http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80 2026-10-17T15:15:20Z විකියෙහි මෙම පිටුව සඳහා ඇති සංශෝධන ඉතිහාසය MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?title=%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80&diff=11756&oldid=prev 2026-10-08T04:55:43Z

<p>&#039;(<a href="/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%85%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%81%E0%B6%BA" title="අග්න්‍යාශය">අග්න්‍යාශය</a> - Pancreas). මිනිසාගේ හා අනිකුත් පෘෂ්ඨව...&#039; යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <p><b>නව පිටුව</b></p><div>([[අග්න්‍යාශය]] - Pancreas). මිනිසාගේ හා අනිකුත් පෘෂ්ඨවංශී සතුන්ගේ ආහාර මාර්ගය හා සම්බන්ධ ලොකු ජීරණ ග්‍රන්ථියකි. අපෘෂ්ඨවංශීන් වන ලොකු දැල්ලන්ගේ ප්‍රධාන ජීරණ ග්‍රන්ථියේ ප්‍රණාලය (duct) වට කර තිබෙන පටක රාශියටත් ඇලදිව යයි කියනු ලැබේ. එහෙත් ඇලදිව පෘෂ්ඨවංශීන්ට ම ලාක්ෂණික වූ ග්‍රන්ථියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. ආමාශයට යම්තම් පිටිපසින් කලලීය ආන්තයෙන් (gut) වැඩෙන ප්‍රසර කාණ්ඩයක් වශයෙන් පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ඇලදිව විකසනය වේ. මිනිසාගේ ඇලදිව තිබෙන්නේ ඉහළ කඨික කශේරුකා (lumber vertebrae) ඉදිරිපසය. එය උදරයේ ඉහළ කොටසේ ආමාශයට පහළින් ග්‍රහණියේ (duodenum) නැම්මේ පිහිටා ඇත. එය ග්‍රහණියට ස්ථිර ලෙස සවි වී තිබේ. ඇලදිවෙන් බාහිර ස්‍රාවයකුත් අභ්‍යන්තර ස්‍රාවයකුත් ඇති වේ. <br /> <br /> මිනිසාගේ ඇලදිව සංකීර්ණය; බොහෝ අතුවලට බෙදී ඇත. එය පැතලි වූත් දිගටි වූත් රෝසපාටට හුරු කහපාට ඉන්ද්‍රියයකි. එහි දකුණු කෙළවර පළලය; වම් කෙළවර පටුය. එය සෙමී. 12 සිට 15 දක්වා දිගය. සෙමී. 2ක් පමණ ඝනය; සෙමී. 3ක් පමණ පළලය. ඇලදිවට අධික වශයෙන් රුධිර සැපයුමක් ලැබේ. සාංව්‍යාථික (sympathetic) හා සාරිකා (vagus) කඳන්වල ස්නායු තන්තු එයට ස්නායු බලය සපයා දෙයි. මේ ග්‍රන්ථියේ වම් කෙළවර සිට දකුණු කෙළවර දක්වා දිග අතට ලොකු ප්‍රධාන ප්‍රණාලයක් පැතිරී යයි. මේ ප්‍රණාලය ඇලදිවේ පූර්ව පෘෂ්ඨයට වඩා අපර පෘෂ්ඨයට ළඟය. සාමාන්‍යයෙන් පොදු පිත්ත ප්‍රණාලයේ කෙළවරත් සමඟ ම ඇලදිවේ ප්‍රණාලයත් ග්‍රහණියේ දෙවැනි කොටසට විවෘත වේ. මීට කුඩා අතිරේක අග්න්‍යාශයික ප්‍රණාලයක් ග්‍රහණියට වෙන ම විවෘත වේ. ඇලදිවේ බාහිර ස්‍රාවය වන අග්න්‍යාශයික යුෂය (pancreatic juice) එකතු කරමින් මේ ප්‍රණාල ඒ යුෂය ග්‍රහණියට ගෙන යයි. අග්න්‍යාශයේ ග්‍රන්ථික අපිච්ඡදයන් ස්‍රාවය කරන අග්න්‍යාශයික යුෂය ඉතා පැහැදිලි නිර්වර්ණ දුස්ස්‍රාවී ද්‍රවයකි. එය ක්ෂාරීය ද්‍රවයකි (pH= 8·4). මේ ද්‍රවය සෝඩියම් බයිකාබනේට්වලින් (0·3-0·65%) ද සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්වලින් ද ප්‍රධාන ගණයේ එන්සයිම් වර්ග තුනකින් ද සමන්විතය. එම වර්ග නම් ප්‍රෝටීන්ජීරක එන්සයිම (proteolytic enzymes) ඇමයිලේස් එන්සයිම හා ලිපේස් එන්සයිම ද වේ. ප්‍රෝටීන්ජීරක එන්සයිම අග්න්‍යාශයික යුෂයේ තිබෙන්නේ ක්‍රියාත්මක කළ යුතු පූර්වගයන් (precursors) වශයෙනි. <br /> <br /> සෝඩියම් බයිකාබනේට්වල සාන්ද්‍රණය කොපමණ ද කිවහොත් එහි පරිමාවට ආසන්න වශයෙන් සමාන වන ජඨරීය යුෂ පරිමාවක තිබෙන අම්ලය එයින් උදාසීන කළ හැකිය. අග්න්‍යාශයික ස්‍රාවයේ ප්‍රධාන ප්‍රෝටීන්ජීරක එන්සයිම නම් ට්‍රිප්සින් (trypsin) හා කයිමොට්‍රිප්සින් (chymotrypsin) ය. අග්න්‍යාශයික ප්‍රණාලයේ යුෂය ප්‍රෝටීන් ජීරකයක් වශයෙන් අක්‍රියය. මීට හේතුව එහි එන්සයිම තිබෙන්නේ ට්‍රිප්සිනොජන් (trypsinogen) හා කයිමොට්‍රිප්සිනොජන් (chymotrypsinogen) නමින් හැඳින්වෙන අක්‍රිය පූර්වගයන් වශයෙන් බැවිනි. ග්‍රහණියෙන් ඇති වන ස්‍රාවයේ සංඝටකයක් වන එන්ටෙරොකිනේස් (enterokinase) නමැති එන්සයිමයෙන් ට්‍රිප්සිනොජන් ට්‍රිප්සින් බවට පරිවර්තනය කෙරේ. මෙම ට්‍රිප්සින් මගින් කයිමොට්‍රිප්සිනොජන් පූර්වගය කයිමොට්‍රිප්සින් බවට සක්‍රිය කරනු ලැබේ. ප්‍රොටියේස දෙක ඉතා හොඳින් ක්‍රියා කරන්නේ තරමක් ක්ෂාරීය මාධ්‍යයකය. මෙවැනි මාධ්‍යයක් ආන්තයෙහි ඇත. මේ එන්සයිම මගින් ප්‍රෝටීන ද්‍රව්‍ය පොලිපෙප්ටයිඩ හා සරල පෙප්ටයිඩ බවට බිඳ හෙළනු ලැබේ. පසුව ඒවාට ඇතැම් [[ඇමයිනො අම්ල]] (බ.) මුදා හරින්නට පුළුවන. පිෂ්ටය හා සංකීර්ණ සීනි වර්ග ජීරණය කිරීම සඳහා අග්න්‍යාශයික ඇමයිලේස් උපකාරී වේ. පහසුවෙන් ශරීරයට අවශෝෂණය කර ගත හැකි ග්ලූකෝස් බවට පිෂ්ට හා සංකීර්ණ සීනි වර්ග බිඳ හෙළනු ලැබේ. අග්න්‍යාශයික ලිපේස් මගින් මේද ආහාර ග්ලිසරෝල් හා මේද අම්ල බවට බිඳ හෙළනු ලැබේ. පිතේ පායසකරණ (emulsifying) ක්‍රියාවෙන් අග්න්‍යාශයික ලිපේස්වල ජීරණ ක්‍රියාවට බෙහෙවින් පහසුකම් සැලසේ. ආන්ත්‍රික කාර්ශයේ අග්න්‍යාශයික යුෂය නැති වීමෙන් ආහාර ජීරණයට හා අවශෝෂණයට බාධා කෙරේ.<br /> <br /> අග්න්‍යාශයික යුෂය ඇලදිවෙන් නිරන්තරයෙන් ස්‍රාවය කරනු ලැබේ. එහෙත් කුඩා අන්ත්‍රයේ ආහාර තිබෙන විට අග්න්‍යාශයික යුෂය ස්‍රාවය කෙරෙන ශීඝ්‍රතාව බෙහෙවින් වැඩි වේ. ස්‍රාවය උත්තේජනය කරන ක්‍රමය අර්ධ වශයෙන් ස්නායු ප්‍රතිබද්ධය (nervous), අර්ධ වශයෙන් රසායනිකය. සාරිකා ස්නායු හරහා යන ආවේගයන්ගේ හේතුවෙන් එන්සයිමවලින් සාරවත් වූ අග්න්‍යාශයික යුෂය ස්‍රාවය කෙරේ. අග්න්‍යාශයික යුෂය ස්‍රාවය කිරීමට අවශ්‍ය සෙටීන් හා පැන්ක්‍රියොසයමින් හෝමෝන මුදා හැරීමට හේතු වන්නේ රසායනික පාර්ශ්වයයි. <br /> <br /> ඇලදිවේ අභ්‍යන්තර ස්‍රාවය සෑදෙන්නේ එහි සෑම තැන ම පැතිර ගොස් තිබෙන ග්‍රන්ථික පටකවල කුඩා ‘ද්වීපිකා’ (islets) මගිනි. මේවාට ලැන්ගර්හැන්ස් (Langerhans) ද්වීපිකා යයි කියනු ලැබේ. මේවායින් ස්‍රාවය කෙරෙන්නේ [[ඉන්සියුලින්]] (බ.) නම් හෝමෝනයයි. මේ ද්වීපිකා ඉන්සියුලින් ස්‍රාවය කරන්නේ අන්ත්‍රයට නොව රුධිර ධාරාවටය. ඉන්සියුලින් සෑදෙන්නේ මේ ද්වීපිකාවල බීටා සෛලවලිනි. දෙවැනි අග්න්‍යාශයික හෝමෝනයක් වන ග්ලූකගොන් සෑදෙන්නේ මේ ද්වීපිකාවල ඇල්ෆා සෛලවලින් යයි විශ්වාස කරනු ලැබේ. ඇතැම් කරුණු අනුව සලකන විට මේ හෝමෝනය ක්‍රියා කරන අන්දම ඉන්සියුලින් ක්‍රියා කරන අන්දමට ප්‍රතිවිරුද්ධය. ශරීරයෙහි සීනිවල ඔක්සිකරණය සඳහා ඉන්සියුලින් අවශ්‍යය. ඇලදිව සෑහෙන තරම් ඉන්සියුලින් නිෂ්පාදනය නොකරන්නේ නම් ශරීරයේ තිබෙන සීනිවල ඔක්සිකරණය සිදු නොවී රුධිර ධාරාවේ හා ශරීර පටකවල සීනි ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ. මෙයින් වැඩි කොටසක් මූත්‍ර සමග පිට වේ. මේ තත්වය නිසා මධු මේහය (සීනි සහිත දියවැඩියාව) ඇති වේ.<br /> <br /> සතකුගේ හෝ මිනිසකුගේ ඇලදිව අනතුරු රහිතව ශරීරයෙන් ඉවත් කළ හැකිය. ඇලදිව ඉවත් කිරීමෙන් පසු ඉන්සියුලින් ශරීර ගත කිරීමෙන් මධුමේහය ප්‍රමාණවත් ලෙස මර්දනය කිරීම ද මුඛය මගින් අග්න්‍යාශයික සාරකයන් සෑහෙන ප්‍රමාණවලින් දීම ද කළ හැකි නම් රෝගියා හොඳ පෝෂණ තත්වයක නඩත්තු කළ හැකිය. <br /> <br /> ඇලදිවේ රෝග ඇති වන්නේ කලාතුරකිනි. එහෙත් රෝගයක් ඇති වුවහොත් එය බොහෝවිට බරපතළ වේ. ඇලදිවේ ලොකු කොටසක් විපන්‍ය (necrotic) හෝ සකෝථ (gangrenous) වූ විට ඒ තත්වයට අග්න්‍යාශයික විපන්‍යය යයි කියනු ලැබේ. ඇලදිවේ කෝෂ්ඨ (cysts) සෑදෙන්නට පුළුවන. ඒවා ලොකුවට වැඩෙන්නට ද පුළුවන. ඒවාට ආමාශය, ප්‍රාචීරය (diaphragm), පිත්ත ප්‍රණාලය යනාදිය තද කොට නොයෙක් රෝග ලක්ෂණ ඇති කළ හැකිය. ඇතැම්විට ඇලදිවේ පිළිකා ද ඇති වන්නට පුළුවන. මෙවැනි රෝගියකුගේ සම්පූර්ණ ඇලදිව ශල්‍යකර්මයකින් ඉවත් කළ හැකිය. එහෙත් පිළිකාව පසුව අක්මාවට හෝ වෙනත් ඉන්ද්‍රියයකට පැතිරෙන්නට ඉඩ තිබේ. ඇතැම් විට අඛර අර්බුද (ඇඩිනෝමා) ලැන්ගර්හැන්ස් ද්වීපිකාවල ඇති වේ. මෙම අර්බුද, රෝගියකුගේ ශරීරයෙහි අධික ලෙස ඉන්සියුලින් නිෂ්පාදනය කොට රුධිර ධාරාවට මුදා හැරීමෙන් නොයෙක් රෝග ලක්ෂණ ඇති වන්නට පුළුවන. එබඳු ඇඩිනෝමාවන් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කළ හැකිය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: කායවිච්ඡේද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe