථීර නිගමනයකට එළඹිය නොහැකි වුව ද අවසාන යුගය වන විට ස්ථිර වශයෙන් ම ඔටුනු පැලඳවීම ප්‍රධාන අංගය වූ බවට සාධක එමට ඇත. හතරවැනි මිහිඳු රජුගේ සෙල්ලිපි හැම එකක ම පාහේ මෙසේ දැක්වේ:

“...රද වැ (මිණිවුට්නෙන් පැහැය) සිය මු(න්දනෙ)න් ලොඋතුරා බිසෙව්නෙන් බිසෙස්වැ...”

(රජ වී මැණික් එබූ ඔටුන්න දරා සිටි හිස මත ලෝකෝත්තර අභිෂේකයෙන් අභිෂික්තව...) (රම්බෑව පදර ලිපිය - ලං.ශි.ස.II,12;ජේතවනාරාම පදර ලිපිය - ලං. ශි. ස. 19). දහවැනි ශතවර්ෂයෙන් පසු ඔටුනු පැලඳවීම මුල්තැන් ගත් අතර හිස පැන් වත් කිරීම හෙවත් අභිෂේක කිරීම ඉන් අනතුරුව සිදු වූ බව මෙයින් පෙනේ. චූලවංසයෙන් ද නිශ්ශංකමල්ල, මහා පරාක්‍රමබාහු ආදි නරවරයන්ගේ ශිලාලිපිවලින් ද මේ බවට සාධක දැක්විය හැකිය. මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා සිය මෞලි මංගලයේ දී ඔටුන්න හිස පලඳාගත් ආකාරය චූලවංසයේ වර්ණනා කොට ඇත. නිශ්ශංකමල්ල ද තම මෞලි මංගලය ශිලාලිපිවල විස්තර කොට ලියා ඇත (ගල්පොත ලිපිය). සිංහල රජවරුන් බොහෝ දෙනා තම මෞලි මංගල උත්සව දිනය සැමරීම් වස් අවුරුදු පතා ඔටුනු පැලඳීමක් කළ බව මහා පරාක්‍රමබාහු, දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු, දෙවැනි බුවනෙකබාහු ආදි රජවරුන් පිළිබඳ විස්තරවලින් පෙනේ. එහෙයින් ඇතැම් රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂ ගණන් බැලීම ඔවුන් ඔටුනු පලන් වාර ගණන අනුව කළ හැකි විය. මේ අවධියේ රජවරුන් රජ පැමිණීම පිළිබඳ කෙරෙන සෑම ලේඛනයක ම පාහේ “ඔටුනු පැලඳ රජ පැමිණි” බව කියවේ.

ශිලාලිපිවලින් පමණක් නොව මේ අවධියේ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථවලින් ද ඔටුනු පැලඳවීම ගැන සාධක ලබාගත හැකිය. ථූපවංසය, සද්ධර්මාලංකාරය හා සද්ධර්මරත්නාවලිය ද ඊට නිදසුන්ය. දම්පියා අටුවායෙහි නොදැක්වෙන කාෂ්ඨවාහන රජුගේ මෞලි මංගලය ගැන සඳහන් කරන සද්ධර්මරත්නාවලිය ඔටුනු පැලඳවීමෙන් රජ බවට පත් බව කියයි. ඉන්දියානු අභිෂේක ක්‍රමය පසෙකලා එකල ලංකාවේ ප්‍රචලිත චාරිත්‍ර සඳහන් කිරීමට සද්ධර්මරත්නාවලී කතුවරයා පෙලඹුණ බව නිගමනය කිරීම සාධාරණ බව පෙනේ. මෙකරුණුවලින් පෙනී යන්නේ දඹදෙණි සමය වන විට ලංකාවේ රාජත්වයට පැමිණි අය එම තනතුරෙහි පිහිටුවනු ලැබීම බමුණු පිළිවෙතින් ඉවත් වී ඔටුනු පැලඳවීමට මුල් තැන දී දේශීය ස්වරූපයකින් කරන ලද බවයි.

කෝට්ටේ රාජ්‍ය සමයේ දී රජවරුන්ට ඔටුනු පැලඳවීමෙන් රාජත්වයෙහි පිහිටුවීමේ චාරිත්‍රය පිළිපැදි බව සිතිය හැකිය. පැපිළියානේ ශිලාලිපියෙහි “ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු චක්‍රවර්තීන්... චිත්‍ර මංඩපයෙහි සිරි නිවෙස් සහ ඔටුනු සිව්සැට බරණින් සැදී... ” ආදි වශයෙන් සඳහන් වේ. මහනුවර යුගය වන විට ඔටුනු පැලඳවීමේ චාරිත්‍රය වඩා හොඳින් තහවුරු වන්නට ඇතැයි සැලකිය හැකිය. මන්දාරම්පුර පුවතෙහි එන මේ කව ඊට සාධක කොටගත හැකිය:

සඟළ කහ බහන් සැරසුණු මහ සඟ න

දෙපස ජයමඟුල් ගය දෙසත නොලසි න

ඇමැති හළුවඩන දිය වඩනා දෙදෙ න

කිරුළ සුබ මොහොත පලඳා විදි ලෙසි න (523)

මේ යුගය වන විට ඔටුන්න කොතරම් වැදගත් තැනක් ගෙන තිබුණේ ද යන්න කලින් තුබුණු ‘ආබරණ පට්ටලේ’ නමැති වැඩ අංශය මේ කාලයේ දී ආභරණ, ඔටුනු, රන් කඩු හා සිංහාසන නමින් පට්ටල් හතරකට සංවිධානය වීමෙන් පෙනේ. කරුණු එසේ තිබිය දී විදේශිකයකු වූ ඩේවි වැන්නකු උඩරට රාජ්‍ය උත්සවාවලියේ ඔටුනු පැලඳවීම එක් අංගයක් නොවී යයි දැක්වීම කරුණු හරිහැටි අවබෝධ කොටගැනීමට අපොහොසත් වීමෙන් සිදු වී ඇති ප්‍රමාදදෝෂයක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු වේ. ලංකාවේ ඔටුනු පැලඳවීම වෙසක් පුර පසළොස්වක වැනි උතුම් දිනක සුබ මොහොතින් කරන ලද්දක් බව ඉතිහාසයේ දැක්වෙන කරුණු අනුව සැලකිය හැකිය. සිංහල රජවරුන්ගේ ඔටුන්න දීර්ඝකාලයක් තිස්සේ විකාසනය වෙමින් විත් අවසාන කාලය වන විට මුතු මැණික් ඔබ්බා රනින් නිමවන තත්වයට පත් වී යයි ද සිතිය හැකිය.

== ඉන්දියාව ==
භාරත දේශයේ ඍග්වේද යුගයෙහි රාජත්වයෙහි පිහිටුවීමේ චාරිත්‍රය අභිෂේක කිරීම වූ බව පෙනේ. ඒ සමඟ ම ඔටුනු පැලඳවීමක් පැවති බවට සාධක විරල වුවත් පශ්චාත් සමයන්හි අභිෂේකයෙන් පසු ඔටුනු පැලඳවූ බවට සාක්ෂ්‍ය ශතපථ බ්‍රාහ්මණයෙහි ද රාමායණ, මහාභාරත යන මහාකාව්‍යයන්හි ද එයි. මේ සම්බන්ධයෙන් ශතපථ බ්‍රාහ්මණය ඇසුරෙන් කරුණු දක්වන හොකාට් පැරණි භාරතයෙහි රජවරුන්ට ඔටුනු පැලැන්දු බවත් ඉන් අභිප්‍රේත වූයේ සූර්යයා පිළිබිඹු කිරීම බවත් පවසයි. තවද දෙවනපෑතිස් රජුගේ දෙවන අභිෂේකය සඳහා භාරත දේශයේ ධර්මාශෝක මහාරාජයා විසින් තුටුපඬුරු කොට එවන ලද භාණ්ඩ අතර කිරීටයක් ද වූ බව මහාවංසයෙහි කියැවේ.

== ඈත පෙරදිග ==
ජපානයෙහි රාජත්වයෙහි පිහිටුවීමේ චාරිත්‍ර අතර ඔටුනු පැලඳවීමක් සිදු වූ බවක් ඒ පිළිබඳ නූතන නීතිරීති අඩංගු රාජාඥාවෙන් නොපෙනේ. එහෙත් 18වන සියවසේ ජපානයේ ලන්දේසි තානාපතියාගේ වෛද්‍යවරයා විසින් තබන ලද සටහන්වල ජපන් අධිරාජයා ඔටුනු පැලඳ දිනපතා පැය කීපයක් සිහසුන් අරාහුන් බව සඳහන් වේ. කාම්බෝජයෙහි ඔටුනු පැලඳවීමේ චාරිත්‍රය පැවති බව හොකාට් මහතා පවසයි. කොරියාවේ ද පුරාණ ඔටුනු ගැන තොරතුරු පුරාවිද්‍යාඥයන් සොයාගෙන තිබීමෙන් ඔටුනු පැළඳවීමේ චාරිත්‍රය එහි ද පවතින්ට ඇතැයි සිතිය හැකියි.

== අපරදිග ==
අපරදිග රටවල ඔටුනු පැලඳවීම ආගමික පක්ෂයේ ප්‍රධානීන්ගේ වරප්‍රසාදයක් විය. එහෙයින් එය ආගමික පිළිවෙතක් ලෙස ද ගැනිණ. රජවරුන් දේවත්වයෙහි ලා ගිණීම අපරදිග රටවල ද පැවති හෙයින් ඔටුනු පැලඳවීමෙන් රජුන්ට දේවත්වය ආරෝපණය කිරීමත් අන්‍යයන්ට නොමැති විශේෂ බලතල ආරූඪ කිරීමත් අභිප්‍රේත විය. යුරෝපයේ පැරණි ම ඔටුනු පැලඳවීම වශයෙන් සලකනු ලබන්නේ පාප්වහන්සේට ඔටුනු පැලඳවීමයි. ඔටුනු පැලඳවීමට පෙරත් පසුත් ආගමික මෙහෙයන් පැවැත්වීම අනිවාර්‍ය්‍ය විය. ඔටුනු පලඳවන ලද්දේ ද පූජක පක්ෂයේ ප්‍රධානියකු විසිනි. බොහෝ රටවල රජ බවට පත් වන තැනැත්තකුට නීත්‍යනුකූල රජ තනතුර හා ඊට අයත් බලතල හා වරප්‍රසාද අත් වූයේ ද ඔටුනු පැලඳවීමෙන් පසුය. එහෙයින් ම එම උත්සවාවලිය මෞලි මංගල උත්සවය යනුවෙන් හැඳින්විණ.

එංගලන්තයේ මෞලි මංගලෝත්සවය අත්‍යුත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලැබේ. එම උත්සවය දිවුරුම් දීම, අභිෂේක කිරීම, ඔටුනු පැලඳවීම හා සිංහාසනාරූඪ වීම යයි අංග සතරකින් සමන්විත විය. ඔටුනු පලඳවනු ලැබුයේ ආච් බිෂොප්තුමා විසිනි. නීත්‍යනුකූලව රජ බවට පත් වී යයි සලකනු ලබන්නේ ඔටුනු පැලඳවීමෙන් පසුය. ප්‍රංසයේ ඔටුනු පැලඳීම ද එංගලන්තයේ මෙන් ම ආගමික ස්වරූපයක් ගෙන ඇත. රෝම අධිරාජ්‍යයේ රජුන්ට ඔටුනු පලඳවන ලද්දේ පාප් වහන්සේ විසිනි.

ඔටුනු පැලඳවීමේ චාරිත්‍රය ආගමික පිළිවෙතක් වශයෙන් ආරම්භ වී රජ පරපුරක නීත්‍යනුකූලභාවය තහවුරු කිරීමේ මාධ්‍යයක් බවට විකාසනය විය.

([[අභිෂේක මංගලය]]; [[ඔටුන්න]]; [[කකුධභාණ්ඩ]] යන ලිපි ද බ.)

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: රාජ්‍යත්වය]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

ඔටුනු පට්ටලය

Senasinghe — Mon, 13 Jul 2026 03:37:09 GMT

'සිංහල රජුන් හිස පැලදි ඔටුන්න, නළල බැඳි රන් නළල...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

නව පිටුව

සිංහල රජුන් හිස පැලදි ඔටුන්න, නළල බැඳි රන් නළල්පට, සිරුර පැලඳි සිවුසැටක් පමණ වූ අබරණ, දැරූ මඟුල් කඩුව, වැඩ හුන් සිහසුන ආදිය තැනුවෝ නවන්දන්නා (නවාම් දන්නා) යන නමින් හඳුන්වනු ලබන කුලයේ ශිල්පීහුය. මේ ශිල්පීන්ගේ සේවායතනයත් කර්මාන්තශාලාවත් ආභරණ පට්ටලය යන නමින් ද ඔවුන්ගේ ශ්‍රේණිය ‘පට්ටල වසම’ යන නමින් ද හැඳින්විණි. එහෙත් පසු කලෙක රාජකාරි පහසුව සඳහා එම ආයතනය ආභරණ පට්ටලය, ඔටුනු පට්ටලය, රන්කඩු පට්ටලය, සිංහාසන පට්ටලය යනු විසින් අංශ චතුෂ්කයකට බෙදනු ලැබිණි. මෙසේ මුල දී එකක් ව පැවැති රාජාභරණ පට්ටලය එවක් පටන් පොදු වශයෙන් ‘පට්ටල හතර’ යන සමූහවාචක නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නට ද කාර්යකරණයෙහි ලා සතරක් වශයෙන් වෙන වෙන ම සැලැකෙන්නට ද විණි. මේ බෙදුම කවර කලෙක කිනම් රජකු විසින් කැරිණි ද යනු අවිනිශ්චිතය. එහෙත් ගම්පොළ මහවාසල ද පට්ටල හතර පැවතිණැයි උඩරට ඇතැම් ශිල්පාචාරීන්ට ලැබී ඇති සන්නස් තුඩපත් ආදි පුරාණ ලේඛනයන්ගෙන් සිතාගත හැකියි. මෙහි එක් එක් පට්ටලය එක් එක් ශිල්පී ජ්‍යෙෂ්ඨයකුගේ පාලනය යටතේ පැවැත්විණි. මේ පාලක ශිල්පී ජ්‍යෙෂ්ඨයා ‘මූලාචාරී’ යන නමින් හැඳින්විණි. පට්ටල හතර වසමක් වශයෙන් එකක් ම විය. එහි සාමාන්‍ය අධිකාරි රජුගේ දියවඩන නිලමේ විය.

මේ පට්ටල හතරේ වැඩ කළ ශිල්පීන් අතරේ කිසි ම පන්ති භේදයෙක් නොවීය. ඔහු හැම සමාන කුල පරම්පරා ඇති අය වූ හෙයිනි. එහෙයින් අවශ්‍යතා අනුව එක් පට්ටලයෙකින් අනෙක් පට්ටලයකට මාරු කිරීමට හෝ මාරුවීමට හෝ කිසිදු බාධාවෙක් නොතිබිණි. එහෙත් රාජපරිභෝගයට කැරුණු ඔටුන්න, ආභරණ, සිංහාසනය හා කඩුව තැනීමේ වරප්‍රසාදය තුබුණේ නවන්දන්නා කුලයේ සිරිත් පරම්පරා නමින් හැඳින්වුණු එක්තරා පරම්පරා ගණයෙකින් පැවැත ආ ශිල්පීනට පමණෙකි. මේ රාජාභරණ ආදිය තැනීමේ දී පිළිපැදිය යුතු ශිල්පීය උපදේශ හා සිරිත් විරිත් සමූහයෙකි. ඒ හැම ‘වෛජයන්ත තන්ත්‍ර’ නම් ශිල්පශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථයෙහි සවිස්තරව දැක්වේ. ඒ හැම සිරිත් ගුරු ඇසුරෙන් දත් ශිල්පී පරම්පරා තෙළෙසක් පුරාතනයේ විය. ඒයැ සිරිත් පරම්පරා නම් වූයේ. රජ මැදුරේ පට්ටල හතරේ වැඩට ශිල්පීන් තෝරා ගනු ලැබුණේ එම පරම්පරාවලිනි.

මහනුවර රජමැදුරේ සිරියහන් ගැබ හැඳින්වුණේ ‘මහ හැතැපෙන ගේ’ යන නමිනි. එය හා අනුබද්ධ වූ ‘හළුමණ්ඩපේ’ යැ ‘මහ උල්පැන්ගේ’ යැ යන කොටස් දෙකක් ද විය. මෙයින් සිරියහන් ගැබ මහ හැතැපෙන ගේ මුහන්දිරම් නිලමේ නම් නිලධාරියකුගේ ද හළුමණ්ඩපේ හළුවඩන නිලමේ නම් නිලධාරියකුගේ ද උල්පැන්ගේ දියවඩන නිලමේ නම් නිලධාරියකුගේ ද භාරේ විය. රජුගේ දෛනික පරිභෝගයට ගත් සළුපිළී අබරණ ආදිය හළුමණ්ඩපේත් උත්සව දිනයන්හි හැඳිපැලැඳි සළුපිළී අබරණ ආදිය උල්පැන්ගෙහිත් තබන ලද පෙට්ටගම්වල ලා රැකිණි. මේ පෙට්ටගම් භාර මහ අරමුදලේ ලේකම්වරු දෙදෙනකු සිටිය ද ඒ විවෘත කළ හැකි වූයේ හළුවඩන නිලමේත් දියවඩන නිලමේත් අභිමුඛයෙහි දී පමණෙකි. මේ පෙට්ටගම් විවෘත කරන වේලාවේ පට්ටල හතරේ මූලාචාරීන් ද එහි වියැ යුතු විය. පට්ටල හතර පිහිටුවා තුබුණේත් හළුමණ්ඩපේටත් උල්පැන්ගේටත් යාවයැ.

ඔටුනු පට්ටලේ ශිල්පීන්ට අයිති ප්‍රධාන කාර්යය වූයේ රජු පැලැඳි ඔටුනු, නළල්පට, උෂ්ණීෂ පට්ටය යන ශීර්ෂාභරණ තැනීමත් තොප්පිහළුවේ කළ යුතු මිණිකම්, රන්කම් ආදිය කිරීමත් එම ශීර්ෂාභරණ රජුගේ පරිභෝගයට සුදුසු තරමේ ඔප මට්ටමින් තැබීමත්යැ. මේ සඳහා එහි අධ්‍යක්ෂ මූලාචාරියා යටතේ රන්කරුවන් හා මැණික් සැට්ටරුන් ප්‍රමාණවත් සංඛ්‍යාවක් නිරන්තරයෙන් ම මහවාසල රඳවාගනු ලැබිණි. ඔවුන්ගේ දිවෙලට යෙදෙන පමණ ගම්බිම් රජුගෙන් ලැබී තුබුණු හෙයින් ඔවුන්ට ආර්ථික වශයෙන් කිසිදු හිඟ පාඩුවෙක් නොවිණි.

ඔටුනු පට්ටලේට රජුන්ගෙන් ලැබී ඇති ගම් අතුරෙන් ප්‍රධාන තැන ලැබෙන්නේ පාතදුම්බර මඩවල නම් ගමටයි. මහනුවර-මාතලේ පාරේ වත්තේගමට නුදුරුව පිහිටි මේ ගම අදත් ස්වර්ණකාරයන්ගේ කේන්ද්‍රස්ථානයෙකි. මේ ගම කෝට්ටේ වැජැඹි සවැනි පැරකුම්බා මහරජු විසින් පැරැණි සිරිත් පරපුරෙකින් පැවැත ආ සිද්දාවුල්ලේ පරමනාය නමැති ආචාරියකුට නින්දගම් කොට දෙන ලද්දකි. මහනුවර පළමුවැනි විමලධර්මසූර්ය රජු පටන් නරේන්ද්‍රසිංහ රජු දක්වා වැජඹි සිංහල රජුනට ඔටුනු තැනුවෝ මේ මඩවල ගමෙහි හෝ එය හා සම්බන්ධ අයගම, අයත්නාව ආදි අනෙක් ගම්වල උපන් ආචාරීහු වෙති.

මහනුවර කෞතුකාගාරයෙන් සොරුන් පැහැර ගෙන විනාශ කළ රාජසිංහ ඔටුන්නේ ආකෘතියක් ජනරජ දිනයෙහි දී රජයට පිරිනැමිණි. මේ ආකෘතිය කෙළේ ද මඩවල ගමේ ශිල්පී පරපුරෙකින් පැවැත එන සිගාමණී (ශිඛාමණි) මුදලිහාමි නමැති සුප්‍රකට ශිල්පියෙකි.

(සංස්කරණය: 1974)

[[ප්‍රවර්ගය: උඩරට රාජධානියේ සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්ත]]

[[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]

← පැරණි සංශෝධනය		09:26, 21 ජූලි 2026 තෙක් සංශෝධනය
2 පේළිය:		2 පේළිය:

	ඔටු විශේෂ දෙකකි. කමෙලුස් ඩ්රොමෙඩාරියුස් (Camelus dromedarius) විශේෂය අරාබි ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මේ ඔටුවාට ඇත්තේ එක මොල්ලියක් පමණි. උතුරු අප්‍රිකාවේ සිට ඉන්දියාව දක්වා ප්‍රදේශවල ඌ අත්‍යවශ්‍ය හීලෑ සතෙකි. ඌ වල් සතකු වශයෙන් දක්නට නොලැබේ. අනික් විශේෂය වන කමෙලුස් බැක්ට්රියානුස් (C. bactrianus) බැක්ට්රියන් ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මධ්‍යම ආසියාවේ ජීවත් වන මේ ඔටුවා වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ හීලෑ සතකු ලෙසය. එහෙත් ගෝබි කාන්තාරයේ මේ සත්තු වල් සතුන් වශයෙන් දක්නට ලැබෙත්. මේ ඔටුවාට මොල්ලි දෙකක් ඇත. ඌ අරාබි ඔටුවාට වඩා ලොකුය. එහෙත් උගේ කකුල් වඩා කෙටිය. ශීත ඍතුවේ දී උගේ ශරීරයේ දිග ලොම් ගහනව වර්ධනය වේ. වසන්තයේ දී මේ ලොම් එකවරට වැටේ. ශීතල දේශගුණයක් ද පර්වත හා උස් කඳු ද ඇති ප්‍රදේශවලට බැක්ට්රියානු ඔටුවා පුරුදු වී ඇත. සයිබීරියාවේ හා මොංගෝලියාවේ ඌ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් සතෙකි.		ඔටු විශේෂ දෙකකි. කමෙලුස් ඩ්රොමෙඩාරියුස් (Camelus dromedarius) විශේෂය අරාබි ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මේ ඔටුවාට ඇත්තේ එක මොල්ලියක් පමණි. උතුරු අප්‍රිකාවේ සිට ඉන්දියාව දක්වා ප්‍රදේශවල ඌ අත්‍යවශ්‍ය හීලෑ සතෙකි. ඌ වල් සතකු වශයෙන් දක්නට නොලැබේ. අනික් විශේෂය වන කමෙලුස් බැක්ට්රියානුස් (C. bactrianus) බැක්ට්රියන් ඔටුවා නමින් හැඳින්වේ. මධ්‍යම ආසියාවේ ජීවත් වන මේ ඔටුවා වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ හීලෑ සතකු ලෙසය. එහෙත් ගෝබි කාන්තාරයේ මේ සත්තු වල් සතුන් වශයෙන් දක්නට ලැබෙත්. මේ ඔටුවාට මොල්ලි දෙකක් ඇත. ඌ අරාබි ඔටුවාට වඩා ලොකුය. එහෙත් උගේ කකුල් වඩා කෙටිය. ශීත ඍතුවේ දී උගේ ශරීරයේ දිග ලොම් ගහනව වර්ධනය වේ. වසන්තයේ දී මේ ලොම් එකවරට වැටේ. ශීතල දේශගුණයක් ද පර්වත හා උස් කඳු ද ඇති ප්‍රදේශවලට බැක්ට්රියානු ඔටුවා පුරුදු වී ඇත. සයිබීරියාවේ හා මොංගෝලියාවේ ඌ ඉතා ප්‍රයෝජනවත් සතෙකි.
−

	ඔටුවාට ආහාර ස්වල්පයක් පමණක් අනුභව කරමින් ජීවත් විය හැකිය. ශාක කොළ හා කටු පඳුරු උගේ ප්‍රධාන ආහාරය වේ. උගේ මොල්ලිය වූකලි මේද ගබඩා කරන ලද අවයවයකි. පිටතින් ආහාර සපයා ගැනීම දුෂ්කර වූ විට මේ ගබඩාවෙන් ඌට ආහාර ලබාගත හැකිය. ඔටුවෝ උන්ගේ ශරීරවල ජලය ගබඩා නොකරති. කාන්තාරයේ දුර ගමන් යන විට උන්ට දවස් කිහිපයක් තුළ බීමට ජලය නොලැබේ. එහෙත් ඒ කාලය තුළ දී මේද ඔක්සිකරණය කිරීම වැනි කාර්යාවලීන්ගෙන් උන්ගේ ශරීරවල ජලය නිෂ්පාදනය කෙරේ. බර උසුලාගෙන යන විට ඔටුවකුට දවස් 3ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය. මිනිසකු පමණක් පිට උඩ උසුලාගෙන යේ නම් ඌට දවස් 5ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය.		ඔටුවාට ආහාර ස්වල්පයක් පමණක් අනුභව කරමින් ජීවත් විය හැකිය. ශාක කොළ හා කටු පඳුරු උගේ ප්‍රධාන ආහාරය වේ. උගේ මොල්ලිය වූකලි මේද ගබඩා කරන ලද අවයවයකි. පිටතින් ආහාර සපයා ගැනීම දුෂ්කර වූ විට මේ ගබඩාවෙන් ඌට ආහාර ලබාගත හැකිය. ඔටුවෝ උන්ගේ ශරීරවල ජලය ගබඩා නොකරති. කාන්තාරයේ දුර ගමන් යන විට උන්ට දවස් කිහිපයක් තුළ බීමට ජලය නොලැබේ. එහෙත් ඒ කාලය තුළ දී මේද ඔක්සිකරණය කිරීම වැනි කාර්යාවලීන්ගෙන් උන්ගේ ශරීරවල ජලය නිෂ්පාදනය කෙරේ. බර උසුලාගෙන යන විට ඔටුවකුට දවස් 3ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය. මිනිසකු පමණක් පිට උඩ උසුලාගෙන යේ නම් ඌට දවස් 5ක් පමණ ජලය නොබී ගමන් කළ හැකිය.

← පැරණි සංශෝධනය		06:11, 15 ජූලි 2026 තෙක් සංශෝධනය
1 පේළිය:		1 පේළිය:
−	(ආම්බෝන්). ඉන්දුනීසියානු සමූහාණ්ඩුවට අයත් දිවයිනකි. බැන්ඩා මුහුදේ සේරාම් දිවයිනට නිරිත දිගින් පිහිටා තිබේ. මොලුක්කා දිවයින් පෙළේ ඉතා ම වැදගත් දිවයින වූ ඇම්බොයිනා දිගින් සැතැපුම් 30ක් පමණ ද පුළුලින් සැතැපුම් 10ක් පමණ ද වේ. එය කඳු සහිතය. ඇතැම් කඳු මුදුන් මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 5,000 තෙක් නඟී. එහි පොල් ආදි තාල වර්ගයේ ගස්, කොකෝවා, කෝපි, සාදික්කා, කරාබු, ඉරිඟු හා පලතුරු වර්ග ද හොඳින් වැවේ. ඇම්බොයිනාව දේශගුණය අතින් තරමක් සැපදායකය. වැඩි ම උෂ්ණත්වය පැ. 84°.6කි. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 135කි. අසල පිහිටි අන් දිවයින්වලට මෙන් මේ දිවයිනට ද භූමිකම්පාවලින් නිතර අනතුරු පැමිණේ.	+	([[ආම්බෝන්]]). ඉන්දුනීසියානු සමූහාණ්ඩුවට අයත් දිවයිනකි. බැන්ඩා මුහුදේ සේරාම් දිවයිනට නිරිත දිගින් පිහිටා තිබේ. මොලුක්කා දිවයින් පෙළේ ඉතා ම වැදගත් දිවයින වූ ඇම්බොයිනා දිගින් සැතැපුම් 30ක් පමණ ද පුළුලින් සැතැපුම් 10ක් පමණ ද වේ. එය කඳු සහිතය. ඇතැම් කඳු මුදුන් මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 5,000 තෙක් නඟී. එහි පොල් ආදි තාල වර්ගයේ ගස්, කොකෝවා, කෝපි, සාදික්කා, කරාබු, ඉරිඟු හා පලතුරු වර්ග ද හොඳින් වැවේ. ඇම්බොයිනාව දේශගුණය අතින් තරමක් සැපදායකය. වැඩි ම උෂ්ණත්වය පැ. 84°.6කි. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 135කි. අසල පිහිටි අන් දිවයින්වලට මෙන් මේ දිවයිනට ද භූමිකම්පාවලින් නිතර අනතුරු පැමිණේ.

	මෙහි අගනුවර ද ඇම්බොයිනා නමින් ම හැඳින්වේ. ඇම්බොයිනා නැව්තොට වූකලි මොලුක්කා දිවයින්වල නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොප්පරා, කරාබුනැටි ආදි වෙළඳ භාණ්ඩ පිටරට පටවන මධ්‍යස්ථානය මෙන් ම යුරෝපය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවලින් ගෙන්වනු ලබන භාණ්ඩ අන් දිවයින්වලට බෙදා හරින මධ්‍යස්ථානය ද වේ. මේ නැව් තොට 1898 දී භූමිකම්පාවකින් සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ වී ගියේය. දැන් නවාංගවලින් යුක්ත කොට වෙන ම නැව් තොටක් ඉදි කොට ඇත.		මෙහි අගනුවර ද ඇම්බොයිනා නමින් ම හැඳින්වේ. ඇම්බොයිනා නැව්තොට වූකලි මොලුක්කා දිවයින්වල නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොප්පරා, කරාබුනැටි ආදි වෙළඳ භාණ්ඩ පිටරට පටවන මධ්‍යස්ථානය මෙන් ම යුරෝපය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවලින් ගෙන්වනු ලබන භාණ්ඩ අන් දිවයින්වලට බෙදා හරින මධ්‍යස්ථානය ද වේ. මේ නැව් තොට 1898 දී භූමිකම්පාවකින් සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ වී ගියේය. දැන් නවාංගවලින් යුක්ත කොට වෙන ම නැව් තොටක් ඉදි කොට ඇත.

@@ 57 පේළිය: / 57 පේළිය: @@
 එළු සඳැස් ලකුණ ප්‍රථම වරට ක්‍රි.ව. 1874 දී එම්.ආර්.ඩී. සිල්වා නම් මහතකු විසින් සන්නයක් ද සහිතව මුද්‍රණය කරවන ලදි. ඊට පසුව ගිරිදර රතනජෝති (1912), වැලිතර ඤාණාවාස (1920), වැලිපටන්විල දීපංකර (1928), කරඳන පඤ්ඤාලංකාර (1935), වැලිවිටියේ ශ්‍රී සෝරත (1944) යන හිමිවරුන් විසින් එය වරින්වර සංශෝධනය කොට සන්න සහ ව්‍යාඛ්‍යාන සහිතව මුද්‍රණය කරවන ලදි.
-(කර්තෘ: [[ටී.බී. කාන්ගහාරච්චි]])
+(කර්තෘ: [[ටී.බී. කාන්ගහආරච්චි]])
 (සංස්කරණය: 1974)