http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%B6%86%E0%B6%B7%E0%B7%92%E0%B6%B0%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%9A 2026-05-17T19:09:44Z විකියෙහි මෙම පිටුව සඳහා ඇති සංශෝධන ඉතිහාසය MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%86%E0%B6%B7%E0%B7%92%E0%B6%B0%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%9A&diff=6199&oldid=prev 2024-09-25T08:50:25Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-left" data-mw="interface"> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr style='vertical-align: top;' lang='si'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← පැරණි සංශෝධනය</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">08:50, 25 සැප්තැම්බර් 2024 තෙක් සංශෝධනය</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >1 පේළිය:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 පේළිය:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ධම්මසංගණි ආදි <del class="diffchange diffchange-inline">සප්තප්‍රකරණා ගත </del>ධර්මය ඉගෙන ප්‍රකාශ කරන තැනැත්තේයැ. මේ බුදුසසුන්හි ධර්මකථිකයෝ නම් <del class="diffchange diffchange-inline">ආභිධම්මික ආභි භික්ෂූහු ම යයි ශාසනිකයෝ සලකති. </del>ආභිධම්මික භික්ෂූහු ම යයි ශාසනිකයෝ සලකති. ආභිධම්මික භික්ඛුයෙව කිර ධම්මකථිකා නාම (අත්ථසාලිනි) <del class="diffchange diffchange-inline">යි </del>දක්වන ලද්දේ එහෙයිනි. අභිධර්මය නොහදාරා දහම් දෙසන්නාහු ද ඇත. එහෙත් ඔහු ධර්මකථිකයෝ නොවෙති. කුමක් හෙයින්ද යත්: ඔව්හු දහම් දෙසමින් කර්මාන්තර විපාකාන්තර රූපාරූප පරිච්ඡේද හා ධර්මාන්තර ආකුල කෙරෙමින් දෙසති. ආභිධම්මිකයා හෙවත් අභිධර්මය හදාළ තැනැත්තේ වනාහි ධර්මාන්තරය ආලෝළනය නොකෙරෙයි. එහෙයින් ආභිධම්මික මහණ දහම් දෙසන්නේ වේවයි නොදෙසන්නේ වේව යි ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නැගුණු කල්හි නිරාකුල කොට පිළිතුරු දෙන්නේය. එහෙයින් ආභිධම්මිකයා ම ඒකාන්තයෙන් ධර්ම කථිකයා නම් වේ. මහාගෝසිඞග සූත්‍රාන්තයෙහි “මොග්ගල්ලානො හි සාරිපුත්ත ධම්ම කථිකො” (ශාරිපුත්‍රයෙනි, <del class="diffchange diffchange-inline">මෞද්ගල්‍යනයෝ </del>ධර්මකථික වූහ) යි වදාරන ලද්දේ “අභිධර්ම කථායෙහි යෙදුණු ආභිධම්මික භික්ෂූන් දෙදෙනකුන් නිසා <del class="diffchange diffchange-inline">ගෝසිඞගසාලවනය </del>හොබනේ” යයි ප්‍රකාශ කිරීම නිමිති කොටගෙනය. මේ පුවතින් <del class="diffchange diffchange-inline">'</del>' ආභිධම්මික <del class="diffchange diffchange-inline">'</del>' බව ධර්මකථිකයාගේ පූර්ණ ලක්ෂණය සේ වදාරන ලදැ යි පිළිගත යුතුය. ආභිධම්මිකයකු වීමට යටත් පිරිසෙයින් නාමරූප පරිච්ඡේද ඥානය හෝ තිබිය යුතුය.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ධම්මසංගණි ආදි <ins class="diffchange diffchange-inline">සප්තප්‍රකරණාගත </ins>ධර්මය ඉගෙන ප්‍රකාශ කරන තැනැත්තේයැ. මේ බුදුසසුන්හි ධර්මකථිකයෝ නම් ආභිධම්මික භික්ෂූහු ම යයි ශාසනිකයෝ සලකති. <ins class="diffchange diffchange-inline">&quot;</ins>ආභිධම්මික භික්ඛුයෙව කිර ධම්මකථිකා නාම<ins class="diffchange diffchange-inline">&quot; </ins>(අත්ථසාලිනි) <ins class="diffchange diffchange-inline">යී </ins>දක්වන ලද්දේ එහෙයිනි. අභිධර්මය නොහදාරා දහම් දෙසන්නාහු ද ඇත. එහෙත් ඔහු ධර්මකථිකයෝ නොවෙති. කුමක් හෙයින්ද යත්: ඔව්හු දහම් දෙසමින් කර්මාන්තර විපාකාන්තර රූපාරූප පරිච්ඡේද හා ධර්මාන්තර ආකුල කෙරෙමින් දෙසති. ආභිධම්මිකයා හෙවත් අභිධර්මය හදාළ තැනැත්තේ වනාහි ධර්මාන්තරය ආලෝළනය නොකෙරෙයි. එහෙයින් ආභිධම්මික මහණ දහම් දෙසන්නේ වේවයි නොදෙසන්නේ වේව යි ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නැගුණු කල්හි නිරාකුල කොට පිළිතුරු දෙන්නේය. එහෙයින් ආභිධම්මිකයා ම ඒකාන්තයෙන් ධර්ම කථිකයා නම් වේ. මහාගෝසිඞග සූත්‍රාන්තයෙහි “මොග්ගල්ලානො හි සාරිපුත්ත ධම්ම කථිකො” (ශාරිපුත්‍රයෙනි, <ins class="diffchange diffchange-inline">මෞද්ගල්‍යායනයෝ </ins>ධර්මකථික වූහ) යි වදාරන ලද්දේ “අභිධර්ම කථායෙහි යෙදුණු ආභිධම්මික භික්ෂූන් දෙදෙනකුන් නිසා <ins class="diffchange diffchange-inline">ගෝසිඞ්ගසාලවනය </ins>හොබනේ” යයි ප්‍රකාශ කිරීම නිමිති කොටගෙනය. මේ පුවතින් 'ආභිධම්මික' බව ධර්මකථිකයාගේ පූර්ණ ලක්ෂණය සේ වදාරන ලදැ යි පිළිගත යුතුය. ආභිධම්මිකයකු වීමට යටත් පිරිසෙයින් නාමරූප පරිච්ඡේද ඥානය හෝ තිබිය යුතුය.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>බුදුහු ම ප්‍රථම ආභිධම්මික වූහ යි අත්ථසාලිනිය පවසයි. ආභිධම්මික <del class="diffchange diffchange-inline">ආචාර්‍යය </del>පරම්පරායෙහි ආදි ම වූවාහු ධම්සෙනෙවි සැරයුත් මහතෙරණුවෝය. එයින් පසු භද්දජි සොහිත පියජාලී පියපාල පියදස්සී කොසියපුත්ත සිග්ගව සන්දෙහ <del class="diffchange diffchange-inline">මොග්ගලී පුත්ත </del>සුදත්ත ධම්මිය දාසක සොනක රෙවත (අත්ථසාලිනි) යනාදි තෙරුවරු තුන්වැනි <del class="diffchange diffchange-inline">සඞගීති </del>කාලය දක්වා දඹදිව වැඩසිටි ආභිධම්මික <del class="diffchange diffchange-inline">පරම් පරායෙහි </del>වූයේය. මහින්දාදි මහතෙරුවරුන් විසින් අතැවැසියනට අභිධර්මපිටකය පුහුණු කරවන ලදින් මෙරට ආභිධම්මික ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාව පහළ විය. අතීතයෙහි සියම් බුරුම ආදි <del class="diffchange diffchange-inline">විදේශකයන්හි </del>ද ආභිධම්මිකයන් ව්‍යාප්තව ගිය හෙයින් මෙකල් දක්වා <del class="diffchange diffchange-inline">ආභිධම්මිකයන් </del>භික්ෂූන්ගෙන් බුදුසසුන නොසිස්ව පවත්නේය.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>බුදුහු ම ප්‍රථම ආභිධම්මික වූහ යි අත්ථසාලිනිය පවසයි. ආභිධම්මික <ins class="diffchange diffchange-inline">ආචාර්‍ය්‍ය </ins>පරම්පරායෙහි ආදි ම වූවාහු ධම්සෙනෙවි සැරයුත් මහතෙරණුවෝය. එයින් පසු භද්දජි සොහිත පියජාලී පියපාල පියදස්සී කොසියපුත්ත සිග්ගව සන්දෙහ <ins class="diffchange diffchange-inline">මොග්ගලීපුත්ත </ins>සුදත්ත ධම්මිය දාසක සොනක රෙවත (අත්ථසාලිනි) යනාදි තෙරුවරු තුන්වැනි <ins class="diffchange diffchange-inline">සඞ්ගීති </ins>කාලය දක්වා දඹදිව වැඩසිටි ආභිධම්මික <ins class="diffchange diffchange-inline">පරම්පරායෙහි </ins>වූයේය. මහින්දාදි මහතෙරුවරුන් විසින් අතැවැසියනට අභිධර්මපිටකය පුහුණු කරවන ලදින් මෙරට ආභිධම්මික ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාව පහළ විය. අතීතයෙහි සියම් බුරුම ආදි <ins class="diffchange diffchange-inline">විදේශයන්හි </ins>ද ආභිධම්මිකයන් ව්‍යාප්තව ගිය හෙයින් මෙකල් දක්වා <ins class="diffchange diffchange-inline">ආභිධම්මික </ins>භික්ෂූන්ගෙන් බුදුසසුන නොසිස්ව පවත්නේය.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>“අද්ධමිදං භික්ඛවෙ ලාභානං යදිදං ධම්මකථි කත්තං” (අංගුත්තර නිකාය) යනුවෙන් ධර්ම කථික බව හෙවත් ආභිධම්මිකයකු වීම ප්‍රත්‍යය ලාභයට ඒකාන්ත කාරණයකැයි බුදුන් විසිනුදු වදාරන ලද්දේය. මෙසේ හෙයින් හැමකල්හි ම වේනයික <del class="diffchange diffchange-inline">සුත්තන්තිකයට </del>වඩා ආභිධම්මිකයා විශේෂ තැනක් ගෙන සිටුනේය. මිහින්තලා සෙල්ලිපියෙහි “මෙ වෙහෙරැ වැසැ වනවළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් කඩින් <del class="diffchange diffchange-inline">පිඩින් </del>වසග් පසක් ඉසා සුතත්වළා කියන <del class="diffchange diffchange-inline">බික්සඟි </del>හිමියනට් වසග් සතක් ඉසා, බිදම්වළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් වසග් දොළොසක් ඉසා <del class="diffchange diffchange-inline">දියයුතුය” යි </del>වේනයික සුත්තන්තික දෙදෙනාටම දියයුතු ප්‍රත්‍යය ප්‍රමාණය එක ම ආභිධම්මිකයාට දියයුතු කොට විධාන කිරීමෙන් ආභිධම්මිකයා වැඩි බුහුමන් ලැබූ බව පෙනෙයි. මෙහි “බිදම්වලා <del class="diffchange diffchange-inline">කියන” යී </del>ආභිධම්මිකයා දැක්විණ. සුතත්වළා කියනුයේ සුත්තන්තිකයායැ. වනවළා කියනුයේ වේනයිකයායි.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>“අද්ධමිදං භික්ඛවෙ ලාභානං යදිදං ධම්මකථි කත්තං” (අංගුත්තර නිකාය) යනුවෙන් ධර්ම කථික බව හෙවත් ආභිධම්මිකයකු වීම ප්‍රත්‍යය ලාභයට ඒකාන්ත කාරණයකැයි බුදුන් විසිනුදු වදාරන ලද්දේය. මෙසේ හෙයින් හැමකල්හි ම වේනයික <ins class="diffchange diffchange-inline">සුත්තන්තිකයනට </ins>වඩා ආභිධම්මිකයා විශේෂ තැනක් ගෙන සිටුනේය. මිහින්තලා සෙල්ලිපියෙහි “මෙ වෙහෙරැ වැසැ වනවළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් කඩින් <ins class="diffchange diffchange-inline">පිඬින් </ins>වසග් පසක් ඉසා සුතත්වළා කියන <ins class="diffchange diffchange-inline">බික්සඟ් </ins>හිමියනට් වසග් සතක් ඉසා, බිදම්වළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් වසග් දොළොසක් ඉසා <ins class="diffchange diffchange-inline">දියයුතුය”යි </ins>වේනයික සුත්තන්තික දෙදෙනාටම දියයුතු ප්‍රත්‍යය ප්‍රමාණය එක ම ආභිධම්මිකයාට දියයුතු කොට විධාන කිරීමෙන් ආභිධම්මිකයා වැඩි බුහුමන් ලැබූ බව පෙනෙයි. මෙහි “බිදම්වලා <ins class="diffchange diffchange-inline">කියන”යී </ins>ආභිධම්මිකයා දැක්විණ. සුතත්වළා කියනුයේ සුත්තන්තිකයායැ. වනවළා කියනුයේ වේනයිකයායි.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>පෙරැ ලක්දිව ගෘහස්ථයන් අතුරෙහිදු බොහෝ ආභිධම්මිකයෝ <del class="diffchange diffchange-inline">වුහ</del>. කසුප් V (914-923) රජතුමා ද මහාධර්මධරයෙක් විය. එරජු මිරිසවැටි ධර්මශාලාවෙහි නුවරුන් හා භික්ෂූන් පිරිවරා හිඳ බුද්ධලීලායෙන් අභිධර්මය දේශනා කළ බව මහාවංසයෙහි (52. 48) සඳහන් වේ. එරජු ම අභිධර්මපිටකය රන්පත ලියවා දම්සඟුණු පොතට විශේෂ පුද පෙරහැර තැබ්බූ බව සඳහන් වේ. තුන්වන දෙටුතිස් රජුගේ (ක්‍රි.ව. 632) දේවිය තුන්වසකින් අභිධර්මය ඉගෙන සඟමැද අභිධර්මයෙන් දේශනා <del class="diffchange diffchange-inline">පැවැත් වූ </del>බව මහාවංසයෙහි සඳහන් වෙයි.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>පෙරැ ලක්දිව ගෘහස්ථයන් අතුරෙහිදු බොහෝ ආභිධම්මිකයෝ <ins class="diffchange diffchange-inline">වූහ</ins>. කසුප් V (914-923) රජතුමා ද මහාධර්මධරයෙක් විය. එරජු මිරිසවැටි ධර්මශාලාවෙහි නුවරුන් හා භික්ෂූන් පිරිවරා හිඳ බුද්ධලීලායෙන් අභිධර්මය දේශනා කළ බව මහාවංසයෙහි (52. 48) සඳහන් වේ. එරජු ම අභිධර්මපිටකය රන්පත ලියවා දම්සඟුණු පොතට විශේෂ පුද පෙරහැර තැබ්බූ බව සඳහන් වේ. තුන්වන දෙටුතිස් රජුගේ (ක්‍රි.ව. 632) දේවිය තුන්වසකින් අභිධර්මය ඉගෙන සඟමැද අභිධර්මයෙන් දේශනා <ins class="diffchange diffchange-inline">පැවැත්වූ </ins>බව මහාවංසයෙහි සඳහන් වෙයි.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(සංස්කරණය: 1965)</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(සංස්කරණය: 1965)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ප්‍රවර්ගය:]] &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ප්‍රවර්ගය: <ins class="diffchange diffchange-inline">බෞද්ධ ධර්මපාඨ</ins>]] &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ප්‍රවර්ගය:]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ප්‍රවර්ගය: <ins class="diffchange diffchange-inline">ආ</ins>]]</div></td></tr> </table>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%86%E0%B6%B7%E0%B7%92%E0%B6%B0%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%9A&diff=6143&oldid=prev 2024-09-10T09:26:49Z

<p>&#039;ධම්මසංගණි ආදි සප්තප්‍රකරණා ගත ධර්මය ඉගෙන ප්‍...&#039; යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <p><b>නව පිටුව</b></p><div>ධම්මසංගණි ආදි සප්තප්‍රකරණා ගත ධර්මය ඉගෙන ප්‍රකාශ කරන තැනැත්තේයැ. මේ බුදුසසුන්හි ධර්මකථිකයෝ නම් ආභිධම්මික ආභි භික්ෂූහු ම යයි ශාසනිකයෝ සලකති. ආභිධම්මික භික්ෂූහු ම යයි ශාසනිකයෝ සලකති. ආභිධම්මික භික්ඛුයෙව කිර ධම්මකථිකා නාම (අත්ථසාලිනි) යි දක්වන ලද්දේ එහෙයිනි. අභිධර්මය නොහදාරා දහම් දෙසන්නාහු ද ඇත. එහෙත් ඔහු ධර්මකථිකයෝ නොවෙති. කුමක් හෙයින්ද යත්: ඔව්හු දහම් දෙසමින් කර්මාන්තර විපාකාන්තර රූපාරූප පරිච්ඡේද හා ධර්මාන්තර ආකුල කෙරෙමින් දෙසති. ආභිධම්මිකයා හෙවත් අභිධර්මය හදාළ තැනැත්තේ වනාහි ධර්මාන්තරය ආලෝළනය නොකෙරෙයි. එහෙයින් ආභිධම්මික මහණ දහම් දෙසන්නේ වේවයි නොදෙසන්නේ වේව යි ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නැගුණු කල්හි නිරාකුල කොට පිළිතුරු දෙන්නේය. එහෙයින් ආභිධම්මිකයා ම ඒකාන්තයෙන් ධර්ම කථිකයා නම් වේ. මහාගෝසිඞග සූත්‍රාන්තයෙහි “මොග්ගල්ලානො හි සාරිපුත්ත ධම්ම කථිකො” (ශාරිපුත්‍රයෙනි, මෞද්ගල්‍යනයෝ ධර්මකථික වූහ) යි වදාරන ලද්දේ “අභිධර්ම කථායෙහි යෙදුණු ආභිධම්මික භික්ෂූන් දෙදෙනකුන් නිසා ගෝසිඞගසාලවනය හොබනේ” යයි ප්‍රකාශ කිරීම නිමිති කොටගෙනය. මේ පුවතින් '' ආභිධම්මික '' බව ධර්මකථිකයාගේ පූර්ණ ලක්ෂණය සේ වදාරන ලදැ යි පිළිගත යුතුය. ආභිධම්මිකයකු වීමට යටත් පිරිසෙයින් නාමරූප පරිච්ඡේද ඥානය හෝ තිබිය යුතුය.<br /> <br /> බුදුහු ම ප්‍රථම ආභිධම්මික වූහ යි අත්ථසාලිනිය පවසයි. ආභිධම්මික ආචාර්‍යය පරම්පරායෙහි ආදි ම වූවාහු ධම්සෙනෙවි සැරයුත් මහතෙරණුවෝය. එයින් පසු භද්දජි සොහිත පියජාලී පියපාල පියදස්සී කොසියපුත්ත සිග්ගව සන්දෙහ මොග්ගලී පුත්ත සුදත්ත ධම්මිය දාසක සොනක රෙවත (අත්ථසාලිනි) යනාදි තෙරුවරු තුන්වැනි සඞගීති කාලය දක්වා දඹදිව වැඩසිටි ආභිධම්මික පරම් පරායෙහි වූයේය. මහින්දාදි මහතෙරුවරුන් විසින් අතැවැසියනට අභිධර්මපිටකය පුහුණු කරවන ලදින් මෙරට ආභිධම්මික ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරාව පහළ විය. අතීතයෙහි සියම් බුරුම ආදි විදේශකයන්හි ද ආභිධම්මිකයන් ව්‍යාප්තව ගිය හෙයින් මෙකල් දක්වා ආභිධම්මිකයන් භික්ෂූන්ගෙන් බුදුසසුන නොසිස්ව පවත්නේය.<br /> <br /> “අද්ධමිදං භික්ඛවෙ ලාභානං යදිදං ධම්මකථි කත්තං” (අංගුත්තර නිකාය) යනුවෙන් ධර්ම කථික බව හෙවත් ආභිධම්මිකයකු වීම ප්‍රත්‍යය ලාභයට ඒකාන්ත කාරණයකැයි බුදුන් විසිනුදු වදාරන ලද්දේය. මෙසේ හෙයින් හැමකල්හි ම වේනයික සුත්තන්තිකයට වඩා ආභිධම්මිකයා විශේෂ තැනක් ගෙන සිටුනේය. මිහින්තලා සෙල්ලිපියෙහි “මෙ වෙහෙරැ වැසැ වනවළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් කඩින් පිඩින් වසග් පසක් ඉසා සුතත්වළා කියන බික්සඟි හිමියනට් වසග් සතක් ඉසා, බිදම්වළා කියන බික්සඟ් හිමියනට් වසග් දොළොසක් ඉසා දියයුතුය” යි වේනයික සුත්තන්තික දෙදෙනාටම දියයුතු ප්‍රත්‍යය ප්‍රමාණය එක ම ආභිධම්මිකයාට දියයුතු කොට විධාන කිරීමෙන් ආභිධම්මිකයා වැඩි බුහුමන් ලැබූ බව පෙනෙයි. මෙහි “බිදම්වලා කියන” යී ආභිධම්මිකයා දැක්විණ. සුතත්වළා කියනුයේ සුත්තන්තිකයායැ. වනවළා කියනුයේ වේනයිකයායි.<br /> <br /> පෙරැ ලක්දිව ගෘහස්ථයන් අතුරෙහිදු බොහෝ ආභිධම්මිකයෝ වුහ. කසුප් V (914-923) රජතුමා ද මහාධර්මධරයෙක් විය. එරජු මිරිසවැටි ධර්මශාලාවෙහි නුවරුන් හා භික්ෂූන් පිරිවරා හිඳ බුද්ධලීලායෙන් අභිධර්මය දේශනා කළ බව මහාවංසයෙහි (52. 48) සඳහන් වේ. එරජු ම අභිධර්මපිටකය රන්පත ලියවා දම්සඟුණු පොතට විශේෂ පුද පෙරහැර තැබ්බූ බව සඳහන් වේ. තුන්වන දෙටුතිස් රජුගේ (ක්‍රි.ව. 632) දේවිය තුන්වසකින් අභිධර්මය ඉගෙන සඟමැද අභිධර්මයෙන් දේශනා පැවැත් වූ බව මහාවංසයෙහි සඳහන් වෙයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1965)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය:]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය:]]</div>

Senasinghe