Senasinghe විසින් 03:37, 4 අගෝස්තු 2026 හිදී

2026-08-04T03:37:45Z

Senasinghe විසින් 03:36, 4 අගෝස්තු 2026 හිදී

2026-08-04T03:36:52Z

Senasinghe: '(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

2026-08-04T03:36:05Z

'(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි

වෙනස්කිරීම් පෙන්වන්න

@@ 53 පේළිය: / 53 පේළිය: @@
 == පොත්පත් ==
 . Stonier, A.W. and Hague, D.C. - A Text book of Economic Theory.
 . Lipsey, R.G. - An Introduction to Positive Economics.
 . Bilas, R.A. - Micro-economic Theory.
 . Havens – Economics.

← පැරණි සංශෝධනය		03:36, 4 අගෝස්තු 2026 තෙක් සංශෝධනය
1 පේළිය:		1 පේළිය:
−	(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිරීම හා අලෙවි කිරීම සම්බන්ධයෙන් තනි අයිතියක් හා පාලනයක් පවතින වෙළඳ තත්වය ඒකාධිකාරය යනුවෙන් හැඳින්වේ. ඒකාධිකාරය පිළිබඳව වඩාත් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙන්නේ එහි අනෙක් අන්තය වන [[පූර්ණ තරඟය]] (බ.) සමග තුලනාත්මකව කරන විශ්ලේෂණයකිනි. පූර්ණ තරඟය මෙන් ම ඒකාධිකාරය ද උපකල්පනයන් (assumptions) කිහිපයක් මත ගොඩනංවා ඇති ආර්ථික සංකල්පයකි. කිසියම් භාණ්ඩයක්, නිෂ්පාදකයන් රාශියක් විසින් සපයනු ලැබීම, පූර්ණ තරඟයෙහි ලක්ෂණයකි. එහි දී නිෂ්පාදනය කෙරෙනුයේ සමජාතීය භාණ්ඩයකි. ඒ නිසා එක ආයතනයක් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් අනෙක් ආයතන විසින් සැපයෙන භාණ්ඩවලට පූර්ණ ආදේශකයක් වන්නේය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ තිබෙන්නේ එක් ආයතනයක් නිසා, ඒ ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් තවත් ආයතනයක් විසින් නිපදවනු ලබන භාණ්ඩයකට ආදේශකයක් නොවේ. ඒ නිසා එක් ආයතනයකින් නිපදවෙන භාණ්ඩයකට සෙසු ආයතනවලින් තරඟයක් එල්ල නොවන බැවින් ඒකාධිකාරී ආයතනයකට සුරක්ෂිතතාවක් ඇත. ඒකාධිකාරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ භාණ්ඩයේ මුළු සැපයුම එක් නිෂ්පාදකයකු හෝ එක් ආයතනයක් විසින් පාලනය කරනු ලැබීමයි. ඒ නිසා ඒකාධිකාරය යටතේ කර්මාන්තයත් ආයතනයත් එකක් ම වශයෙන් සැලකේ. එබඳු තත්වයක දී වෙළඳපළ කෙරෙහි ආයතනයේ බලපෑම, තරඟකාරී තත්වයක දී පවතිනවාට වඩා දැඩිය. එවැනි තත්වයකට මග පාදා ඇත්තේ එහි ම තවත් ලක්ෂණයක් මගින්ය. එනම් පිවිසීමේ බාධක (barriers to entry) පැවතීමයි. පූර්ණ තරඟය යටතේ නම්, ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයෙන් ඉවත් වීමටත්, පිටස්තර ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයට ඇතුළු වීමටත් නිදහස ඇත. ඒ නිසා එහි දී ආයතනයකට [[ප්‍රාමාණික ~~ලාභ~~]]යට (normal profit) (බ.) වඩා ඉපයිය නොහැකිය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි කළ හැකි දැඩි බලපෑම නිසා ප්‍රාමාණික ලාභයට වඩා උපයා ගත හැකිය. ඒ වැඩි ලාභය අධිප්‍රමාණික ලාභය (abnormal profit) යනුවෙන් හැඳින්වේ. පිවිසීමේ බාධක හේතුකොටගෙන අලුත් ආයතන ඇතුළුවීමේ තර්ජනයක් නොමැති වීමෙන් මෙම අධිප්‍රාමාණික ලාභය ආරක්ෂා වේ.	+	(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිරීම හා අලෙවි කිරීම සම්බන්ධයෙන් තනි අයිතියක් හා පාලනයක් පවතින වෙළඳ තත්වය ඒකාධිකාරය යනුවෙන් හැඳින්වේ. ඒකාධිකාරය පිළිබඳව වඩාත් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙන්නේ එහි අනෙක් අන්තය වන [[පූර්ණ තරඟය]] (බ.) සමග තුලනාත්මකව කරන විශ්ලේෂණයකිනි. පූර්ණ තරඟය මෙන් ම ඒකාධිකාරය ද උපකල්පනයන් (assumptions) කිහිපයක් මත ගොඩනංවා ඇති ආර්ථික සංකල්පයකි. කිසියම් භාණ්ඩයක්, නිෂ්පාදකයන් රාශියක් විසින් සපයනු ලැබීම, පූර්ණ තරඟයෙහි ලක්ෂණයකි. එහි දී නිෂ්පාදනය කෙරෙනුයේ සමජාතීය භාණ්ඩයකි. ඒ නිසා එක ආයතනයක් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් අනෙක් ආයතන විසින් සැපයෙන භාණ්ඩවලට පූර්ණ ආදේශකයක් වන්නේය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ තිබෙන්නේ එක් ආයතනයක් නිසා, ඒ ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් තවත් ආයතනයක් විසින් නිපදවනු ලබන භාණ්ඩයකට ආදේශකයක් නොවේ. ඒ නිසා එක් ආයතනයකින් නිපදවෙන භාණ්ඩයකට සෙසු ආයතනවලින් තරඟයක් එල්ල නොවන බැවින් ඒකාධිකාරී ආයතනයකට සුරක්ෂිතතාවක් ඇත. ඒකාධිකාරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ භාණ්ඩයේ මුළු සැපයුම එක් නිෂ්පාදකයකු හෝ එක් ආයතනයක් විසින් පාලනය කරනු ලැබීමයි. ඒ නිසා ඒකාධිකාරය යටතේ කර්මාන්තයත් ආයතනයත් එකක් ම වශයෙන් සැලකේ. එබඳු තත්වයක දී වෙළඳපළ කෙරෙහි ආයතනයේ බලපෑම, තරඟකාරී තත්වයක දී පවතිනවාට වඩා දැඩිය. එවැනි තත්වයකට මග පාදා ඇත්තේ එහි ම තවත් ලක්ෂණයක් මගින්ය. එනම් පිවිසීමේ බාධක (barriers to entry) පැවතීමයි. පූර්ණ තරඟය යටතේ නම්, ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයෙන් ඉවත් වීමටත්, පිටස්තර ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයට ඇතුළු වීමටත් නිදහස ඇත. ඒ නිසා එහි දී ආයතනයකට [[ප්‍රාමාණික ලාභය]]ට (normal profit) (බ.) වඩා ඉපයිය නොහැකිය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි කළ හැකි දැඩි බලපෑම නිසා ප්‍රාමාණික ලාභයට වඩා උපයා ගත හැකිය. ඒ වැඩි ලාභය අධිප්‍රමාණික ලාභය (abnormal profit) යනුවෙන් හැඳින්වේ. පිවිසීමේ බාධක හේතුකොටගෙන අලුත් ආයතන ඇතුළුවීමේ තර්ජනයක් නොමැති වීමෙන් මෙම අධිප්‍රාමාණික ලාභය ආරක්ෂා වේ.

	නොයෙකුත් හේතුවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒකාධිකාරය බිහි විය හැකිය. පළමුවෙන් ම, මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයේ පිරිමැසුම් ලබා ගත හැකි තැනක එවැන්නකට මඟ පෑදේ. ආයතනයක් කිසියම් භාණ්ඩයක් නිෂ්පාදනයෙහි දීර්ඝ කාලයක් යෙදී සිටින විට පරිමාණය විශාල කිරීමත් සමග නොයෙකුත් පිරිමැසුම් ඇති වේ. පිරිමැසුම් ලැබෙන විට දිගුකාලයේ දී සාමාන්‍ය පිරිවැය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. එවිට මෙම ආයතනයේ තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වේ. එවැනි තත්වයක් පවතින විට පරිමාණය විශාල කර ගැනීම, තරඟ කිරීමේ ආයුධයක් වශයෙන් උපයෝගී කර ගැනීමට ඉඩ ඇත. තත්වය මෙසේ නම්, සෙසු ආයතනවලට වඩා මෙම ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් කළ හැකිය. පිරිවැය අඩු වන විට මිල ද අඩුකරගත හැකිය. සෙසු ආයතන පිළිබඳ තත්ව නොවෙනස්ව පවතී නම්, මෙහි ප්‍රතිඵලය වශයෙන් ප්‍රස්තුත ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවලට ඇති ඉල්ලුම වැඩි විය හැකිය. මේ අනුව අනෙකුත් ආයතනයන්ට ප්‍රස්තුත ආයතනය සමග තරඟ කිරීම අපහසු වන බැවින් එම ආයතනයන් ක්‍රමයෙන් කර්මාන්තය වෙතින් ඉවත් වී යනු ඇත. එසේ නැත්නම් සමහර ආයතන සිය අලාභ අවම කර ගැනීම අරමුණු කොට ගෙන, ශක්තිමත් ආයතනය සමඟ ඒකාබද්ධ වනු ඇත; නොඑසේ නම් තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වන හෙවත් ප්‍රසාරණය වෙමින් පවතින ආයතනය විසින් සෙසු ආයතනයන් මිල දී ගනු ඇත; ගිල ගනු ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ දුම්රිය ව්‍යාපාරය තරඟකාරී ස්වරූපයෙන් ආරම්භ වී ක්‍රමයෙන් ඒකාබද්ධ වෙමින් විත් අවසානයේ දී රජයේ ඒකාධිකාරයක් බවට පත් විය.		නොයෙකුත් හේතුවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒකාධිකාරය බිහි විය හැකිය. පළමුවෙන් ම, මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයේ පිරිමැසුම් ලබා ගත හැකි තැනක එවැන්නකට මඟ පෑදේ. ආයතනයක් කිසියම් භාණ්ඩයක් නිෂ්පාදනයෙහි දීර්ඝ කාලයක් යෙදී සිටින විට පරිමාණය විශාල කිරීමත් සමග නොයෙකුත් පිරිමැසුම් ඇති වේ. පිරිමැසුම් ලැබෙන විට දිගුකාලයේ දී සාමාන්‍ය පිරිවැය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. එවිට මෙම ආයතනයේ තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වේ. එවැනි තත්වයක් පවතින විට පරිමාණය විශාල කර ගැනීම, තරඟ කිරීමේ ආයුධයක් වශයෙන් උපයෝගී කර ගැනීමට ඉඩ ඇත. තත්වය මෙසේ නම්, සෙසු ආයතනවලට වඩා මෙම ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් කළ හැකිය. පිරිවැය අඩු වන විට මිල ද අඩුකරගත හැකිය. සෙසු ආයතන පිළිබඳ තත්ව නොවෙනස්ව පවතී නම්, මෙහි ප්‍රතිඵලය වශයෙන් ප්‍රස්තුත ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවලට ඇති ඉල්ලුම වැඩි විය හැකිය. මේ අනුව අනෙකුත් ආයතනයන්ට ප්‍රස්තුත ආයතනය සමග තරඟ කිරීම අපහසු වන බැවින් එම ආයතනයන් ක්‍රමයෙන් කර්මාන්තය වෙතින් ඉවත් වී යනු ඇත. එසේ නැත්නම් සමහර ආයතන සිය අලාභ අවම කර ගැනීම අරමුණු කොට ගෙන, ශක්තිමත් ආයතනය සමඟ ඒකාබද්ධ වනු ඇත; නොඑසේ නම් තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වන හෙවත් ප්‍රසාරණය වෙමින් පවතින ආයතනය විසින් සෙසු ආයතනයන් මිල දී ගනු ඇත; ගිල ගනු ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ දුම්රිය ව්‍යාපාරය තරඟකාරී ස්වරූපයෙන් ආරම්භ වී ක්‍රමයෙන් ඒකාබද්ධ වෙමින් විත් අවසානයේ දී රජයේ ඒකාධිකාරයක් බවට පත් විය.

ඒකාධිකාරය - සංශෝධන ඉතිහාසය

Senasinghe විසින් 03:37, 4 අගෝස්තු 2026 හිදී

Senasinghe විසින් 03:36, 4 අගෝස්තු 2026 හිදී

Senasinghe: '(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි