http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?feed=atom&namespace=0&title=%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%3A%E0%B6%B1%E0%B7%80_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-11-07T22:23:32Z සිංහල විශ්වකෝෂය වෙතින් MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%B8_%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A_%E0%B6%86%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%80%E0%B6%BA 2026-11-06T10:36:49Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Menstruation). ඔසප්වීම වනාහි වැඩිවිය පැමිණි කාලයේ සිට [[ආර්තවාභාවය]] (menopause) (බ.) දක්වා, නියම අතර කාලයන්ගෙන් යුතුව, නැවත නැවතත් සිදුවන, යෝනිවිසර්ජයකින් අවසන් වන, සංකීර්ණ විපර්යාස මාලාවකි. <br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් මෙම අතර කාලය දින 28-30ක් පමණ වේ. එහෙත් ඒ ඒ ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, එක ම ස්ත්‍රිය කෙරෙහි කලින් කල ද එය වෙනස් විය හැකිය. <br /> <br /> ඔසප්වීම වැඩිවිය පැමිණීමේ දී ආරම්භ වේ. ප්‍රථමයෙන් මල්වර වන වයස ඒ ඒ රටවල වෙනස් වේ. අප රට වැනි ඝර්මකලාපික රටවල එය සිදුවන්නේ වයස අවුරුදු 12-14 අතර කාලයෙහිය. ස්ත්‍රියකගේ ගර්භිණීකාලය තුළ හැර ප්‍රජනන කාලය මුළුල්ලෙහි ම ආර්තවචක්‍රය (menstrual cycle) පැවතී, වයස අවුරුදු 45-55 අතර කාලයේ දී එය අවසන් වේ. ඊට ආර්තවාභාවය යයි කියනු ලැබේ. මෙය ද ප්‍රදේශ තත්වයන් අනුව කලින් හෝ ප්‍රමාදව සිදු වේ. <br /> <br /> ඔසප් රුධිරය වනාහි අන්තෝමාතෘකයෙන් හෙවත් ගර්භක්ෂේත්‍රයෙන් (endometrium) නික්මෙන්නකි. අන්තෝමාතෘකය කිසිවිටෙකත් ක්‍රියා විරහිතව නොපවතී. එහි සිදුවන විපර්යාස අවස්ථා (phases) සතරකින් යුක්ත වේ. <br /> <br /> 1. ප්‍රත්‍යුත්පාදක (regenerative) <br /> <br /> 2. ලියලන (proliferative) <br /> <br /> 3. ස්‍රාවීය (secretory) <br /> <br /> 4. ආර්තව (menstrual) යනුවෙනි. <br /> <br /> ආර්තව චක්‍රය අනියත වශයෙන් පූර්ව පිටියුටරි ගොනැඩොට්‍රොපික හෝමෝනයන්ගෙන් (anterior pituitary gonadotrophic hormones) ද නියත වශයෙන් ඊස්ට්‍රස්ජනක (oestrogen) සහ ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන් (progesterone) ඩිම්බාධාර හෝමෝනයන්ගෙන් (ovarian hormones) ද පාලනය වේ. <br /> <br /> '''1. ප්‍රත්‍යුත්පාදක අවස්ථාව'''<br /> <br /> මෙම අවස්ථාව ඔසප්වීම නතර වූ විගස ම ආරම්භ වී දෙදිනක් තුළ පවතී. අන්තෝමාතෘකයේ ශේෂ වූ ග්‍රන්ථි සහ ස්ට්‍රොමා සෛල (stroma cells) බහුල වේ. වැගුරුණු ලෙස තුවාළයක් සුව වීමේ දී මෙන් අවශෝෂිත වේ; අන්තෝමාතෘකය නැවත ප්‍රකෘතිමත් වේ. <br /> <br /> '''2. ලියලන අවස්ථාව'''<br /> <br /> ඔසප්වීම නතර වීමෙන් පසු දෙදිනකින් පමණ ආරම්භ වී, (ආර්තවයට තුදුස් දිනකට පෙර) ඩිම්බනීහරණය (ovulation) සිදුවන තෙක් පවතී. මේ කාලය තුළ සිදුවන අන්තෝමාතෘකයේ වර්ධනයට ඊස්ට්‍රස්ජනක හේතු වේ. <br /> <br /> '''3. ස්‍රාවීය අවස්ථාව'''<br /> <br /> මේ පූර්ව ආර්තව අවස්ථාව ඩිම්බනීහරණයෙන් පසු ආරම්භ වේ. මේ අවස්ථාවේ දී ඩිම්බාධාරයෙහි වූ පීත කලේවරය (corpus luteum) මගින් නිපදවනු ලබන ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන් එවිටමත් ඊස්ට්‍රස්ජනක අනුබලයෙන් වර්ධනය වන අන්තෝමාතෘකය තවදුරටත් වැඩෙන්නට සලස්වයි. අන්තෝමාතෘක ග්‍රන්ථි ප්‍රමාණයෙන් අධික වේ. එහි ග්ලයිකොජන් (glycogen) ප්‍රමාණය ද වැඩි වේ. කෘශලක (capillaries) රුධිරයෙන් ව්‍යාතිත වේ. කුඩා රක්තමාවෝ (heamatoma) අපිච්ඡදය (epithelium) යට සෑදෙත්. එයින් රතුවන් ලෙයින් පිරි පෘෂ්ඨයක් නිපදේ. මේ ඝන මෘදු වාහිනික (vascular) පටලය සංසේචිත ඩිම්බය (fertilized ovum) පිළිගැනීම් වස් පුදුමාකාර ලෙස සකස් වී ඇත. සංසේචනය සිදු නොවී නම්, ඩිම්බය මිය යයි; පීතකලේවරය සිඳී බිඳී යයි; ඊස්ට්‍රස්ජනක සහ ප්‍රොපේස්ටෙරෝන් ස්‍රාවය පහළ බසියි; අන්තෝමාතෘකය පිරිහීම් ලක්ෂණ දක්වයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් විශල්කනය (desquamation) සහ ලෙය ගැලීම සිදු වේ. <br /> <br /> '''4. ආර්තව අවස්ථාව'''<br /> <br /> රුධිර විසර්ජය දින 3ක් හෝ 4ක් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් ස්ත්‍රියකගේ මල්වරයේ සිට ආර්තවාභාවය දක්වා සෑම දින 28කින් 30කින් සිදුවන මෙය ආර්තව චක්‍රයේ අවසාන අවස්ථාව වේ. සංසේචිත ඩිම්බයක් පිළිගැනීමට පෙර ත්‍රිවිධ අවස්ථාවන්හි කරන ලද සකස්වීම් නුවුවමනා වී නම්, එය බැහැර කරනු ලැබේ. අන්තෝමාතෘකයේ මතු කොටස කෘශලකයන්ගෙන් වහනය වන රුධිරය සමග ඉවත ලනු ලැබේ. සංසේචිත නොවූ ඩිම්බය ද එසේ ම පහවේ. <br /> <br /> == ඊස්ට්‍රස්ජනක සහ ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන් ආර්තව චක්‍රය කෙරෙහි බලපෑම ==<br /> ඊස්ට්‍රස්ජනක පූර්ව පිටියුටරියේ කූප උත්තේජක හෝමෝනයේ (follicle stimulating hormone - F.S.H.) පාලනය පිට අන්තෝමාතෘකය සශ්‍රීක ලෙස ලියලන්ට සලස්වයි. තවද පයෝධරයන්ගේ, යෝනි අපිච්ඡදයේ සහ ග්‍රීවාග්‍රන්ථින්ගේ (cervical glands) ක්‍රියාකාරිත්වය කෙරෙහි ද බලපානු ඇත. ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන්, එනම් පීත කලේවරය මගින් නිපදවනු ලබන හෝමෝනය, පූර්ව පිටියුටරි ග්‍රන්ථියේ පීත්‍යකාරක හෝමෝනයේ (luteinizing hormone) පාලනය අනුව ආර්තව චක්‍රයේ දෙවෙනි දෙසතිය තුළ වූ ස්‍රාවීය අවධිය කෙරෙහි බලපවත්වයි. එහෙත් ඊස්ට්‍රස්ජනකයන්ගේ ක්‍රියාවට භාජන වූ පටක කෙරෙහි ම ප්‍රොජෙස්ටෙරෝන් හෝමෝනය බලපානු ඇත. <br /> <br /> == ආර්තව අක්‍රමතා ==<br /> (1) අනාර්තවය (amenorrhoea), (2) දුෂ්කෘත්‍යමය ගර්භාශ රක්තපාතය (dysfunctional uterine bleeding) හා (3) දුරාර්තවය (dysmenorrhoea) යනුවෙන් ත්‍රිවිධය. <br /> <br /> '''1. අනාර්තවය''' <br /> <br /> අනාර්තවය යනු ඔසප් නොවීමයි. ඔසප් ජීවිතයේ ආර්තව චක්‍ර දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් තුළ ඔසප් නොවී නම් ස්ත්‍රිය අනාර්තවයෙන් පෙළෙතැයි කියනු ලැබේ. මේ තත්ත්වය රෝග ලක්ෂණයක් පමණි. එය ම රෝගයක් නොවේ. <br /> <br /> අනාර්තවය ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික වශයෙන් දෙයාකාර වේ. ප්‍රාථමික යනු ජීවිත කාලය තුළ කිසි විටකත් ඔසප් වී නොමැති බවය. ද්විතීයික යනු ඔසප් වීම කලින් තිබී නතරවීමය. <br /> <br /> අනාර්තවය මෙසේ වර්ග කළ හැකිය: <br /> <br /> (අ) ගුප්තාර්තවය (cryptomenorrhoea) <br /> <br /> (ආ) තථ්‍ය අනාර්තවය (true amenorrhoea). <br /> <br /> '''(අ) ගුප්තාර්තවය'''<br /> <br /> ආජන්මජ අසාමාන්‍යතාවක් වූ මේ තත්ත්වයේ දී යෝනි මුඛය කුමාරිච්ඡදයට (hymen) යන්තම් ඉහළින් නොයෙක් විට පටලයකින් වැසී පවතී. එය අඡිද්‍ර යෝනිය (imperforate vagina) නමින් හැඳින්වේ. කුමාරිච්ඡදය හැමවිට ම ඇත. එහෙත් කිසිවිටකත් අඡිද්‍ර නොවේ. වැඩිවිය පැමිණි පසු ඔසප් රුධිරය යෝනිය තුළ නතර වේ. එය ගුප්තාර්තවය නම් වේ. මෙම රුධිරය එකතු වී යෝනිය ව්‍යාතනය කෙරේ. රක්ත කංචුව (haematocolpos) නම් වූ ඊට ප්‍රතිකාරයක් නොකරන ලද නම් කලක් ගත වූ පසු යෝනියේ පීඩනය වැඩි වේ. ගර්භාශය ව්‍යාතිත වේ. රුධිරය පැලෝපියන් නළ තුළට වෑස්සී ගියේ නම් රක්ත කාහලිකාවක් (heamato-salpinx) සිදු කෙරේ. මෙය ඉතා සෙමින් සිදුවන්නකි. මාස්පතා ඇති වන ඔසප් රුධිරය අවුන්ස කිහිපයක් වුවත් අතර කාලයේ දී තරලය තරමක් අවශෝෂිත වේ. ශේෂය සාන්ද්‍ර වූ (concentrated), ඝන වූ, මඳක් දුඹුරු වර්ණ වූ, තාර වැනි ද්‍රව්‍යයකට පරිවර්තනය වේ. <br /> <br /> ඔසප් රුධිරය නික්මීමක් නොමැති වුවත් මසකට වරක් උදර වේදනාව, පිට කැක්කුම සහ සනීප මඳ ගතිය ආදියෙන් පෙළුණු බව රෝග ඉතිහාසය පිළිබඳව ප්‍රශ්න කිරීමෙන් දත හැකිය. භගය (vulva) පරීක්ෂා කිරීමේ දී නෙරා පිහිටි පටලය විද්‍යමාන වන හෙයින් නිර්ණය කිරීම පහසු වේ. <br /> <br /> පටලය ඡේදනය කොට ඇතුළත දැය බැස යෑමට සැලැස්වීමෙන් ඊට ප්‍රතිකාර කරනු ලැබේ. <br /> <br /> '''(ආ) තථ්‍ය අනාර්තවය'''<br /> <br /> මෙය පහත දැක්වෙන භෞතවේදීය අවස්ථාවන්හි දී ඇති වේ. <br /> <br /> '''වැඩිවිය පැමිණීමට පෙර'''<br /> <br /> ඔසප්වීම සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 12-14 අතර ආරම්භ වේ. ඩිම්බාධාරයෙහි ඊස්ට්‍රස්ජනක කාර්‍ය්‍යය ඊට කලින් ආරම්භ වුවත්, රුධිරයෙහි ඊස්ට්‍රස්ජනක මට්ටම අන්තෝමාතෘකයෙන් ලෙය වහනය සිදු කිරීමට තරම් පළමුවෙන් ඉහළට නොනඟින බැවින් එය සිදුවන තෙක් අනාර්තවය පවතී. <br /> <br /> '''ගර්භිණී කාලය තුළ''' <br /> <br /> අනාර්තවය මුළු ගර්භිණී කාලය තුළ සාමාන්‍යයෙන් පවතී. ප්‍රාවර පතනශීලය (decidua capsularis) සහ තථ්‍ය පතනශීලය (decidua vera) ගර්භිණී කාලයේ 12 වැනි සතියේ දී එකිනෙකට හාවන තෙක් ඒවා අතර කුහරයක් ඇති වේ. ඇතැම් විට ගර්භිණී කාලයේ පළමු සති දොළස තුළ ඉන් රුධිර වහනයක් ද සිදුවිය හැක.<br /> <br /> '''ක්ෂීරණ සමය තුළ''' <br /> <br /> මෙම කාලය තුළ ඔසප්වීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු නොවන නමුත් කිරිවැරීමෙන් සති ස්වල්පයකට පසු එය නැවත ආරම්භ වේ. සියයට 30 දෙනකුගේ පමණ ඔසප් වීම ක්ෂීරණ සමය තුළ දීම ආරම්භ වේ. ඩිම්බනීහරණය සහ පීත කලේවරය සෑදීම ද සාමාන්‍ය ලෙස පවතී. <br /> <br /> ක්ෂීරණ සමයේ දී ප්‍රොලැක්ටින් (prolactin) හෙවත් ලූටියොට්‍රොපින් (luteiotropin) හෝමෝනය පූර්ව පිටියුටරිය මගින් බහුල වශයෙන් ස්‍රාවය කරනු ලැබේ. ආර්තවය පාලනය කරන සියලු ම හෝමෝන ද මේ කාලය තුළ පවතී. වැඩිදෙනකුගේ ඩිම්බනීහරණය සහ ආර්තවය සිදු නොවීමට හේතුව පීත්‍යකාරක හෝමෝනය නිපැදීම අඩුවීමත් කූප උත්තේජක හෝමෝනය සහ පීත්‍යකාරක හෝමෝනය අතර අනුපාතය ව්‍යාකුල වීමත්ය. එයින් ඩිම්බනීහරණය වළකී. එහෙත් නොබිඳුණු ග්‍රාප කූපයෙන් ඊස්ට්‍රස්ජනක තරමක් නිපදවීම නොවළකී. <br /> <br /> '''ආර්තවාභාවයෙන් පසු''' <br /> <br /> ආර්තවාභාවයේ දී ඩිම්බාධාර කෘත්‍යය භෞතවේදීය වශයෙන් නතර වීමත් හා සමඟ ඔසප්වීම ද නතර වේ. මේ කාලයේ දී ඩිම්බාධාරයෙහි සක්‍රිය කූප නොමැති බව පරීක්ෂණවලින් දත හැකිව තිබේ. ඩිම්බාධාරය මගින් ඊස්ට්‍රස්ජනක නිපැදීම නතරවීමත් සමඟ පිටියුටරි ග්‍රන්ථියෙන් කූප උත්තේජක හෝමෝනය ඇතැම් විට අධික ලෙස නිපදේ. එය ආර්තවාභාවයේ දී ඇතිවන හදිසි (මුහුණ) රතුවීම් ආදියට හේතු විය හැකිය.<br /> <br /> ආර්තවාභාව අනාර්තවය සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 48-52 අතර සිදු වේ. එහෙත් ඇතැම් ස්ත්‍රීන්ගේ ආර්තවාභාවය ඊට අවුරුදු කීපයකට කලින් සිදු වේ. <br /> <br /> අනාර්තවයට හේතු වන ව්‍යථවේදීය කරුණු පහත දැක්වේ. <br /> <br /> '''ගර්භාශය'''<br /> <br /> මෙය වර්ධනය වීමේ දී අනේකවිධ දෝෂ ඇතිවිය හැකිය. ආජන්මජ දෝෂ බරපතළ වූ විට අනාර්තවය ඇති වේ. <br /> <br /> අන්තෝමාතෘකයෙහි මූලික වශයෙන් අඩුපාඩුවක් තිබේ නම් හෝ එය සෑදී නොමැති නම්, ඊස්ට්‍රස්ජනක සංයෝගයක් මගින් එය නිර්ණය කළ හැකිය. දින 21ක් තුළ සංයෝගය දී නතර කළ පසු දින 7-10කින් පමණ ලේ යෑමක් සිදු නොවී නම්, එය අන්තෝමාතෘකයෙහි දොසක් විය හැකිය. ලේ යෑමක් සිදු වේ නම් අනාර්තවයට හේතුව ඩිම්බාධාරයන්ගෙන් වන උත්තේජනය අඩුවීමය. <br /> <br /> මේ රෝගීන්ගේ ද්විතීය ලිංගික ලක්ෂණ ප්‍රකෘති ලෙස වර්ධනය වී තිබේ නම්, ඩිම්බාධාර කෘත්‍යය සාමාන්‍ය ලෙස පවතින බවත්, ඔසප් නොවීම සම්පූර්ණයෙන් පාහේ ගර්භාශයික හේතුවකින් සිදුවන බවත් හඟවයි.<br /> <br /> '''ඩිම්බාධාරය''' <br /> <br /> ඩිම්බාධාරයේ බොහෝ ස්ථානික රෝග අනාර්තවයට හේතු නොවේ. චිරස්ථායී අනාර්තවය සිදු කිරීමට නම් ඩිම්බාධාර ද්වයෙහි ම ඩිම්බාධාර පටක සියල්ලක් ම විනාශ විය යුතුයි. එය සිදුවන්නේ ඉතා කලාතුරකිනි.<br /> <br /> X කිරණ හෝ රේඩියම් මගින් ආදි ම කූප විනාශ කිරීම අනාර්තවයට හේතු වේ. ආර්තවරීතයට හෙවත් ප්‍රදරයට (menorrhagia) ප්‍රතිකාර කිරීමේ දී කෘත්‍රිම ආර්තවාභාවයක් සිදු කිරීමට මේ ක්‍රමය සමහර විට චිකිත්සීය වශයෙන් යොදනු ලැබේ. <br /> <br /> ඩිම්බාධාර ද්වය ශල්‍ය කර්මයෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් ද අනාර්තවය සිදු වේ. <br /> <br /> '''පිටියුටරිය'''<br /> <br /> පිටියුටරි ග්‍රන්ථිය ස්වාභාවික ලෙස වර්ධනය නොවූ විට මිටි බව, අනාර්තවය, ලිංගික වර්ධනයේ ඌනතාව ආදිය ඇති වේ. කූප උත්තේජක හෝමෝනය නිපදවීම සිදු නොවේ. නැතහොත් අඩු වේ. ඊස්ට්‍රස්ජනක ද මූත්‍රවල ඇති නොවේ. <br /> <br /> ආගන්තුක හේතූන්ගෙන් වන පිටියුටරි අකරණිය (pituitary failure) ද්විතීයික අනාර්තවයට හේතු වේ. ගොනැඩොට්‍රොපින් හෝමෝන මඳ බැවින් හෝ කොහෙත් ම නැති බැවිනි. <br /> <br /> '''උපරිවෘක්ක ග්‍රන්ථිය'''<br /> <br /> අධිවෘක්ක වල්කයේ (adrenal cortex) අර්බුදයක් (tumour) හෝ අතිප්ලාස්මීයතාවක් (hyperplasia) හෝ ඇති වූ විට එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අධික වී අධිවෘක්ක ඇන්ඩ්‍රෝජනක හෝමෝනය (adrenal androgenic hormone) බහුල වශයෙන් නිපදේ. එවිට පෞරුෂ ලක්ෂණ (virilism), එනම් කටහඬ ගොරෝසුවීම, රෝම ඇති වීම, භගමණිය (clitoris) විශාල වීම, අනාර්තවය ආදිය ඇති වේ. ඇඩිසන් රෝගය (Addison's disease) උග්‍ර වූ විට අනාර්තවය ඇති වේ.<br /> <br /> '''තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථිය'''<br /> <br /> මික්ස්ඉඩීමාව (myxoedema) සහ අධික තයිරොයිඩතාව (hyperthyroidism) උග්‍ර වූ විට ද අනාර්තවය ඇති වේ. <br /> <br /> '''අග්න්‍යාශය'''<br /> <br /> අනාර්තවය ඇතැම්විට මධුමේහය (diabetes mellitus) සමඟ පවතී. <br /> <br /> '''දරුණු රෝග'''<br /> <br /> ශරීරය දුර්වල කරන යම්කිසි දරුණු රෝගයක් වැළඳුණු විට හෝ ඉන්පසු හෝ ඔසප් කෘතිය තාවකාලිකව නතර විය හැකිය. රෝගයට ප්‍රතිකාර කරනු විනා විශේෂ ප්‍රතිකර්මයක් වුවමනා නොකෙරේ. <br /> <br /> හදිසියෙන් සහ දැඩි වශයෙන් ආහාර සීමා කිරීමට තීරණය කරන ඇතැම් තරුණ ස්ත්‍රීන්ගේ ආර්තවය නොයෙක් විට තාවකාලිකව නතර වේ. <br /> <br /> 2. දුෂ්කෘත්‍යමය ගර්භාශයික රක්තපාතය <br /> <br /> ඔසප් අවධියේ දී අධික වශයෙන් ගැලීම හෙවත් ප්‍රදරය නමින් හැඳින්වේ. <br /> <br /> ආර්තව චක්‍ර කෙටිව ඔසප්වීම් නිතර නිතර පවතී නම්, ඊට අපිආර්තවය (epimenorrhoea) හෙවත් බහු ආර්තවය (polymenorrhoea) යයි කියනු ලැබේ. <br /> <br /> ඔසප්වීම නිතර නිතර ඇතිවීමත් සමග රුධිර වහනය ද අධික වශයෙන් පවතී නම් එය අපිආර්තවරීතය (epimenorrhagia) නම් වේ. <br /> <br /> ඔසප් ජීවිතයේ ඔසප්වීම් හැර යම්කිසි අක්‍රමික රක්තපාතයක් සිදු වේ නම් එය මාතෘකරක්තරීතය (metrorrhagia) නමින් හැඳින්වේ. එනම්, ස්ත්‍රියකට දින 28කට වරක් දින 5ක් තුළ පවත්නා ක්‍රමික ආර්තව චක්‍රයක් තිබිය දී ඇතැම්විට ක්‍රමික ඔසප්වීම් අතර ද ලේ යෑම සිදුවීමයි. <br /> <br /> ඉහත සඳහන් ඔසප්වීමේ අසාමාන්‍යතා වනාහි රෝග ලක්ෂණ පමණකි. එයින් ව්‍යථවේදීය තත්ත්වයක් නොදැක්වේ. ප්‍රතිකාරයට පෙර ඊට හේතු සොයා බැලිය යුතුයි. <br /> <br /> වැඩිවිය පැමිණීමේ දී <br /> <br /> වැඩිවිය පැමිණීමෙන් පසු ඔසප්වීම් කීපයක දී ම ප්‍රදරය නොයෙක්විට සිදු වේ. පළමු මාස හෝ අවුරුදු කීපය තුළ පවා චාක්‍රිය රක්තපාතය ඩිම්බනීහරණය විරහිතව සිදුවනු ඇත. එය අධික නම්, යකඩ බහුල වශයෙන් දීමෙන් හා ඔසප් වාරයන්හි විවේකීව හිඳීමට සැලැස්වීමෙන් ඊට ප්‍රතිකාර කළ යුතුය. <br /> <br /> ඩිම්බනීහරණය සිදු නොවන හෙයින් හා ඩිම්බාධාරයෙහි පීත කලේවරය ඇති නොවන හෙයින් අන්තෝමාතෘකය ප්‍රොජෙටෙරෝන් නොමැතිව ඊස්ට්‍රස්ජනකයන්ගෙන් නිතර උත්තේජනය වීම ඊට හේතු වේ. <br /> <br /> ප්‍රජනන කාලය තුළ<br /> <br /> විද්‍යමාන ස්ථානික හේතුවක් නොමැතිව ස්ත්‍රියකගේ ප්‍රජනන අවධියේ දී අනියම් ලේ වහනයන් නොයෙක් විට ඇති වේ. බොහෝසෙයින් මෙය ඇතිවන්නේ දරුවන් ප්‍රසූත කළ ස්ත්‍රීන් කෙරෙහිය. ලේ වහනය චක්‍රීයව, හෝ නොනැවතීම හෝ අක්‍රමිකව හෝ පැවතිය හැකිය. මේ තත්වයන්හි ගර්භාශය නොයෙක් විට මහත්ව හෝ ස්වල්ප වශයෙන් විශාලව හෝ දැනේ. <br /> <br /> විද්‍යමාන ස්ථානික හෝ ශාරීරික හේතුවක් නොමැතිව මේ තත්වයන්හි අනියම් ගර්භාශයික රක්ත පාතයක් පවතින විට එය හෝමෝන අසමතෝලනය (hormonal imbalance) නිසා සිදු වේ යයි කල්පනා කරනු ලැබේ. පිටියුටරිය මගින් ඩිම්බාධාර කෘත්‍යය වැඩියෙන් හෝ අඩුවෙන් හෝ උත්තේජනය කිරීමක් විය හැකිය. උද්වේග නිසා සිදුවන අසමතෝලනය ඇත්තෙන් ම මේ විපර්යාසයට හේතු වේ යයි සිතිය හැකිය.<br /> <br /> අන්තෝමාතෘකය නොයෙක් අසාමාන්‍යතා දක්වයි. එහෙත් ප්‍රකෘති ලෙස විද්‍යමාන වන අන්තෝමාතෘකයකින් ද අධික රක්තපාතය සිදුවිය හැක. <br /> <br /> ජීවිතයේ ප්‍රජනන කාලය තුළ සිදුවිය හැකි මේ අනියම් රක්තපාතයේ දී ඩිම්බනීහරණය විරහිත ඊස්ට්‍රස්ජනක රක්තපාතය (anovular oestrogenic bleeding) පවත්නේ යොවුන් වියේ දී සහ ආර්තවාභාවය ආසන්න කාලයේදී මෙන් නොව වඩා අඩුවෙනි. <br /> <br /> ප්‍රතිකාරය<br /> <br /> රක්තපාතයට සාමාන්‍ය ප්‍රතිකාර නම් විවේකය, යකඩ බහුල වශයෙන් දීමෙන් නීරක්තියට ප්‍රතිකාර කිරීම, හීමොග්ලොබින් ප්‍රමාණය ඉතා අඩු නම් රුධිර පාරවිලයනය (blood transfusion) යන මේයි. එයින් ප්‍රතිඵලයක් සිදු නොවී නම් කියුරට්කරණයෙන් (curettage) තත්ත්වය විසඳා හෝමෝන් ආදියෙන් ප්‍රතිකාර කරනු ලැබේ. <br /> <br /> අසාමාන්‍ය ආර්තවාභාවය<br /> <br /> ආර්තවාභාවය සාමාන්‍ය ලෙස සිදුවන විට, ඔසප්වීම හදිසියෙන් නතර වනු ඇත. සමහර විට ආර්තව චක්‍රය දීර්ඝ වී, අවසානයේ දී ඔසප්වීම් සම්පූර්ණයෙන් නතර වේ. නැතහොත් ආර්තව චක්‍රය එලෙසින් ම පැවැත, ඔසප් රුධිරය ක්‍රමයෙන් අඩු වී ආර්තව සම්පූර්ණයෙන් නතර වේ.<br /> <br /> මෙම කාලය තුළ අසාමාන්‍ය ආර්තවාභාවයත් නොයෙක් විට ඇති වේ. <br /> <br /> ආර්තවරීතය හෙවත් ප්‍රදරය, බහු ආර්තවය සහ අක්‍රමික රක්තපාතය බොහෝ විට මිශ්‍රව පවතී. මෙවැනි අය ගර්භාශයේ මාත්සරික ආබාධයකින් (malignant disease) පෙළෙත් දැයි යනු දැන ගැනීමට කියුරට්කරණය ඉතා අවශ්‍ය වේ. අධික රක්තපාතයේ දී ජරායු විච්ඡේදනය (hysterectomy) කරනු ලැබේ. මෙවැනි අවස්ථාවන්හි වැඩි කාලයක් තුළ ඊස්ට්‍රස්පනක දීම කිසිසේත් නොකට යුතුයි. <br /> <br /> ඩිම්බනීහරණය විරහිත රුධිරවහනය<br /> <br /> ඩිම්බනීහරණය කලින් සිදු නොවී ගර්භාශයෙන් ලේ යෑම මෙයින් අදහස් කෙරේ. මෙය නිර්ණය කළ හැකි වන්නේ පූර්ව ආර්තව අවධියේ දී හෙවත් නැවත ලේ යෑම ආරම්භවීමට පෙර කියුරට්කරණයකින් අන්තෝමාතෘකය පරීක්ෂා කර බැලීමෙනි. එහි ස්‍රාවීය අවධියට අයත් වෙනස් වීම් නොමැතිව ලියලන අවධියට අයත් ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි. <br /> <br /> ප්‍රජනන අවධියේ යම්කිසි විටෙක ඩිම්බනීහරණය විරහිත රක්තපාතය සිදුවිය හැකි වුවත්, එය බොහෝසෙයින් දක්නට ලැබෙන්නේ මල්වරයේ දී සහ ආර්තවාභාවයේ දීය. ස්වල්ප දෙනකුගේ රුධිර වහනය මේ අවධියේ දී අධිකව ද දීර්ඝව ද චක්‍ර සම්පූර්ණයෙන් අක්‍රමිකව ද පැවැතිය හැකිය. <br /> <br /> ආර්තව චක්‍ර කෙටිවීම (අපිආර්තවය හෙවත් බහු ආර්තවය)<br /> <br /> ආර්තව වක්‍රය සාමාන්‍ය 28 දිනට වඩා අඩුවෙන් පැවතීම කිසියම් වයසක දී වුවත් ඇතිවිය හැකි අසාමාන්‍යතාවකි. නොයෙක් විට ප්‍රදරය සමග පැවතිය හැකි වුවත් තනිව ම ද ඇති විය හැකිය. එවිට ස්ථානික හේතුවක් දැනගත හැකි වන්නේ කලාතුරකිනි. අධික රක්තපාතයක් නොමැති නම්, නීරක්තියෙන් හා දුබලතාවෙන් නොපෙළෙයි. අපහසුකම දැනෙන්නේ නිතර නිතර ඔසප්වීමෙනි. <br /> <br /> මේ චක්‍රය කෙටිවීමට හේතුව පූර්ව පිටියුටරියේ අධික ක්‍රියාකාරිත්වය වේ. එහෙයින් ඩිම්බනීහරණය හා ඔසප්වීම වහ වහා සිදු වේ. මෙය නොයෙක් විට දක්නට ලැබෙන්නේ විවාහයට පත්වීමෙන් පසු මුල මාසයන්හි දීත් ගබ්සාවීමකින් පසු හෝ දරු ප්‍රසූතියකින් පසු ඔසප්වීම නැවත ආරම්භ වූ විටත්ය. <br /> <br /> ඔසප්වීම් අතර ලේ වහනය<br /> <br /> ඔසප්වීම් අතර අක්‍රමිකරක්තපාතය සාමාන්‍ය ආර්තව චක්‍රය හා ඔසප්වීම් සමඟ පැවැතිය හැකිය. මෙවැනි රක්තපාතයක් නිරායාසයෙන් හෝ ව්‍යායාම, මලපහකිරීම, දියටනය (micturition) ආදි අවස්ථාවන්හි සහ මෛථුනයේ දී හෝ සිදුවිය හැකිය. අක්‍රමික රක්තපාතයට නොයෙක්විට ස්ථානික හේතුවක් ඇත. මූත්‍ර ප්‍රසේක කුණ්ඩලිකාවකින් (urethral caruncle) සමහර විට ලේ වහනය විය හැකිය. යෝනියේ, ගර්භාශ ග්‍රීවයේ හෝ දේහයේ කුලීරමාවක් (carcinoma) ආර්තවාභාවයට පෙර ඇතිවිය හැකිය. ග්‍රීවයේ ශ්ලේෂ්මල පොලිපස (mucus polypus) ලේ වහනයට නිතර හේතු වේ. ග්‍රීවයේවාහිනික ක්ෂරණයකින් (vascular erosion) සංසර්ගයේ දී සමහරවිට ලේ වහනය වේ. අන්තෝමාතෘකයේ ඇඩිනෝමා පොලිපසයන්ගෙන් (adenomatous polypi) ද මේ ලේ වහනය සිදු විය හැකිය. <br /> <br /> ඩිම්බනීහරණය සිදු වන විට, එනම් ආර්තව චක්‍රය මැද දී, ලේ වහනය නොයෙක් විට ඇති වේ. එය 13 වැනි දින පමණ සිදු වී පැය ස්වල්පයක් පමණක් පවතී. <br /> <br /> කිසියම් වයසක වුවත් අක්‍රමික රක්තපාතයක් පවතී නම් ප්‍රතිකාරයට පෙර එහි නිදානය ස්ථිර වශයෙන් දත යුතුයි. සාමාන්‍ය ශ්‍රෝණි පරීක්ෂණයකින් ස්ථානික හේතුවක් දැනගත නොහැකි නම් කියුරට්කරණයෙන් එය නිර්ණය කළ යුතු වේ. <br /> <br /> 3. දුරාර්තවය<br /> <br /> සාමාන්‍ය ඔසප්වීම් වේදනා රහිත වුවත්, බොහෝ ස්ත්‍රීහු ඔවුන්ගේ ප්‍රජනන ජීවිත කාලය තුළ දී සමහර විටක ඔසප්වීමට පෙර හෝ ඔසප්වීමේ දී හෝ අපහසුවකින් හෝ සැබෑ වේදනාවකින් හෝ පෙළෙති. නොයෙක් විට ඔවුනට සනීප මඳ ගතියක් දැනේ. ඔක්කාරය, වමනය, පාචනය යන මේවායින් ද පෙළෙනු හැකිය. මේ වේදනා දැනීමේ ප්‍රමාණයෙහි විශාල වෙනසක් පවතී. ස්ත්‍රියගේ සාමාන්‍ය කටයුතුවලට බාධා පමුණුවන තරමට වේදනා පවතී නම් එය අසාමාන්‍යතාවකි. <br /> <br /> (අ) ශ්‍රෝණි ආබාධ (pelvic diseases) නිසා ඇතිවන දුරාර්තවය සහ <br /> <br /> (ආ) නිසර්ග (intrinsic) දුරාර්තවය යනුවෙන් දුරාර්තවය වර්ග කළ හැකිය. <br /> <br /> මේ හැම දුරාර්තවයක දී ම මානසික සාධක බලපවත්වන බව සැලකිය යුතුයි. <br /> <br /> (අ) ශ්‍රෝණි ආබාධ නිසා ඇතිවන දුරාර්තවය<br /> <br /> මෙය නොයෙක් විට ද්විතීයික හෙවත් සංකුල දුරාර්තවය නමින් හැදින්වෙන නමුත්, වේදනාව දැනීම බොහෝ සෙයින් වෙනස් විය හැකිය. වේදනාව නොයෙක් විට ඔසප්වීම ආරම්භ වීමට සතියකට හෝ දසදිනකට හෝ පෙර ඇතිවිය හැකිය. මේ පූර්ව ආර්තව වේදනාව කාහලිකාදාහය (salpingitis) සහ අනික් ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ තත්ත්වයන් සමඟ විශේෂයෙන් ඇති වේ. එය ‘එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්’ (endometriosis) නමැති ආබාධය සමග ද ඇතිවිය හැකිය. මේ වේදනාව නොයෙක් විට යටිබඩේ සහ පිටේ මඳ කැක්කුමක් වශයෙන් පවතී. ඇතැම් විට කකුල් දිගේ පහළට පැතිරෙන්නට පුළුවන. මේ තත්ත්වයන්හි දී ඔසප්වීම ඉතා වේදනා සහිත වේ. <br /> <br /> (ආ) නිසර්ග දුරාර්තවය<br /> <br /> නිරන්තරයෙන් ම ඇති වන දුරාර්තවය මෙය වේ. ගෑනු ළමයින් සහ තරුණ ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි සාමාන්‍යයෙන් ඇති වේ. අධික වේදනාව පවත්නේ ස්වල්ප දෙනකු කෙරෙහි පමණකි. සමහර විට සිය කටයුතුවල යෙදීමට පවා නොහැකි වන පරිදි එය අධික විය හැකිය. <br /> <br /> වේදනාව ස්වභාවෙන් ම භ්‍රාස්‍ය (spasmodic) හෝ ශූලක (colicky) හෝ වේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ඔසප්වීමේ පළමු දින ආරම්භ වේ. වේදනාව පැය කීපයක් හෝ පළමු සහ දෙවැනි දින මුළුල්ලේ ම හෝ පැවැතිය හැකිය. නොයෙක් විට ඔසප් රුධිරය ප්‍රථමයෙන් ස්වල්පය. ගලායෑම මනා ලෙස පවත්නා විට වේදනාව බෙහෙවින් අඩු වේ. අන්තෝමාතෘක කැබැලි නික්මිය හැකිය. සමහර විට ගර්භාශයේ අන්තෝමාතෘකය සම්පූර්ණයෙන් ම පහ වේ. එවිට වේදනා ඉතා අධික වේ. මෙය නොයෙක් විට වෙන් වශයෙන් පටලමය දුරාර්තවය නමින් විස්තර කරනු ලැබේ. එහෙත් එය භ්‍රාස්‍ය ආර්තවයේ ඉතා උග්‍ර තත්වයක් වශයෙන් සැලකීම වඩාත් සුදුසු වේ.<br /> <br /> භ්‍රාස්‍ය දුරාර්තවයේ දී තීව්‍ර ශූලක වේදනාවෙන් පසු මඳ කැක්කුමක් නොයෙක් විට පවතී. ඔක්කාරය, වමනය සහ ක්ලාන්තය ද නොයෙක් විට පාචනය ද අධික වේදනාවත් සමග ඇති විය හැකිය. <br /> <br /> ප්‍රතිකාරය සඳහා පැමිණෙන බොහෝ රෝගීහු වයස අවුරුදු 17-25 අතර අය වෙති. ඔසප්වීම ආරම්භ වූ කාලයේ සිට ම වේදනාව පැවැති බව ඔව්හු නොයෙක් විට දන්වති. එහෙත් තවදුරටත් ප්‍රශ්න කිරීමේ දී ඔවුන්ගේ ඔසප්වීම් පළමුවෙන් වේදනා රහිතව පැවති බවත්, මාස හෝ අවුරුදු කීපයකට පසු පමණක් එය වේදනා සහිතව අනුක්‍රමයෙන් උග්‍ර වූ බවත් පවසති. සමහර විට වේදනාව කාලයක් ගත වන තෙක් ආරම්භ නොවේ. එය ඇති වන්නේ ඇපෙන්ඩිසයිටිස් වැනි රෝගයකින් හෝ උද්වේග සංකටයකින් (emotional crisis) හෝ පසුය. <br /> <br /> භ්‍රාස්‍ය දුරාර්තවය දරු ප්‍රසූතියෙන් සුව වන බව නොයෙක් විට කියනු ලැබේ. එය නොයෙක් විට එසේ වුව ද හැමවිට ම නොවේ. සමහර විට දරු ප්‍රසූතියෙන් පසුව වුවත් එය දිගට ම පවතී. ඇතැම් විට දුරාර්තවය ඒකාන්තයෙන් ම ආරම්භ වන්නේ දරු ප්‍රසූතියකින් පසුවය. <br /> <br /> අධික භ්‍රාස්‍ය දුරාර්තවය නොයෙක් විට අවිවාහක ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි වයස අවුරුදු 30 හෝ ඊට වැඩි වන තුරු දිගටම පවතී. මේ අය බොහෝවිට නියුරෝසිය අක්‍රමතාවෙන් (neurotic disorder) පෙළෙති. <br /> <br /> ප්‍රතිකාරය<br /> <br /> එළිමහනෙහි ක්‍රමික දෛනික ව්‍යායාම් මගින් භ්‍රාස්‍ය දුරාර්තවය වළක්වාගත හැකි බව ප්‍රකාශ කොට තිබේ. සෞඛ්‍යය මනා ලෙස පවත්වා ගැනීම, නීරක්තියෙන් (anaemia) පෙළේ නම් ඊට ප්‍රතිකාර කිරීම, මලබද්ධය වැළැක්වීම, උද්වේග ආයාස ආදියෙන් පෙළේ නම්, එය සොයා බලා ප්‍රතිකර්ම යෙදීම, සැලකිලි සහිත පරීක්ෂණයකින් පසු හොඳ සනීපෙන් වෙසෙන බව හැඟේ නම්, ඔසප්වීම නීරෝගී සාමාන්‍ය කෘතියක් බව තේරුම්කර දී ඇගේ සිත ‍‍ධෛර්‍ය්‍යවත් කිරීම ආදිය ප්‍රතිකාර විධි වේ. <br /> <br /> අධික වේදනාවෙන් පෙළෙන විට, උණුසුම් දිය නෑම සහ සයනයෙහි විවේකීව හිඳීම, උණු දිය බෝතලයක් යටිබඩ මත තබා ගැනීම, නිර්වේදනික ඖෂධ (analgesic drugs) (නි. ඇස්පිරින්, පෙනසෝන්, කොඩේන් ආදිය) ගැනීම ප්‍රයෝජනවත් වේ. <br /> <br /> (කර්තෘ: [[ඇස්.ඩී. රත්නපාල]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: කායවිද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%94_%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92 2026-11-06T07:53:35Z

<p>Senasinghe: '(1909-1948). ජපන් ජාතික නවකථාකරුවෙකි. දෙවෙනි ලෝක සංග්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1909-1948). ජපන් ජාතික නවකථාකරුවෙකි. දෙවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු ජපන් සාහිත්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙහි ඉහළින් වැජැඹුණු ගත්කරුවකු වූ මෙතෙමේ ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නමැති ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථාව නිසා විශේෂයෙන් ප්‍රකට වූයේය. මොහුගේ ආරූඪ නාමය ඔසමු දසයි වුව ද සැබෑ නාමය වූයේ ත්සුෂිමා ෂූජි යන්නයි. <br /> <br /> උතුරු ජපානයේ ධනවත් ඉඩම්හිමි දේශපාලනඥයකුගේ පුත්‍රයකුව උත්පත්තිය ලැබූ ඔසමු දසයි කුඩා කාලයේ සිට ම සාහිත්‍ය විෂයයෙහි කුශලතාවක් දැක්විය. 1930 දී තෝකියෝ විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළු වූ හෙතෙම ප්‍රංස සාහිත්‍යය හැදෑරීමට පටන් ගත්තේය. උපාධියක් නොලබා ම 1936 දී විශ්වවිද්‍යාලයෙන් අස් වීමට ඔහුට සිදු විය. ඔහු කීප වරක් ම සිය පණ නසා ගැනීමට තැත් කෙළේය. 1935 දී, ඔහු සිය දිවි හානිකර ගැනීමට තැත් කිරීමට පළමු, ‘බන්නෙන්’ (අවසාන සමය) නමින් කෙටිකථා සංග්‍රහයක් රචනා කොට තැබීය. තම මරණයෙන් පසු කිසිවකු විසින් එය පළ කරනු ඇතැයි හේ අදහස් කෙළේය. ස්ව චරිත සිද්ධි බහුල වශයෙන් දක්නට ලැබෙන මේ කථා සංග්‍රහයෙහි ඔහුගේ සමාජ දෘෂ්ටිය මැනවින් පිළිබිඹු වී ඇත.<br /> <br /> ඔසමුගේ ප්‍රථම නවකථාව වූ ‘ග්යෝෆුකුකි’ (1933) වූ කලි විලකට පැන දිවි හානිකර ගන්නා දැරියක වටා ගෙතුණු දොම්නස් සහගත මනඃකල්පිතයකි. ඔසමු සීමාව ඉක්මවා යන තරම් හාස්‍ය රසය දනවන්නකු වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලුව ද ඔහුගේ ලේඛනයන්හි සුලභව දක්නට ලැබෙන දොම්නස්ගතිය වඩාත් ඉස්මතු වී පෙනෙන්නේ මේ කෘතියෙහිය. ඔහුට විශේෂ ප්‍රසිද්ධියක් අත් වූයේ 1935 දී ‘ග්යක්කෝ’ (පරාවර්තනය) හා ‘දෝකෙ නො හනා’ (බහුබූතයාගේ මල්) යන පරාජිත චරිත ඇතුළත් නවකථා දෙක ලිවීමෙනි. 1937 දී ‘නින්ගෙන් ශික්කකු’ (මිනිස්කමක් තවත් නොවේ) නම් නවකථාව ලියූ ඔසමු 1947 දී ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නම් නවකථාව පළ කෙළේය. ‘ඔතොගි ශෝශි’ (1945) නමින් පළ වූ අභිනව සුරංගනා කථාසංග්‍රහය ඔහුගේ ලේඛන ශෛලියේ ජයග්‍රහණයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. <br /> <br /> ඔසමු දසයිගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම කෘතිය ලෙස විචාරකයන් විසින් සලකනු ලබන්නේ ඉහතින් සඳහන් කළ ‘ශයෝ’ (බැසයන හිරු) නමැති නවකථාවයි. ඒ වූකලි යුද්ධාවසාන සමයෙහි යසසටත් ධනයටත් අහිමිව පරිහාණි මුඛයට එළඹුණු රදල පවුලක ජීවන තතු හෙළි කරන්නකි. චරිත විකාසනයෙහි විශිෂ්ටත්වයත් යුද්ධයෙන් පසු ජපානයෙහි සමාජ තත්ත්වය යථා පරිදි විදහා පෑමත් එම නවකථාව සාර්ථක වීමට බෙහෙවින් හේතු විය. එහි ලා ඉදිරිපත් කොට ඇති චරිත ඇසුරෙන් එවක සමාජය කොතරම් තාත්වික ලෙස නිරූපණය වී ද යතහොත් ‘ශයෝ සොකු’ (බැසයන හිරු දනෝ) යන්න තත්කාලීන පීඩිත ජනතාව හැඳින්වීමේ රූඪියක් බවට පත් විය. මෙය ඔසමුගේ විශිෂ්ටතම නවකථාව වූවා පමණක් නොව යුද්ධයෙන් පසු ජපානයෙහි බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථා අතුරෙන් එකක් ලෙස ද සැලකෙන්නට වන. <br /> <br /> ඔහු තම ජීවිතයේ අවසාන කාලයෙහි ‘සයෝනරා’ (ආයුබෝවන්) නමින් යුත් යුග්ම නවකථාවක් ලිවීමට පටන්ගෙන ශරීර සෞඛ්‍යය පවා නොතකා එම කාර්යයෙහි නිරත විය. ඔසමු සිය දිවි හානිකර ගැනීමට දැරූ අන්තිම ප්‍රයත්නය 1948 දී තමාගාවා ජලාශයට පැනීමෙන් සාර්ථක විය. ඔහුගේ 39 වැනි ජන්ම දිනයේ දී මෘත ශරීරය ජලයෙහි තිබී සොයා ගන්නා ලදි. <br /> <br /> ඔසමු දසයිගේ බොහෝ කෘතිවල ස්වකීය ජීවන තොරතුරු විද්‍යමානය. ඔහු විසින් එම තොරතුරු සාහිත්‍ය විෂයක පරමාර්ථයන් කඩ නොවන පරිද්දෙනුත් කලාත්මක නිමාවක් ගෙන දෙන පරිද්දෙනුත් දක්ෂ ලෙස හසුරුවමින් චමත්කාර ලෙස ඉදිරිපත් කොට ඇත. ඔහුගේ ඇතැම් කෘතිවල නිරූපිත චරිත පරාජිත චරිත ලෙස සැලකිය හැකිය. ඔහු බටහිර ආභාසය ලබා ඇති නමුදු චිරන්තන ජපන් සාහිත්‍යයට ඉඳුරා ම ණය ගැති බව බොහෝ විචාරකයන්ගේ අදහසයි. ‘බැසයන හිරු’, ‘මිනිස්කමක් තවත් නොවේ’ යන නවකථා දෙක ඇතුළු නවකථා හා කෙටි කථා කීපයක් ම ඉංග්‍රීසි බසට පරිවර්තනය කොට තිබේ. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සාහිත්‍යධරයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%95%E0%B7%83%E0%B6%9A%E0%B7%8F 2026-11-06T07:20:07Z

<p>Senasinghe: 'ඔසාකා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඔසාකා]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B7%8F 2026-11-06T07:19:44Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>([[ඕසකා]]). ජපානයේ දෙවන විශාලතම නගරය ද එරට ප්‍රධාන කාර්මික මධ්‍යස්ථානය ද වූ ඔසාකා නගරය ඕසකා-ෆූ නමින් දන්නා පරිපාලන කොට්ඨාසයේ අගනුවරය. <br /> <br /> ඕසකා-ෆූ පිහිටා ඇත්තේ බටහිර ජපානයේ හොන්ෂු දිවයිනෙහිය. මෙම කොට්ඨාසයෙන් සෑහෙන කොටසක් යෝදෝ හා යමාතා යන ගංගාවල ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයට අයත්ය. ව.සැ. 699ක් විශාල ඕසකා-ෆූහි ජනගහනය (1970) 7,620,000කි. ඔසාකා නගරය යෝදෝ ඩෙල්ටාවෙහි ඔසාකා බොක්ක අසල පිහිටියේය. ප්‍රධාන ගංගාව ද අතු ගංගා හා ඇළ මාර්ග ද කී වරක් දිගින් හරහින් නගරය ඔස්සේ ගලා යන්නේ දැයි කිවහොත් පාලම් එකසිය පනහකට අධික ගණනක් තැනීමෙනි, නගරයේ මාර්ග සම්බන්ධය රැකගෙන ඇත්තේ. ඔසාකාහි ප්‍රධාන ව්‍යාපාරාකීර්ණ කොට්ඨාසය වූ නකනොෂිමා (මැද දූව) එනම් වී ඇත්තේ එය නාගරික ඇළ මාර්ගවලින් වට වී ඇති හෙයිනි. ජලමාර්ග බාහුල්‍යය නිසා ම ඔසාකා පෙරදිග වැනිසිය යන නම ද ලබා ඇත. <br /> <br /> ඔසාකා නගරය පැරණි ඉතිහාසයක් ඇත්තකි. ක්‍රි.ව. 200 පමණේ දී ‘නනීවා’ නමින් හැඳින්වුණු මෙම ප්‍රදේශයෙහි ඕජිත් නම් වූ අධිරාජිනිය මාළිගයක් තැන වූ බව ඉතිහාසගතය. 4 වන සියවසේ දී නින්තෝකු නම් වූ 16 වන ජපන් අධිරාජයාගේ අගනුවර වූයේ ද ඔසාකා නගරයයි. කොරියාවෙන් ජපානයට මුලින් ම බුද්ධාගම ගෙන යන ලද්දේ (ක්‍රි.ව. 522) ඔසාකා වරාය ඔස්සේ පැමිණි ධර්මදූතයන් විසින් බැවින් ජපන් බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ද මෙනුවරට වැදගත් තැනක් හිමි වේ. ජපානයේ ඉදි කැරුණු ප්‍රථම සිද්ධස්ථානය වූ ෂිතෙන්නෝජි විහාරය පිහිටා ඇත්තේ ද මෙනුවරය. 15 වන සියවසේ දී ෂින්ෂු නිකායේ අටවැනි නායකයා වූ රෙනිනෝ ෂොනින්තුමා විසින් ද මෙනුවර විහාරයක් තනවා එය එම නිකායිකයන්ගේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කරන ලදි. ක්‍රි.ව. 1580 දී හිදෙයෝෂි නම් වූ රණකාමී රදල නායකයා මේ ප්‍රදේශයේ පාලනය අල්ලාගෙන ඔසාකා නුවර සිය අගනුවර බවට පත්කරගත්තේය. ඔහු එහි සුවිශාල ගල්පවුරුවලින් හා දිය අගල්වලින් වට කැරුණු අලංකාර වූ තුඟු මහත් මාළිගයක් තැනීය. 1868 දී ගින්නෙන් විනාශ වූ මෙය 1931 දී මහජන අනුග්‍රහය ද ඇතිව නැවත ඉදිකරවන ලදි. අද එය සංචාරක ජනයාගේ සිත් ගන්නා දර්ශනීය ස්ථානයක් බවට පත් වී ඇත. හිදෙයෝෂිගෙන් පසු උදා වූ තොකුගාවා යුගයේ දී ඔසාකා නගරය ජපානයේ ප්‍රධාන කාර්මික-වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ශීඝ්‍රයෙන් නැග එන්නට විය. 1889 දී ඔසාකා නුවර මහා නාගරික ප්‍රදේශය වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත්කැරිණි. නගරයේ ඇති වූ ශීඝ්‍ර කාර්මික සමෘද්ධිය නිසා 1897 දී වරාය විශාල කරවන ලදි. 1895 දී 50,000කට සීමා වූ මෙහි ජනගහනය, නගරසීමා පුළුල් කිරීමත් නගරයේ ඉමහත් දියුණුවත් නිසා, 1940 වන විට 3,250,000ක් දක්වා වැඩි විය. 1930-1940 දශකය තුළ පමණක් නගරය තුළ කර්මාන්තශාලා 6000කට කිට්ටු ගණනක් පිහිටුවනු ලැබීමෙන් මෙහි ශීඝ්‍ර දියුණුව මැනගත හැකිය. එහෙත් ලෝක යුද්ධය නිසා නගරයට සිදු වූ විනාශය අතිවිශාලය. බෝම්බ ප්‍රහාරවලට ලක්වීමෙන් නගරයෙන් 1/3ක් පමණ ම අළු ධූලි බවට පත්වුණු අතර ජනගහනය 2/3කින් අඩුව 1945 වන විට 1,050,000 දක්වා පහත බැස තිබිණි. එහෙත් 1949 වන විට ජනගහනය යුද්ධයෙන් පෙර තත්ත්වයට නැගෙමින් පැවතිණ. ඒ සමග ම අලුතින් ගෙවල් ලක්ෂයක් පමණ ඉදිකර තිබුණු අතර කර්මාන්තශාලා නවදහසක් පමණ යළි නිෂ්පාදන කටයුතු අරඹා තිබුණේය. 1964 දී ඔසාකා කර්මාන්තශාලා සංඛ්‍යාව 26,436ක් වූ අතර එම වර්ෂයේ මේවායේ නිෂ්පාදනයන්ගේ අගය යෙන් කෝටි 160,000ක් විය. ජපානයේ නිර්යාතවලින් 40%ක් යැවෙන්නේ මෙනුවරිනි. ප්‍රධාන වශයෙන් රෙදිපිළී නිෂ්පාදනය මුල් කොටගෙන කාර්මික නගරයක් බවට පත් ඔසාකාහි වානේ, යන්ත්‍රසූත්‍ර, විදුලිභාණ්ඩ, රසායන ද්‍රව්‍ය ආදිය ද විශාල වශයෙන් නිපදවනු ලැබේ. නැව් තැනීම ද ඔසාකාහි දියුණු වී ඇති කර්මාන්තයකි. බටහිර ජපානයේ වෙළඳ හා මූල්‍ය කටයුතු පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය ද ඔසාකා නගරයයි. මේ කාර්මික හා වෙළඳ දියුණුව නිසා මය, ‘එක්ස්පෝ-70’ නම් වූ ජගත් මහා වෙළඳ-කාර්මික ප්‍රදර්ශනය පැවැත්වීමට ජපානය මෙනුවර තෝරා ගන්නා ලද්දේ. <br /> <br /> කාර්මික නගරක් වශයෙන් පමණක් නොව සංස්කෘතික හා කලාත්මක නගරයක් වශයෙන් ද ඔසාකා ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ඇත. ඔසාකා විශ්වවිද්‍යාලය ද ඕසකා-ෆූ කොට්ඨාසයට අයත් පුස්තකාලය ද පිහිටා ඇත්තේ මෙහිය. ඔසාකාහි සුප්‍රසිද්ධ බෞද්ධ විහාර අතර ෂිතෙන්නෝජි, හෝසාන්ජි, මියොකෝ කුජි හා තන්ෂිජි යන විහාර වේ. <br /> <br /> ඔසාකාහි ජනතාව අතර වැඩුණු, අවුරුදු 300ක පමණ ඉතිහාසයක් ඇති, බුන්රකු රූකඩ නැටුම් මෙනුවරට විශේෂය. තකිජිනෝ නාට්‍යය සම්බන්ධයෙන් ද ඔසාකා ප්‍රසිද්ධය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භුගෝල විද්‍යාව-ජපානය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-27T06:54:18Z

<p>Senasinghe: '(Osiris). පැරණි මිසර දේවකථාවන්හි එන මළවුන් පිළිබඳ ව...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Osiris). පැරණි මිසර දේවකථාවන්හි එන මළවුන් පිළිබඳ විශ්වාසය හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන දෙවියාය. මොහු පාතාල ලෝකයේ අධිපති හා මළවුන්ගේ විනිශ්චයකරු වශයෙන් සැලකිණ. <br /> <br /> නූත් (නට්) නම් අහස් දේවතාවියගේත් ගෙබ් (ජෙබ්) නම් බූමාටු දෙවියාගේත් පුත්‍ර මොහුගේ සහෝදරිය හා භාර්යාව [[අයිසිස්]] (බ.) ය. මුලින් ම මොහු වැඳුම් පිදුම් ලැබුයේ මනුෂ්‍ය වර්ගයාට කෘෂිකර්මය සහ ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ දැනුම ලබාදීමෙන් ඔවුන්ට සෙත සැලසූ හිතකාමියකු වශයෙනි. <br /> <br /> මෙබඳු දේව ලබ්ධීන් පිළිබඳ බොහෝ ගුප්ත කරුණු ග්‍රීසියේ පසුව ඇති වූ ගුප්ත ආගම් කෙරෙහි බොහෝ සෙයින් බල පා ඇති බව පෙනේ. <br /> <br /> ඔසයිරිස් ලබ්ධිය ද එහි මළවුන් පිළිබඳ විශ්වාසයත් සමඟ ම ක්‍රිස්තියානි ආගම කෙරෙහි තදින් ම බලපා ඇතැයි සිතනු ලැබේ. ඔසයිරිස් ලබ්ධිය රෝම ජාතිකයන් අතර බෙහෙවින් ප්‍රචලිත විය. ග්‍රීකයන් විසින් ඩයෝනීසස් ලෙස හැඳින්වුණු ඔසයිරිස් දෙවියා පැරැණි ලේඛනවල ‘සදාකාලිකත්වයේ රජ’, ‘දේවාතිදේව’, ‘ලෝක පාලක’ ආදි උසස් ගුණවාචකයන්ගෙන් හඳුන්වා ඇත. මිසර වැසියන් මළවුන්ගෙන් නැගිටීම හා භූගත ශරීරයේ ප්‍රාණය ඇතිවීම ගැන විශ්වාස කරන්නට වූයේ මේ දෙවියා අදහන්නට වූ පසුය. මළ සිරුර සුවඳ කවා ආරක්ෂා කිරීමේ මිසර චාරිත්‍රය වඩාත් ඔප්නැඟුණේ මේ ලබ්ධියේ ආභාසයෙනැයි සිතිය හැකිය.<br /> <br /> දේවත්වයෙන් සැලකුණු ඔසයිරිස් වූකලි මිසරයේ රජපෙළපත් ඇතිවන්නට පෙර නයිල් ඩෙල්ටාව පාලනය කළ ධාර්මික රජ කෙනෙකැයි කියති. ඔසයිරිස්හට සෙත් නමින් නිවුන් සහෝදරයෙක් විය. හේ රාජ්‍යය අත්කර ගැනීමටත් අයිසිස් ලබා ගැනීමටත් සිතා තම සහෝදරයා මරා නයිල් ගඟේ පාකර යැවීය. අයිසිස් සිය සැමියාගේ මළ සිරුර සොයාගත් නමුත් සෙත් නැවතත් එය කැබැලිවලට කපා සුළඟේ පා කෙළේය. එහෙත් අයිසිස් සිය ඉන්ද්‍රජාල බලයෙන් සිරුරේ කැබලි එකතු කොට ඔසයිරිස්ට නැවත ප්‍රාණය ලබා දුන්නාය. ඔසයිරිස් පාතාල ලෝකයේ රජ වූයේ ඉන් පසුය. මිනිස් ලොවේ දී මොහු [[අපිස්]] (බ.) නම් ශුද්ධ ගව ආත්මය ගත්තේ යයි කියනු ලැබේ. නයිල් ගඟේ ජලය, පොළොවේ සස්‍ය, ඉර හඳ යන මේවා හා එක්වන්ව සැලකුණු ඔසයිරිස් ස්වභාව ධර්මයාගේ උත්පාදක බලවේගයන්ගේත් ජීවිතයේ අවිනාශීභාවයේත් මහා සංකේතය ලෙස සැලකිය හැකිය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක-රෝම දේවකථා]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9D 2026-10-27T06:46:16Z

<p>Senasinghe: 'ඔසා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඔසා]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B7%80%E0%B7%9D 2026-10-27T06:46:03Z

<p>Senasinghe: 'ඔසා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඔසා]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8F 2026-10-27T06:45:49Z

<p>Senasinghe: '(වත්මන් - කිසෝවෝ, කිසාවෝ). ග්‍රීසියේ තෙසලි ප්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(වත්මන් - [[කිසෝවෝ]], [[කිසාවෝ]]). ග්‍රීසියේ තෙසලි ප්‍රදේශයේ පිහිටි කන්දකි. මෙහි උස අඩි 6,490ක් පමණ වේ. මෙය ඔලිම්පස් කඳුවැටියෙන් වෙන් වන්නේ ටෙම්පේ නමැති මිටියාවතෙනි. මීට දකුණින් පිහිටි පීලියොන් කන්ද මෙය පිට පටවා ඔලිම්පස් කඳු මුදුනට නැඟ දිව්‍ය ලෝකය අල්ලා ගැනීමට අලෝයිඩේ නම් ග්‍රීක අසුරයන් තර්ජනය කළ බව ග්‍රීක දේවකථාවලින් කියැවේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ග්‍රීසිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%8A_%E0%B6%9A%E0%B6%B3%E0%B7%94 2026-10-27T06:43:14Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකා එ.ජ. රාජ්‍යයේ ජනපද පහක පැතිරී ගිය උස් භ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකා එ.ජ. රාජ්‍යයේ ජනපද පහක පැතිරී ගිය උස් භූමියකි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 1,500 සිට 2,800 දක්වා උස් වූ මෙම හෙල් බිම මිසූරි ජනපදයේ සිට ආර්කැන්සස් සහ ඔක්ලහෝමා ජනපද තෙක් විහිදී යයි. මේ ප්‍රදේශයේ සම්පූර්ණ වර්ග ප්‍රමාණය ව.සැ. 50,000ක් පමණ වේ. මින් ව.සැ. 33,000ක් ම මිසූරි ජනපදයේය. ඔසාර්ක් උස්බිමේ උස් ම ශිඛර ඇත්තේ බොස්ටන් කඳුවලය. <br /> <br /> නිම්නාකාර භූ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ ඔසාර්ක් උස් බිම අසමමිතික ශිඛරාකාරව වැඩුණු උන්නත අඩ තැන්නකි. මෙහි ශිඛර ආග්නේය පාෂාණයෙන් සැදුණේ වෙයි. මීට ම අයත් ස්ප්‍රිංෆීල්ඩ් තැන්න නමින් හැඳින්වෙන සානුව, මිසූරි, ආර්කැන්සස්, ඔක්ලහෝමා යන ජනපදවලින් ව.සැ. 10,000ක පමණ ප්‍රදේශයක් වසා සිටියි. මෙය හොඳ ගොවිබිමකි. <br /> <br /> වනයෙන් ගහන වූ ඔසාර්ක් කඳුවැටිය කිරිගරුඬ හා ඛනිජ නිධීන්ගෙන් ද යුක්තය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%9C%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%9D 2026-10-27T06:39:40Z

<p>Senasinghe: 'චිලි රටේ දකුණුදිග පළාතකි. එහි අගනුවර ද එනමින්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>චිලි රටේ දකුණුදිග පළාතකි. එහි අගනුවර ද එනමින් ම හැඳින්වේ. උතුරින් බාල්දිව්‍යා (Valdivia) පළාත ද දකුණින් යාංකීවෙ (Llanquihue) පළාත ද බටහිරින් ශාන්තිකර සාගරය ද නැගෙනහිරින් ආජන්ටිනාව ද දේශසීමා කොට ඇති මේ පළාතේ විශාලත්වය වැ.සැ. 3566කි. <br /> <br /> මෙහි දේශගුණය සෞම්‍යය. සතුන් ඇති කිරීම හා කෘෂිකර්මය දියුණුය. තිරිඟු, අර්තාපල් හා ඕට් වැවීම ද කිරිවලින් විවිධ ආහාරවර්ග නිපදවීම ද කරනු ලැබේ. මධ්‍යම තැනිතලාව හරහා සන්තියාගෝ-ප්වෙර්ටො මොන්ට් දුම්රිය මාර්ගය වැටී තිබේ. නැගෙනහිර පෙදෙසෙහි ඇති රාංකෝ, පූයේවේ (Puyehre) හා රූපාංකෝ යන විල් ද කඳු හා වනාන්තර ද ආශ්‍රිත චිත්තාකර්ෂණීය දර්ශන ගැනත් උණුදිය උල්පත් සහිත සුඛස්ථාන හා හිමක්‍රීඩා ගැනත් මේ පළාත මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. ජනගහනය (1960) 144,005කි.<br /> <br /> පළාතේ අගනුවර වූ ඔසොර්නෝ දකුණු චිලිරටට සංචාරකයන් ඇදී යන සුප්‍රසිද්ධ ප්‍රදේශයට ඇතුළු වන දොරටුවය. ජනගහනය (1960) 55,091කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-චිලි රාජ්‍යය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%A2%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A_%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-27T06:30:29Z

<p>Senasinghe: '(1775-1817). පළමු පෙළේ ඉංග්‍රීසි නවකථාකරුවන් අතර උච්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1775-1817). පළමු පෙළේ ඉංග්‍රීසි නවකථාකරුවන් අතර උච්චස්ථානයක වැජඹෙන නවකථා කර්තෘවරියකි. ක්‍රිස්තියානි පූජකයකුගේ දුවක වූ ඕතොමෝ 1775 දෙසැම්බර් මස 16 වැනි දා හැම්ප්ෂයර් කෝරළයේ ස්ටීවන්ටන් නම් ස්ථානයෙහි දී උපත ලැබුවාය. දරුවන් අටදෙනකුගෙන් යුක්ත පවුලක හත්වැන්නා වූ ඕ ළමා වියෙහි දී ම සිය පවුලේ විනෝදය සඳහා කෙටි ප්‍රහසන නාට්‍ය හා කථාන්තර රචනා කිරීමෙහි යෙදුණ ද මැහුම් ගෙතුම් වැඩ, ගෙදරදොරේ වැඩපළ, පොතපත කියැවීම, නෑදෑ මිතුරන්ට ලියුම් ලිවීම යනාදි කටයුතු ද නොපිරිහෙළා ඉටු කළාය. තමා බෙහෙවින් ඇලුම් කළ තම එක ම සොහොවුරිය වූ කැසැන්ඩ්‍රා සේ ම ජේන් ද අවිවාහකව විසුවාය. <br /> <br /> ඇය විසින් ලියන ලද නවකථා හයකි. ඉන් තුනක් ම සූවිසි විය වන විට ලියා අවසන් කොට තිබීම ඇයගේ සහජ කුසලතාවට සාක්ෂ්‍ය වෙයි. ඇය ඒ ග්‍රන්ථ ප්‍රබන්ධ කරමින් සිටි බව වැඩිදෙන නොදත්හ. තවත් අවුරුදු ගණනකට පසුව ඒවා පළ වූ කල ද ප්‍රබන්ධකයාගේ නම සඳහන් නොවූයේය. <br /> <br /> ස්වකීය පළමු කෘතිය වන Pride and Prejudice (අභිමානය හා අගතිය) ඇය රචනා කළේ දෙවිසි වැනි වියේ දීය. එහි අගය වටහා ගත් පියා එය ප්‍රකාශකයකුට ඉදිරිපත් කළ නමුත් ඔහු එය පිළිගත්තේ නැත. සොහොවුරියන් පස් දෙනකුගේ ප්‍රේම සම්බන්ධතාවන් වටා ගෙතුණු එය 1813 දී පළ වූයේය. <br /> <br /> 1797-98 දී ප්‍රබන්ධිත Sense and Sensibility (දැනුම හා හැඟුම) නමැති කෘතිය පළවූයේ 1811 දීය. ඉහළ සහ මැද පන්ති ජීවිතය පසුබිම් කොටගෙන රචිත එය සොහොවුරියන් දෙදෙනකුගේ ප්‍රේම සම්බන්ධතා පිළිබඳ කතා පුවතකි. බාත් පුරයේ මැද පංති ජීවිතය පසුබිම් කොටගත් Northanger Abbey (නොතැංගර් ඇබි) නවකතාවෙන් ආචාර සම්පන්න සමාජයේ තරුණියක තමාට සෑහෙන තරුණයකු හා මිතුරුව, සල්ලාලයකු නිසා ඒ පෙමෙහි වර්ධනයට බාධා ලබන අයුරු දැක්වෙයි. මේ කෘතිය පළවූයේ කර්තෘවරියගේ මරණයෙන් පසු 1818 දීය. Mansfield Park (මැන්ස්ෆීල්ඩ් පාක්, 1814) වූකලි දුප්පත් පවුලක තරුණියක ධනවත් නෑ ගෙදරක ඇතිදැඩි වන සැටි හා ඇයගේ අත්දැකීම් විස්තර වන නවකථාවකි. Emma (එමා, 1816) නමැති කෘතිය සිය යෙහෙළියන්ගේ යහපත සඳහා වෙහෙසුණු කාන්තාවක වටා ගෙතුණකි. 1811-16 දී ප්‍රබන්ධිත වූ Persuasion (පොලඹවාගැනීම, 1818) නමැති නවකථාව උඩඟු ගතිගුණවලින් යුත් චරිත කිහිපයක් නිර්මාණය කෙරෙමින් රචිතය. <br /> <br /> ජේන් ඔස්ටන් නිහතමානී කාන්තාවක් වූවාය. තමා වාසය කළ පරිසරයේ ජීවිතය ගැන හොඳ දැනුමක් ඇයට තිබිණි. ඇයගේ සියලු නවකථා හා ලිපි මේ පරිසරයේ පැවතුණු ජීවිතයේ හමු වූ රසවත් වූත් හාස්‍යජනක වූත් සිද්ධි එක්රැස් කොට ප්‍රබන්ධිතය. සාටෝප වාග්ව්‍යවහාරයෙන් තොර වූ සරල සුගම ශෛලියකින් මේ කෘති ලියැවී ඇත. සමාජ සුඛාන්ත නවකථා ප්‍රබන්ධයෙහි ඕ අද්විතීය ස්ථානයක් ගනී. <br /> <br /> 18 වැනි සියවසේ පහළ වූ ඉංග්‍රීසි නවකතා අතුරෙන් තවමත් බහුල වශයෙන් කියවනු ලබන්නේ ජේන් ඔස්ටන්ගේ නවකථා බව කිව හැකිය. ප්‍රතිභාපූර්ණ අපූර්ව නිර්මාණ ශක්තියත් තාත්ත්වික චරිත නිරූපණයත් හේතුකොටගෙන ඇයගේ කෘති මෙසේ වත්මන් පාඨකයන්ගේ පවා ආදරයට පාත්‍ර වී ඇත.<br /> <br /> ([[ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය]] ලිපිය ද බ.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සාහිත්‍යධරයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-27T06:14:00Z

<p>Senasinghe: '(Osteichthyes). මෙය වූකලි පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ද ක්රොසොප...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Osteichthyes). මෙය වූකලි පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ද ක්රොසොප්ටෙරීගියන් (Crossopterygians) ([[ක්රොසොප්ටෙරීගියෝ]] බ.) ද ටෙලෙයොස්ටයන් (Teleosts) ([[ටෙලෙයොස්ටයෝ]] බ.) ද ඇතුළත් පෘෂ්ඨවංශී මත්ස්‍ය වර්ගයකි (class). ඇතැම් වර්ගීකරණයන්හි මෙය අධි-වර්ගයක් (super class) සේ හැඳින්වේ. මත්ස්‍යයන්ට සමාන වෙනත් සතුන්ගෙන් මේ වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන් වෙසෙසා හඳුනාගන්නේ උන්ගේ සැකිලිවල සැබෑ අස්ථි තිබීමෙනි. තවත් මත්ස්‍ය වර්ගයක් වන කොන්ඩ්රික්තියේස් (Chondrychthyes) වූකලි හොඳින් විකාසනය වූ හනු ඇති මෝරුන්, මඩුවන් හා කිමේරාවන් (chimaeras) වැනි කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන්ගෙන් සමන්විත වර්ගයකි. හනු ද සඟළ නාස්පුඩු ද සැබෑ දත් ද සඟළ වරල් ද හීන වූ හෝ විකරණය වූ කොරපොතු ද ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ට තිබෙන බැවින් උන් [[අග්නාතා]] (Agnata) (බ.) වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ගෙන් වෙන්කොට හඳුනා ගත හැකිය. <br /> <br /> ප්ලවන ආශයක් (swim bladder) විකාසනය වීම ඔස්ටයික්තියේස් මත්ස්‍යයන්ගේ විශේෂ ලක්ෂණයකි. ප්ලවන ආශය වූකලි සම්පුර්ණයෙන් ම හෝ අර්ධ වශයෙන් හෝ ශරීර කුහරයෙහි පිහිටා තිබෙන, තන්තුමය බිත්ති සහිත, වායුවෙන් පිරී ඇති මඩියකි (sac). ටෙලෙයොස්ටයන්ගේ ප්ලවන ආශය ප්‍රධාන වශයෙන් ද්‍රවස්ථිති (hydrostatic) අවයවයකි. ඇතැම් ටෙලෙයොස්ටයන්ගේ ප්ලවන ආශයට ද්‍රවස්ථිති කෘත්‍යය හැර පෙනහැල්ලක් සේ ද ක්‍රියා කළ හැකිය. බොහෝ විශේෂවල මේ අවයවය හා කන් අතර සම්බන්ධයක් ඇත. තවද බොහෝ ටෙලෙයොස්ටයන් ශබ්ද නඟන විට උන්ගේ ප්ලවන ආශය වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. උන්ට සැබෑ ජලක්ලෝමාවරණයක් (gill cover) ද ඇත. මධ්‍යචර්ම ගැනොයින් (ganoin) කොරපොතු ද චක්‍රාකාර (cycloid) කොරපොතු ද කංකතාභ (ctenoid) කොරපොතු ද උන්ගේ ශරීරවල තිබේ. ඇතැම්විට මේ කොරපොතු විකරණය වී ඇත. ඇතැම්විට ඒවා නැති වන්නටත් පුළුවන. සංසේචනය සාමාන්‍යයෙන් සිදුවන්නේ බාහිරවය. එය ආභ්‍යන්තරිකව ද සිදුවන්නේ නම් ප්‍රවේශ අවයවය (intromittent organ) ශ්‍රෝණි වරල්වල බදනයන්ගෙන් (claspers) සෑදුණු එකක් නොවේ. බොහෝ විට විකරණය වූ ගුද වරලක් හෝ මාංසල නළයක් හෝ කොපුවක් ඩිම්බකෝෂයට ශුක්‍රාණු ගෙන යෑමේ කෘතිය ඉටු කරයි. <br /> <br /> ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගයෙහි ඇතුළත් කොට ඇති නොයෙක් ගෝත්‍ර හා කුල අතර ඇති සම්බන්ධතා තවමත් හොඳහැටි දැනගෙන නැති බැවින් මේ වර්ගයෙහි වර්ගීකරණය අවිනිශ්චිතය. පිළිගත හැකි යයි සිතනු ලබන එක් වර්ගීකරණයක් අනුව (1) [[අක්ටිනොප්ටෙරිගී]] (Actinopterygii) (බ.) හා (2) [[සාකොප්ටෙරිගී]] (Sarcopterygii) හෙවත් [[කොඇනික්තියේස්]] (Choanichthyes) (බ.) යන උපවර්ග දෙකට ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගය බෙදා ඇත. අක්ටිනොප්ටෙරිගී උප-වර්ගයෙහි නාරටි සහිත වරල් (ray-fins) ඇති මත්ස්‍යයෝ ඇතුළත් වෙති. නාරටි සහිත වරල් ඇති මත්ස්‍යයන්ගේ විශාලතම ගෝත්‍රය ටෙලෙයොස්ටෙයි (Teleostei) වේ. පෙති සහිත වරල් (lobe-fins) ඇති මත්ස්‍යයෝ සාකොප්ටෙරිගී උප-වර්ගයෙහි ඇතුළත් වෙති. ක්රොසොප්ටෙරිගී (Crossopterygii) හා ඩිප්නොයි (Dipnoi) නමැති අධි-ගෝත්‍ර දෙකකට සාකොප්ටෙරිගී බෙදනු ලැබේ. [[සීලකෑන්ත් මත්ස්‍යයෝ]] (Latimeria) (බ.) ක්රොසොප්ටෙරිගී අධිගෝත්‍රයට අයත්ය. පෙනහැලි මත්ස්‍යයන් ([[පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ]] (බ.) ඩිප්නොයි අධි-ගෝත්‍රයට අයත්ය. ඔස්ටයික්තියේස් වර්ගය ගණ 31000කින් පමණ ද විශේෂ 1600කින් පමණ ද සමන්විතය. ගෝත්‍ර 31කින් ද කුල 333කින් ද සමන්විත උප-ගෝත්‍ර දෙකෙහි මේ සියලු මත්ස්‍යයෝ ම අඩංගු වෙති. <br /> <br /> කටු සහිත මත්ස්‍යයන් පළමුවෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ මධ්‍යම ඩෙවෝනියන් අවධියෙහි බව පොසිල වාර්තා සලකා බලන විට අපට පෙනේ. මේ කාලයේ දී අක්ටිනොප්ටෙරිගී, ක්රොසොප්ටෙරිගී හා ඩිප්නොයි මත්ස්‍යයන්ගේ පැමිණීම එකවර සිදුවූවක් සේ පෙනේ. මේ කොටස් තුනට අයත් මත්ස්‍යයන් ඩෙවෝනියන් කාලයෙහි සිට ම වෙන් වෙන්ව පැවති බව සිතිය හැකිය. උන්ට පොදු වූ ලක්ෂණවලින් හැඟෙන්නේ මේ කොටස් තුනට අයත් මත්ස්‍යයන් එක් මුල් පෙලන්තියකින් පරිණාමය වී ඇති බවය. ඔක්ටයික්තියේස් වර්ගයට අයත් මත්ස්‍යයන්ගේ ඉතිහාසය මධ්‍යම ඩෙවෝනියන් අවධියටත් කලින් ආරම්භ වූවක් බව මේ කරුණුවලින් අපට නිගමනය කළ හැකිය. පේලියොසොයික යුගයේ අවසාන භාගයේ දී අක්ටිනොප්ටෙරිගී මත්ස්‍යයෝ සාර්ථක තත්වයකට පැමිණ සිටියහ. සියලු මත්ස්‍යයන් අතුරින් සමෘද්ධියට පැමිණ ඇත්තේ ටෙලෙයොස්ටෙයි මත්ස්‍යයෝයි. මත්ස්‍ය විශේෂ 30,000කින් වැඩි දෙනා ටෙලෙයොස්ටෙයෝය. දැන් ඇත්තේ කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන් 500 සිට 600 දක්වා පමණය. ජීවමාන පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ ගණ තුනකට අයත්හ. නෙයොකෙරොටොඩුස් (Neocerotodus) ඕස්ට්‍රේලියාවේ ද ප්‍රොටොප්ටෙරූස් (Protopterus) අප්‍රිකාවේ ද ලෙපිඩොසිරෙන් (Lepidosiren) දකුණු ඇමෙරිකාවේ ද දක්නට ලැබෙන පෙනහැලි මත්ස්‍යයෝ වෙති. සාකොප්ටෙරිගී මත්ස්‍යයන් සාර්ථක තත්ත්වයකට පැමිණුණේ මිසොසොයික යුගයේ මුල් භාගයේ දීය. ඊට පසුව උන් යන්තම් පැවතුණු සේයි. මේ උප වර්ගයේ කුල 3කට අයත් ගණ 4ක් හා විශේෂ 7ක් පමණක් දැන් ජීවමානව සිටී. කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන් කටු සහිත මත්ස්‍යයන්ට වඩා කලින් පැමිණියවුන් ලෙස බොහෝ කලක් විශ්වාස කරන ලදි. එහෙත් නූතන මතය අනුව කටු සහිත මත්ස්‍යයන් පැමිණුණේ කාටිලේජීය මත්ස්‍යයන්ට වඩා කලින්ය. කාටිලේජය ද්විතීයික ලෙස ලබාගත් දෙයක් සේ විශ්වාස කිරීමට සාක්ෂි තිබේ.<br /> ([[අක්ටිනොප්ටෙරිගී]], [[අග්නාතා]], [[එලස්මොබ්‍රන්කි]], [[මත්ස්‍යයෝ]] යන ලිපි ද බලන්න.) <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92_%E0%B6%89%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%9C%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%A0%E0%B7%8A_%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-27T05:51:37Z

<p>Senasinghe: '(1687-1747). වෙස්ට්ෆේලියාවේ උපත ලත් ජර්මන් ජාතිකයකු...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1687-1747). වෙස්ට්ෆේලියාවේ උපත ලත් ජර්මන් ජාතිකයකු වූ මෙතෙම 18 වන සියවසේ මුල්භාගයේ විසූ ප්‍රබල රුසියානු රාජ්‍යතන්ත්‍රඥයකු හැටියට සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> 16 වන වියේ දී රුසියාවට පැමිණීමට ප්‍රස්තාව ලත් මොහු වැඩිකල් නොගොස් ම රුසියානු බස මැනවින් උගත්තේ මහා පීටර් රජු විසින් රුසියන් විදේශ කාර්යාලයේ භාෂා පරිවර්තකයකු වශයෙන් පත් කරන ලදි. 1710 දී ලේකම් තනතුරකට උසස් වීමෙන් රුසියන් විදේශ කටයුතුවලට සහභාගි වීමේ ප්‍රස්තාව ලත් ඔහු 1721 දී ස්වීඩනය සමඟ රුසියාවට වාසි සහගත න්‍යුස්ටාඩ් (Nystad) ගිවිසුමට එළඹීමෙන් කරන ලද සේවයට ගරු කිරීමක් වශයෙන් බැරන් පදවියකින් පුද ලැබීය. 1723 දී පර්සියාව සමඟ ද වාසි සහගත ගිවිසුමක් ඇති කරගැනීමෙන් පසු මහා පීටර් රජු විසින් ඔහු විදේශ කාර්යාලයේ උප සභාපති පදවියට පත් කරන ලදි. <br /> <br /> කැතරින් I බිසවගේ සමයේ දී (1725-27) ඉතා උසස් පදවි රාශියක් ම ලත් ඔහු විදේශ කටයුතු පිළිබඳ පූර්ණ බලතල දැරූ අතර මූල්‍ය හා ආර්ථික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් අවශ්‍ය පියවර ගැනීමට ද ප්‍රස්තාව ලදුයේය. මෙසමයෙහි අනාගත පීටර් II බාලවියේ සිටිය දී ඔහුගේ පාලක පදවිය ද මොහු දැරීය. 1730 දී කවුන්ට් පදවියකින් පුද සම්මාන ලත් ඔස්ටර්මාන් 1731 සිට ඇමති පදවියක් ද හෙබවූයේ ඇනා බිසවගේ අභාවයෙන් පසු 1740 දී අද්මිරාල් ජනරාල් බවට උසස් කරනු ලැබීය. 1740-44 කාලයේ දී රුසියාවේ සැබෑ පාලකයා ඔස්ටර්මාන් යයි කෙනකුට සිතෙන තරමට හේ බලසම්පන්න විය. <br /> <br /> ඕස්ට්‍රියාව සමග වූ මිත්‍ර සම්බන්ධය මත ගොඩනැඟුණු ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය නිසා යුද්ධ ජයග්‍රහණ කීපයකින් ම රුසියාවට කීර්තිය අත් වූ නමුත් ප්‍රංසය පසමිතුරු වීම ඔහුගේ පරාභවයට හේතු විය. ඔස්ටර්මාන් විසින් දිගට ම කොන් කරනු ලැබ සිටි එලිසබත් කුමරිය 1741 දී බලයට පත් වූයේ ප්‍රංස තානාපතිවරයා පසුතලයේ සිට මෙහෙය වූ රාජ්‍ය පෙරළියකිනි. මේ සිද්ධියෙන් පසු රාජ අනුප්‍රාප්තියට අයථා ලෙස ඇඟිලි ගැසීමේ වරදට ඔස්ටර්මාන්ට මරණ දඬුවම නියම විය. පෝරකයේ දී ක්ෂමාව ලත් හේ 1742 දී සයිබීරියාවට පිටුවාසල් කරනු ලැබ 1747 දී මිය ගියේය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-රුසියානු ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-27T05:35:02Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකාවේ ටෙක්සස් ජනපදයේ අගනුවරයි. මධ්‍යම ටෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකාවේ ටෙක්සස් ජනපදයේ අගනුවරයි. මධ්‍යම ටෙක්සස්හි කොලරාඩෝ නදී තෙර පිහිටා තිබේ.<br /> <br /> ධාන්‍ය, කපු හා එළවළු ආදිය වවන කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති මේ නගරය මිසූරි-කැන්සස්-ටෙක්සස්, මිසූරි-පැසිෆික් සහ සදර්න් පැසිෆික් යන දුම්රිය මාර්ගවල සේවය ලබයි. මෙහි කර්මාන්ත අතර එන්ජින් වර්ග නිර්මාණය කිරීම, ගඩොල් සහ උළු තැනීම හා ආහාර ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය ද වෙයි. ටෙක්සස් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය මෙහි ප්‍රචාරක කටයුතුවල මධ්‍යස්ථානයයි. ඔස්ටින් නගරයේ ප්‍රධාන ගොඩනැඟිලි හා ආයතන අතර ජනපද කැපිටොල් මන්දිරය, ජනපද පුස්තකාලය, ටෙක්සස් විශ්වවිද්‍යාලය හා ස්ටේඩියම් මන්දිරය ද වෙයි. <br /> <br /> මෙනුවර මුලින් ම ජනාවාස වූයේ 1835 දීය. මුල දී වෝටර්ලූ නමින් හැඳින්වුණු මේ නගරය එවක ටෙක්සස් ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් 1539 දී අගනුවර හැටියට තෝරාගෙන, ටෙක්සස්හි පියා වශයෙන් සලකනු ලබන ස්ටීවන් ෆුලර් ඔස්ටින්ට උපහාර වශයෙන් ඔස්ටින් යනුවෙන් නම් කරන ලදි. මෙක්සිකන් ආක්‍රමණ නිසා 1842 දී ඔස්ටින් වෙනුවට හූස්ටන් නුවර ටෙක්සස් ජනරජයේ අගනුවර බවට පත්කැරිණි. එහෙත් 1845 දී ටෙක්සස් ප්‍රදේශ රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අවස්ථාවේ දී යළිත් ඔස්ටින් අගනුවර බවට ප්‍රකාශ කරන ලදි. මුල දී කුඩා වෙළඳ නගරයක්ව තිබුණු නමුදු 1920 පමණේ දී ඇති වූ කොලරාඩෝ ගංගාවේ ජල විදුලි බල යෝජනා ක්‍රම නිසාත් දෙවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයේ හදිසි අවශ්‍යතාවන් නිසාත් ඔස්ටින් නගරය කාර්මික අතින් වැදගත් ස්ථානයක් බවට පත් විය. ජනගහනය (1967) 234,332කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%84%E0%B7%90%E0%B7%85 2026-10-27T05:07:57Z

<p>Senasinghe: 'ඇසළ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඇසළ]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%83%E0%B7%85 2026-10-27T05:07:42Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>([[ඇහැළ]]) (කසියා ෆිස්ටුලා - Cassia fistula L.). මෙය ඇද නැති කඳකින් හා වඩා ශක්තිමත් නොවන ශාඛාවලින් යුක්ත මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ගසකි. අඟල් 6 සිට 12ක් පමණ දිග ඇති ප්‍රාක්ෂයකින් යුක්ත සංයුක්ත කොළය තරමක් විශාලය. ප්‍රධාන ප්‍රාක්ෂය හා කුඩා උප පත්‍රත් (stipules) බූ සහිතය. එක් කොළයක පත්‍රිකා ජෝඩු 2 සිට 6 දක්වා ඇත. කොළවලට වඩා දිග ඇති පහතට නැමී තිබෙන ඒකාක්ෂවල (racemes) කහපාට මල් තිබේ. මලේ දල 5ක් ද රේණු 10ක් ද තිබේ. පහළින් ම තිබෙන රේණු තුන ලොකුය. පාර්ශ්වික රේණු හතරේ සූත්‍රිකා කෙටිය. ඉතිරි රේණු 3 මීට වඩා කුඩාය. මල් පිපෙන්නේ ජූලි සහ අගෝස්තු මාස අතර කාලයේ දීය. අඩියක් හෝ දෙකක් පමණ දිග ඇති එල්ලෙන සිනිඳු කරල කළුපාටය. මෙය පැළෙන්නේ නැත. කරලෙහි කළුපාට මොළොක් ද්‍රව්‍යයකින් වැසුණු දුඹුරු පාට කුඩා ඇට රාශියක් ඇත. මේ එක් එක් ඇටය හරස් බිත්ති මගින් වෙන් වී තිබේ. ඇටයක් සෑහෙන ප්‍රමාණ භ්‍රෑණපෝෂයකින් යුක්තය. <br /> <br /> ඉන්දියාව, මලයාව සහ චීනය යනාදි රටවල මේ ශාකය බහුල ය. ලංකාවේ වියළි ප්‍රදේශයෙහි වනාන්තරවල ද මෙය ඉතා බහුල ලෙස වැවේ. <br /> <br /> ඇසළ ගසේ කහට සහිත පොතු හම් පදම් කිරීමට ගනු ලැබේ. පොත්තේ ඇති ටැනින් (tannin) ප්‍රමාණය සියයට 10 සිට 12 දක්වා වෙනස් වේ. මේ ගසේ ඉතා තද වූත් බර වූත් අරටුව තද රතුපාටය. එය බොහෝ කලක් පවතී. <br /> <br /> කරලෙහි වූ මොළොක් ද්‍රව්‍යයෙහි නානු, පෙක්ටින්, හයිඩ්‍රොක්සි-මීතයිල්-ඇන්ත්රැක්විනෝන් සහ සීනි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ඇත. රිකිලිවල පොත්තෙන් ඔක්සි-මීතයිල්-ඇන්ත්රැක්විනෝන් ලබාගෙන තිබේ.<br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> ඇහැළ කොළ විරේචකයි; සෙම් මේදස් නසයි. මල් මධුර තිත්ත රසයි; ශීත වීර්යයි; මල සංග්‍රාහකයි. ඵල විරේචකයි; රුචිකරයි; කුෂ්ඨ, පිත් හා සෙම් නසයි; ධාතු පෝෂණය කරයි; ජ්වරයෙහි විශේෂයෙන් හිතකාරි වෙයි; කෝෂ්ඨ ශුද්ධිය කරයි. ඇහැළ මද කුසගිනි වඩයි; රේවකයි; පිත් වායු නසයි. <br /> <br /> ‍<br /> '''ආමයික ප්‍රයෝග'''<br /> <br /> ජ්වර, රක්තපිත්ත, පිත්තෝදර, කාමලා යන රෝගවලට ඇසළ ඵල ද කුෂ්ඨ, විසර්ප, ඌරුස්තම්භ, ආමවාත, දද යන රෝගවලට ඇසළ පත් ද අනිකුත් ඖෂධ වර්ග සමඟ යොදනු ලැබේ. උපදංශයෙහි දී තුවාළ සේදීම පිණිස ද කඵවිද්‍රධියෙහි දී ද ඇසළ පත් තැම්බූ ජලය උපයෝගී කර ගනිති. මෙපරිද්දෙන් ඇසළ ගසේ අනිකුත් අංග ද විවිධ රෝගයන්ට ප්‍රතිකාර කිරීමේ දී යොදනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%83%E0%B6%AD%E0%B7%94 2026-10-27T04:48:35Z

<p>Senasinghe: 'බෝ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[බෝ]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%BD%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B6%B8%E0%B7%8A._%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%BB%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-27T04:46:49Z

<p>Senasinghe: 'M.B.B.S., D.O.M.S., D.T.M. &amp; H., කොළඹ ඇස්රෝහලේ ශල්‍ය වෛද්‍ය.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>M.B.B.S., D.O.M.S., D.T.M. &amp; H., කොළඹ ඇස්රෝහලේ ශල්‍ය වෛද්‍ය.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%83%E0%B7%8A._%E0%B6%9C%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B0%E0%B6%B1 2026-10-27T04:43:41Z

<p>Senasinghe: 'M.B.B.S., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය අංශයේ කථිකාච...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>M.B.B.S., ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය අංශයේ කථිකාචාර්‍ය්‍ය.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%83 2026-10-27T04:41:48Z

<p>Senasinghe: 'ඇස වූකලි දෘෂ්ටිය පිළිබඳ ඉන්ද්‍රියයයි. එය ආලෝක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇස වූකලි දෘෂ්ටිය පිළිබඳ ඉන්ද්‍රියයයි. එය ආලෝකයෙන් උත්තේජනය කරනු ලබන සංවේදක ඉන්ද්‍රියයකි. ආලෝකයෙන් උත්තේජනය කරනු ලැබූ විට එය භෞතවේදීය (physiological) කාර්යාවලියක් ආරම්භ කරයි. යම් වස්තුවකින් ආලෝකය පරාවර්තනය හෝ විකිරණය කරනු ලැබේ ද එම වස්තුවේ ප්‍රතිබිම්බයක් මනසෙහි පහළ වීමෙන් මෙකී ක්‍රියාවලිය ප්‍රකට වන්නේය. දෘෂ්ටිය පිළිබඳ සංවේදනය නම් මෙයයි. <br /> <br /> පහත් ජීවීන්ගේ දෘෂ්ටි ඉන්ද්‍රියයන් පෙනී සිටින්නේ හුදු වර්ණක ලප වශයෙනි. එබඳු අක්ෂි ලප (eye-spots) ක්ලම්ඩොමොනස් හා එවුග්ලේනා වැනි ඒකසෛලික ජීවීන් කෙරෙහි දක්නට ලැබේ. මේ ලපවලට කළ හැක්කේ ආලෝකය හා එය පැමිණෙන දිශාව ප්‍රග්‍රහණය කිරීම පමණකි. පැතලි පණුවන්ගේ ඇස් සංවේදී සෛල සමූහයකින් සෑදී ඇත. මේ ඇස්වලට ප්‍රතිබිම්බ සෑදිය නොහේ. [[මොලුස්කා]] (බ), [[ආත්‍රොපොඩා]] (බ.) හා [[කෝඩාටා]] (බ.) යන වංශ තුනෙහි සංකීර්ණ ඇස් වර්ග තුනක් දක්නට ලැබේ. වඩා උසස් ජීවීන් වූ උන්ගේ ඇස්වල සරල කාච (lenses) හෝ වර්තන (refracting) දේහ දක්නට ලැබේ. ආත්‍රොපොඩා වංශයට අයත් ජීවීන්ගේ ඇස් දෙවර්ගයකි. ඒවා සරල හෝ සංයුක්ත (compound) හෝ විය හැකිය. කෘමීන්ගේ හා කවචයන්ගේ (crustaceans) සංයුක්ත ඇස් අක්ෂිකාවන් (ommatidia) ගණනාවකින් සමන්විතය. එක් එක් අක්ෂිකාවට කාචයක් බැගින් ඇත. මේ කාච එකිනෙකට සමානය. එක් එක් කාචයෙන් සම්පූර්ණ ඇසේ ස්වච්ඡ මණ්ඩලයෙහි මුහුණතක් සෑදේ. ව්‍යූහය අතින් උසස් ම සතුන්ගේ ඇස් හා දුරස්ථ සමාකාරයක් දක්වන ඇස් මොලුස්කා වංශයට අයත් ශීර්ෂපාදිකයන්ට (cephalopods) ඇත. මිනිසා ඇතුළත් පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ඇස ඡායාරූප ගන්නා කැමරාවක් හා එක්තරා ක්‍රියාසාදෘශ්‍යයක් දක්වයි. කැමරාවක් වැනි වූ මෙකී සෑම ඇසක ම දෘෂ්ටිවිතානය නමින් හැඳින්වෙන සංවේදී ස්තරයකින් ආස්තෘත වූ කුටීරයක් ඉදිරියෙහි එල්බ ගත් කාචයක් ඇත්තේය. <br /> <br /> ව්‍යූහය අතින් ද ජීවියාගේ පරිසරයට අනුවර්තනය වීම අතින් ද පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ඇස් එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් වේ. මත්ස්‍යයන්ගේ ඇස්වල දක්නට ලැබෙන විකරණයන්ගෙන් වැඩි කොටස උන්ගේ ජලනිවාසී ජීවිතය හා ඉඳුරා සම්බන්ධ කළ හැකිය. උභයජීවීන්ගේ හා උරගයින්ගේ ඇස්වල එතරම් සැලකිය යුතු විකරණ දක්නට නොලැබේ. එහෙත් පක්ෂීන්ගේ ඇස් ලොකුය. ඒවා පූර්වාපර (antero-posterior) දිශාව අතට දික් වී ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ක්ෂීරපායින්ගේ ඇස් පෙනුමෙන් මිනිස් ඇසට සමානය. එහෙත් තල්මසුන් හා මූදු ඌරන් (porpoises) වැනි ජලනිවාසී ක්ෂීරපායින්ගේ ඇස්වල ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ හැඩය මත්ස්‍යයන්ගේ මෙන් පැතලි වූ ආකාරයක් ගැනීමට බලයි. <br /> <br /> (කාර්‍ය්‍යාලය) <br /> <br /> == ඇසේ ව්‍යූහය ==<br /> මිනිසාගේ ඇස වූකලි කුණ්ඩිය (orbital) කුහරයේ පිහිටා ඇති, දෘෂ්ටිය පිළිබඳ පර්යන්ත ඉන්ද්‍රියයයි. එය කුණ්ඩයේ මේදය තුළ ගිලී ඇත ද තුනී කවලික ස්තරයක් (layer of fascia) මගින් එයින් වෙන් වී පවතී. ඇස අක්ෂිගෝලය තුළට වැදී ගත් පේශිවලින් ද අක්ෂි ගෝලයට රුධිරය සපයන රුධිර වාහිනීවලින් හා ස්නායුවලින් ද වට වී තිබේ. <br /> <br /> අක්ෂි ගෝලය සංකේන්ද්‍රික වැසුම් තුනකින් යුක්තය: <br /> <br /> 1. බාහිර තන්තුමය වැස්ම, <br /> <br /> 2. මධ්‍යගත වාහිනික වැස්ම, <br /> <br /> 3. අභ්‍යන්තර දෘෂ්ටි විතාන වැස්ම යනුවෙනි. <br /> <br /> මේ වැසුම් තුන <br /> <br /> 1. ද්‍රව අම්මය සාර්ද්‍රය (aqueous humour) ද <br /> <br /> 2. ස්ඵටිකමය කාචය හා <br /> <br /> 3. සිනිඳු ජල්ලිමය සිකෂ්‍ය (කාචමය) දේහය (vitreous body) ද යනුවෙන් දන්නා ප්‍රතිභංගී මාධ්‍ය තුනක් වට කොට සිටී. <br /> <br /> ස්වච්ඡය හෙවත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය (cornea) පිටිපසින් ඇති අවකාශය වූකලි කනීනිකාව (pupil) ඔස්සේ අපර කුටීරය හා ඒකාබද්ධ වූ පූර්ව කුටීරයයි. <br /> <br /> '''බාහිර වැස්ම''' <br /> <br /> බාහිර වැස්ම ජරඨ (sclera) සංඛ්‍යාත පාරාන්ධ කොටසකින් හා ස්වච්ඡ සංඛ්‍යාත පාරදෘශ්‍ය කොටසකින් ද සෑදී තිබේ. <br /> <br /> ජරඨය වූකලි ශක්තිමත් තන්තුමය වැස්මකි. එය අක්ෂි ගෝලයෙන් 5/6ක් වූ අපර භාගය වට කොට සිටී. එමෙන්ම ඒ මගින් ඉන්ද්‍රියයේ හැඩය ද ආරක්ෂා වෙයි. කුණ්ඩීය පේශීන්ගේ කණ්ඩරාවන් (tendons) ඇතුළු වී ඇති තැන්වල දී හැරුණු විට එහි පෘෂ්ඨය සිනිඳුය. පූර්වභාගයෙහි දී ස්වච්ඡ-ජරඨ සන්ධිස්ථානයේ දී එය ස්වච්ඡය හා ඒකාබද්ධ වේ. අපරභාගයෙහි දි ජරඨය අපර කෝණයට යම්තම් පහළින් ඊට මධ්‍යගතව නෛත්‍රික ස්නායුව මගින් පසාරු වී තිබේ. මෙහි දී නෛත්‍රික ස්නායුවේ වරාශිකා කොපුව (dural sheath) ජරඨය හා සමඟ ඒකාබද්ධ වෙයි. නෛත්‍රික ස්නායුව ආරම්භ වන ස්ථානය හාත්පස පක්ෂ්මීය වාහිනී හා ස්නායු ඇතුළු වීම සඳහා වූ ඉතා කුඩා විවර බොහෝ ගණනක් ඇත. <br /> <br /> ස්වච්ඡය නම් අක්ෂිගෝලයේ බාහිර වැස්මේ වූ පාරදෘශ්‍ය කොටසයි. අක්ෂිගෝලයෙන් 1/6ක් වූ පූර්වභාගය ඉන් සමන්විත වෙයි. එමෙන් ම එය ආලෝකය සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට ඉවහල් වෙයි. එය මිලිමීටරයක් පමණ ඝනය; සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ වෘත්තාකාරය. එහි පූර්ව පෘෂ්ඨය උත්තලය; අපර පෘෂ්ඨය අවතලය. මෙය ඇසේ පූර්ව කුටීරයේ පූර්ව සීමාව වී පවතී. පරිධියේ දී හැරුණු විට වයස්ථයාගේ ස්වච්ඡය නිර්වාහිනික වේ. එහෙයින් එය එහි පෘෂ්ඨය මැදින් ගලන වසා ප්‍රවාහය මගින් පෝෂණය ලබයි. <br /> <br /> 8888888888888888888888888888<br /> <br /> අක්ෂි ගෝලයේ තිරස් කඩක් <br /> <br /> 1. ස්වච්ඡ මණ්ඩලය, 2. තාරා මණ්ඩලය, 3. කාචය, 4. සිකෂ්‍ය දේහය, 5. සංසන්ධිතය, 6. පක්ෂ්මීය දේහය, 7. පූර්ව වේශ්මය, 8. ජරඨය, 9. ජිල්ලිකාහය, 10. දෘෂ්ටි විතානය, 11. දෘෂ්ටික ස්නායුව, 12. ස්නායු කොපුව, 13. මධ්‍යම ඍජුකය, 14. පාර්ශ්වීය ඍජුකය, 15. ආච්ඡාභ ආලිය <br /> <br /> ස්වච්ඡය වනාහි අපිච්ඡද ස්තර දෙකක් මගින් පූර්ව පාර්ශ්වයෙන් හා අපර පාර්ශ්වයෙන් ආස්තෘත වූ ප්‍රත්‍යාස්ථ ලැමිනා පටකයෙන් සැදුණේ වෙයි. අපර ප්‍රත්‍යාස්ථ ලැමිනා ස්වච්ඡයේ පරිධියේ දී තන්තු සංඛ්‍යාවකට බෙදී යයි. මේ තන්තු කංකතාකාර බන්ධනය (pectinate ligament) බවට හැඩ ගැසෙමින් ජරඨයට හා ධනුෂ්පයට ඇතුළු වෙයි. මේ තන්තු ඇතුළත වූ අවකාශ ධනුෂ්පස්වච්ඡ කෝණයේ අවකාශ යනුවෙන් හැඳින්වේ. පූර්ව කුටීරයේ අන්තෝඡදයෙන් ආස්තෘතව පවත්නා මේවා ආභ්‍යන්තරික වශයෙන් පූර්ව කුටීරය සමඟ ද බාහිර වශයෙන් ස්වච්ඡ-ජරඨ සන්ධිස්ථානය වටා වැටී ඇත්තාවූත් පක්ෂ්මීය ස්නායු ඔස්සේ අපවහනය වන්නාවූත් ශිරා කෝටර ජරඨය (sinus venosus sclerae) හෙවත් ශ්ලෙම් (Schlemm) ආලිය සමඟ ද සම්බන්ධය.<br /> <br /> '''මධ්‍යගත වැස්ම''' <br /> <br /> මධ්‍යගත වැස්ම කොරොයිඩයෙන් (choroid) ද පක්ෂ්මීය දේහයෙන් (ciliary body) හා ධනුෂ්පයෙන් (iris) ද සැදුණේ වේ. <br /> <br /> කොරොයිඩය වූකලි ජරඨයත් රෙටිනාව හෙවත් දෘෂ්ටිවිතානයත් අතර පවත්නා තද දුඹුරු වර්ණයෙන් යුත් බෙහෙවින් වාහිනික වූ ස්තරයකි. පූර්ව පාර්ශ්වයෙන් එය පක්ෂ්මීය දේහය ඔස්සේ ධනුෂ්පයේ පරිධියට සම්බන්ධය. පක්ෂ්මීය දේහය පක්ෂ්මීය කවයෙන් ද පක්ෂ්මීය ප්‍රසරයන්ගෙන් ද පක්ෂ්මීය පේශීන්ගෙන් ද සංරචිතය. පක්ෂ්මීය කවය පුළුලින් මිලිමීටර සතරකි. එය කොරොයිඩයේ පූර්වභාගය හා කෙළින් ම සම්බන්ධව පවතී. <br /> <br /> පක්ෂ්මීය ප්‍රසර, ගණනින් 70ක් පමණ වේ. ඒවා සෑදෙන්නේ කොරොයිඩයේ පූර්ව කොටස ඇතුළට නැමීමෙනි. ඒවා ධනුෂ්පය පිටිපසින් වෘත්තාකාර ස්වරූපයකින් හැඩගැසුණු කිරණ පන්තියකින් සමන්විත වේ. මේවා කාචයේ පර්යන්තය තුළට වදිත් ම ඒකරාශී වී එහි පූර්ව පෙදෙසෙහි තැන්පත් වේ. එක් එක් ප්‍රසරය එහි පර්යන්ත කෙළවර මගින් පක්ෂ්මීය කවයට සම්බන්ධය. ප්‍රතිමුඛ කෙළවර නිදහස්ය; වටකුරුය. ඇසේ අපර කුටීරය දෙසට එය යොමු වී තිබේ. <br /> <br /> පක්ෂ්මීය පේශිය නිර්විලිඛිත (unstriped) තන්තුවලින් සමන්විතය. එය කොරොයිඩයේ ඉදිරි කොටසේ බාහිර පෘෂ්ඨයෙහි මිලිමීටර 6ක් පුළුල් වූ, අළු පැහැති, අර්ධ පාරදෘශ්‍ය වෘත්තාකාර පටියක් බවට පත් වෙයි. එය ධ්‍රැවවෘත්ත (meridional) හා වෘත්තාකාර තන්තුවලින් යුක්තය. ජරඨයෙන් උද්ගත වී පක්ෂ්මීය ප්‍රසරයටත් පක්ෂ්මීය කවයටත් සම්බන්ධ වනු පිණිස ආපසු දිවෙන ධ්‍රැව වෘත්ත තන්තු ගණනින් වැඩිය. පක්ෂ්මීය පේශිය වූකලි අක්ෂි ප්‍රතියෝජනයෙහි (accommodation) ලා (එනම්, නානා දුර ප්‍රමාණවල පිහිටි වස්තූන් දැක ගැනීමට ඇස හැඩගැසීමෙහි ලා) ප්‍රධාන කාරකයයි. <br /> <br /> ධනුෂ්පය වූකලි ස්වච්ඡය හා කාචය අතරින් අම්මය සාර්ද්‍රයෙහි අවලම්බනය වූත් කනීනිකා සංඛ්‍යාත වෘත්තාකාර විවරයකින් මධ්‍යය ඡිද්‍රණය වූත් තුනී වෘත්තාකාර සංකෝචක බිම්බයකි. එහි පර්යන්තය පක්ෂ්මීය දේහයේ පූර්ව පෘෂ්ඨයට අනුබද්ධය. එමෙන් ම එය කංකතාකාර බන්ධනිය මගින් ස්වච්ඡයේ අපර ප්‍රත්‍යාස්ථ ස්තරයට ද සම්බන්ධ වෙයි.<br /> <br /> ස්වච්ඡයත් කාචයත් අතර වූ අවකාශය ධනුෂ්පය මගින් පූර්ව කුටීරය සහ අපර කුටීරය යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදේ. වයස්ථයා කෙරෙහි කුටීරද්වය කනීනිකාව ඔස්සේ පරස්පර වශයෙන් සම්බන්ධය. එහෙත් මාස 7 දක්වා වූ භ්‍රෑණයා කෙරෙහි ඒවා කනීනිකාව හරහා විහිදී කනීනිකා පටලයකින් වෙන්ව පවතී. <br /> <br /> එක් එක් අයගේ ධනුෂ්පය එක් එක් වර්ණ ගනී. ධනුෂ්පයේ වර්ණය ඇති වන්නේ ආලෝකය විනිවිද යන පටක යටින් පිහිටා තිබෙන අඳුරු වර්ණක (pigment) සෛලවලින් ආලෝකය පරාවර්තනය වීමෙනි. එහෙයින් ඇත්තාවූ වර්ණක සෛලවල ප්‍රමාණය අනුව ධනුෂ්පයේ වර්ණය වෙනස් වෙයි. <br /> <br /> '''අභ්‍යන්තර වැස්ම''' <br /> <br /> අභ්‍යන්තර වැස්ම වූ දෘෂ්ටිවිතානය හෙවත් ස්නායු වැස්ම වූකලි ආලෝක උත්තේජකයන් පිළිගැනීම පිණිස විශේෂයෙන් සකස් වී ඇති සුකුමාර පටලයකි. කොරොයිඩයට අනුබද්ධ වූ වර්ණීකෘත බාහිර ස්තරයක් ද සිකෂ්‍ය දේහය හා ගැටී පවත්නා නියම දෘෂ්ටිවිතානය වූ ස්නායුමය අභ්‍යන්තර ස්තරයක් දැයි ස්තරද්වයකින් එය සංරචිතය. දෘෂ්ටිවිතානයේ ස්නායු ස්තරය නෛත්‍රික ස්නායුව ඇතුළු වන ස්ථානයේ සිට විස්තාරණය වී ගොස් දෘෂ්ටිවිතානයේ ආස්‍ය ක්‍රකවකය (ora serrata) නම් වූ තරංගිත මායිමක් වශයෙන් පක්ෂ්මීය දේහයේ අපර දාරයේ දී අවසන් වෙයි. ස්නායුමය නොවූ කොටස් පක්ෂ්මීය දේහයේ හා ධනුෂ්පයේ අපර පෘෂ්ඨය මතුපිට පැතිරී ඇත. <br /> <br /> දෘෂ්ටිවිතානය මෘදුය; පාරභාසකය. රොඩොප්සින් හෙවත් දෘෂ්ටි නිල්රත (visual purple) නම් වර්ණකය තිබීම හේතුකොටගෙන නවමු අවස්ථාවේ දී එය ජම්බූල වර්ණයෙන් යුක්තය; එහෙත් ආලෝකය වැදුණු විට පාරාන්ධ බවට ද විවර්ණ බවට ද පත් වෙයි. <br /> <br /> දෘෂ්ටිවිතානයේ ඝනකම නෛත්‍රික ස්නායුවේ දොරටුව අසල දී මිලිමීටර් 0.4 සිට ආස්‍ය ක්‍රකචකයේ දී මිලිමීටර් 0.1 දක්වා අඩු වෙයි. ඇසේ අපර කෝණය සමීපයෙහි පීත ලවය (maculalutea) නමින් දන්නා කහ පැහැති වූ අණ්ඩාකාර කුඩා ලපයක් වෙයි. එහි මධ්‍ය භාගය කේන්ද්‍ර කූපය (fovea centralis) සාදනු වස් පහතට එබී තිබේ. මෙහි දී දෘෂ්ටිවිතානය ඉතා තුනීය. එය තුළින් කොරොයිඩයේ අඳුරු වර්ණය දිස් වේ. නෛත්‍රික ස්නායුව ඇතුළු වන ස්ථානයේ නෛත්‍රික මඬල (optic disc) නමින් දන්නා, විෂ්කම්භයෙන් මිමි. 1.5ක් වූ සුදු පැහැති බිම්බයක් වෙයි. මෙම බිම්බයේ මැද මධ්‍ය ධමනියෙන් හා දෘෂ්ටිවිතානයේ ශිරාවෙන් පසාරු වී තිබේ. බිම්බයෙහි ස්නායු තන්තු පමණක් අන්තර්ගතය. එබැවින් එය ආලෝකය සම්බන්ධයෙන් අසංවේදීය. එය අන්ධ ලපය (blind spot) යනුවෙන් හැඳින්වේ. <br /> <br /> ස්නායුමය නොවූ තන්තු මඟින් දරනු ලබන ස්නායු පටකයෙන් දෘෂ්ටිවිතානය සෑදී තිබේ. ස්නායුමය කොටස් ස්තර සතකින් පිළියෙල වී ඇත. දෘෂ්ටිවිතානයේ විශේෂ ප්‍රභාප්‍රතිග්‍රාහකයන් (photoreceptors) වනුයේ යෂ්ටි හා කේතුය. ඒ එක එකක් ස්නසාවක කොටසක් වෙයි. ස්නසාවක අනෙක් කොටස් දෘෂ්ටිවිතානයේ අනෙක් ස්තරවල අඩංගු වී ඇත. <br /> <br /> කේන්ද්‍ර කූපයේ යෂ්ටි නොමැත. ඇත්තේ කේතු පමණකි. මෙහි දී දෘෂ්ටිවිතානය ඉතා තුනීය. එමෙන් ම රුධිර වාහිනී අඩංගු වී නොමැත. එබැවින් ආලෝකය කෙළින් ම ගැටෙන්නේ ප්‍රතිග්‍රාහක කොටස්, එනම් කේතූන්, මතය. එම නිසා මෙය ඉතා ම තීක්ෂණ දෘෂ්ටිය පවත්නා කොට්ඨාසය වේ. <br /> <br /> දෘෂ්ටි විතානයට රුධිරය සපයන එක ම ධමනිය වනුයේ එහි කේන්ද්‍රීය ධමනියයි. එසේ වුව ද එය මුළු දෘෂ්ටිවිතානයට ම රුධිරය නොසපයයි. පිටස්තර ස්තරය පෝෂණය ලබනුයේ කොරොයිඩයේ රුධිර වාහිනීන්ගෙනි. භ්‍රෑණයා කෙරෙහි මෙම ධමනියේ සුළු කොටසක්, එනම් ආච්ඡාහ ධමනිය (hyaloid artery), කාචයට රුධිරය සැපයීම පිණිස සිකෂ්‍ය දේහය ඔස්සේ ගමන් කරයි. <br /> <br /> == අක්ෂි ගෝලයෙහි අන්තර්ගත දෑ ==<br /> ස්වච්ඡයත් කාචයත් අතර පවත්නා අම්මය සාර්ද්‍රය අක්ෂිගෝලයේ පූර්ව සහ අපර කුටීරයන් පුරවයි. එය රුධිර ක්ලුප්තිය (blood plasma) කෙරෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ ද ප්‍රතික්‍රියාව අතින් ක්ෂාර වූ ද ද්‍රවයකි. පක්ෂ්මීය ප්‍රසරවල වාහිනීන් කෙරෙන් අපර කුටීරය තුළට ශ්‍රාවණය වී කනීනිකාව ඔස්සේ පූර්ව කුටීරය තුළට ගමන් කරන එය ධනුෂ්ප-ස්වච්ඡ කෝණය ඔස්සේ ශිරා කෝටර ජරඨය (sinus venosus sclerae) තුළට බැස යනුයේ මෙහි දීය. එබැවින් අම්මය අපවහනය වීම කෙරෙහි කිසියම් බාධාවක් වේ නම් එය අන්තර්-ආක්ෂික ආතතිය වැඩි වීමට කරුණු වනු ඇත. <br /> <br /> සිකෂ්‍ය දේහය කාචයට අපර භාගයෙහි වූ අවකාශයෙහි පැතිර පවතී. එයින් දෘෂ්ටිවිතානයේ අවඛාතය (concavity) පිරේ. එමෙන් ම එහි පූර්වපාර්ශ්වය, කාචය පිහිටීම සඳහා ගැඹුරු අවඛාතයක් සාදමින් හෑරී ගොස් ඇත. එය පාරදෘශ්‍යය; ජල්ලි බඳුය; සියුම් වූ පාරදෘශ්‍ය පටලයකින්, එනම් ආච්ඡාභ පටලයෙන්, වට වී තිබේ. තවද මෙම පටලය නෛත්‍රික ස්නායුව පිවිසෙන තැන සිට සිකෂ්‍ය දේහය ඔස්සේ කාචයේ අපර පෘෂ්ඨය දක්වා දිවෙන ආච්ඡාහ ආලිය අතුරා සිටී. කලලයේ දී කාචයට රුධිරය සම්පාදනය කරන ධමනිය මේ ආලිය ඔස්සේ වැටී තිබේ. පූර්ව භාගයේ දී ආච්ඡාහ පටලය ඝන වී ස්තර දෙකකට බෙදේ. ඉන් එකක් කාචයේ අවලම්බක බන්ධනිය වශයෙන් සෑදේ. නිරක්ෂය අබියෙස දී බන්ධනිය කාචයේ ප්‍රාවරයට අනුබද්ධ වී කාචය යථාස්ථානයෙහි රඳවයි. පක්ෂ්මීය පේශියේ තන්තු නිසා එය ශිථිලව පවතී. සිකෂ්‍ය දේහයෙහි රුධිරවාහිනීහු නොමැත්තාහ. එහෙයින් එය පෝෂණය ලබනුයේ දෘෂ්ටිවිතානයේ වාහිනීන් හා එහි බාහිර කොටසෙහි පිහිටා ඇති පක්ෂ්මීය ප්‍රසර මගිනි. <br /> <br /> කාචය වූකලි පාරදෘශ්‍ය වූ ද්වි-උත්තල දේහයකි. පූර්වභාගයේ දී එහි උත්තලභාවය අල්පය. එමෙන් ම එය ප්‍රාවරයකින් (capsule) වට වී තිබේ. පිටිපසින් එය සිකෂ්‍ය දේහයේ ආච්ඡාහ ලේණයෙහි (hyaloid fossa) රැඳී පවතී. ඉදිරිපසින් එය ධනුෂ්පයේ විනිර්මුක්ත අද්දර හා ගැටී තිබේ. එය එහි ප්‍රාන්තය මඳක් ආච්ඡාදනය කොට සිටින පක්ෂ්මීය ප්‍රසරවලින් වට වී තිබේ. කාච ප්‍රාවරය පාරදෘශ්‍ය, ව්‍යූහවිරහිත පටලයකි. එය කිට්ටුවෙන් ම කාචය වට කොට සිටී. එමෙන් ම පසුපසට වඩා ඉදිරිපසෙහි දී ඝන වී ඇති එය භංගුරය; එහෙත් අතිශයින් ප්‍රත්‍යාස්ථය. <br /> <br /> කාචය සියුම් වල්කීය ද්‍රව්‍යයකින් වට වී ඇති න්‍යෂ්ටි සංඛ්‍යාත දැඩි මධ්‍ය කොටසකින් සෑදී තිබේ. එය සමකේන්ද්‍රික ලෙස සකස් වූ ලැමිනා පන්තියකින් සමන්විතය. එක් එක් ලැමිනාව කාච තන්තු ගණනාවකින් ගොඩ නැඟී ඇත.<br /> <br /> භ්‍රෑණයාගේ කාචය ගෝලාකාරය; මඳ රත් පැහැයකින් යුක්තය. එය මෘදුය; පහසුවෙන් බිඳෙයි. ඊට රුධිරය සම්පාදනය කෙරෙන්නේ ආච්ඡාභ ධමනිය මගිනි. වයස්ථයාගේ කාවය වර්ණ රහිතය; පාරදෘශ්‍යය; රචනය අතින් සුස්ථිරය; රුධිර වාහිනීන්ගෙන් තොරය. මහලු වියේදී එය ඝනකමින් වැඩි වී සමතලා බවට ද මඳක් පාරදෘශ්‍ය බවට ද පත් වෙයි; තෘණමණි (ඇම්බර) පැහැයක් ගනී. <br /> <br /> (කර්තෘ: [[ඇස්. ගුණවර්ධන]])<br /> <br /> == ප්‍රකාශ (optical) උපකරණයක් වශයෙන් ==<br /> මිනිස් ඇස වනාහි ඉතා නිවැරදි වූත් අවශ්‍යතාවන්ට සරිලන පරිදි සැකසෙනසුලු වූත් ප්‍රකාශ උපකරණයකි. ප්‍රකාශ උපකරණයක් වශයෙන් ඇස හරියට ම කැමරාවක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. <br /> <br /> ඇසේ හැඩය බෙහෙවින් ම ගෝලාකාරය. එහි ඉදිරි පාර්ශ්වය හැර අනික් කොටස ජරඨය නමින් හැඳින්වෙන පාරාන්ධ බාහිර ආරක්ෂක ස්තරයකින් වට වී තිබේ. ඉස්සරහ බාහිර ස්තරය පාරදෘශ්‍යය. එය ස්වච්ඡ මණ්ඩලය සාදමින් ස්වල්පයක් නෙරා සිටියි. කොරොයිඩය වූකලි ශුක්ල පටලය ඇතුළත දක්නට ලැබෙන දෙවැනි ස්තරයයි. ස්වච්ඡ මණ්ඩලයට පිටිපසින් ඊට ඉතා ආසන්නව පිහිටි කොරොයිඩයේ කොටස වර්ණවත්ය. මේ කොටසට ධනුෂ්පය යයි කියනු ලැබේ. ඇසේ ලාක්ෂණික වර්ණය ඊට ලැබෙන්නේ මේ කොටසෙන්ය. ධනුෂ්පයේ මැද කනීනිකාව නමින් හැඳින්වෙන කවාකාර විවරයකි. කනීනිකාව තුළින් යන ආලෝකයේ ප්‍රමාණය අනුව එහි හැඩය ඉබේ ම වෙනස් වේ. කනීනිකාවට පිටුපසින් ස්ඵටික කාචයක් (lens) ඇත. එය මහත් වර්තන ගුණයකින් යුත් ද්වි-උත්තල (double convex) කාචයකි. කාචයටත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලයටත් අතර අම්මය සාර්ද්‍රය යයි කියනු ලබන තරල එක්තරා ප්‍රමාණයක් තිබේ. ඇසේ ඉදිරි කොටස් සියල්ල ම (එනම් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය, අම්මය සාර්ද්‍රය, කනීනිකාව හා කාචය) ප්‍රතිබිම්බය නිෂ්පාදනය කරන කාච පද්ධතියේ කොටස් ලෙස ක්‍රියා කරයි. නෛත්‍රික ස්නායුව (optic nerve) ඇසේ පිටිපසෙහි දී බාහිර ස්තර දෙක තුළින් ගොස් කොරොයිඩයේ ආස්තරයක් සාදන ස්නායු තන්තුවලින් යුත් තුනී ස්තරයක් ලෙස විහිදී යයි. මේ ස්තරය දෘෂ්ටිවිතානය නමින් හැඳින්වේ. අක්ෂි ගෝලයේ අභ්‍යන්තරයෙන් වැඩි හරියක් +<br /> දෘෂ්ටිවිතානයෙන් ආස්තෘත වෙයි. කාචයත් දෘෂ්ටිවිතානයත් අතර තවත් තරලයක් තිබේ. මේ තරලය සිකෂ්‍ය සාර්ද්‍රය (vitreous humour) නමින් හැඳින්වේ.<br /> <br /> ඇසේ කාච පද්ධතිය තනි ද්වි-උත්තල කාචයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. නිරීක්ෂණය කරනු ලබන වස්තුවලින් එන ආලෝක කිරණ කාචය තුළින් යන විට ඒවා වර්තනය වී දෘෂ්ටි විතානය මත නාභිගත කෙරේ. ආලෝකයට සංවේදී වූ වර්ණක දෘෂ්ටිවිතාන සෛලවල අඩංගු වේ. දෘෂ්ටිවිතාන සෛලයක් මත ආලෝකය වැටුණ විට එහි රසායන ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති වේ. මේ ප්‍රතික්‍රියාව එතැන්හි දී ස්නායු ආවේගයකට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. දෘෂ්ටිවිතාන සෛල හා සම්බන්ධ වූ ස්නායු තන්තු එක් ස්ථානයක දී එක්රැස් වී දෘෂ්ටි ස්නායුව සාදයි. අක්ෂි ගෝලයේ පිටිපසින් දෘෂ්ටි ස්නායුව මොළයට යයි. තනි තනි දෘෂ්ටිවිතාන සෛලවලින් උපදින ස්නායු ආවේග මොළයට ගෙන යනු ලැබේ. එවිට මොළය, නිරීක්ෂණය කරනු ලබන වස්තුවේ ප්‍රතිබිම්බය දක්වයි. උත්තල කාචයකින් සෑදෙන ප්‍රතිබිම්බය යටිකුරුව සිටින බැවින් දෘෂ්ටිවිතානය මත අක්ෂිකාචයෙන් සෑදෙන ප්‍රතිබිම්බයත් යටිකුරුය. මේ යටිකුරු ප්‍රතිබිම්බයේ පිළිවෙළ වෙනස් කර එය නිසියාකාර උඩුකුරු කෙරෙන්නේ මොළය මගිනි. එබැවින් නිරීක්ෂණය කරනු ලබන වස්තුව අපට පෙනෙන්නේ යටිකුරු ලෙස නොව උඩුකුරු ලෙසය. ඇසේ ‘අන්ධ ලපයක්’ ඇත. මෙය වූකලි දෘෂ්ටි ස්නායුව සෑදීමට තනි තනි ස්නායු තන්තු එක්රැස් වන ස්ථානයයි. දෘෂ්ටිවිතාන සෛලවල මෙන් නොව ස්නායු සෛලවල අවශ්‍ය වර්ණක අඩංගු නොවන හෙයින් මේ ස්ථානයට වදින ආලෝකය සටහන් නොවේ. <br /> <br /> ද්වි-උත්තල කාචයක නාභීය අන්තරයට (focal distance) ඈතින් එක් පැත්තක යම් වස්තුවක් තිබේ නම් කාචයේ අනික් පැත්තේ මේ වස්තුවේ ප්‍රතිබිම්බය සෑදෙන්නේ එක් ස්ථානයක පමණි. මේ ස්ථානයේ හැර අන් කිසි ස්ථානයක එය සෑදී යා නොහැකිය. අක්ෂි ගෝලයේ විෂ්කම්භය වෙනස් නොවේ. එබැවින් අක්ෂි කාචයේ සිට දෘෂ්ටි විතානය දක්වා ඇති දුර ප්‍රමාණය ද ස්ථිරය. එබැවින් නිරීක්ෂණය කරනු ලබන වස්තුවක ප්‍රතිබිම්බය පැහැදිලි ලෙස දෘෂ්ටිවිතානය මත නාභිගත කළ හැක්කේ එක ම දුර ප්‍රමාණයක දී පමණක් යයි අපට සිතෙන්නට පුළුවන. එහෙත් එය එසේ නොවේ. නොයෙක් දුර ප්‍රමාණවල පිහිටි වස්තූන්ගේ පැහැදිලි ප්‍රතිබිම්බ ඇසට නිපැයිය හැකිය. මෙසේ කරන්නේ කාචයේ නාභීය දුර වෙනස් කිරීමෙනි. බොහෝ සෙයින් ප්‍රත්‍යාස්ථ (elastic) වූ ප්‍රෝටීනයකින් අක්ෂි කාචය සෑදී ඇත. මේ ද්‍රව්‍යය වීදුරු මෙන් දැඩි නැත. එබැවින් අක්ෂි කාචයට සවි වී තිබෙන පේශීන්ගේ ක්‍රියාවන් හේතුවෙන් එහි හැඩය වෙනස් කළ හැකිය. ළඟ තිබෙන වස්තුවක් ඇස නාභිගත කරන විට කාචය කෙටි වී ඝන වේ. එබැවින් කාචයට කෙටි නාභීය අන්තරයක් ඇත. දුර තිබෙන වස්තුවක් ඇස නාභිගත කරන විට කාචය තුනී වේ. මෙසේ අවශ්‍ය ප්‍රමාණය දක්වා නාභීය අන්තරය දික් වේ. <br /> <br /> කාචයේ නාභිය වෙනස් කිරීමෙන් ඇස නොයෙක් දුර ප්‍රමාණවල තිබෙන වස්තූන්ගේ පැහැදිලි ප්‍රතිබිම්බ නිෂ්පාදනය කරන අන්දම දැන් පෙනී යනු ඇත. මේ පුදුම යන්ත්‍රණයට අක්ෂි ප්‍රතියෝජනය යයි කියනු ලැබේ. එහෙත් මේ ප්‍රතියෝජනය ද සීමා විරහිත වූවක් නොවේ. <br /> <br /> ඇසින් සෙමී. 25කට (අඟල් 10 කට) අඩු දුර ප්‍රමාණයක යම් වස්තුවක් තිබේ නම් දෘෂ්ටිවිතානය මත පැහැදිලි ප්‍රතිබිම්බයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට සෑහෙන තරම් නාභීය අන්තරය කෙටි කිරීමට කාචය අපොහොසත්ය. එබැවින් එවැනි වස්තුවක නොපැහැදිලිය. මේ දුර ප්‍රමාණයට (සෙමී. 25 හෝ අඟල් 10) විශද දෘෂ්ටියේ අඩු ම දුර ප්‍රමාණය (least distance of distinct vision) යයි කියනු ලැබේ. ඇස්වල හැටි හැටියට මේ දුර ප්‍රමාණය වෙනස් වේ. එහෙත් සාමාන්‍ය ඇසක් ගැන සලකා බලන කල එහි සාමාන්‍ය අගය සෙමී. 25ක් පමණ වේ.<br /> <br /> (කාර්යාලය)<br /> <br /> == දෘෂ්ටි විකසනය ==<br /> මිනිසාගේ දෘෂ්ටිය වූකලි ඔහුගේ උත්පත්තියෙන් පසු ක්‍රමයෙන් විකසනය වන්නා වූ ඉන්ද්‍රියානුබද්ධ කෞශල්‍යයකි. ළදරුවා අන්ධව උපදින බවක් මින් අදහස් නොකෙරේ. ඔහුට දෘෂ්ටිය ඇති නමුදු වෙසෙසා දැක්ක හැක්කේ ආලෝකය හා අඳුර පමණි. දීර්ඝ කාලයක් අඳුරේ සිටි බැවින් දෝ ආලෝකය දෙස බැලීමට ඔහු අකැමැත්තක් දක්වන්නා සේයි. ඔහු ප්‍රභාභීතිකාවෙන් (photophobia) පෙළෙන බව ද ඔහුගේ ඇසේ ව්‍යූහ විද්‍යාත්මක විකසනාවස්ථාව අනුව ඔහුට කළ හැක්කේ අඳුරෙන් ආලෝකය වෙසෙසා හැඳින ගැනීම පමණක් බව ද නිසැකව ම වාගේ කිව හැකිය. <br /> <br /> මේ අවස්ථාවේ දී ළදරුවාගේ උදා වී ගෙන එන දෘෂ්ටියත් වැඩිහිටියකුගේ දෘෂ්ටියත් අතර ලොකු පරතරයක් තිබේ. එහෙත් ව්‍යූහය අතිනුත් කාර්යය විෂය අතිනුත් ළදරුවාගේ ඇසේ විකසනය ඉක්මනින් සිදුවේ. ළදරුවාගේ ශරීර විකසනය බොහෝ දුරට ඔහුගේ පරිසරය පිළිබඳව දැනුම් තේරුම් ඇතිව සිටීම මත රඳා පවතින බැවින් ඔහුගේ ඇසේ විකසනය ඔහුගේ ශරීරයේ විකසනයට වඩා සාමාන්‍යයෙන් එක් පියවරක් ඉදිරියට ගොස් තිබිය යුතුය. <br /> <br /> උත්පත්තියෙන් පසු ඉක්මනින් සිදු වන මේ දෘෂ්ටි විකසනය අවශ්‍යයෙන් ම සිදු විය යුතු වූත් ප්‍රකටව පෙනී යන්නාවූත් සිද්ධියක් වුව ද එය මුලින් ම උත්පත්තියේ දී හාපුරා කියා ආරම්භ වී ඇති වන විකසනයක් නොවන බවත් එසේ ම පැහැදිලිය. ළදරුවා උපදින විට ඔහුගේ ඇස් ආකෘතිය අතින් පරිණත නොවූවත් පරිණත ද්විනේත්‍රික (binocular) දෘෂ්ටියේ පදනම එවිටමත් වැටී අවසානය. <br /> <br /> ද්විනේත්‍රික ඒක දෘෂ්ටිය (binocular single vision) වූකලි ඇස් දෙකින් එක ප්‍රතිබිම්බයක් දැකගැනීමේ හැකියාවයි. මෙය අග්‍රේශයන්ට ([[අග්‍රේශයෝ]] බ.) පමණක් හිමි ලක්ෂණයකි. සත්ව ලෝකයට අයත් අනික් සතුන්ට වඩා අග්‍රේශයන් උසස් වීමට එක් හේතුවක් නම් උන්ට ද්විනේත්‍රික ඒක දෘෂ්ටිය තිබීමයි. ඇස් දෙකක් ඇතත් ද්විනේත්‍රික ඒක දෘෂ්ටිය නොමැති අතිවිශාල සත්ව සංඛ්‍යාව දෙස බලන විට අග්‍රේශයන් නමින් හැඳින්වෙන සත්ව වර්ගය කෙතරම් අසාමාන්‍ය වර්ගයක් ද යන්න අපට හරි හැටි තේරුම් ගත හැකිය.<br /> <br /> ඇස් දෙකක් තිබීමෙන් අවශ්‍යයෙන් ම අදහස් වනුයේ එක එක ඇසේ වෙන වෙන ම ස්වාධීන සංවේදක සංඥා දෙකක් උත්තේජනය වන බවයි. තවද එක් එක් අවමූර්ධීය පිණ්ඩයක (occipital lobe) වල්කීය (cortical) ප්‍රදේශයක් තිබෙන බැවින් වල්කමූලක සංඥා දෙකක් වෙන් වෙන් වශයෙන් ඇති විය යුතුය. එහෙත් අපට පෙනෙන්නේ තනි ප්‍රතිබිම්බයක් පමණි. එපමණකුදු නොව, සංඥා දෙකින් තනිකර කවරකින් හෝ සැපයෙන වස්තු විවරණයට වඩා විශිෂ්ට වූවකි, අවසනට (තනි ප්‍රතිබිම්බයෙන්) සැපයෙන විවරණය. එය ස්ථෛරීක්ෂික (stereoscopic) වේ. එනම්, මුල් ස්වාධීන සංවේදක සංඥාවන්හි නොතිබුණු ඝන (ගැඹර) ගුණයක් එයට ඇත. පැතලි ප්‍රතිබිම්බ දෙකේ සංයෝජනය ද්විනේත්‍රික දෘෂ්ටියේ දෙවැනි අවස්ථාව වේ. එක් එක් ඇසෙන් වස්තුව එක විට ම දැකීම පළමුවැනි අවස්ථාව වේ. අවසාන අවස්ථාව නම් සංයෝජනය වූ ප්‍රතිබිම්බයට ස්ථෛරීක්ෂික ස්වභාවයක් ගෙන දෙන්නා වූ වඩා විශිෂ්ට වස්තු විවරණයයි. <br /> <br /> ද්විනේත්‍රික ඒක දෘෂ්ටිය නම් මෙයයි. ළදරුවා විසින් විකසනය කරගත යුත්තේ ද මෙයයි. එය ඉක්මනින් ම කළ යුතු ද වේ. භාග්‍යයකට මෙන් එය හිතා මතා කරන්නක් නොවේ. දෘෂ්ටිය ප්‍රගුණ කරගැනීම හුදෙක් සහජ ක්‍රියාවකි. <br /> <br /> උපදින විට ළදරුවාගේ ඇසේ ප්‍රමාණය වැඩිහිටියකුගේ ඇසේ ප්‍රමාණයෙන් 3/4ක් පමණි. ඔහුගේ කාචය (lens) වඩා ගෝලාකාරය. එනම්, හැඩය අතින් එය වඩා ප්‍රාකෘතිකය. පළමු ලක්ෂණය නිසා එය අතිශයින් දූරදෘෂ්ටික (hypermetropic) වේ. දෙවැනි ලක්ෂණය මෙකී දූරදෘෂ්ටිකතාව තරමක් දුරට මගහරවයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් අවසානයේ දී ඩයොප්ටර 6 සිට 8 දක්වා වූ දූරදෘෂ්ටිකතාවක් ඇති වේ. ළදරුවා වයසින් වැඩෙත් ම ඇස ද වඩා ලොකු වේ. එබැවින් එහි දූරදෘෂ්ටිකතාව අඩු වේ. ඔහුගේ වයස 8 වන තුරු මෙය සිදු වේ. ඇස පරිණත ප්‍රමාණයට පැමිණෙන මේ වයසේ දී ඩයොප්ටර එකක් හෝ ඊට අඩු ප්‍රමාණයක් වන තුරු දූරදෘෂ්ටිකතාව අඩු වී ඇත. වයසින් වැඩිවත් ම ඇසේ කාචයේ උත්තලතාව ද අඩු වේ. <br /> <br /> දෘෂ්ටිවිතානය හෙවත් විතංසතිය (retina) නමින් හැඳින්වෙන ඇසේ ස්නායු ස්තරය ළදරුවා උපදින විට සම්පූර්ණයෙන් ම විකසනය වී නැත. දෘෂ්ටිවිතානයේ අනික් කොටසට වඩා ලවය හෙවත් මැකියුලාව (macula) දියුණු වී ඇතත් තීව්‍රතම දෘෂ්ටිය සහිත ප්‍රදේශය වන කූපය (fovea) මඳක් පමා වී දියුණු වන්නකි. එය සම්පූර්ණයෙන් විකසනය වන්නේ මාස හයක් ගත වූවාට පසුවය. උපදින විට ළදරුවාගේ දෘෂ්ටික ස්නායුව මජ්ජායිතව (medullated) ඇත්තේ සකූප තලාව (lamina cribrosa) දක්වා පමණකි. ඉපදී සති 10ක් පමණ ගත වන තෙක් මජ්ජායනය (medullation) සම්පූර්ණ නොවේ. එබැවින් ඕනෑ කළත් ළදරුවාට යම්කිසි වස්තුවක් පැහැදිලි ලෙස දැක්ක නොහැක. එහෙයින් ඔහුගේ දූරදෘෂ්ටිකතාව එතරම් ගණන් ගතයුත්තක් නොවේ. බහි-ආක්ෂික (extra-ocular) පේශි වූකලි උත්පත්තියේ දී සම්පූර්ණයෙන් විකසනය වී ඇත්තේය. <br /> <br /> මෙපරිදි ළදරුවකු උපදින විට ම ද්විනේත්‍රික දෘෂ්ටියට අවශ්‍ය ව්‍යූහවිද්‍යාත්මක පදනම ඔහුට ඇත. එහෙත් කූප දෙක විකසනය වී නැති බැවින් ද්විනේත්‍රික උපයෝගීකරණය (binocular fixation) තත්පරයකට වැඩි කාලයක් නොපවතී. ළදරුවාගේ ඇස් එල්ලයක් නැතිව, එකක් අනෙක හා සම්බන්ධයක් නැතිව, චලනය වනු දක්නට ලැබේ. ඒකාබද්ධතාවක් නැතිව ඇස් මෙසේ චලනය වීම ඇතැම් විට වපරයක් සේ පෙනීයාමෙන් මව නැති ගෙන වෛද්‍යවරුන් කරා දිව යන අවස්ථා ද වෙයි. <br /> <br /> පළමු සතිය අවසානයේ දීත් යම්කිසි වස්තුවක් පැහැදිලි ලෙස දෘෂ්ටිනාභිගත කිරීමට ළදරුවාට නුපුළුවන. තවමත් ඔහුගේ දෘෂ්ටිය ආලෝකය සංජානනය කිරීමට පමණක් සීමා වී පවතී. දෘෂ්ටිය පිළිබඳ සැලැකිය යුතු දියුණුවක් ඔහු පෙන්වන්නේ පළමු මාසය අවසාන වූවාට පසුවය. දීප්තිමත් ලෙස පාට කරන ලද කෙළිබඩුවක් දෙස මේ අවස්ථාවේ දී ඔහු ඇසිපිය නොහෙළා බලාගත් වන ම සිටී. ඔහුගේ දෘෂ්ටි පථය හරහා ඒ කෙළිබඩුව එහා මෙහා කළ හොත් ඔහු ඒ දෙස ඇස් හරව හරවා බලයි. ඔහුට එය පෙනෙන්නේ එහි දීප්තිමත් පාට නිසා බව පැහැදිලිය. එහෙත් ඔහුගේ අවධානය වස්තුව කෙරෙහි යොමු කරවන්නේ එහි පැහැයට වඩා එහි අධික දීප්තිමත් බවයි. මක්නිසාද යත් ඔහු තවමත් වර්ණාන්ධතාවෙන් (colour blindness) යුත් බැවිනි. <br /> <br /> දෘෂ්ටි විකසනය පිළිබඳ පළමු වැදගත් සිද්ධිය ඇති වන්නේ තුන්වැනි මාසයේ දීය. මේ අවස්ථාවේදී විඥානපූර්වක (conscious) දෘෂ්ටිය ආරම්භ කෙරේ. ළදරුවාට දැන් මවගේ මුහුණ අඳුනා ගත හැකිය. සාත්තු සප්පායම් කිරීම පිණිස ඇය ඔහු දෙස නැමෙන විට ඔහු ඉතා ප්‍රීතියෙන් සිනහ වෙයි. වයස සාර මසක් පමණ වන විට හිස ඔසවා එහා මෙහා බැලීමට හැකි තරම් ළදරුවා වර්ධනය වී ඇත. ඔහුගේ දෘෂ්ටි පථය පළල් වන්නේය. අත පොවා යමක් අල්ලාගැනීමට පවා දැන් ඔහු තැත් කරනු ඇත. ඒ අත මේ අත හරවමින් තමාගේ අත දෙස ඔහු කුතුහලයෙන් බලනු නම් නිසැකය. මාස හය වන විට කූපය සම්පූර්ණයෙන් විකසනය වී ඇත. එවිට ඔහුගේ දෘෂ්ටිය වඩා ප්‍රබල වේ. එය 6/60ක් පමණ වේ. මේ අවස්ථාව දක්වා කූපය විකසනය වූවාට පසු වපරයක් පෙනෙන්නට ඇත් නම් ඒ ගැන සැලකිලිමත් විය යුතුයි. ඔහුට වාඩි වී සිටිය හැකි අවස්ථාව දක්වා ළදරුවාගේ සාමාන්‍ය වර්ධනය ද දැන් දියුණු වී ඇත. දුර ප්‍රමාණ විමසා ගත හැකි ශක්තිය ද කෙමෙන් දියුණු වේ. පමණට වඩා අත දිගු නොකොට කෙළිබඩුවක් ඇහිඳ ගැනීමට ඔහුට පිළිවන. එහෙත් මාපට ඇඟිල්ල හා දබර ඇඟිල්ල පාවිච්චි කරන සැටි තව ම ඔහු නොදන්නා හෙයින් කෙළිබඩුව අල්ලා ගන්නේ නුහුරටය. එම දැනීම ඔහුට ඇති වන්නේ මාස අටක් හෝ නවයක් පමණ වයස් වූ විටය. මේ වර්ධනයත් සමඟ ම දුර ප්‍රමාණ විමසා ගන්නා ශක්තියත් දියුණු වී එන මෙම අවදිය ඉතා වැදගත් ඉදිරි පියවරක් සලකුණු කරයි. ස්ථෛරීක්ෂික දෘෂ්ටිය දැන් ඒකාන්තයෙන් ම ආරම්භ වී ඇති හෙයිනි. <br /> <br /> ඊළඟ වැදගත් සිද්ධිය ඇති වන්නේ ටික කලක් ගත වූවාට පසු දෙවැනි අවුරුද්දේ දීය. එවිට වර්ණ රසාස්වාදය ඇති වන්නට පටන් ගනී. මේ හේතුවෙන් පුදුම නව ලෝකයක් ළදරුවාට පහළ වේ. මෙතෙක් ඔහුගේ ලෝකය අඩු වැඩි වශයෙන් අඳුරු පැහැ ගැන්වුණු නීරස එකක් විය. ඔහුට අවුරුදු දෙකක් වන දැන් වර්ණ විෂයක දෘෂ්ටිය විකසනය වේ. <br /> <br /> ඊළඟ දොළොස් මස තුළ දී මෙය තව තවත් දියුණුවත් ම ඔහුගේ ලෝකය වඩාත් වර්ණවත් වේ. මේ අවස්ථාවේ දී ඔහුගේ දෘෂ්ටි තීක්ෂ්ණතාව 6/12 දක්වා දියුණු වී ඇත. එනම්, සාමාන්‍ය තීක්ෂ්ණතා ප්‍රමාණයෙන් 50%කට කිට්ටුය. ඔහුගේ ද්විනේත්‍රික ප්‍රතීක (reflexes) දැන් සම්පූර්ණය. එහෙත් ඒවා ඉතා අස්ථායීය; භාවිත නොකළ හොත් සහමුලින් ම නැතිව යා හැකි ද වේ. <br /> <br /> තුන්වැනි අවුරුද්දේ දී ඔහුගේ දෘෂ්ටිය 6/9 දක්වා තව පියවරක් දියුණු වේ. ඊළඟ අවුරුදු දෙක තුන තුළ දී ඔහුගේ ද්විනේත්‍රික ප්‍රතීක තව දුරටත් තහවුරු වෙයි. ඔහුගේ දෘෂ්ටිය සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය වන 6/6 කරා පැමිණේ. එහෙත් ඔහුගේ ප්‍රතීක තවමත් සාකල්‍යයෙන් තහවුරු වී නැත. පාවිච්චි නොකිරීමෙන් ඒවාට තවමත් තරමක් හානි සිදුවන්නට පුළුවන. එහෙත් මේ අවස්ථාවේ දී එබඳු හානියක් සිදු වුව ද යළිත් පහසුවෙන් හා ඉක්මනින් ප්‍රකෘති ස්වභාවය ඇති කර ගත හැකිය. අටවැනි අවුරුද්ද වන තෙක් ඔහුගේ ද්විනේත්‍රික දෘෂ්ටිය අංග සම්පූර්ණ ලෙසත් ස්ථිර ලෙසත් නොපිහිටයි. <br /> <br /> මේ වන තෙක් ගත වූ කාල පරිච්ඡේදය තුළ දී ඇස ක්‍රමයෙන් ලොකු වන බවත් කාචය වඩ වඩා පැතලි වන බවත් නොකිවමනායි. අටවැනි අවුරුද්ද වන විට ඇස පරිණත ප්‍රමාණයට පැමිණ ඇත. ඇසේ ප්‍රතිභංගී (refractive) තත්වය ද හැකි තාක් සාමාන්‍ය (normal) වේ. මීට පසු ප්‍රමාණය අතින් ඇසේ වර්ධනයක් වේ නම් ඒ ඉතා ස්වල්ප වශයෙනි. එහෙත් ඇසේ අනික් කොටස් මෙන් නොව කාචය මුළු ජීවිත කාලය තුළ දී නොනැවතී ම ‘වයසින්’ වැඩේ. එහි වට ප්‍රමාණය වැඩි වනු පමණක් නොව එහි ඝනත්වය ද වැඩි වේ. අක්ෂි වෛද්‍යවරයා සලකන හැටියට කාචයේ ඝනත්වය මෙසේ වැඩි වීම මහලු විය ළං ළංව එන බවට පෙරනිමිත්තකි. කාචයේ ඝනත්වය වැඩි වනු පමණක් නොව එහි ප්‍රත්‍යාස්ථතාව (elasticity) අඩු වන්නේ ද වේ. කාචයේ ප්‍රතියෝජන (accommodation) ශක්තියත් ක්‍රමයෙන් පිරිහී යයි. <br /> <br /> පොතක් පතක් පහසුවෙනුත් පැහැදිලි ලෙසත් කියවා ගැනීම පිණිස එය ඇස්වලින් වඩ වඩා ඈත් කොට අල්ලා ගැනීමට සිදුවන අවස්ථාවට කෙනකු පැමිණි කල එයින් පෙනෙන්නේ තමා සතළිස් වියෙහි පසු වන ‘යෞවනයෙකැයි’ ඔහු සිතුව ද ඔහුගේ ඇස් නම් වයසට යන්ට පටන් ගෙන ඇති බවයි. <br /> <br /> == ඇස්රෝග ==<br /> ඇස්රෝග සම්බන්ධයෙන් තරමක් සම්පූර්ණ විස්තරයක් කරන විට දෘෂ්ටි ඉන්ද්‍රියයෙහි ම රෝග පමණක් නොව එහි නියම ක්‍රියාකාරිත්වය හා සම්බන්ධ වූ විවිධ කොටස්වල ආබාධයන් ද විස්තර කළ යුතු වෙයි. ඇසිපිය ඇස ආරක්ෂා කරනු පමණක් නොව ඇසට වැටෙන ආලෝකයේ ප්‍රමාණය පාලනය කිරීමට ද ස්වල්ප වශයෙන් උපකාරී වේ. එබැවින් ඇසිපියවල හටගන්නා රෝග සැලකිය යුතු වේ. අක්ෂි පටලය හෙවත් සංසන්ධිතය (conjunctiva) නම් ඇසිපියවල අපරපාර්ශ්වය අතුරා සිටින්නාවූ ද ඇසෙහි සුදු ඉංගිරියාව වසා පැතිරියා වූ ද පාරදෘශ්‍ය පටලයයි. මේ පටලය මෙසේ අනාවරණය වී තිබීමෙන් ඇසේ අනික් කොටස්වලට වඩා එහි ආබාධ ඇතිවන්නට පුළුවන. ත්‍රිමානේක්ෂ හෙවත් සෛස්ථරීක්ෂ (stereoscopic) දෘෂ්ටිය නිපදවන යන්ත්‍රණයේ ක්‍රියා කිරීම තරමක් දුරට ඇස් පේශිවල චලනය නිවැරදි ලෙස පිළියෙල වීම කෙරෙහි රඳා පවතියි. ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ (cornea) ද කාචයේ (lens) ද තාරාමණ්ඩලයේ (iris) ද රෝග පිළිබඳ අධ්‍යයනය ඉතා වැදගත්ය. දෘෂ්ටි ස්නායුවේ (optic nerve) ද දෘෂ්ටි ආවේගයේ සන්නයනය හා ප්‍රතිග්‍රහණය සමග සම්බන්ධ මොළයේ කොටස්වල ද හටගන්නා රෝග පිළිබඳ අධ්‍යයනයත් අවශ්‍ය වේ. <br /> <br /> '''ඇසිපියවල රෝග'''<br /> <br /> ඇසිපියවල හටගන්නා රෝග බොහෝ ගණනක් ඇත්තේ වුව ද ඉන් තුනක් වෙසෙසින් සඳහන් කළමනායි. මේවා නම් නගනය, කැලේසියන් (chalazion) සහ බ්ලෙෆරයිටිස් (blepharitis) ය. <br /> <br /> නගනය වූකලි ඇස්පිහාටුවක මුල ඇතිවන උග්‍ර ප්‍රදාහයයි. එය ස්ථානික විස්ඵෝටයකි. ඇතැම් විට එය බොහෝ වේදනා සහිත විය හැකිය. ඇසිපිය රතු වී ඉදිමේ. නගනයක් ඇති වනුයේ බැක්ටීරියා ආසාදනයෙනි. සාමාන්‍යයෙන්එය ඇති කරන බැක්ටීරියාව ස්ටෆිලොකොකුස් අවුරෙයුස්ය. නගනයකට කරන සාමාන්‍ය පිළියම් තැවීම හා සල්පොනමයිඩ් හෝ ප්‍රතිජීවක (antibiotic) ආලේපයක් යෙදීමයි. <br /> <br /> කැලේසියන් වූකලි මයිබෝම් ග්‍රන්ථියේ (Meibomian gland) ග්රැනියුලෝමාවකි (granuloma). නිදන්ගත ප්‍රදාහයකින් ඇති වන එය සාමාන්‍යයෙන් වේදනා රහිතය. ග්‍රන්ථියේ නිදන්ගත උත්කෝපනය නිසා කණිකාකෘත පටක (granulation tissue) ස්ථානීය ලෙස සෑදේ. මාස ගණනක උත්කෝපනයෙන් පසු එය ඇසිපියෙහි කුඩා කැටියක් ලෙස පෙනී සිටියි. එය ලොකු වී සංසන්ධිතය මැදින් හෝ සම මැදින් හෝ පිපිරී යන්නට පුළුවන. උග්‍ර අවස්ථාවේ දී ඊට කරන පිළියම නගනයකට කරන පිළියම මය. <br /> <br /> බ්ලෙෆරයිටිස් වර්ග දෙකකි: ශල්කමය (squamous) හා ව්‍රණමය (ulcerative) විසිනි. මේ දෙකින් ශල්කමය වර්ගය වඩා බහුලය. ඇසිපිය වාටිවල මේදමය තත්වයක් වශයෙන් එය ආරම්භ වේ. ඇස්පිහාටු මුල වියළි ශල්ක බැඳේ. බොහෝ විට මේ තත්වය හිසෙහි ඉස්හොරි තිබෙන ළමයින් කෙරෙහි දක්නට ලැබේ. කල් ඇතිව ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් රෝගය සුව කළ හැකිය. නොසලකා හැරියොත් ඇසිපිය වාටි රතු වී ඉදිමේ. ඒවා වඩා ඝන වී ඇස්පිහාටු වැටෙන්නට පුළුවන. ව්‍රණමය බ්ලෙෆරයිටිස් මීට වඩා උග්‍ර තත්වයකි. ශල්ක හා කබොලු ඉවත් කළ විට ඇස්පිහාටු මුල වණ වී තිබෙනු දක්නට ලැබේ. මුල් අවස්ථාවේ දී ම බ්ලෙෆරයිටිස් රෝගයට ප්‍රතිකාර කරනු නොලැබුව හොත් පසුව එය සුව කිරීම සඳහා කළ හැකි වැඩි යමක් නැත.<br /> <br /> '''සංසන්ධිතයේ රෝග'''<br /> <br /> සංසන්ධිතයේ ඇති වන ප්‍රදාහයට සංසන්ධිතදාහය යයි කියනු ලැබේ. උග්‍ර හා නිදන්ගත යනුවෙන් සංසන්ධිතදාහ දෙවර්ගයකි. උග්‍ර සංසන්ධිතදාහ වර්ග කිහිපයකි: උග්‍ර සරල (acute simple) හෙවත් දාල්‍ය (catarrhal), ශ්ලේෂ්මල-සපූය (muco-purulent), සපූය (purulent), පටලමය (membranous) හා පිටිකා (පූයිකා) යුක්ත (phlyctenular) යනුවෙනි. මේ වර්ග සියල්ලෙහි දී ම සංසන්ධිතයේ රුධිරවාහිනිවල සංධෘතිය (congestion) නිසා ඇස රතු වී වේදනා සහිත වේ. ඇලෙනසුලු ශ්ලේෂ්මල විසර්ජනයක් ඇතිව හෝ නැතිව හෝ කඳුළු වෑහේ. උග්‍රදාල්‍ය සංසන්ධිතදාහය සාමාන්‍යයෙන් විසර්ජන රහිතය. විසර්ජනය ඇතත් එය පැහැදිලි මස්තුමය (serous) එකකි. නිර්බැක්ටීරීය ප්‍රභවයක් (නිදානයක්) ඇති මෙම රෝගය සමඟ උණ ද ඇති විය හැකිය. ඇස්රුදාව නමින් සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන ශ්ලේෂ්මල-සපූය සංසන්ධිතදාහය ඇති කරන්නේ බොහෝ කොට ම කොක්-වීක්ස් (Koch-Weeks) බැසිලයයි. එහෙත් ස්ට්‍රෙප්ටොකොකුස් වැනි අනික් ජීවීන්ටත් එය ඇති කළ හැකිය ([[ඇස්රුදාව]] බ.). සපූය සංසන්ධිතදාහය ඊට වඩා උග්‍ර තත්වයකි. බිළිඳුන්ට මේ රෝගය ඇති වූ විට එය නවජ චක්ෂු ප්‍රදාහය (ophthalmia neonatorum) නමින් හැඳින්වේ. එය ගොනෝරියා ආසාදනයක ප්‍රතිඵලයක් විය හැකිය. එසේ නැත්නම් එය උත්පත්තියේ දී ඇති වුණු ස්ට්‍රෙප්ටොකොකුස් ආසාදනයක් හෝ වයිරස් ආසාදනයක් හෝ විය හැකිය. නුදුරු අතීතයේ දී බෙහෙවින් දක්නට ලැබුණ ද සංසන්ධිතයේ සැබෑ ගොනෝරියා ආසාදනයක් බිළිඳකු කෙරෙහි දැන් දක්නට ලැබෙන්නේ ඉතා කලාතුරකිනි. මේ රෝගයෙන් පෙළෙන විට ඇසිපිය තදින් ඉදිමී තරමක් වැසී පවතී. ඒවා නිල්පාට විය හැකිය. මේ රෝගයට පිළියම නම් කෙටි කාලයක් තුළ දී අධික ලෙස පෙනිසිලින් බින්දු ඇසට දැමීමය. එක් කලෙක බොහෝ රටවල කුඩා ළදරුවන්ගේ අන්ධභාවයට වැඩි වශයෙන් හේතු වූයේ මේ රෝගයයි. අද ලංකාවේ ළදරුවන් අන්ධ වීමට හේතු වන ප්‍රධාන රෝගය නම් ශාරංගමාර්දවය (keratomalacia) වේ ([[ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ රෝග]] ම.බ.). වයස්ථයකුට සෑදෙන සපූය සංසන්ධිතදාහයට හේතුව නම් රෝග බීජ මූත්‍රමාර්ගයේ සිට ඇඟිලි මගින් කෙළින් ම ඇසට ගොස් ආසාදනයක් ඇති කිරීමය. මේ රෝගයටත් ප්‍රතිකාරය ඇසට පෙනිසිලින් බින්දු දැමීමයි. සෑම සපූය සංසන්ධිතදාහයකට ම ගොනෝරියා ආසාදනයක් අවශ්‍ය නොවේ. ඇතැම් විට ස්ට්‍රෙප්ටොකොකුස් මගින් හෝ නියුමොකොකුස් මගින් හෝ එය ඇති වන්නට පුළුවන. පටලමය සංසන්ධිතදාහය වඩා බහුල නොවේ. ඇතැම් අවස්ථාවල දී ඊට හේතුව ඩිප්තීරියා බැසිලය වේ. අනික් අවස්ථාවල දී ඊට හේතුව ස්ට්‍රෙප්ටොකොකුස්වල හෝ නියුමොකොකුස්වල හෝ ප්‍රචණ්ඩ මාදිළියක් (strain) විය හැකිය. පිරිසිදු වාතය හා හොඳ ආහාර නොලබමින් ස්වාස්ථ්‍යයට අහිතකර පරිසරයක ජීවත් වන අසරණ ළමයින් අතර සාමාන්‍යයෙන් පිටිකායුක්ත සංසන්ධිතදාහය බහුලය. මෙය රෝග බීජයක හේතුවෙන් ඇතිවන රෝගයක් නොවේ. බොහෝ විට ග්‍රෛවී වසා ගැට (cervical lymph nodes) ලොකු වී මර්ශ්‍ය (palpable) වුවත් මෙය සාමාන්‍යයෙන් ටියුබකුලෝසීය තත්වයක් නොවේ. එහෙත් ස්වල්ප දෙනකු කෙරෙහි එය ටියුබකුලෝසිය තත්වයකි. එවිට පපුවේ ආසාදනයක් හෝ අතිසංවේදී මාන්ටු ප්‍රතික්‍රියාවක් (Mantoux reaction) හෝ දක්වන්නට පුළුවන. බොහෝවිට නිදන්ගත සංසන්ධිතදාහය වූකලි නොසලකා හරින ලද සංසන්ධිතදාහයකි. අශ්‍රැක ස්‍යෝන (lachrymal sacs) ඇහිරී ගොස් රෝගය ඇති කරන ජීවියා ඒවායේ සැඟවී සිටින්නට පුළුවන. නිදන්ගත සංසන්ධිතදාහ වර්ග අතුරෙන් කෝණික (angular) සංසන්ධිතදාහය මෙහි දී සඳහන් කළ මනායි. මොරැක්ස්-ඇක්සන්ෆෙල්ඩ් (Morax-Axenfeld) බැසිලය මගින් ඇති කරනු ලබන මේ රෝගය ඇසේ බාහිර හා අභ්‍යන්තර කෝණ සංධෘතික (congested) වීම ලක්ෂණ කොට ඇත්තකි. නිශ්ශේචය (ecchymosis) සංසන්ධිතයේ ඇති වන තවත් ආබාධයකි. මෙය සංසන්ධිතයට යටින් ඇති වන රක්තපාතයකි. කක්කල් කැස්සෙන් පෙළෙන ළමයින්ට මෙය ඇති විය හැකිය. වයස්ථයන් අතර අධික රුධිර පීඩනයෙන් හෝ දියවැඩියාවෙන් පෙළෙන්නවුන් කෙරෙහිත් මහල්ලන් කෙරෙහිත් මෙය දක්නට ලැබිය හැකිය. හිස්කබලේ පාදයේ භග්නයක් වූ විට ද එය ඇති වන්නට පුළුවන. <br /> <br /> '''ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ රෝග'''<br /> <br /> සාමාන්‍ය තත්වයන් යටතේ ස්වච්ඡ මණ්ඩලයට සංසන්ධිතයේ ඇති ජීවීන්ගෙන් කිසි ම ආබාධයක් සිදු නොවේ. ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ආක්‍රමණය කොට එය පසාරු කර යන්නට උන්ට නුපුළුවන. එහෙත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය කලින් තුවාළ වී නොතිබුණත් ගොනොකොකුස්ට හා ඩිප්තීරියා බැසිලයට එය පසාරුකොට ඊට ඇතුළු වන්නට පුළුවන. ව්‍යථජනක ජීවියකු ඇසේ ඇත් නම් ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ මේ තුවාළය කොපමණ කුඩා වුවත් අපිච්ඡදය කඩා ස්වච්ඡ මණ්ඩල ව්‍රණයක් ඇති වීමට මං සලසන්නේ එම තුවාළයයි. <br /> <br /> සපූය ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහය (purulent keratitis) හා අපූය ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහය (non-purulent keratitis) යනුඩෙන් ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහ දෙවර්ගයකි. සපූය ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහය නම් ස්වච්ඡ මණ්ඩල ව්‍රණයයි. කොපමණ සුළු වුවත් අපිච්ඡදයට සිදුවන කිසියම් තුවාළයක් හේතුවෙන් ම මේ රෝගය ඇති වේ. ස්වච්ඡ මණ්ඩල ව්‍රණයක් ඇති වීමට සාධක දෙකක් අවශ්‍යය. ඒවා නම් ආසන්න සාධකය වූ තුවාළය ද ඇසේ කලින් ම සිටි ආසාදනය ඇති කරන ජීවියා ද වේ. මේ සාධක දෙක ම ඇති විට තුවාළ වීමෙන් ඇති වුණු සීරීම රෝගය ඇති කරන ජීවියා මගින් ආසාදිත වේ. ස්ට්‍රෙප්ටොකොකුස් හෝ ස්ටපිලොකොකුස් හෝ නියුමොකොකුස් හෝ වෙනත් රෝග බීජ ගණනාවක් හෝ මේ රෝග ඇති කරන ජීවියා විය හැකිය. රෝග බීජ බෝ වූ විට ඒවායේ ධූලක මගින් සීරීම ව්‍රණයක් බවට පත් කරනු ලබයි. ව්‍රණයට ප්‍රතිකාර නොකළහොත්, නැත්නම් වැරදි ලෙස ප්‍රතිකාර කළහොත්, එය වඩා ලොකු වී ගැඹුරු වේ. අවසානයේ දී ධූලක ස්වච්ඡ මණ්ඩලය මැදින් ගොස් ඇසට ඇතුළු වේ. මෙහි දී ඒවා පක්ෂ්මීය දේහයට හා ධනුෂ්පයට පීඩා ඇති කොට මේ පටකයෙහි ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති කරයි. පටකයෙන් සැරව වැගිරීමක් ඇති වේ. සැරව ඇස ඇතුළේ එහි පූර්ව කුටීරයෙහි එක්රැස් වේ. ස්වච්ඡ මණ්ඩල ව්‍රණයක් ඇති රෝගියකුට වේදනාව ද ආලෝකය කෙරෙහි භය ද කඳුළු වැගිරීම ද ඇතැම් දෘෂ්ටි දෝෂ ද ඇති වේ. උණුසුම් තැවීමෙන් වේදනාවට සහනය ලැබේ. සුදුසු ප්‍රතිජීවක ඖෂධයකින් ජීවියා විනාශ කළ හැකිය. අවාසනාවකට මෙන් ඇතැම් විට මෙම ව්‍රණ විශේෂය සර්වාක්ෂිප්‍රදාහයක් (panophthalmitis) බවට ම පෙරළේ. එවිට පටක සියල්ල ම ප්‍රදාහ ප්‍රතික්‍රියාවට හසු වේ. එවිට ඇස ඉවත් කිරීම අවශ්‍ය වන්නට පිළිවන. අපූය ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහ දෙවර්ගයකි. වයිරස් ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහය ඉන් එකකි. මෙය ස්වච්ඡ මණ්ඩලයෙහි වයිරසවලින් ඇති වන ආසාදනයක් නිසා හටගනී. මේ තත්වය ගොවියන් අතර සුලභය. මල්පොළ නමින් හැඳින්වෙන මෙම රෝගයේ දී ස්වච්ඡ මණ්ඩලයෙහි සුදු පුල්ලි සෑදේ. අනෙක් වර්ගය අන්තරස්ථ ස්වච්ඡ මණ්ඩලදාහයයි. මේ වූකලි බෝමන් පටලය (Bowman's membrane) පිටිපසින් ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ වඩා ගැඹුරු ස්තරවල ඇතිවන ප්‍රදාහයකි. මෙය ආජන්මජ උපදංශයේ දී ඇති වේ. ශාරංගමාර්දවය (keratomalacia) හෙවත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය මෘදු වීම ඇති වනුයේ ළදරුවන් තුළ විටමින් A අඩු වීමෙනි. ලංකාවේ ළදරුවන් අතර දක්නට ලැබෙන අන්ධභාවයට සුලභ හේතුව මේ රෝගයයි. ශාර්ංගමාර්දවය ඇති වීමට ප්‍රධාන හේතුව කුපෝෂණය හා නොදැනුම්කම වන බැවින් එය වළක්වාගත හැකිය. කුපෝෂණය හා එය කැටුව යන අතුරු ආබාධ සියල්ල ම ඇතුළත් වන රෝගයකට මාන්දම යන නාමය ලංකාවේ ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. බොහෝ විට මාන්දමට වරදවා කරන ප්‍රතිකාරයක් වශයෙන් රෝගියා තවදුරටත් නිරාහාරව තබනු ලැබේ. මෙයින් ඇති වන ප්‍රතිඵලය දුඃඛදායක වූවකි. එනම්, රටේ අන්ධයන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉහළ නැඟ යෑමයි. මෙම රෝගය ආරම්භ වනුයේ සංසන්ධිතයේ හා ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ අපිච්ඡදයෙහි ඇති වන වියළීමක් වශයෙනි. මේ හේතුකොටගෙන සංසන්ධිතය රැළි වැටේ. අනතුරුව සංසන්ධිතයේ කොරපොතු මතු වේ. රෝගය උග්‍ර තත්වයක පවත්නා විට සාමාන්‍යයෙන් අවසාන ප්‍රතිඵලය වනුයේ ස්වච්ඡ මණ්ඩලය සිදුරු වීම හා ධනුෂ්පය ප්‍රපතනය වීමයි. ප්‍රෝටීන අධික ප්‍රමාණයකින් යුත් ආහාර ද විටමින් A විශාල ප්‍රමාණයක් ද තානක (tonics) ද දීම මේ රෝගයට කරන ප්‍රධාන ප්‍රතිකාරයයි. ඇස් ආසාදනය වීමට ඉඩ නොතබා පිරිසිදුව තබා ගැනීම ද කළ යුතු වේ. <br /> <br /> '''කාචයේ රෝග'''<br /> <br /> තිමිරය (cataract) වූකලි ඇසේ කාචයේ පාරදෘශ්‍යතාව හීන වී යෑමයි. විවිධ හේතූන් නිසා එය සිදුවිය හැකිය. බොහෝ කොට ම එය සිදුවන්නේ මහලු විය හේතුවෙනි. පළමුවෙන් කාචයේ කොටසක් ද ඉන් පසු ඇතැම් රෝගීන්ගේ මුළු කාචය ම ද ප්‍රකාශභේද්‍ය වීදුරු මෙන් පාරාන්ධ වේ. තිමිර වර්ග කිහිපයෙකි. වෘද්ධ තිමිරය, ආජන්මජ තිමිරය, ක්ෂතික තිමිරය, ද්විතීයික තිමිරය හා අන්තඃසර්ග තිමිරය යනුවෙනි. වෘද්ධ තිමිරය ඉතා සුලභ වර්ගයයි. මහලු වයසේ දී කායික කාර්යාවලීන් සියල්ලෙහි ම වේගය අඩු වේ. කාච ශෛලවල පාරදෘශ්‍යතාව පවත්වා ගෙන සිටින එන්සයිමීය කාර්යාවලීන්ගේ ද වේගය අඩු විය හැකිය. මේ හේතුකොටගෙන කාචය තුළ පාරාන්ධ තැන් ඇති වන්නට පිළිවන. වෘද්ධ තිමිරයක් හටගන්නේ මේ අයුරින් යයි සිතිය හැකි වුව ද ඊට නියම හේතුව තව ම දැනගෙන නැත. වයස අවුරුදු 80 ගණන්වල දී වුව ද ඇතැම් අයට පැහැදිලි, පාරදෘශ්‍ය කාච තිබේ. ඇතැමුන් කෙරෙහි වයස අවුරුදු 45 දී ම වෘද්ධ තිමිරයක් විකසනය වේ. ආජන්මජ තිමිරය දක්නට ලැබෙන්නේ බිළිඳු අවස්ථාවේ දීය. බොහෝ දෙනකු කෙරෙහි මේ රෝගය හටගන්නේ කෙසේ දැයි දැනගෙන නොමැත. එහෙත් ගර්භිණී අවස්ථාවේ දී මවකගේ පෝෂ්‍ය තත්වය මීට හේතුව වන්නට පිළිවන. එක් වර්ගයක ආජන්මජ තිමිරයක හේතුව සොයා දැන ගෙන තිබේ. ගර්භිණීභාවයේ පළමු මාස තුන ඇතුළත දී මවක් ජර්මන් සරම්පවලින් පෙළුණි නම් ඇයගේ බිළිඳාට ආජන්මජ තිමිරය ඇති විය හැකිය. කාචයට තුවාලයක් සිදු වීම හේතුකොටගෙන ක්ෂතික තිමිරය ඇති වේ. ද්විතීයික තිමිරය ඇස තුළ හෝ ශරීරයේ වෙනත් ස්ථානයක හෝ හටගත් රෝගයක් මුල් කොට ඇති වන්නකි. අන්තඃසර්ගතිමිරය කලාතුරෙකින් දක්නට ලැබෙන්නකි. නියම දියවැඩියා තිමිරය හා පැරතයිරොයිඩ තිමිරය යැයි අන්තඃසර්ග තිමිර දෙවර්ගයකි. දියවැඩියා රෝගය නිසා කාචයේ ජලතුල්‍යතාව වෙනස් වීමෙන් දියවැඩියා තිමිරය ඇති වේ. තරුණ දියවැඩියා රෝගීන් කෙරෙහි මෙය දක්නට ලැබේ. නියම දියවැඩියා තිමිරය දියවැඩියා රෝගියකුට ඇති වෘද්ධ තිමිරයෙන් වෙන් කොට හඳුනා ගත යුතුයි. තිමිරයක් සම්බන්ධයෙන් කළ හැකි එක ම ප්‍රතිකාරය නම් ශල්‍යකර්මයක් කොට එය ඉවත් කිරීමයි. මෙය ක්‍රම කීපයකින් කළ හැකිය. එහෙත් ශල්‍ය කර්මයෙන් නොවරදවා ම දෘෂ්ටිය ලැබේ දැයි සාක්ෂාත් කරගනු සඳහා එයට පෙර පරීක්ෂා කිහිපයක් පැවැත්විය යුතුයි. <br /> <br /> '''ධනුෂ්පයේ හා පක්ෂ්මීය දේහයේ රෝග'''<br /> <br /> ධනුෂ්පය හා පක්ෂ්මීය දේහය ව්‍යූහ වශයෙන් එකිනෙකට සම්බන්ධව පිහිටා තිබේ. එබැවින් රෝගයක් ඇති වන විට, එය මේ දෙකට ම එක විට ඇති වේ. රෝගය ප්‍රධාන වශයෙන් ධනුෂ්පය කෙරෙහි බලපාන්නේ නම් එයට ධනුෂ්පදාහය (iritis) යයි කියනු ලැබේ. එය පක්ෂ්මීය දේහය කෙරෙහි බලපාන්නේ නම් එයට චක්‍රීදාහය (cyclitis) යයි කියනු ලැබේ. ධනුෂ්පදාහය නම් ධනුෂ්පයේ ප්‍රදාහයයි. ප්‍රදාහ ලක්ෂණ ප්‍රකෘති ඇසින් වුවත් දැක්ක හැකිය. ධනුෂ්පදාහය ඇති වූ විට අම්මය තුළට තරලය හා ෆයිබ්‍රින් බහිස්‍යන්දනය වීමෙන් ඇස රතු වී වේදනා සහිත වී දෘෂ්ටි දෝෂ ඇති වේ. ධනුෂ්පදාහයට ප්‍රතිකාර කරනු නොලැබුව හොත් අතුරු ආබාධයන් කීපයක් ඇති වීමට මඟ පෑදේ. කණිකාර්බුද (granuloma) සහිත ධනුෂ්පදාහ වර්ගයෙහි දී ධනුෂ්පය මත ද ඊ තුළ ද ගණ්ඨිකා දක්නට ලැබේ. ධනුෂ්පදාහයට කරන ප්‍රතිකාරය මෙසේය. වේදනාවට උණුසුම් තැවීම කරනු ලැබේ. කනීනිකාව විස්තාරණය කිරීමට ඇට්‍රොපීන් ආලේපය යොදනු ලැබේ. ප්‍රදාහ ප්‍රතික්‍රියාව අඩු කිරීමට කෝටිසෝන් හෝ හයිඩ්‍රොකෝටිසෝන් සංසන්ධිතයට යටින් නික්ෂේපණය කරනු ලැබේ. රෝග නිදානයට (උපදංශය, ලාදුරු, ටියුබකුලෝසියාව ආදියට) ද ප්‍රතිකාර කළ යුතු වෙයි.<br /> <br /> '''ග්ලෝකෝමාව'''<br /> <br /> සංකීර්ණ ඇස්රෝග සමූහයකට මේ නාමය ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. මේ රෝගවල පොදු ලක්ෂණයක් නම් අධික අන්තර්-ආක්ෂික පීඩනයක් ඇති වීමයි. සාමාන්‍ය අන්තර්-ආක්ෂික පීඩනය රසදිය මිමි. 18 සිට 25 දක්වා වේ. ඇසට ඇතුළු වන තරලයත් ඇසෙන් පිටවන තරලයත් අතර සියුම් තුල්‍යතාවක් ඇති වීමෙන් මේ පීඩනය පැවැත්වෙයි. මේ තරලය වුවමනාවට වැඩියෙන් නිෂ්පාදනය වීමෙන් ද එය නිසියාකාර ඇසෙන් අපවහනය නොවීමෙන් ද අන්තර්-ආක්ෂික පීඩනය වැඩි වේ. දෘෂ්ටිවිතානයේ සිට දෘෂ්ටි ස්නායුවට යන සියුම් ස්නායු තන්තුවලට පීඩනයෙන් ඇති වන හානි නිසා දෘෂ්ටි උපද්‍රව ඇති වේ. ග්ලෝකෝමාව හා සම්බන්ධ සාධක බොහොමයකි. එහෙත් ප්‍රාථමික ග්ලෝකෝමාව ඇති වීමට හේතු වන කරුණු තවමත් දැනගෙන නොමැත. ඇස තුළ පීඩනය ඇති වන විට වෙනත් නොයෙක් ආබාධ ද දක්නට ලැබේ. පක්ෂ්මීය ස්නායු මත පීඩනය ඇති වන විට වේදනාව දැනේ. පීඩනය නිසා ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ පාරදෘශ්‍ය තත්වය ද වෙනස් විය හැකිය. මෙයින් දෘෂ්ටි දෝෂ ඇති වීමට ඉඩ තිබේ. කනීනිකාවේ සුනම්‍යතාව නැති වී එය විස්තාරිත, ස්ථාවර තත්වයකට පත් වෙයි. මාස කීපයක් හෝ අවුරුදු කීපයක් මුළුල්ලේ ම පීඩනය පැවතුණොත් එය දෘෂ්ටි ස්නායු ශීර්ෂය කෙරෙහි බලපායි. ස්නායු තන්තු විනාශ වී යා හැකිය. මෙසේ දෘෂ්ටිය නැතිව ගිය හොත් කිසිවිටෙකත් එය නැවත ලබා ගත නොහැකි වේ. ඇස තුළ පීඩනය අඩු කිරීම සඳහා එසරීන් (eserine) වැනි ඹෟෂධ පාවිච්චි කරනු ලැබේ. <br /> <br /> '''වපරය'''<br /> <br /> මේ තත්වය ඇති විට එක ම වස්තුව කෙරෙහි එක්වර ඇස් දෙක යොමු නොවේ. වපරය සාමාන්‍යයෙන් වර්ග තුනකින් යුක්තය. පරාශ්ලථික වපරය, අපරාශ්ලථික වපරය හා ගුප්ත වපරය යනුවෙනි. පරාශ්ලථික වපරයේ දී ආක්ෂික පේශිවලින් එකක පරාශ්ලථය ඇති වේ. මේ පේශිය පිහිටා ඇති දිසාවට හැරීමට මෙසේ පීඩා ලත් ඇසට නොපිළිවන. ජන්ම ක්ෂතියත් පෝලියොමයිලයිටිස් හා ඩිප්තීරියාව හෙවත් ගලපටල රෝගයත් ළදරුවන්ගේ පරශ්ලථික වපරය ඇති කරන ඇතැම් සුලභ හේතුය. වයස්ථයන් කෙරෙහි පරාශ්ලථික වපරය ඇති කිරීමට අත්‍යාතතිය, දියවැඩියාව හා මස්තිෂ්ක අර්බුදය යන රෝග හේතු විය හැකිය. මෙබඳු රෝගියකුට කරන ප්‍රතිකාරය නම් අත්‍යාතතිය හා දියවැඩියාව වැනි හේතූන් ඉවත් කිරීමයි. සාමාන්‍යයෙන් පේශිය ප්‍රකෘති ස්වභාවයට පැමිණෙන නිසා ශල්‍ය කර්මයක් කිරීම ටික කලකට කල් දැමිය යුතුය. අවුරුදු 2 සිට 4 දක්වා වයස් වූ ළදරුවන් කෙරෙහි සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන අපරාශ්ලථික වපරයේ දී කිසි ම ඇස් පේශියක පරාශ්ලථය සිදු නොවේ. ලංකාවේ බොහෝ වයස්ථයන් කෙරෙහි ද මෙය දක්නට ලැබේ. මීට හේතුව ළදරු කාලයේ දී මේ ගැන සැලකිල්ලක් නොදැක්වීමයි. මේ වපරය අභිසාරී හෝ අපසාරී හෝ විය හැකිය. වර්තන දෝෂය ඉවත් කිරීම, යථා දෘෂ්ටික ව්‍යායාමය හා ශල්‍යකර්මය යනාදිය මේ රෝගයට කරන ප්‍රතිකාර වේ. ගුප්ත වපරය සැඟැවී තිබෙන්නකි. පළමු වර්ග දෙක මෙන් මෙය පැහැදිලිව නොපෙනේ. ගුප්ත වපරය නිවැරැදි කළ හැක්කේ ඇස් කණ්ණාඩි මගින් හෝ යථාදෘෂ්ටික ව්‍යායාමවලින් හෝ ඇතැම් විට ශල්‍යකර්මයකිනි.<br /> <br /> '''කනීනිකාවේ ඇති වන ආබාධ'''<br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් ඇස් දෙකේ ම කනීනිකා එක සමානය. මේ සාමාන්‍ය තත්වයේ කිසියම් වෙනසක් ඇති වීම ඇසෙහි ම පමණක් නොව මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතියේ ද බරපතළ අන්දමේ උපද්‍රවයක් ඇති බවට ලකුණක් විය හැකිය.<br /> <br /> '''අන්තර් ආක්ෂික අර්බුද'''<br /> <br /> ශරීරයේ අනික් කොටස්වල මෙන් ම ඇසේ හා ඊට යාබද කොටස්වල සෑදෙන අර්බුද ද අඛර හෝ මාත්සරික විය හැකිය. අඛර අර්බුදයක් මාත්සරික අර්බුදයක් බවට පරිවර්තනය වීමට ද ඉඩ තිබේ. ඇසිපියවල හටගන්නා මූලස්ථ-සෛල කාසිනෝමාව වැනි ඇතැම් මාත්සරික අර්බුද මුල දී වර්ධනය වන්නේ හෙමිහිටය. ඇතැම් ඒවා ශීඝ්‍ර ලෙස වර්ධනය වේ. අර්බුද වැඩී පැතිරී යන පටක ඒවා විනාශ කරනු පමණක් නොව පෙනහැලි, අක්මාව, පිලාව යනාදියෙහි ද්විතීයික පිළිකා ඇති කරන්නට ද පිළිවන. පැපිලොමාටා (ඉන්නෝ), හෙමැංගියොමාටා (ඉතා රතු පැහැති උපන් ලප) හා මෙලනොමාටා (කුල) යනාදිය අහිංසක අර්බුදවලට නිදසුන් ය. මේවා මගින් ඇසිපියවල ද සංසන්ධිතයෙහි ද අන්තර්-ආක්ෂික පටලවල ද රෝග ඇති විය හැකිය. මේවාට කරනු ලබන ප්‍රතිකාරය නම් ශල්‍යකර්මයකින් ඉවත් කිරීම හෝ සූචියකින් විද්‍යුත්-ශෝෂණය කිරීම වේ. <br /> <br /> '''ඇසෙහි තුවාළ'''<br /> <br /> ශරීරයෙහි වෙනත් ස්ථානයක නම් නොසලකා හැරෙන විධියේ තුවාළයක් වුව ඇසෙහි ඇති වුවහොත් ඇස ඉතා සංවේදී නිසාත් එය අනාවෘතව පවත්නා නිසාත් ඒ ගැන විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතුය. ඇසට සිදුවන තුවාළ වූකලි දෘෂ්ටියට කිසිදු හානියක් නොකොට සුව වන සංසන්ධිතයේ සුළු සීරීමක පටන් අක්ෂි ගෝලයේ බලවත් විපර්යාසයක් ඇති කරවනසුලු තුවාළ දක්වා විවිධ විය හැකිය. අතු රිකිල්ලකින් හෝ පත්‍ර පිටුවක කොනකින් හෝ කුඩා ළමයකුගේ නියපොතු පහරකින් හෝ ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ සිරීමක් ඇති විය හැකිය. ඉන් ඇති වන වේදනාව ඉතා අධිකය. තුවාළ වූ ඇසෙන් බෙහෙවින් කඳුළු වැගිරේ. ඇතැම් තුවාළ ඇස පසාරු කර ගෙන යන තරම් විය හැකිය. මෙබඳු තුවාළ කතුරු, ඉදිකටු, පිහියා, වීසි වී යන ලෝහ කැබැලි, වීදුරු කැබැලි හෝ ගල් කැබැලි ආදියෙන් සිදුවීමට ඉඩ ඇත. මෙම තුවාළ හේතුකොටගෙන නොයෙක් බරපතළ අතුරු ආබාධ ඇති වීමට පිළිවන. තද ආලෝකයෙන් ද ඇසට හානි සිදු වීමට ඉඩ තිබේ. පාරජම්බූල ආලෝකය ඇසට බෙහෙවින් වේදනා ඇති කරවයි. කර්මාන්තශාලාවල හා ගරාජයන්හි වෙල්ඩිං කරන විට ඇති වන ක්ෂණ ප්‍රභාවෙන් මිනිසුන්ගේ ඇස් බොහෝ විට පිලිස්සී තුවාළ වේ. ඇසෙහි ඇති වන තුවාළයක් කොපමණ සුළු වුවත් එය අනතුරුදායක විය හැකි බැවින් ඊට අක්ෂි වෛද්‍යවරයකුගෙන් ප්‍රතිකාර ලබාගත යුතුය. <br /> <br /> ඇස හා සම්බන්ධ කළ හැකි රෝග ලක්ෂණයන්ගෙන් ප්‍රකට විය හැකි සාමාන්‍ය රෝග බොහොමයක් ඇත. ඇස් පරීක්ෂා කිරීමෙන් දියවැඩියාව වැනි පරිවෘත්ති රෝග මුලදීම විනිශ්චය කළ හැකිය. තිමිරය, දෘෂ්ටික ස්නසාදාහය, ධනුෂ්පදාහය, අක්ෂිපේශිවල දුර්වලතාව යනාදිය මේ රෝගයන්හි දී ඇස්වලින් දැක්වෙන සංඥාවන් වන හෙයිනි. අධික රුධිර පීඩනය හා වකුගඩු රෝගය සමග ආශ්‍රිත රුධිරවාහිනී බිත්තිවල ඇති වන වෙනස්වීම් ඇස පරිස්සමින් පරීක්ෂා කිරීමෙන් විනිශ්චය කළ හැකිය. ඇස දෘෂ්ටි විතානයෙන් ද දෘෂ්ටි ස්නායුවෙන් ද මධ්‍ය ස්නායු පද්ධතිය සමග කෙළින් ම සම්බන්ධ වෙයි. මේ පද්ධතියේ රෝග බොහෝ විට ඇස්වලින් දැනගන්නට ලැබේ. ඇතැම් ඇස් රෝග විටමින් ඌනතාව නිසා හට ගන්නට පිළිවන. විටමින් A ඌන වුවහොත් අක්ෂි පෘෂ්ඨය වියළි වේ; ස්වච්ඡ මණ්ඩලය නොපැහැදිලි වේ; නිශා අන්ධභාවය ඇති වන්නට පිළිවන. විටමින් B සහ B2 නැති වීමෙන් නෛත්‍රික ස්නායුවේ ප්‍රදාහය ඇති වීමට ඉඩ තිබේ. ([[අවිදුර දෘෂ්ටිකතාව]]; [[දුර දෘෂ්ටිකතාව]] යන ලිපි ද බ.)<br /> <br /> (කර්තෘ: [[ලොයිඩ් ඇම්. වීරකෝන්]]) <br /> <br /> == ඇස්වෙදකම (ආයුර්වේද මතය) ==<br /> චක්ෂු රෝග චිකිත්සාව අයත් වන්නේ ආයුර්වේදයෙහි තන්ත්‍ර අට අතුරෙන් ශාලාක්‍ය තන්ත්‍රයටය. දසරුවෙන් උඩ රෝගයන් පිළිබඳ වූ ශාලාක්‍ය තන්ත්‍රය විශේෂයෙන් හදාරමින් ලෝ වැස්සන්ගේ නේත්‍ර රෝගයන් ව්‍යපශමනය කළාවූ ආචාර්ය පරම්පරාවක් විය. ඊට ශාලාකී වෛද්‍ය සම්ප්‍රදාය යයි කියනු ලැබේ.<br /> <br /> විදේහාධිපති රාජ වෛද්‍යවරයකු විසින් ලියන ලද විදේහ තන්ත්‍රය ශාලාකී වෛද්‍ය සම්ප්‍රදායෙහි ප්‍රධාන ග්‍රන්ථයයි. සුශ්‍රැත සංහිතාවෙහි ඖපද්‍රවීකාධ්‍යායයේ දැක්වෙන නයන රෝගයන් පිළිබඳ විවරණය විදේහ තන්ත්‍රයට අයත් විස්තරයන්ගෙන් යුක්ත වේ. <br /> <br /> සුශ්‍රැතයෙහි නේත්‍ර රෝග විස්තරය ආරම්භ වනුයේ ඇසෙහි අයුරු දක්වමින් එහි මණ්ඩල පහ ද සන්ධි සය හා පටල සය ද යන කොටස් ගැන හැඳින්වීමෙනි (සුශ්‍රැත සංහිතාව, 684 පිටුව බලන්න). <br /> <br /> '''නේත්‍ර රෝග නිදාන'''<br /> <br /> අව්ව ආදියේ උෂ්ණයෙන් තැවී දියෙහි පිවිසීම, දුර ඇති දෙයක් කෙරෙහි බොහෝ වේලා බැලූ ගමන් සිටීම, දහවල් නින්ද, රෑ නිදි වැරීම, නිතර හැඬීම, ශෝක කිරීම, ක්‍රෝධය, කාය ක්ලේශයන්ගෙන් පෙළීම, අධික මෛථුනය, ශුක්ත ආරනාල (ඇඹුල් වූ හෝ පැසවූ කැඳවර්ග), අම්ල ද්‍රව්‍ය, කොල්ලු, උඳු යන මේවා සේවනය, මලමූත්‍ර ආදි වේග දැරීම, ඩහදිය, ධූලි, දුම් යන මේවා ඇසෙහි පිවිසීම, වමන වේග දැරීම, වමනාතියෝගය, කඳුළු වැළැක්වීම, සියුම් වස්තු බැලීම යන මේවායින් වාතාදිය කෝපයට පත් වීමෙන් නේත්‍ර රෝග උපදින බව සුශ්‍රැත මතයයි. <br /> <br /> සුශ්‍රැතයට අනුව සම්පූර්ණ නේත්‍ර රෝග සංඛ්‍යාව සැත්තෑසයකි. ඉන් දහයක් වාතජය; දහයක් පිත්තජය; තෙළෙසක් කඵජය; සොළොසක් රක්තජය; පස්විස්සක් ත්‍රිදෝෂජය; දෙකක් බාහ්‍යය. මේ රෝග සැත්තෑසය අතුරෙන් සන්ධීන් ඇසුරු කළ නේත්‍ර රෝග ගණන නවයකි; වර්ත්ම (ඇස් පිහාටු) ජාත රෝග විසි එකකි; ශුක්ල භාගයෙහි උපදින රෝග ගණන එකොළොසකි; කෘෂ්ණ භාගයෙහි සතරකි. මුළු ඇස ආශ්‍රිතව රෝග දහහතක් ද දෘෂ්ටි මණ්ඩලයෙහි රෝග දොළොසක් ද නෙතින් බැහැර දරුණු රෝග දෙකක් (එකක් අභිඝාතයෙන් හෙවත් තැල්මෙන්, අනෙක දේව ඍෂිගන්ධාර්වාදීන්ගේ දර්ශනයෙන්) ද උපදනේ වේ. මෙකී රෝග අතුරෙන් සමහරක් අසාධ්‍යය; සමහරක් යාප්‍යය; අනික්වා සාධ්‍යය. <br /> <br /> සියලු ම නයන රෝගයන්ට මුල් වනුයේ අභිෂ්‍යන්දය හෙවත් [[ඇස්රුදාව]] (බ.) ය. ඇස්රුදාව සංක්‍රාමක රෝගයක් වූ කල එය ආගන්තුජ ගණයට අයත් වේ. එයින් බැහැර වාත, පිත්ත, ශ්ලේෂම, රක්ත යන දෝෂ ධාතූන්ගේ දූෂ්‍යත්වයෙන් උපදනා අභිෂ්‍යන්දය විවිධ උපද්‍රව ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වෙයි. චක්ෂු රෝග චිකිත්සාව ආරම්භ කරනුයේ අභිෂ්‍යන්ද රෝගයෙහි පටන්ය. එබැවින් පළමු කොට අභිෂ්‍යන්ද ප්‍රතිෂේධ අධ්‍යායයෙන් ශාලාක්‍ය චිකිත්සාව ප්‍රකාශ වේ. ප්‍රතිෂේධය යනු වළක්වා ලීමයි. දෝෂයන් විසින් ශිරාවන් දූෂණය කිරීම හේතුකොටගෙන උපදනා ඇස් පැසීම ඇති කරන රෝගය මන්ථ හෙවත් අධිමන්ථ නම් වේ. බහුලව දක්නා තවත් චක්ෂු රෝග දෙකක් නම් කාචය හා තිමිරයයි. ඇසේ තුන්වන පටලයෙහි හෙවත් සිවියෙහි කාචය හා තිමිරය සෑදේ. ඒ දෙකේ වෙනස නම් කාචයෙහි, දොස්වල ප්‍රධානත්වය අනුව, සුදු නිල් හෝ කළු මැස්සන් හෝ කුඩා පැල්ලම් ඔබ මොබ දුවන සැටියක් පෙනෙන අතර තිමිරයෙහි එකී පැල්ලම් ආදිය තහවුරුව පෙනීමයි. තිමිරයට සාමාන්‍ය නම වනුයේ ඇඳිරිය යනුයි. දිවාන්ධ්‍යය, රාත්‍ය්‍රන්ධ්‍යය යන මේ දෙක ආගන්තුජ අන්ධත්වයෝ වෙති. නියමිත ඖෂධ යෙදීමෙන් මේ අන්ධත්වයන් වළක්වා ගත හැකිය. දෝෂයන්ගේ සංශෝධනයෙන් හා ශමනයෙන් ම චක්ෂු රෝග සාධ්‍ය වේ යනු ශාස්ත්‍රීය නිගමනයයි.<br /> <br /> '''නේත්‍ර රෝග පූර්වරූප'''<br /> <br /> ආකුලත්වය, මඳ විසින් ඉදිමුම, කඳුළු පිරීම, මලවෘද්ධිය (කබපිරීම), බරබව, දැවිල්ල, ඇදුම්කෑම, රතුබව යන මේවා ඇස් රෝග ඉපදීමට පළමු අප්‍රකටව පහළ වෙයි. වර්ත්ම කෝපයේ දී හෙවත් ඇස්පිහාටුවල ඇති දොස් කෝපයේ දී නෙතෙහි ස්වල්ප වශයෙන් ශූලය, බූවක් සේ පිරුණාක් වැනි බව, නිල්පාට කහපාට යනාදි වශයෙන් රූප දැකීම, පෙර දී මෙන් ඇස් පිල්ලන් ගැසීමාදිය කරන්නට නොහැකි බව යනාදිය ඇති වේ.<br /> <br /> '''චිකිත්සාව'''<br /> <br /> ඉහත දැක්වූ පූර්වරූප ලක්ෂණ බලා ඇස්වලට දෝෂාපන්න බව තේරුම් ගෙන දෝෂ අනුව චිකිත්සාව යෙදිය යුතුය. නිදාන වර්ජනය හෙවත් දොස් කිපීමට හා රෝගෝත්පත්තියට හේතු වන ආහාර විහරණ වර්ජනය සාමාන්‍ය චිකිත්සාවයි. වාතාදි දොස් ශමනය කරන ඔසු යෙදීම විශේෂ චිකිත්සාවයි. ආයුර්වේදයෙහි අනික් රෝගයන්හි සේ ඇස් රෝගයන්ට පිළියම් කරන කල්හි ද ආමපක්ව ක්‍රමය සලකනු ලැබේ. ආම යනු රෝගයෙහි මුල් අවස්ථාවයි. පක්ව යනු පැසුණු අවස්ථාවයි. නේත්‍ර රෝගයන්ට පිළියම් කිරීමේ දී මුල් දවස් හතරක් ස්වේදය හෙවත් තැවිලි, ප්‍රලේප හෙවත් ඇස වටේ පුරවල්ලියම් ගෑම, තික්ත රසැති ආහාර දීම, දුම් ඇල්ලීමාදියෙන් යෝග්‍ය වූ ප්‍රතිකාරයක් කළ යුතුය. තුන්දිනක් උපවාසය කිරීම ද විදේහ තන්ත්‍රයෙහි නියමයකි. අඳුන් ගෑම, ගිතෙල් පානය, කෂාය බීම, බර ආහාර ගැනීම හා ස්නානයත් ඇස් ලෙඩ අමු අවදියෙහි නොකට යුත්තේය. සතරවන දවස්හි නස්‍ය කිරීම, සේදීම, අඳුන් ලෑම ආදිය කටයුතුය. වාත කෝපයෙන් උපදනා චක්ෂු රෝගයෝ දෘෂ්ටිය නසති. එහෙයින් වාතජ වූ කාච, තිමිර රෝගයන්හි වාතාභිෂ්‍යන්දයට නියමිත ප්‍රතිකාර පසස්නේය. පක්ෂ්ම හෙවත් ඇස් පෙඳි ඇතුළත සෑදෙන රෝගයන්හි නියමිත තැනෙක ඉතා සියුම් වූ ශලාකා අවියකින් පැළීම ද කරනු ලැබේ. පිලිස්සීම හා කාරම් යෙදීම ද අවස්ථානුකූලව නියමයි. ඇසෙහි දෘෂ්ටිය එහි මණ්ඩලය ඇසුරු කොට පවත්නේය. අභිෂ්‍යන්ද රෝගය උපදනේ ද ඒ තුළය. සෙම් අභිෂ්‍යන්ද රෝගයෙහි නස්‍ය කිරීම පථ්‍ය වේ. පිත්තාභිෂ්‍යන්දයෙහි ද නස්‍යය හා තිපල (අරළු, බුළු, නෙල්ලි) යොදනු ලැබේ. විරේචනය ඇස් රෝගයන්හි විශේෂ ඵලදායී වේ. විරේචනය සිදුකරනුයේ විශේෂයෙන් ම තිපල්කෂාය යෙදීමෙනි. <br /> <br /> නේත්‍ර රෝගයන්හි යොදනු ලබන පිළියම් අතුරෙහි තර්පන, පුටපාක, සේක, ආශ්චෝතන, අඤ්ජන යන මො‍ව්හු විශේෂ වෙත්. අනුභව කරන ලද ආහාරය දිරූ කල්හි විරේකාදියෙන් ශුද්ධ වූ දේහ ඇති රෝගියා අවු සුළං නොවදින ගෙයක උත්තාන ශයනයෙන් හොවන්නේය. ඉක්බිති යුගැස් වටා උඳුකල්කය ගල්වා, සියක්වර සෝදන ලද ගිතෙල් ඇසෙහි පුරවන්නේය. මීට ශාලාක්‍ය තන්ත්‍රයෙහි තර්පන යයි කියනු ලැබේ. වනෞෂධීන් පත්‍රයන්හි දවටා උදුනෙහි අළු යට තබා තම්බාගනු ලබන යුෂයට හා වනෞෂධීන් සිහින්ව තලා වන්ඩුවෙන් තම්බාගන්නා වූ බෙහෙතට ද පුටපාකයයි කියනු ලැබේ. තෙල්, බෙහෙත් වතුර ආදියෙන් ඇස් සේදීම සේක නමි. තෙල් හෝ වෙනත් ඔසුවක් බින්දු වශයෙන් ඇසට හෙළීම ආශ්වෝතනයයි කියනු ලැබේ. ඇසෙහි රෝගයන්ට හා දෘෂ්ටිය පහදවන පිණිස ඇස තුළ ගාන ඉතා සියුම් කොට අඹරාගන්නා ලද කල්කයට අඤ්ජන හෙවත් අඳුන් යයි කියනු ලැබේ. <br /> <br /> චක්ෂු රෝගයන් අතුරෙහි අධිමන්ථ රෝගයෙහි බැම හා නළල හා හකු පෙදෙසෙහිත් නියමිත තැන්වල ශලාකාවෙන් පිලිස්සීම නියමව ඇත්තේ ය. වර්ත්ම රෝගයෙහි ඇස් පෙඳි කූපයන් පිලිස්සීම ද නියම යයි සුශ්‍රැත සංහිතාවේ සූත්‍රස්ථානයෙහි අග්නි කර්ම විධි අධ්‍යායයෙහි දක්වා ඇත්තේය. <br /> <br /> අටවැදෑරුම් වූ ශස්ත්‍ර කර්මයන් අතුරෙන් ඇස් රෝගයන්හි සිවු වැදෑරුම් ශස්ත්‍ර කර්මයක් නියමව ඇත. ඡේද්‍ය හෙවත් කැපීමෙන් පිළියම් කළ යුතු ඇස්රෝගයෝ එකොළොසකි. ලේඛ්‍ය හෙවත් සීරීමෙන් සුව කළ යුතු රෝග නවයකි. භේද්‍ය හෙවත් පැළීමෙන් සන්සිඳ වුව මනා ඇස් ලෙඩ පසකි. විධ්‍ය හෙවත් විදිය යුතු නෙත් රෝග පසළොසකි. වෙනත් පිළියම්වලින් යාප්‍ය හෙවත් යැපිය යුතු ඇස්රෝග සතකි. මේ යාප්‍ය රෝගයන්හි තෙල් ගැල්වීම්, අඳුන් ගෑම් ආදs බාහිර ප්‍රතිකාර විනා කැපීම්, පැළීම්, සීරීම්, විදීම් ආදිය නොකරන්නේය. ආගන්තුක ඇස්රෝගයන්හි ද ආයුධ හෙළීම නොකට යුතුය. <br /> <br /> == දේශීය ඇස්වෙදකම ==<br /> දේශීය ඇස්වෙදකමෙහි (‘විදුං පිළිස්සුන්’ පොත්වල) විදීම සහ පිලිස්සීම නියම කොට තිබෙන අයුරු මෙසේය. <br /> <br /> '''විදුම්'''<br /> <br /> “ඉසරුජාවට, පොළවාතේට, නළලේ තුන්නහර විද ලේ හරිනු. ඇසේ සියලු ලෙඩට ඉසරුජාවට පිටි අල්ලේ තුන විදිනු. ලේ හිටින්ට කඩු පහර කොළ තලා අල්ලනු. බදුල්ල දළු තලා අල්ලනු. ගොටු දළු තලා අල්ලනු. නික දළු එඬරු දළු තලා අල්ලනු. ඕං හ්‍රීං රං රං ජලබන්ද නිල්ලි ඉර පූට්ටු සිහයි තාඟු තාඟු එලෙත්‍රස්වාමි පර සිමිං සිමිං ස්වාමි හය හයි ගිඩි ගිඩි තාඟු පූට්ටු පූට්ටු ඒස්වාහඃ ලේ සිටුවන මන්ත්‍රයයි. <br /> <br /> “බාලයන්ගේ සියලු ම අක්ෂි රෝගයට, ඉසරුජාවට නළල මැද මුල් නහර විද ලේ හරිනු. ඇසේ සයානූවක් ලෙඩට ගාත් දෙකේ නහර එකක් විද ලේ හරිනු. <br /> <br /> '''පිලිස්සුම්'''<br /> <br /> “සියලු ඇස් ලෙඩට රුජාවට කාචයට ඉස්මුදුනේ නාසයේ අග සිට වියතක් හැර තෙල්වළේ එකක් පුලුස්සනු. සියලු ම තිමිරයට සුදු පටලයට, උල් ඇනියාවට, බුබුල් දෙකේ හතර පුලුස්සනු. කපාලයෙන් වන ලෙඩට උර ඉස් මැද ඇතුළු පිටින් පුලුස්සනු. අමර පටල අක්ෂි රෝග සියලු කාචයට ඉන් උඩ වියැට ගෙඩි තුනක දිග කරුවේ සිට දෙකට බෙදූ පමණ පුලුස්සනු. ඇස් එළියේ වැටුණාට කලා දෙකේ හරි මාපටැඟිල්ලේ මුදුන් නහර පුලුස්සනු.”<br /> <br /> විදීමට ගන්නා ශලාකා කටු නම් වානේ කටුව, යකඩ කටුව, තඹ කටුව, රිදී කටුව, රත්රන් කටුව යන මේයි. පිලිස්සීමට ගන්නා ශලාකාවෝ නම් වානේ බොත්තම් කටුව, යකඩ බොත්තම, රිදී බොත්තම, රත්රන් බොත්තම, සුරය යන මොහු වෙත්. උඩරට ප්‍රදේශයේ පැරැණි ඇස් වෙද පරම්පරා අතුරෙන් මාදන්වල, හඟුරන්කෙත, සියඹලාගොඩ, දිද්දෙණිය හා ඉබ්බාගල ද පහතරට බෙම්මුල්ල, කොටිකාවත්ත ආදි වෙද පරම්පරා ද විදුම් පිලිස්සුම් ක්‍රමය ඇස්රෝග සුව කිරීමෙහි ව්‍යවහාර කරති. නිල ඇල්ලීමෙන් ද ඇස්වල ඇති වන දරුණු රදය සුවවේ.<br /> <br /> විදුම් පිලිස්සුම් ක්‍රමය ඉගෙන ගන්නා ශිෂ්‍යයාට, විශේෂ අභ්‍යාසයක් දෙනු ලැබේ. දේශීය වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රය පිළිබඳව ලියවී තිබෙන යෝගරත්නාකරය, යෝගාර්ණවය, වරයෝගසාරය, යෝගචින්තාමණිය ආදි පොත්වල විදුම් පිලිස්සුම් ක්‍රමය විශේෂයෙන් ම සඳහන් කර තිබේ. ඒ පැරැණි ග්‍රන්ථවල ද ඇස් වෙදකම දැක්වෙන කොටසෙහි විදුම් පිලිස්සුම් ක්‍රමයට මුල් තැනක් දී ඇත්තේය. යෝගරත්නාකරයෙහි විදුම් ක්‍රමය පමණක් අක්ෂි රෝග චිකිත්සාවට සම්බන්ධ නොකොට වෙන ම අධ්‍යායකින් දක්වා තිබේ. මෙහි ද යෝගාර්ණව, වරයෝගසාර යන ග්‍රන්ථ දෙකෙහි ද අග්නිකර්ම විධිය විස්තර කොට ඇත්තේ සිද්ධ වෛද්‍ය ක්‍රමය අනුවයි. කෙසේ වුවත් පැරණි සිංහල වෛද්‍යවරයන් අනික් රෝග ශමනයෙහි මෙන් ම අක්ෂි රෝගයන්හි ද විශේෂයෙන් ම අග්නිකර්මය භාවිතා කිරීමෙහි පුරුද්දක් ඇතිව සිටි බව පෙනේ. <br /> <br /> ඇස වට ගාන ආලේපයට පුරවල්ලියම යයි කියනු ලැබේ. ඇසේ රතට, සුදට ඇස වසා බඳින ඝනාලේපයක් වැනි බේත බේත් රොටිය නම් වේ. දේශීය වෙදකමට අයත් බෙහෙත් ගුළි අතර ගුළි නොකොට ‘කරල්’ මෙන් සාදන වටිකා විශේෂයක් ද ඇත. මේවා ඇසේ පටල, කාච, මල ආදිය කැපීමට හෙවත් ගෙවීමට ඇල් දියෙන් ගලගා ඇස තුළ ගාති. දේශීය ඇස් වෙදකමෙහි ඒ ඒ ඇස්රෝගයන්ට ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ විශේෂ ඖෂධ යෝග වෙද පරම්පරාගතව රහස් බෙහෙත් වශයෙන් ද භාවිත කරති. ප්‍රසිද්ධ ඇස් වෙද පරම්පරාවන් සතු හස්තසාර බෙහෙත් ලියවී ඇති පැරණි පුස්කොළ පොත් දුර්ලභ දේ හැටියට සලකනු ලැබේ. <br /> <br /> ග්‍රහණි මාන්දම් රෝගවලින් පෙළෙන කුඩා දරුවන්ගේ ඇස් තුළ සියුම් කොරපොතු විශේෂයක් සෑදේ. ඊට ක්‍රමානුකූල වූ පිළියමක් නොයෙදුණොත් ඇස් අන්ධ වීම පවා සිදු වේ. සමහර බාලයන්ගේ ඇසේ කෘෂ්ණ මණ්ඩලයේ කළු ඉංගිරියාව, මැදින් සුදු සිවියක් ඇතුව උල් වී මතු වේ. මීට උල්වාරම යයි කියනු ලැබේ. මීට ඉතා පරිස්සමින් ප්‍රතිකාර නොකළොත් අන්ධ වේ. මේ හැම දරුණු ඇස් රෝගයකට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ ඖෂධ යෝග දේශීය ඇස් වෙදකමෙහි ඇත්තේය. <br /> <br /> දාක්ෂිණාත්‍ය සිද්ධ වෛද්‍ය ක්‍රමයෙන් උපුටා ලියා තිබෙන ග්‍රහණි මාන්දම් වෙද පොත්වල බාලයන්ට ග්‍රහණි මාන්දම් හේතුවෙන් සෑදෙන ඇස්රෝගවලට ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ බෙහෙත් නියම කොට තිබේ. <br /> <br /> දේශීය චක්ෂු රෝග චිකිත්සාව පිළිබඳව ලියැවුණු අත් වෙදපොත් රාශියක් පුස්කොළ පොත් අතර දක්නට ලැබේ. ඉන් එකක් වූ වරයෝගසාරයෙහි දැක්වෙන විස්තරයක් තත්ව විජානනය පිණිස මෙහි දක්වමු. <br /> <br /> “ඇස රත් ඉරි ඇති වනුයේ රක්තරාජි නම, ඇසින් දිය වෑහෙනුයේ ජලස්‍රාව නම. ඇස තුළ බැම, නාසාදණ්ඩ, රදමන්ව රත්ව කඳුළු බසිමින් ශෝඵ ඇති වනුයේ පක්ෂ්ම ශූල නම. ඇස තුළ මල් උපදනේ ඇසපූ නම, ඇස තුළ දුඹුළු පැහැයෙන් අබ ඇට සා ඉපිද ක්‍රමයෙන් ඔලිඳ ඇට සේ වැඩී මහත් වනුයේ පොළ නම. ඇස රත්ව ඉදිම දිය වෑහෙමින් කබ මිදී ඇස හැරිය නොහැකිව හිස කකියවා ඇති වනුයේ පුරාණාක්ෂි රෝග නම. ඇස තුළ දැඩිවැ මස්දළු වනුයේ අර්බුද නම. ඇස තුළ ලොම් උපදනේ ඉළුප් කෙහෙ නම. තිස් වස පිරුණු කල විශාල දෘෂ්ටිය ඇතුව තිස් නවවැනි වසෙහි ඇඳිරි ඇතිව පන්සාලිස් වියෙහි දී හැරෙනුයේ සාලිස්ත නම. ඉන් ඔබ්බ සමතිමිර යයි ද කියත්. ඒ තිමිරය පනස් නව වන වියෙහි දී හැරේ. ඉන් ඔබ්බ නැවත දෘෂ්ටි ඇති වේ. හිරු අවර වූ කල නොපෙනෙනුයේ නක්තාන්ධ නම. රෑ කණ යයි දු කියත්”. <br /> <br /> '''දේශීය ඇස්වෙදකමෙහි ඇසට පිළියම්'''<br /> <br /> පූර්ව භාගයෙහි අවස්ථා බලා තිපල් කෂායෙන් හෝ ගෝ මූත්‍රයෙන් හෝ වජ්‍රයෙන් හෝ විරේක කරවා සෙම්පිත් හැර පිළියම් යෙදිය යුත්තේය. මේ කියන ලදුයේ තුන්දොසින් උපන් ඇස් රෝග සම්බන්ධයෙනි. එබඳු රෝගාතුරයාට නියමිත වූ ආහාර පාන විහරණාදිය විශේෂ වශයෙන් නියම කර ඇත්තේය. බෙහෙතින් සුව කළ නොහැකි වූ ඇස්රෝගය කී පරිදි ශල්‍යකර්ම, අග්නි කර්මාදියෙන් සාධ්‍ය කළ යුත්තේය. වාතාදි දොසුන්ගෙන් නැඟුණු ඇතැම් ව්‍යාධීන් බොන කෂායෙන් ද නේත්‍රාලේපයන් යෙදීමෙන් ද බෙහෙත් යුෂ ඇස තුළට වත් කිරීමෙන් ද අඳුන් ගෑමෙන් ද බෙහෙත් කරල් ගෑමෙන් ද බෙහෙත් සුගන්ධ වර්ග ආඝ්‍රාණය කරවීමෙන් ද පිළියෙල කරන ලද බෙහෙත් දෙස බොහෝ වේලා බලා සිටුවීමෙන් ද සාධ්‍ය කට යුත්තේය.<br /> <br /> ආගන්තුජ උපද්‍රවයන්ට වනාහි ඒ ඒ දෑ සිදු වූ වහා ම පිළියම් කළ යුත්තේය. ඇස තුවාළ වූ කල තෙල් මුසු හෝ තෙල් උපදවනසුලු බෙහෙත් ඇස ගැල්වීම නොකට යුතුය. ඇස් පුරවන අමු බෙහෙත් යුෂ ඉතා පරිස්සමින් පිළියෙල කර ගත යුතු වෙයි. ඇසෙහි සුද නැඟුණ කල උෂ්ණ වීර්යය ඇති බෙහෙතින් ද රත නැඟුණු කල මැදුම් පමණ ශීත ගුණ ඇති බෙහෙතින් ද පිළියම් කටයුතු වන්නේය. චක්ෂු රෝගයන්හි පූර්වරූප පහළ වූ කල අති ශීතවීර්යය ඇති ඖෂධ යෙදීම අපථ්‍ය වන්නේය.<br /> <br /> == ස්වච්ඡ මණ්ඩල (කුණිත) බද්ධකරණය ==<br /> රෝග චිකිත්සා ක්‍රම අතින් මෑතක දී ලැබී ඇති අතිවිශාල දියුණුව නිසා චර්ම, අස්ථි, ස්නායු, කාටිලේජ්, රුධිරවාහිනී හා ඇස්වල ස්වච්ඡ මණ්ඩල යනාදි ශරීර කොටස් එක් අයකුගේ ශරීරයෙන් ඉවත් කොටගෙන වෙනත් අයකුගේ ශරීරයට බද්ධ කිරීම දැන් සෑම රටක ම වාගේ බෙහෙවින් කරනු ලැබේ. ස්වච්ඡ මණ්ඩල බද්ධ කිරීමේ වැදගත්කම මෙකල කවුරුත් පාහේ පිළිගන්නා කරුණකි. එබැවින් මේ ගැන සෑහෙන පමණ අවබෝධයක් ඇති කරගත යුතුය. ඇසේ ක්‍රියාකාරිත්වය ද අන්ධ වීමට හේතු වන ප්‍රධාන කරුණු ද ඒ සමඟ ම දතමනායි (ඇස පිළිබඳ අනෙක් ලිපි බලන්න). <br /> <br /> කාචය, ස්වච්ඡ මණ්ඩලය, අක්ෂිරුධිරවාහිනිය, දෘෂ්ටි ස්නායුව, දෘෂ්ටිවිතානය ආදි ඇසේ අවයවයන්හි සිදුවිය හැකි යම් යම් විපත් නිසා අන්ධභාවය ඇති වේ. වණ තුවාළ නිසා මෙන් ම පෝෂණ දෝෂ සහ පරිහානිකර රෝග හේතුකොට ගෙන ද ස්වච්ඡ මණ්ඩලයෙහි පාරදෘශ්‍යතාව නැති වේ. මේ හේතුවෙන් ඇස අන්ධ වේ. රෝගී වූ ස්වච්ඡ මණ්ඩලයක් ඇසකින් ඉවත් කොට ඒ වෙනුවට වෙනත් ඇසකින් ලබා ගත් නීරෝග ස්වච්ඡ මණ්ඩලයක් බද්ධ කරනු මිස ඇසක් වෙනුවට වෙනත් ඇසක් සවි කළ නොහැකිය. ස්වච්ඡ මණ්ඩල බද්ධ කරනු ලබන්නේ ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ දෝෂයකින් අන්ධ වූ ඇස්වලට පමණි. ස්වච්ඡ මණ්ඩලීය රෝග නිසා ඇති වන අන්ධභාවය ලංකාවේ සුලභය. එබැවින් ස්වච්ඡ මණ්ඩල බද්ධ කිරීමෙන් මෙරට අන්ධ මිනිසුන්ට ඉමහත් සෙතක් සලසා දිය හැකිය.<br /> <br /> ස්වච්ඡ මණ්ඩල බද්ධකරණය පිළිබඳ ශල්‍ය කර්මයක් ප්‍රථමවරට කරන ලද්දේ දැනට අවුරුදු 135කට පමණ පෙර දීය. මේ අවස්ථාවේ දී එක් අක්ෂි වෛද්‍යවරයෙක් මිනිසකුගේ ඇසේ ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ඉවත් කොට ඒ වෙනුවට හාවකුගේ ඇසකින් ගත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලයක් බද්ධ කළේය. මේ ශල්‍යකර්මය අසාර්ථක විය. මෑතක දී ජපන් අක්ෂි වෛද්‍යවරයකු කුකුළු පැටවකුගේ ඇසකින් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ගෙන මිනිස් ඇසකට බද්ධ කළ බව වාර්තා කොට ඇත. එහෙත් මේ ක්‍රමය කෙතරම් දුරට සාර්ථක වේ ද යන්න සොයා ගැනීමට තව දුරටත් පර්යේෂණ පැවැත්විය යුතුව තිබේ. මළ මිනිසකුගේ ඇසකින් ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ඉවත් කොට ගෙන එය අන්ධ මිනිසකුගේ ඇසකට බද්ධ කළ හැකි බව ෆිලටොෆ් (Filatov) නමැති රුසියානු විද්‍යාඥයා ප්‍රථම වරට ප්‍රකාශ කෙළේය. ප්ලාස්ටික්වලින් තැනූ කෘත්‍රිම ස්වච්ඡ මණ්ඩල මිනිස් ඇස්වලට බද්ධ කළ හැකි බව ද දැන් දැනගෙන තිබේ. මීට ස්වල්ප කලකට පෙර තායිලන්තයේ අක්ෂි වෛද්‍යවරයකු උසස් වානරයකු වන ගිබනයකුගේ ඇස්වලින් ස්වච්ඡ මණ්ඩල ඉවත් කොට ඒවා මිනිස් ඇස්වලට සාර්ථක ලෙස බද්ධ කොට ඇති බව වාර්තා වී තිබේ. <br /> <br /> ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ දෝෂයකින් අන්ධ වූ ඇසක ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ඉවත් කර ඒ වෙනුවට වෙනත් මිනිස් ඇසකින් ලබා ගත් ස්වච්ඡ මණ්ඩලයක් බද්ධ කරන විට ඉවත් කරනු ලබන ස්වච්ඡ මණ්ඩලයේ හැඩහුරුකමට හා ප්‍රමාණයට අලුතෙන් බද්ධ කරනු ලබන්න අනුකූල විය යුතුය. මෙසේ අනුකූල කොට බද්ධ කරනු ලබන ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ඇසට හොඳින් අල්ලා ගනියි. තවද ශල්‍යකර්මය නිසා ඇති වන තුවාළය ද පහසුවෙන් සුව වේ. බද්ධ කිරීමට ගන්නා ස්වච්ඡ මණ්ඩලය ඕනෑ කරන ප්‍රමාණයට හා හැඩහුරුකමට කැපීම පිණිස වෘත්තාකාර සිදුරු කැපිය හැකි උපකරණයක් පාවිච්චි කරනු ලැබේ. මේ උපකරණය ට්‍රිපයිනය (trephine) නමින් හැඳින්වේ. ලෝකයේ නොයෙක් ප්‍රදේශවල අක්ෂි වෛද්‍යවරයෝ මේ බද්ධකරණ ක්‍රමය අනුගමනය කරති. සියයට 60 සිට 80 දක්වා එහි ප්‍රතිඵල සාර්ථක වී තිබේ. <br /> <br /> බද්ධකරණය පටන් ගත් මුල් අවදියේ දී බද්ධ කිරීම සඳහා ස්වච්ඡ මණ්ඩල ලබාගැනීම අපහසු විය. ස්වච්ඡ මණ්ඩල ගත හැකි වූයේ රෝහල්, මහලු මඩම්, බන්ධනාගාර යනාදි තැන්වල, මළ සිරුරට අයිතිවාසිකම් කීමට කාත්කවුරුවත් නැතිව, මියගියවුන්ගෙන් පමණි. මරණ දඬුවම පමුණුවනු ලැබූ අයගෙන් ද ස්වච්ඡ මණ්ඩල ලබාගන්නා ලදි. ඒවා පහසුවෙන් ලබා ගැනීමට නුපුළුවන් වීම මේ ශල්‍යකර්මයට ලොකු බාධකයක්ව පැවතිණි. මෙම තත්වය වළක්වා ගැනීම සඳහා මිය ගිය කෙනකුගෙන් ඇස් හෝ ස්වච්ඡ මණ්ඩල ගළවා ගැනීමට බ්‍රිතාන්‍යය, ඇමෙරිකාව, රුසියාව හා ප්‍රංසය වැනි රටවල නීතියෙන් ඉඩ සලසා දී ඇත. ලංකාවේ ද මෙසේ කිරීමට නීතියෙන් ඉඩ ලැබුණේ 1955 දී ය. ඒ අවුරුද්දේ දී අංක 38 දරන ස්වච්ඡ මණ්ඩල බද්ධ කිරීමේ පනත පනවන ලදි. මියගියවුන්ගේ ඇස් උපුටා ගැනීමට විරුද්ධව නොයෙක් අදහස් එක් එක් රටවල ඉදිරිපත් කරන ලදි. සමහර ආගමික විශ්වාස අනුව මළ සිරුරුවලින් කොටස් වෙන් නොකළ යුතුය. එහෙත් ඇතැම් ආගම්වල එවැනි පරිත්‍යාග ඉතා උදාර පුණ්‍යකර්ම සේ පෙන්වා දී තිබේ. ලංකාවේ සෑම ආගමකින් ම වාගේ ඇස් දන්දීම අනුමත කෙරේ. ඇස් පෙනෙන අය ජීවත්ව සිටිය දී ම සිය දෑසින් එකක් හෝ දන්දීමට ඉදිරිපත් වූ අවස්ථා බොහෝයි. <br /> <br /> මරණින් පසු ඇස උපුටා ගැනීමට නම් කෙනකු මරණයට පෙර සිය කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර තිබිය යුතුය. මියගිය තැනැත්තා කලින් අකැමැත්තක් නොදක්වා තිබුණේ නම් කිට්ටු ඥාතීන්ගේ කැමැත්ත ඇතිව ඒ තැනැත්තාගේ ඇස් උපුටා ගැනීමට නීතියෙන් ඉඩ තිබේ. කෙනකු මිය ගොස් පැය 4ක් ගත වීමට පෙර මළ සිරුරෙන් ඇස් වෙන් කර ගැනීම ලංකාව වැනි රටක ඉතා අවශ්‍යය. ශීතල රටක මීට වැඩි කාලයක් ගත වුව ද වරදක් නැත. වෙන් කර ගත් ඇස් ඉන් පසු විෂබීජවලින් තොරව තබා ගැනීම සඳහා පෙනිසිලින් මිශ්‍රණයකින් සෝදා විශේෂ භාජනවල අසුරා ශීතකරවල ගබඩා කරනු ලැබේ. මෙසේ ගබඩා කරන ලද ස්වච්ඡ මණ්ඩල දින 10ක් ගත වන තුරු බද්ධකරණය සඳහා යෙදිය හැකිය. ගළවා ගත් ඇස් එක් රටකින් වෙනත් රටකට යැවීම සඳහා අලුත් උපකරණ දැන් නිපදවා ගෙන ඇත. ශීතකරයෙන් පිට මේ උපකරණයක ඇස් තැබූ විට ඒවා පැය 40ක් දක්වා යථාතත්වයෙන් තබා ගත හැකිය. තවත් ක්‍රමයක් අනුව ස්වච්ඡ මණ්ඩල නිර්ජල කරනු ලැබේ. නිර්ජල කරන ලද ස්වච්ඡ මණ්ඩල සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වවල දී පවා අවුරුදු 5ක් පමණ තබාගත හැකිය. එහෙත් මේවා නොවියළි ස්වච්ඡ මණ්ඩල පමණ හොඳ නැත. <br /> <br /> මළ සිරුරුවලින් ගළවා ගත් ඇස් ගබඩා කිරීම සඳහා දැන් රෝහල් බද්ධව ඇස් බැංකු පිහිටුවා තිබේ. ලංකාවේ ද කොළඹ ඇස්රෝහලේ ඇස් බැංකුවක් පිහිටුවා තිබේ. අන්තර් ජාතික ඇස් බැංකුවක් ද ලංකාවේ දැන් පිහිටුවා තිබේ. මේ බැංකුවේ ගබඩා කරන ලද ඇස්වලින් ලංකාවට අවශ්‍ය ප්‍රමාණය ගැනීමෙන් පසු වැඩිමනත් ඒවා පිටරටවල ප්‍රයෝජනය සඳහා යවනු ලැබේ. 1964 දී ඇස් හයක් ලංකාවෙන් සිංගප්පූරුවට යවන ලදි. 1965 මුල් දසමස තුළ ඇස් 10ක් ඉතියෝපියාවට යවා ඇත. ඇස් බැංකුවක් බාරව සිටින වෛද්‍යවරයා ඇසක් ලබා ගත් දිනය හා වේලාව ලකුණු කර ගෙන ඒවායේ ස්වච්ඡ මණ්ඩල, බද්ධකරණය සඳහා සුදුසු දැයි දැනගැනීමට පරීක්ෂණ පවත්වයි. සමහර රටවල රතු කුරුස හමුදා හා අන්ධ ශුභසාධක සංවිධානයන් මගින් ඇස් දන්දීමේ වැදගත්කම මහජනයාට පෙන්වා දෙනු ලැබේ. ලංකාවේ ද ඇස් දන්දීමේ ව්‍යාපාරය සමිති කිහිපයක් මගින් කරගෙන යනු ලැබේ. මෙවැනි සමිතියක් ලංකාවේ ප්‍රථමවරට පිහිටුවන ලද්දේ 1961 ජූනි මාසයේ දීය. 1965 අවසානය දක්වා ලාංකිකයන් 175,000ක් ඇස් දන් දීමට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කොට ඇත. ඔවුන්ගේ නම් සමිති මගින් ලියාපදිංචි කොට ඇත. 1964 දී නිව් යෝක් ජනපදයේ බෆලෝ නුවර වැසියන් 65,000ක් ද 1964 දී වොෂිංටන් නුවර වැසියන් 45,000ක් ද ඇස් දන් දීමට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කොට ඇත. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: කායවිච්ඡේද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%89%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%8A 2026-10-23T03:35:17Z

<p>Senasinghe: '(Elias Ashmole) (1617-1692). බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පුරාවස්තු ගවේෂක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Elias Ashmole) (1617-1692). බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පුරාවස්තු ගවේෂකයෙකි. මුල දී නක්ෂත්‍ර විද්‍යාව හා රස විද්‍යාව කෙරෙහි ඇල්මක් දැක්වූ මොහු විවාහයෙන් පසු පුරාවස්තු පිළිබඳව පර්යේෂණ පැවැත්වීමෙහි නිරත විය. දෙවැනි චාල්ස් රජුගේ කාලයේ දී නයිට් පදවියකින් සම්මාන ලැබූ ඇෂ්මෝල් 1672 දී ‘ගාටර් පදවිය පිළිබඳ සංස්ථා, නීති හා චාරිත්‍ර විධි’ (Institutions, Laws and Ceremonies of the Order of the Garter) නමැති ග්‍රන්ථය ප්‍රසිද්ධියට පැමිණවීය. ලෝකයේ නොයෙක් රටවලින් සොයාගනු ලැබූ අගනා කෞතුක වස්තු රාශියක් මොහුට අයත්ව තිබිණ. ඒ සියල්ලත් පසුව ස්වකීය පුස්තකාලයත් ඇෂ්මෝල් විසින් ඔක්ස්ෆඩ් විශ්වවිද්‍යාලයට ප්‍රදානය කරන ලදි. එම වස්තු හා පොත්පත් තැන්පත් කළ ගොඩනැඟිල්ල ‘ඇෂ්මෝලියන් කෞතුකාගාරය’ නමින් ප්‍රසිද්ධය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-මහා බ්‍රිතාන්‍යය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-22T10:45:55Z

<p>Senasinghe: '(ඒවන්). බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ගංගා කීපයක් ම මෙනමින...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>([[ඒවන්]]). බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ගංගා කීපයක් ම මෙනමින් හැඳින්වේ. ඒවායින් ප්‍රධාන වනුයේ පහළ ඇවන් හෙවත් බ්‍රිස්ටල් ඇවන්, නැගෙනහිර ඇවන් හෙවත් හැම්ප්ෂයර් ඇවන් හා ඉහළ ඇවන් හෙවත් ෂේක්ස්පියර් ඇවන්ය.<br /> <br /> == පහළ ඇවන් හෙවත් බ්‍රිස්ටල් ඇවන් ==<br /> ග්ලොස්ටර් ෂයරයේ කොස්ට්වෝල්ඩ් කඳුකරයෙන් පටන්ගෙන විල්ට්ෂයර් සහ සමර්සෙට් යන කෝරළ හරහා ගලා ඒවන්මවුත් නගරය අසල දී සෙව'න් ගංගා මුවදොරට එක් වේ. එතැන් පටන් බ්‍රිස්ටල් නගරය දක්වා නැව් ගමන් කළ හැකියි. සැ.75ක් පමණ දික් වූ මේ ගඟ අසල ඵෙතිහාසික බාත් නගරය පිහිටා තිබේ.<br /> <br /> == නැගෙනහිර ඇවන් හෙවත් හැම්ප්ෂයර් ඇවන් ==<br /> විල්ට්ෂයරයේ මාල්බරෝ ඩවුන්ස් නම් පෙදෙසින් පටන් ගෙන සෝල්ස්බරි තැනිතලාව හරහා දකුණට ගලා ක්‍රයිස්ට් ච'ච් අසල දී ඉංග්‍රීසි ඕඩයට වැටේ. සැතැපුම් 60ක් පමණ දිගැති මෙහි සෝල්ස්බරි නගරයෙන් පහළ කොටසෙහි නැව් පවා ගමන් කරයි. <br /> <br /> == ඉහළ ඇවන් හෙවත් ෂේක්ස්පියර් ඇවන් හෙවත් වොරික් ඇවන් ==<br /> නොදැම්ප්ටන්ෂයරයෙන් ඇරඹී වොරික් සහ ග්ලොස්ටර් යන කෝරළ හරහා ගලා ට්‍යුක්ස්බරි නගරයෙහි දී සෙව'න් ගඟට වැටේ. එතැන්හි සිට සැතැපුම් 17ක් දුරට නැව් යාත්‍රා කළ හැකිය. සැතැපුම් 96ක් පමණ දිග මෙම ගඟ ගලා යන්නේ පුළුල් තැනිතලාවක් මැදින්ය. ෂේක්ස්පියර් කිවියාගේ උපන් බිම වූ ස්ට්රැට්ෆඩ් ඔන් ඇවන් මේ ගඟබඩ පිහිටියේයි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-එංගලන්තය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%BD%E0%B7%9C%E0%B6%BB%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-10-22T10:27:01Z

<p>Senasinghe: 'මෙකල ප්‍රංසයේ පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා මොසෙල් ය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මෙකල ප්‍රංසයේ පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා මොසෙල් යනුවෙන් දන්නා කොට්ඨාස 1871 ප්‍රංස-ප්‍රසියන් යුද්ධයෙන් පසු ජර්මනිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලදුව 1918 දක්වා ඇල්සේස්-ලොරේන් නමින් හැඳින්විණ. ප්‍රථම ජගත් සංග්‍රාමයෙන් පසු යළිත් ප්‍රංශයට අයත් වූ මෙම පෙදෙස්වලට 1940 දී දෙවන ජගත් සංග්‍රාම සමයේ දී ජර්මන්වරුන් කඩා වැදුණු නමුත් 1945 දී ඉංග්‍රීසි ප්‍රංස මිත්‍ර පාක්ෂික හමුදා ඔවුන් පලවා හැරියහ. මෙපෙදෙස පිහිටියේ ප්‍රංස ජර්මන් දේශ සීමාවෙහිය. <br /> <br /> ජර්මන්වරුන් යටතේ 1879 දක්වා ප්‍රසියානු පළාතක් වශයෙන් පාලනය වූ ඇල්සේස්-ලොරේන් එතැන් සිට අධිරාජ්‍යය යටතේ ආණ්ඩුකාරයකු මගින් පාලනය විය. 1911 සිට මෙපෙදෙසට වෙන ම ආණ්ඩු ව්‍යවස්ථාවක් දෙන ලදි. එහෙත් 1914 දී I ජගත් සංග්‍රාමය ඇති වූවාට පසු ජර්මන්වරුන් විසින් එහි යුද්ධ ආණ්ඩුවක් පිහිටුවනු ලැබීය. 1918 අවසාන භාගයේ දී ඇල්සේස්-ලොරේන් පෙදෙසට ස්වරාජ්‍යය දෙන ලද නමුත් කලින් ජර්මන්වරුන් ගෙන ගිය දූෂිත පාලනය නිසා බලවත් කළ කිරීමෙන් පසු වූ ජනතාව මාසයක් තුළ දී එහි වන් ප්‍රංස හමුදා ජයඝෝෂා සහිතව පිළිගෙන ප්‍රංසයට එක්වීමේ කැමැත්ත පළ කළහ ([[ඇල්සේස්]] ද බලන්න). <br /> <br /> මෙම ප්‍රදේශද්වයේ ශත වර්ෂ ගණනාවක සිට ම වාසය කරන්නේ අර්ධ වශයෙන් ප්‍රංශ ජාතිකයන්ගෙන් හා අර්ධ වශයෙන් ජර්මන් ජාතිකයන්ගෙන් සැදුණු ජනතාවකි. ඇල්සේස්-ලොරේන්හි විශාලකම ව.සැ. 5600ක් පමණ වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-22T10:15:45Z

<p>Senasinghe: 'නැගෙනහිර ප්‍රංසයේ පැරණි පළාතක් වූ මෙය දැනට ඇ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>නැගෙනහිර ප්‍රංසයේ පැරණි පළාතක් වූ මෙය දැනට [[ඇල්සේස්-ලොරේන්]] (බ.) නම් වූ පාලන ප්‍රදේශයට අයත් වන නමුත් භූගෝලීය ප්‍රදේශයක් වශයෙන් තවමත් වෙන් කොට හැඳින්වේ. උතුරින් හා නැගෙනහිරින් ජර්මන්-ප්‍රංස දේශසීමාවෙන් ද දකුණින් ප්‍රංස-ස්විට්සර්ලන්ත දේශසීමාවෙන් ද බටහිරින් ලොරේන් පළාතෙන් ද වට වී ඇති ඇල්සේස් ප්‍රදේශය, වර්තමාන පාලන කටයුතු උදෙසා පහළ රයින්, ඉහළ රයින් හා බෙල්ෆට් ප්‍රාන්තය නම් වූ ‍කොට්ඨාස තුනකට බෙදා ඇත. වෝෂ් (Vosges) කඳු හා රයින් ගඟ අතර පටු දියලු තැන්නක පිහිටි ඇල්සේස් ප්‍රදේශය හරහා ඊල්, ලෝතර්, මොඩර්, තූර් හා ලොක් යන ගංගා ගලා බසී. ඇල්සෙස් තැන්නෙහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 300-600කි. කඳුවලින් ආවරණය වී ඇති හෙයින් ඇල්සේස්හි දේශගුණය මහාද්වීපික ලක්ෂණ දක්වයි. ශීත ඍතුවේ දී මෙහි දිය මිදේ. ග්‍රීෂ්ම ඍතුව ඉතා උණුසුම්ය. සුළං මුවාවක පිහිටි හෙයින් වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 25”ක් පමණ වේ. <br /> <br /> දියළු පසින් යුත් සාරවත් ඇල්සේස් තැන්න ප්‍රංසයේ දියුණු කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශයකි. සීනි, බීට්, බාර්ලි, තිරිඟු හා මිදි ඇල්සේස්හි වවන ප්‍රධාන බෝගයි. ගොවිතැනට සුදුසු සේ සකස් කරගන්නා වගුරු බිම්වල දුම්කොළ හා (බීරවල තික්ත රසය ඇති කිරීමට ගන්නා මල් ඇති) හොප් නම් වැල් වර්ගය වවනු ලැබේ. මද්‍යසාර පෙරීම හා කිරිපට්ටි පාලනය මෙහි දියුණු කර්මාන්ත වේ. මේ හැර රෙදිපිළී, රසායන ද්‍රව්‍ය ආදිය නිපදවීම සම්බන්ධයෙන් ද මේ ප්‍රදේශය ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. <br /> <br /> ඇල්සේස්හි ගමනාගමන මාර්ග රයින් ගඟ ඔස්සේ වැටී ඇත. එහි අගනුවර වන ස්ට්රැස්බ'ග් වැදගත් තොටුපළක් ද වේ. මල්හවුස් හා කොල්මාර් මෙහි වෙනත් වැදගත් නගරය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%99%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-22T10:00:18Z

<p>Senasinghe: '(Alcestis). ග්‍රීක දේවකථාවන්හි එන, ස්වාමි භක්තියෙන්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alcestis). ග්‍රීක දේවකථාවන්හි එන, ස්වාමි භක්තියෙන් ජීවිතය පිදූ වීරවරියක වූ මෝතොමෝ පීලියස් (Pelias) රජුගේ දියණියයි. ඇඩ්මීටස් (Admetus) රජුගේ භාර්යාව වූවාය. පීලියස්ගේ ඉල්ලීම පරිදි මැය විවාහ කරගැනීමට ඇඩ්මීටස් පැමිණියේ වනසතුන් විසින් අදනා ලද රථයකිනි. ඇඩ්මීටස් මාරාන්තික රෝගයකින් පෙළුණේය. යමකු ඔහු වෙනුවෙන් මරණයට ඉදිරිපත් වුවහොත් ඔහුට ජීවිත දානය කරන බවට ප්‍රතිඥාවක් විය. ඔහුගේ දෙමාපියන් පවා පසුබාද්දී ඒ සඳහා ඇල්සෙස්ටිස් නොපැකිළ ඉදිරිපත් වූවාය. එහෙත් හර්කියුලීස් ඇය මුදා ගෙන නැවතත් සැමියා සමඟ විසීමට ඉඩ සලසා දුන්නේය. <br /> <br /> මේ ආඛ්‍යානය යුරිපිඩීස් (Euripides) කවියාගේ ‘ඇල්සෙස්ටිස්’ නාටකයෙහි සපුරා විස්තර වෙයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක-රෝම දේවකතා]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%B6%E0%B6%BA%E0%B6%A9%E0%B7%93%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-22T09:55:18Z

<p>Senasinghe: '(ක්‍රි.පූ. 450-404 පමණ). ඇතන්ස්හි විසූ අතිශූර සේනාපත...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ක්‍රි.පූ. 450-404 පමණ). ඇතන්ස්හි විසූ අතිශූර සේනාපතියකු ද දේශපාලනඥයකු ද වූ මෙතෙම සුප්‍රසිද්ධ [[පෙරික්ලීස්]] (බ.) ගේ බෑනණු කෙනෙකි. ග්‍රීක දාර්ශනික සොක්‍රටීස්ගේ ශිෂ්‍යයකු ද වූ ඇල්සිබයඩීස් සොක්‍රටීස් ගිය දුෂ්කර මාර්ගයෙහි ගමන් නොකළ නමුත් ඔහු අභිවාදනයෙන් පිදීය. රූපසම්පත්තිය, ධනය හා සහජ දක්ෂතාව නිසා අනූන ජනාදරයට පාත්‍ර වූ බලසම්පන්න පුද්ගලයකුව සිටි මෙතෙම ධනය හා බලය වැරදි මග යොමු කළ, ප්‍රතිපත්ති හීන, ආත්මාභිවෘද්ධිය දේශයේ යහපතට ඉහළින් තැබූ තැනැත්තෙක් විය.<br /> <br /> ක්‍රි.පූ. 419 දී ඇතන්ස්හි පාලක මණ්ඩලයට ඇතුළු වූ ඇල්සිබයඩීස් වැඩිකල් නොගොස් ම අතිශයින් ජනප්‍රියභාවයට පත්වූයේ, ඇතන්ස් පුරය සිසිලියට විරුද්ධව අවි ගත යුතු බවට උවදෙස් දුන්නේය. අනතුරුව හේ නිසියාස් හා ලමාකස් ද සමග සිසිලිය ආක්‍රමණය කිරීමෙහි නායකත්වය දැරීය. මෙම ආක්‍රමණය සඳහා පිටත් වීමට පූර්ව දිනයෙහි පූජනීය හර්මීස් දේව ප්‍රතිමාව අබිරහස් ලෙසකින් කඩා බිඳ දමා තිබුණෙන් ඒ ගැන ඇල්සිබයඩීස් සැක කරනු ලැබිණ. තම නිදොස් බව දැක්වීම සඳහා ඔහු විභාගයක් ඉල්ලා සිටි නමුත් සිසිලි-ආක්‍රමණය සඳහා පිටවී යෑමට ඔහුට නියම කරනු ලැබිණ. පසුව, සිසිලියේ සිටි ඔහු විභාගය සඳහා ආපසු කැඳවනු ලැබූ කල්හි ස්පාර්ටාවට පැන ගියේය. ස්පාර්ටාවේ දී මේ ආත්මාර්ථකාමී පුද්ගලයා තම රාජ්‍යයට විරුද්ධව සිසිලියේ සයිරකියුස්වරුනට උදව් දීමට ස්පාර්ටන්වරුන් පොලඹවාලීය. ඇත්තෙන් ම එය ඇතන්ස්හි විනාශයට හේතුකර විය. ඉක්බිති සුළු ආසියාවට ගිය ඔහු එහි දී ද ඇතන්ස් රාජ්‍යයට විරුද්ධව නැඟී සිටීමට ඇතන්ස්හි මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් පෙලඹ විය. අනතුරුව පර්සියාවේ තිසාපර්නීස් නම් වූ ක්ෂත්‍රපයා හා මිත්‍ර ගිවිසුමකට බැඳුණේය. කලක් මෙම පර්සියානු ක්ෂත්‍රපයාගේ වාසල නැවතී සිටි හේ ඇතන්ස් රජය විසින් ආපසු කැඳවනු ලැබීම පතා ක්‍රියා කරන්නට විය. එහෙත් ඇතන්ස් කතිපයාධිපති ආණ්ඩු සමයේ දී ඔහුගේ අදහස ඉෂ්ට නොවූයෙන් එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයට හිතවත්බව දක්වා ක්‍රියා කොට ඇතන්ස්හි ඇති වූ ආණ්ඩු පෙරළියෙන් පසුත් රැසිබියුලස්ගේ කාලයේ දී එම රජයේ හොඳහිත දිනාගත්තේය. රජයේ ආරාධනා ලැබ ආපසු යමින් සිටි ඇල්සිබයඩීස්, හෙලස්පොන්ට් අසල ප්‍රදේශයේ නාවික හමුදා අණදෙන නිලධාරිබව ලබා එම පෙදෙසේ දී ක්‍රි.පූ. 411, 410 යන වර්ෂවල දී ස්පාර්ටන්වරුන්ට විරුද්ධව කරන ලද නාවික සටන් කීපයකින් ම විශිෂ්ට ලෙස ජයග්‍රහණය කෙළේය. අනතුරුව හෙතෙම ඇතන්ස්හි දී ශ්‍රේෂ්ඨ වීරයකු වශයෙන් පිළිගන්නා ලදි. ඔහුට විරුද්ධව තිබුණු චෝදනා ද ඉවත් කොට සේනාධිපති පදවියෙන් ද පුදනු ලැබීය. එහෙත් ක්‍රි.පූ. 407 දී පෙලොපොනීසියානු යුද්ධයේ නෝටියම් සටනින් ලබන ලද පරාජය නිසා ඔහු එම පදවියෙන් ඉවත් කරනු ලැබීය. ක්‍රි.පූ. 405 දී ඇතන්ස් පුරය පෙලොපොනීසියානු යුද්ධයෙන් ලත් අවසාන පරාජයෙන් අනතුරුව සුළු ආසියාවේ ෆ්‍රිජියාවෙහි රැකවරණ සොයා ගිය හෙතෙම ඔහුගේ සතුරු ස්පාර්ටන්වරුන් විසින් මරවනු ලැබිණි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ග්‍රීක-රෝම ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9C%E0%B6%B6%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-22T09:40:52Z

<p>Senasinghe: 'යුරෝපයේ වර්තමාන ඩෝෆීනේ හා සැවොයි ප්‍රදේශවල ආ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>යුරෝපයේ වර්තමාන ඩෝෆීනේ හා සැවොයි ප්‍රදේශවල ආදි කාලයේ වාසය කළ කෙල්ටික් ගෝත්‍රයකි. ඉතාලි සටනෙහි දී හැනිබාල්ට උපකාර කළ ඒ ගෝත්‍රිකයන් ක්‍රි.පූ. 121 දී රෝමයට විරුද්ධව නැඟී සිටියෙන් ඔව්හු ක්වින්ටස් ෆේබියස් මැක්සිමස් (ඇල්ලො බ්‍රොගිකස්) විසින් යටත් කර ගන්නා ලදහ. රෝම අධිරාජ්‍යයේ අධික දඩ නැති කරන ලෙස කරන ලද ඉල්ලීම් නිෂ්ඵල වූ හෙයින් ක්‍රි.පූ. 61 දී ඔව්හු කැරලි ගැසූහ. එහෙත් පොම්ප්ටිනස් ඒ කැරැල්ල මැඬලීය. රෝන් ගඟට ඉහළ ඔවුන් සතුව තිබුණු ප්‍රදේශය හෙල්වේෂියන්වරුන් ක්‍රි.ව. 58 දී ආක්‍රමණය කළ විට එම ගෝත්‍රිකයෝ සීසර් විසින් ආරක්ෂා කරන ලදහ. රෝමයට පක්ෂපාතව සිටි ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන නගරය වූ වියනාව ක්‍රි.ව. 39 දී රෝමයේ යටත් විජිතයක් බවට පමුණුවන ලදි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: මානවවංශ විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B7%85_%E0%B6%B8%E0%B7%84_%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B6%B8%E0%B7%9A 2026-10-22T09:36:06Z

<p>Senasinghe: '1818 දී ඉංග්‍රීසි පාලනයට විරුද්ධව පැන නැඟි උඩරට...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>1818 දී ඉංග්‍රීසි පාලනයට විරුද්ධව පැන නැඟි උඩරට කැරැල්ලේ ප්‍රධාන තැනක් ගෙන සටන් කොට රට, දැය, සමය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ අභීත සිංහල වීරවරයෙකි. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු යටතේත් කන්ද උඩරට රාජධානිය ඉංග්‍රීසින්ට අයත් වීමෙන් පසු ඔවුන් යටතේත් තනතුරු දැරූවෙකි. <br /> <br /> මොහුගේ සම්පූර්ණ නම කහඳ මහන්තේ නවරත්න වික්‍රමසිංහ මුදියන්සේය. මාම්පිටිය බණ්ඩාරයන්ගේ රාජද්‍රෝහි කටයුතුවලට හවුල් වී යයි මොහු වරදකරුව වරෙක මරණ දණ්ඩනයට පවා නියමව සිටිය ද හේ පසුව රජු යටතේ උසස් තනතුරු දැරීය. තුන්කෝරළේ දිසාවේ වශයෙන් ද අනතුරුව දෙවෙනි අදිකාරම් වශයෙන් ද ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජුට සේවය කළ හේ කාගේත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර විය. සැතපෙන ගේ සහ අතපත්තු මුර පොළ මුහන්දිරම් පදවියත් රන් ආයුධ මණ්ඩපේ ලේකම් පදවියත් ඉංග්‍රීසීන් විසින් 1815 දී මොහුට පවරනු ලැබූයේ මොහු ඔවුන්ගේ ද විශ්වාසය දිනාගත් බැවිනි. <br /> <br /> එහෙත් ඌව වෙල්ලස්ස පෙදෙස්හි 1817 දී ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව කැරලි හටගත් කල්හි මොහු තුළ සැඟවී පැවැති ජාතික හැඟීම් ඉස්මතු වූයේය. හේ සියලු තනතුරු අතහැර දමා කැරලිනායක [[දොරේසාමි]] (බ.) ද කැරැල්ල මෙහෙයවූ කැප්පෙටිපොළ නිලමේ ද ඇතුළු ජාතික වීරයන් හා එක්ව පුරෝගාමීව සටන් කළේය. දොරේසාමි විසින් මොහු මාතලේ දිසාවේ හැටියට පත් කරන ලදි. ඇල්ලේපොළ කැරලිකරුවකට එක්වීම ගැන කිපුණු ඉංග්‍රීසීහු ඔහු රාජඋදහසට ලක්වූවකු බවත් ඔහු අල්ලා දුන් කෙනකුට රික්ස් ඩොලර් (පතාග) දහසක් දෙන බවත් දන්වා ආඥාපත්‍ර නිකුත් කළහ. <br /> <br /> සිංහලයන්ගේ අවාසනාවකට මෙන් කැරලි නායකයන් අතුරෙන් පළමුවෙන් ම ඉංග්‍රීසීන් අතට පත්වූයේ ඇල්ලේපොළ නිලමේය. 1818 ඔක්තෝබර් 6 වැනි දින, වයෝවෘද්ධ වුව ද කාර්‍ය්‍යශූර ඇල්ලේපොළ තම කුමාරිහාමි ද සමග උඩදුම්බර ගම්පහ කෝරළේ බඹරබැද්ද අසල දී ලෙෆ්ටිනන්ට් බ්‍රවුන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලදි. එකොළොස් දිනකට පසු යුද්ධාධිකරණය ඉදිරියට පමුණුවන ලද මොහුට මරණීය දණ්ඩනය නියම විය. දොරේසාමි යටතේ මාතලේ දිසාවේ හැටියට සේවය කිරීමත් ඉංග්‍රීසීන්ට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමත් මොහුට විරුද්ධව ඉදිරිපත් කරන ලද මූලික චෝදනා විය. ඔක්තෝබර් මස 27 වැනි දින මහනුවර බෝගම්බර පිටියේ දී මොහු එල්ලා මැරීමට නියම කරන ලදි. එහෙත් එය මදිකමක් කොට සැලකූ මේ නිර්භීත පුද්ගලයා ආණ්ඩුකාරතුමාට පෙත්සමක් යවමින් සිංහල නීතියේ හැටියට තමාගේ හිස ගසා දමන ලෙසත් මෘතශරීරය කැබලිවලට කපා බලුකපුටන්ට ආහාර පිණිස දෙන ලෙසත් ඉල්ලා සිටියේය. අවසානය දක්වා ම වීරයකු ලෙස සටන් කළ මොහු කිසි පැකිලීමක් නොමැතිව වධකයාට ගෙල පෑවේ බලාසිටියවුන් විස්මයට පත්කරමිනි. ඔහුගේ ගෙලට ගැසු කඩු පහරින් වධකයාගේ මුවහත් කඩුව කැඩී ගිය බව වාර්තා වේ. ඔහුගේ අවසාන ඉල්ලීම ගැන කිසිත් නොතැකූ ඉංග්‍රීසීන් විසින් මෘතශරීරය වළලා දමන ලදි. <br /> <br /> උඩරට රදලවරුන් අතුරෙන් ඉතාමත් ශූර විචක්ෂණ බුද්ධියක් ඇත්තකු ලෙස බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාර තුමා මොහු ගැන සඳහන් කොට ඇත. <br /> <br /> ඇල්ලේපොළ කුමාරිහාමි ඉහගම පවුලට අයත් කාන්තාවක් වූවාය. රජු අණ පරිදි ඇගේ සැමියාගේ සියලු දේපළ රාජසන්තක කරනු ලැබූයෙන් ඈ ඉතා අසරණ තත්ත්වයකට පත් වූවාය. 1891 දී ඇති වූ වසූරි වසංගතයේ දී ඇල්ලේපොළ කුමාරිහාමි මිය ගියාය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD 2026-10-22T09:23:10Z

<p>Senasinghe: 'බදුලු දිස්ත්‍රික්කයෙහි යටිකිඳ කුඹල්වෙල කෝරළ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බදුලු දිස්ත්‍රික්කයෙහි යටිකිඳ කුඹල්වෙල කෝරළයෙහි පිහිටි දර්ශනීය ස්ථානයකි. මෙය බටහිරින් සමනළ කන්දේ සිට නැගෙනහිරින් නමුණුකුළ වැටිය දක්වා අඛණ්ඩව විහිදි පර්වත වේදිකාවෙහි පවත්නා කපොලුවලින් එකකි. එහෙයින් ඇල්ල ඔස්සේ ගමන් මාර්ග ඇතිවීම පුදුමයක් නොවේ. උඩරට දුම්රිය මාර්ගයෙහි බණ්ඩාරවෙල සිට සැ. 8ක් පමණ ඔබ්බෙහි ද දෙමෝදර සිට සැ. 4ක් පමණ මොබ්බෙහි ද පිහිටි දුම්රිය ස්ථානය ඇල්ලය. බණ්ඩාරවෙල-පස්සර මහා මාර්ගය ඇල්ල ඔස්සේ වැටී ඇත. බණ්ඩාරවෙල සිට ඇල්ලට දුර සැ. 7, 1/2කි. කොළඹ සිට සැ. 126, 3/4කි. ඇල්ලෙන් ගිනිකොන දෙසට කිරිඳි ඔයේ දකුණු ඉවුර දිගේ [[රාවණා ඇල්ල]] (බ.) සමීපයට යා හැකි අඩි පාරක් ඇත. රාවණා ගුහාව ද මේ අසල පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 3,300ක් පමණ වූ ඇල්ලේ සිට කපොල්ල අතරින් දිස්වන ගිනිකොන පහත්බිම්වල මනස්කාන්ත දර්ශනය ද ඇල්ල හා අවට ප්‍රදේශයෙහි සුවදායක දේශගුණය ද නිසා මේ ස්ථානය විනෝද හා සංචාරක මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් වී තිබේ. මේ නිසා ප්‍රධාන පන්තියේ තානායම් පොළක් ද මෙහි පිහිටුවා ඇත. තැපැල් කන්තෝරුවක්, පොලීසියක් හා ඩිස්පැන්සරියක් මෙහි ඇත. <br /> <br /> ඇල්ලේ කපොල්ලෙහි දක්නා අභිරාම සෞන්දර්‍ය්‍යයත් පරම ඖදාර්යයත් ඊට වඩා අසිරිමත් පරිද්දෙකින් සංකලනය කෙරෙන දර්ශනයක් මිහිපිට තවත් නැතැයි කීමට තරම් එමර්සන් ටෙනන්ට් මහතා ඇල්ලේ සිරියෙන් වශීකෘත විය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ලංකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80 2026-10-22T09:16:34Z

<p>Senasinghe: 'ගිනිකොන දිග යුරෝපයේ බෝල්කන් අර්ධද්වීපයෙහි පි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ගිනිකොන දිග යුරෝපයේ බෝල්කන් අර්ධද්වීපයෙහි පිහිටි රටකි. අද්‍රියාතික් මුහුදටත් ග්‍රීසියට සහ යුගෝස්ලාවියාවටත් මැදිව පිහිටා ඇති මෙය දිගින් සැ. 140කි; පළලින් සැ. 60කි; ප්‍රමාණයෙන් ව.සැ. 11,097කි. <br /> <br /> ඇල්බේනියානු ඇල්ප්ස් නම් වූ විශාල කඳු මේ රට පුරා පැතිරී ඇත. පටු ගංගා නිම්න සහ වෙරළබඩ තීරය හැර වෙනත් පහත් තැනිතලා ඇල්බේනියාවේ නැත. කඳු සියල්ල ම යුරෝපීය නව නැමිකඳු පංක්තියට අයත්ය. ප්‍රධාන වශයෙන් හුනුගලින් යුත් මේ කඳු වයඹ සිට ගිනිකොන දිගට විහිදෙයි. මුහුදින් ඈත්ව පිහිටි උතුරු කඳුකරෙහි හැර මුහුදට වඩා ළංව පිහිටි සෙසු කඳුකර කොටස්වල පේලියසොයික ශල්ක බහුලය. හිම යුගයේ දී දැඩිව ඛාදනය වී ඇති බවට සලකුණු ඇති මේ ප්‍රදේශයෙහි සාමාන්‍ය උස අඩි 6,500-7,500කි. අඩි 7,933ක් උසැති ටොමොර් කන්ද ඇල්බේනියාවේ උස ම ශිඛරය වේ. මේ ප්‍රදේශයෙහි භූ-චලන ඉතා බහුල වශයෙන් ඇති වී තිබේ. කඳු ප්‍රදේශයෙහි දී ඩ්රීන්, ෂ්කුම්බි, සෙමෙනි, වියෝසේ ආදි ගංගා සියල්ල ම මේ භූචලන නිසා ඇති වී තිබෙන පටු ගැඹුරු නිම්නවල ගලන අතර උතුරු ඇල්බේනියාවේ ස්කූටාරි විලත් නැගෙනහිර ඇල්බේනියාවේ ඕක්‍රිඩ් සහ ප්‍රෙස්පා විලුත් ඒ හේතු වෙන් ම ඇති වී තිබෙන ද්‍රෝණිවල පිහිටා තිබේ. මේ විල් අවට පහත් බිම් ඇල්බේනියානු ඇල්ප්ස් හරහා ගමනාගමනයට උපකාරී වේ. ඕක්‍රිඩ් විලෙන් පටන්ගෙන උතුරට ගලන බ්ලැක් ඩ්රීන් ගඟ, යුගෝස්ලාවියාවෙන් දකුණට ගලන වයිට් ඩ්රීන් ගඟ හා එක් වීමෙන් සෑදෙන ඩ්රීන් ගඟ ඇල්බේනියාවේ ප්‍රධාන ගංගාවයි. <br /> <br /> තැනිතලාවේ දී දෙකට බෙදෙන මේ ගඟෙන් අත්තක් ලෙෂ් නගරය අසල දී ද අනෙක් අත්ත ස්කූටාරි විලෙන් නික්මෙන බොයානා ගඟට එක්වී ද අද්‍රියාතික් මුහුදට වැටේ. ෂ්කුම්බි ගඟ ඕක්‍රිඩ් විල අසලින් ද වියෝසේ ගඟ ග්‍රීසියේ පින්ඩස් කඳුවලින් ද පටන් ගනී.<br /> <br /> වෙරළබඩ තීරය, විශේෂයෙන් ගංගාවලින් තැන්පත් වී ඇති දියළු පසින් ගොඩනැඟී ඇත්තේය. වගුරු සහිත තැනිතලාවක් වූ එහි දකුණු කොටසට වඩා උතුරු කොටස පළල්ය. දකුණු ඇල්බේනියාවේ වලෝනා නුවර සමීපයෙහි වෙරළබඩ ප්‍රදේශය හුනුගලින් සැදුණු හෙල්වලින් ගහනය. කඳු අතර පිහිටි පටු නිම්න සාරවත් පසින් යුක්තය. <br /> <br /> දකුණු වෙරළාසන්න පෙදෙස්වල මධ්‍යධරණී දේශගුණයක් පවත්නා අතර අභ්‍යන්තර පෙදෙස්වල කඳු නිසා දේශගුණය වෙනස් වේ. කඳුකරය වඩා සිසිල්ය, වර්ෂාධිකය, හිමබරය. එහෙත් සාගරික බලපෑම පවතින වෙරළාසන්න පෙදෙස් ඉහළ කඳු ප්‍රදේශවලට වඩා ගොවිතැනට යෝග්‍යය. මෙහි නියම මධ්‍යධරණී පැළෑටි වැඩෙන අතර මධ්‍යම ඇල්බේනියාවේ ඕක් ආදි ගස් ද නැගෙනහිර උස් කඳු බෑවුම්වල කේතුධර වනාන්තර ද වැවේ. <br /> <br /> ඇල්බේනියාවේ ජනගහනයෙන් 80%ක් ගොවි කර්මාන්තයෙහි යෙදී ඇති නමුත් රටට අවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය රාශියක් පිටරටවලින් ගෙන්වා ගනු ලැබේ. ඇල්බේනියාවේ සෑම තැන ම ඉරිඟු වචන අතර තිරිඟු දකුණු ඇල්බේනියාවට සීමා වෙයි. මධ්‍යධරණී තැනිතලාවෙහි මිදි, ඔලිව් සහ දොඩම් ආදි පලතුරු ඉතා සරුවට වැවේ. සුළු වශයෙන් දුම්කොළ ද වවන නමුත් සුරුට්ටු සිගරැට් ආදිය සෑදීමට අවශ්‍ය දුම්කොළ පිටරටවලින් ගෙන්වා ගනු ලැබේ. කඳුබිම්වල ඇති කරන බැටළුවන්ගෙන් කේජු සෑදීම සඳහා කිරි ලබාගනිති. මෙහි ගවයන් ඇතිකිරීම ද කෙරේ. <br /> <br /> විශාල ඛනිජ ධනයක් ඇති ඇල්බේනියාවේ ඛනිජ තෙල්, ගල් අඟුරු, ඇස්පැල්ට් සහ ක්‍රෝමියම් බහුලව නිපදවනු ලැබේ. ප්‍රධාන ඛනිජ තෙල් ආකර පිහිටා ඇත්තේ රටෙහි දකුණු අර්ධද්වීපයෙහි පිහිටි කුසොවේ ආදි පළාත්වලය. ටිරානා, ටෙපෙලෙනි සහ කොරිට්සා ප්‍රධාන අඟුරු ආකර පිහිටා ඇති ස්ථානය. තඹ, නිකල්, රන්, ආසනික් සහ සල්පර් ද මේ රටෙහි තිබේ. <br /> <br /> ඇල්බේනියාවේ කාර්මික දියුණුවක් ඇති වූයේ දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසුවය. ස්කූටාරිහි පිහිටි සිමෙන්ති කර්මාන්තය රටේ ඉතා ම වැදගත් කර්මාන්තයයි. පිටි ඇඹරීම, කේජු සෑදීම, බීර පෙරීම ආදි කර්මාන්ත ද මෙහි වැදගත්ය. ඛනිජ තෙල්, කේජු, බිත්තර, දැව, සම් සහ ලොම් ඇල්බේනියාවෙන් පිටරට යවන ප්‍රධාන ද්‍රව්‍යයි. රෙදිපිළී, යන්ත්‍රෝපකරණ ආදි ද්‍රව්‍ය රාශියක් වැඩි වශයෙන් ඉතාලියෙන් ගෙන්වනු ලැබේ. ජලවිදුලි බලය නිපදවන ස්ථාන හතරක් පමණ ඇල්බේනියාවේ ඇත. <br /> <br /> මෙහි ජනගහනය (1960) 1,625,000කි. ඉන් 70%ක් පමණ මුස්ලිම්වරුය; සෙස්සෝ ක්‍රිස්තු භක්තිකයෝය.<br /> <br /> ඇල්බේනියාවේ ගමනාගමන පහසුකම් පවත්නේ මඳ වශයෙනි. එහි දුම්රිය මාර්ග දෙකකි. ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරන මාවත් දුර්වල තත්වයක පවතී. <br /> <br /> මෙහි අගනුවර ටිරානා (130,000) ය. එහි කපු, දුම්කොළ ආදිය ආශ්‍රිත කර්මාන්ත පවතී. ෂ්කෝඩර් (ස්කූටාරි-41000) පැරැණි බලකොටුවකි; කෝර්දෙ (34,000) කඳුකරයෙහි පිහිටි වෙළඳ නගරයකි. ඓතිහාසික නගරයක් වන දුරෙස් (දුරාත්සෝ-32,000) ධාන්‍ය, ඔලිව් තෙල් සහ දුම්කොළ පිටරට යවන තොටකි. විලෝනා (වාලෝනා - 33,000) ඇල්බේනියාවේ ධීවර කර්මාන්ත මධ්‍යස්ථානය වන අතර ප්‍රධාන තොට ද වේ. ඛනිජ තෙල් පිටරට යැවෙන්නේ මෙයිනි. <br /> <br /> සෙග් සහ ටොස්ක් යන පැරැණි මධ්‍යධරණී ගෝත්‍රවල වාසභූමිය වූ ඇල්බේනියාවෙහි ක්‍රිස්තු ධර්මය ද ඉස්ලාම් ධර්මය ද පැතිරිණි. ග්‍රීක, රෝම සහ ස්ලාව් බලපෑම්වලින් බොහෝදුරට මිදුණු මේ රට ගොත්, බයිසැන්ටීන, ස’බ් සහ තුර්කි යන ජාතීනට නතුව පැවැත්තේය. 1912 දී නිදහස ලැබුණ නමුත් ඉක්බිතිව ඇති වූ ස’බ් ආක්‍රමණය හේතුකොටගෙන 1917 දී යළිත් නිදහස් ප්‍රකාශනයක් කිරීමට සිදු විය. 1925-28 කාලයේ දී සමූහාණ්ඩුවක් වූ මෙය 1928 සිට එකොළොස් වසක් සොග් රජු යටතේ රාජාණ්ඩුවක්ව පැවැත්තේය. 1939 දී ඉතාලි හමුදාවට ද 1941 දී ජර්මන් හමුදාවට ද යටත් වූ මෙරට 1944 දී බ්‍රිතාන්‍ය-ග්‍රීක හමුදාවක් විසින් නිදහස් කරන ලදි. ඇල්බේනියාව 1946 දී සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයක් බවට පත්විණි. II ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු එන්වර් හොක්සාගේ නායකත්වයෙන් කොමියුනිස්ට් සමූහාණ්ඩු රාජ්‍යයක් බවට පත් ඇල්බේනියාව 1962 දී සෝවියට් සංගමය හා භේදභින්න විය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-නැගෙනහිර යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B7%86%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9D_%E0%B6%AF_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%8A_(%E0%B6%86%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A) 2026-10-22T08:53:47Z

<p>Senasinghe: 'කලක් ගෝවේ පෘතුගීසි ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි මෙතෙම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>කලක් ගෝවේ පෘතුගීසි ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි මෙතෙම ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් කපිතන් ජනරාල්වරයකු වූ ජෝර්දි ද ඇල්බුකර්ක්ගේ පියාය. මොහු ක්‍රි.ව. 1578 දී ලංකාවේ පෘතුගීසි හමුදාවේ සේනාපති ධුරයක් ද දැරුවේය. ඔහු මෙම ධුරයේ නව මසක් කටයුතු කෙළේය. ඔහුගේ අණ පරිදි පෘතුගීසි හමුදාව විසින් එක් පසකින් මීගමුව, හලාවත හා මාදම්පේ යන ප්‍රදේශ ද අනික් පසින් කළුතර, අලුත්ගම, වැලිතර, මග්ගොන, බේරුවල හා ගිංතොට යන ප්‍රදේශ ද විනාශ කරන ලද බව සඳහන් වේ. පෘතුගීසි හමුදාවන්ට මෙවැනි විනාශකාරී ක්‍රියාවන් කිරීමට අවස්ථාව ලැබුණේ එකල මායාදුන්නේ මහනුවර රාජ්‍යය සමඟ සටන් වැදී සිටි හෙයිනි.<br /> <br /> 1619 දී කොන්දේ ද රෙදොන්දුගේ මරණයෙන් හිස් වුණු ගෝවේ ප්‍රතිරාජ පදවියට ෆෙර්නාවෝ ද ඇල්බුකර්ක් පත් විය. කොන්ස්තන්තීනු ද සා යාපනේ රාජ්‍යය පෘතුගීසින් වෙනුවෙන් අයත් කර ගත් පසු එම රාජ්‍යයෙන් පහ කරන ලද සංකිලි කුමාරයා ගෝවට යවන ලද්දේ මොහුගේ පාලන සමයේ දීය. <br /> <br /> 1515 සිට ම පෘතුගීසීන්ට අයත්ව තිබුණු ඕර්මුස් බලකොටුව ඉංග්‍රීසින්ගේ ආධාර ඇතිව පර්සියානුන් ආපසු ලබා ගැනීම ඔහු ප්‍රතිරාජවරයාව සිටි කාලයේ දී සිදු වූ වැදගත් සිද්ධියකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%A2%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92_%E0%B6%AF_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%8A_(%E0%B6%86%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A) 2026-10-22T08:48:46Z

<p>Senasinghe: '(Jorde de Albuquerque). කලක් ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් විජිතයන්හි ක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Jorde de Albuquerque). කලක් ලංකාවේ ප්‍රතිකාල් විජිතයන්හි කපිතන් ජනරාල් ධුරයේ කටයුතු කළ මොහු 1619 දී ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි විජිතයන්හි ප්‍රතිරාජ ධුරයට පත් වූ [[ෆෙර්නාවෝ ද ඇල්බුකර්ක්]] (බ.) ගේ පුත්‍රයාය. තම පියා ප්‍රතිරාජ ධුරයට පත් වන අවස්ථාවේ ඔහු කොළඹ කපිතන් ධුරයක කටයුතු කළේය. පියාගේ ආධාරයෙන් ඔහුට 1620 දී ලංකාවේ කපිතන් ධුරය ලබා ගැනීමට හැකි විය. පාලනයෙහි දක්ෂකමක් නොදැක්වූ ඔහු සීමාන්තික ක්‍රියා හේතු කොටගෙන සුළු කලකින් ම මහජනයාගේ අප්‍රසාදයට පත් විය. ඔහු මරා දැමීමට පවා කුමන්ත්‍රණ කිහිපයක් වූ බව ක්වේරොස්ගේ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. ඔහුගේ පාලනයට විරුද්ධව පෘතුගීසි හමුදා අතර ද නොසන්සුන්භාවයක් පැතිර ගියේය. ඔවුහු ඇල්බුකර්ක්ට විරුද්ධව පෘතුගාලයේ පිල්ප් රජුට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළහ. කොන්ස්තන්තීනු ද සා කපිතන් ජනරාල් ධුරයෙන් ඉවත් කළ ආකාරය ගැන කළකිරී සිටි රජතුමාගේ නියමයන් අනුව ඇල්බුකර්ක්ට 1623 දී ලංකාවෙන් පිට වී යාමට සිදු විය. <br /> <br /> ඔහුගේ පාලන සමයේ දී සිදු වුණු වැදගත් සිද්ධියක් වශයෙන් සැලකිය හැක්කේ කළුතර කොටුව ශක්තිමත් ලෙස ගොඩනැඟීම පමණි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%85%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%9D%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%94_%E0%B6%AF_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%8A_(%E0%B6%86%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%9A) 2026-10-22T08:42:34Z

<p>Senasinghe: '(Alponso d'Albuquerque). (1453-1515). ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි බලය නියම වශ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alponso d'Albuquerque). (1453-1515). ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි බලය නියම වශයෙන් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද්දේ අල්පොන්සු ද ඇල්බුකර්ක් විසිනි. 1503 දී ඔහු පළමුවෙන් ඉන්දියාවට පැමිණියේ කුඩා නාවික හමුදාවක අණදෙන නිලධාරියා ලෙසිනි. නාවික හමුදාවේ සිටිය දී ඔහු විසින් කරන ලද සේවාවන් ගැන පැහැදුණු පෘතුගීසි රජු විසින් ඇල්බුකර්ක් 1509 දී ඉන්දියාවේ පෘතුගීසි පාලකයා වශයෙන් පත් කරන ලදි.<br /> <br /> 1510 දී ඔහු බීජාපූර් රාජ්‍යයෙහි වැදගත් වරායක් වූ ගෝව ලබා ගත්තේය. ගෝව නගරය පෙරදිග පෘතුගීසි පාලන මධ්‍යස්ථානය බවට පත් කරන ලද්දේ ඇල්බුකර්ක් විසිනි. නාවික බලය මගින් පෙරදිග පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැඟීම ඔහුගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථයක් විය. මෙ වැනි අධිරාජ්‍යයක් ගොඩනැඟීමේ දී ඕර්මුස්, ඒඩන් සහ මලක්කා යන ප්‍රදේශ පෘතුගීසි පාලනය යටතට ගත යුතු යයි හේ කල්පනා කළේය. 1511 දී මලක්කාව ද 1515 දී ඕර්මුස් ද අල්ලා ගැනීමට ඔහු සමත් වුව ද ඒඩන් අල්ලා ගැනීමට ඔහු ගත් ප්‍රයත්න දෙක ම අසාර්ථක විය. පෘතුගීසි බලය ස්ථිර වශයෙන් පිහිටුවීමේ දී පෘතුගීසි හා දේශීය මිශ්‍ර විවාහ සම්බන්ධකම්වල වැදගත්කම ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. පෘතුගීසි බලය එසේ ස්ථිර පදනමක් මත පිහිටුවීමෙහි ලා ඔහු විශාල සේවයක් කළ ද ඔහුට විරුද්ධ වූ බොහෝ දෙනෙක් පෘතුගීසි රාජ සභාවෙහි සිටියහ. 1515 දී ඔහු ගෝවේ දී මිය ගියේය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-පෘතුගාල ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B7%90%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E0%B6%AF 2026-10-22T08:23:12Z

<p>Senasinghe: '[මෙලියොස්මා සිම්ප්ලිකිෆෝලියා - Meliosma simplicifolia (Roxb.) Walp]...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[මෙලියොස්මා සිම්ප්ලිකිෆෝලියා - Meliosma simplicifolia (Roxb.) Walp] ඇල්බැද්ද වනාහි සිනිඳු සුදු පොත්තක් සහිත තරමක් ලොකු ගසකි. ළපටි ශාඛාවල විශාල පත්‍ර කැළල් තිබේ. කොළ සරලය; අඟල් 5-12 දක්වා දිගය. කොළ නටුවේ පාදය මහත් වී තිබේ. කක්ෂීය සහ අග්‍රස්ථ සංයුක්ත ඒකාක්ෂවල (panicles) හටගන්නා ඉතා කුඩා මල් කහ පාටට හුරු සුදු පාටය. ඵලය අඟල් 1/4ක් පමණ දිග ඇති දිලිසෙන අෂ්ටිලයකි (drupe). එය දම්පාටය. ඇල්බැද්ද ලීය රතු පාටය; තරමක් තදය; සැහැල්ලුය; පහසුවෙන් පැළෙනසුලුය.<br /> <br /> ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශයෙහි ඉහළ කොටසේ මේ ශාකය බහුලය. ඉන්දියාව හා බුරුමය යන රටවලත් මෙය වැවේ. <br /> <br /> ඇල්බැද්ද සබියාසේ කුලයට අයත් ශාකයකි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%27%E0%B6%A7%E0%B7%8F 2026-10-22T08:17:07Z

<p>Senasinghe: 'බටහිර කැනඩාවේ පළාතකි. උත්තර අක්ෂාංශ 49° සහ 60°ත් බ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බටහිර කැනඩාවේ පළාතකි. උත්තර අක්ෂාංශ 49° සහ 60°ත් බටහිර දේශාංශ 110° සහ රොකී කඳුවැටියේ දියබෙත්මත් අතර පිහිටියේය. එහි උතුරින් මැකෙන්සි පළාත ද නැගෙනහිරින් සස්කැච්චාන් පළාත ද දකුණින් මොන්ටානා ජනපදය ද බටහිරින් බ්‍රිතාන්‍ය කොලම්බියාව ද වෙයි. ප්‍රෙයරි පළාත්වලට බටහිරින් ඉතා ඈතින් පිහිටි මෙහි විශාලත්වය ව.සැ. 255,285කි. <br /> <br /> ඇල්බ'ටාව පිහිටා තිබෙන්නේ උස් සානුවකය. පේලියොසොයික සහ ඛටිකා සමයන්ට අයත් පාෂාණවලින් යුත් රොකී කඳු පෙදෙස එහි උස් ම ප්‍රදේශයයි. ෆෝබ්ස් කන්ද (11,902') එහි උස ම ශිඛරය වන අතර ලයල්, ස'ඩග්ලස් ආදි කඳු කුළු හයක් අඩි 10,000 ඉක්මවා නඟියි. ගිනිකොනින් පිහිටි සයිප්‍රස් කඳුවැටිය ද මේ කඳු පන්තියට අයත්ය. උස නිසා ඇල්පයින් දේශගුණයක් ද එම භූ-දර්ශනයක් ද ඇති මෙහි දැකුම්කලු ජාතික අභයභූමි කීපයක් ද වෙයි. රොකී කඳු පාමුල ව.සැ. 12,000ක් පමණ විශාල ප්‍රදේශයක් වසා ඇති පාකඳු අඩි 3000 සිට අඩි 5000 දක්වා උසය. පාකඳුවලට නැගෙනහිරින් සහ විල් ප්‍රදේශයට දකුණෙන් ඇත්තේ වර්ග සැතපුම් 220,000ක් පමණ විශාල වූ ප්‍රෙයරි රැලිබිම් ප්‍රදේශයයි. <br /> <br /> ස්මෝකි සහ ලිට්ල් ස්මෝකි ආදි අතු ගංගා සහිත පීස් ගඟ වයඹ දිග ඇල්බ'ටාවේ ද ඇතබස්කා ගඟ ඊසානදිග ඇල්බ'ටාවේ ද ප්‍රධාන ගංගාය. මධ්‍යම ඇල්බ'ටාව නැගෙනහිරට ගලන උතුරු සස්කැච්වාන් සහ බැට්ල් යන ගංගාවල ජලවහන ප්‍රදේශයයි. රෙඩ් ඩියර්, බෝ, ඕල්ඩ් මෑන් සහ දකුණු සස්කැච්වාන් යන ගංගා දකුණෙහි ප්‍රධානයි. උතුරෙහි පිහිටි කුඩා ස්ලේව්විල ඇල්බ'ටාවේ ඉතා ම විශාල මිරිදිය විලයි. ෆියර්ලස්, ගෝඩන්, ලාබිෂි, බීවර්හිල් සහ සලිවන් මෙහි ඇති තවත් කුඩා විල් රාශියෙන් සමහරකි. ප්‍රදේශය මහාද්වීපික ග්ලැසියර ඛාදනයට භාජන වීමෙන් මේ විල් සමූහය ඇති වී තිබේ. <br /> <br /> භූ විෂමතාව මෙන් ම ප්‍රදේශයේ විශාලත්වය ද නිසා මෙහි දේශගුණය විවිධය. රොකී කඳුවලින් ආවරණය වී ඇති හෙයින් ශාන්තිකර සාගරික සුළං නොලබන ඇල්බ'ටාව සාමාන්‍යයෙන් වියළි ප්‍රදේශයකි. කඳු මුදුන්වල සා.වා.ව. 20&quot;කි; තැනිතලා ප්‍රදේශවල 13” ඉක්මවනුයේ කලාතුරකිනි. වාර්ෂික හිමපතනය ද 30”-50” අතර වෙයි. ශීත සමශීතෝෂ්ණ කලාපික මහාද්වීපික දේශගුණයක් ඇති මෙහි ශීත ඍතුවේ උෂ්ණත්වය පැ. 10°-16° දක්වා ද ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පැ. 60°-64° දක්වා ද වේ. උෂ්ණත්වය මඳ නමුත් වර්ෂාව වැඩි උතුරෙහි ව.සැ. 86,000ක් පුරා පැතිරි කේතුධර වනාන්තර ඇති අතර, වර්ෂාව හිඟ දකුණු තැනිතලාව රළු තෘණවලින් වැසී ඇත. <br /> <br /> ඇල්බ’ටාවේ ආර්ථික ආදායමෙන් අඩක් පමණ ගොවිකර්මාන්තයෙන් ලැබේ. මෙහි ප්‍රධාන වැවිල්ල තිරිඟුය. දකුණු තැනිතලාවේ ප්‍රධාන තිරිඟු මධ්‍යස්ථානය එඩ්මන්ටන්ය. ඕට්, බාර්ලි, ඇල්පැල්පා, හණ, අර්තාපල්, ට’නිප් සහ බීට් ද වවනු ලැබේ. ප්‍රධාන ගොවිබිම් ගිනිකොන කොටසෙහි ද උතුරෙහි පීස් ගංගා නිම්නයේ ද වෙයි. සතුන් ඇතිකිරීම ද ඇල්බ’ටාවේ වැදගත් කර්මාන්තයකි. ධාන්‍ය වවන ප්‍රදේශවල ඌරන් සහ ගවයින් ඇති කරනු ලබන අතර වියළි පාකඳුවල බැටළුවෝ ද මස් පිණිස විශාල ගව රංචු ද ඇති කරනු ලබති. දැව කර්මාන්තය කෙරෙන කේතුධර කැළෑවල වසන බීවර්, මිංක්, මස්ක්රැට්, අ'මින් ආදි සතුන්ගේ සිනිඳු ලොම් රැස්කිරීම ද ප්‍රධාන ආර්ථික ව්‍යාපාරයෙකි. විල්වල සහ ගංගාවල මසුන් ඇල්ලීම කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඛනිජ ධනය අතින් පොහොසත් මෙහි, කැනඩාවේ ගල් අඟුරු ධනයෙන් 87%ක් ඇතැයි ද ලෝකයෙහි විශාලතම ඛනිජතෙල් නිධිය (ඇතබස්කා නිම්නයේ) ඇතැයි ද විශ්වාස කරනු ලැබේ. කැනඩාවේ භූමිවායු නිෂ්පාදනයෙන් 85%ක් ම ලැබෙන්නේ ද ඇල්බ’ටාවෙනි. ලුණු සහ තාරවැලි (tar sand) ද සිමෙන්ති සහ උළු කර්මාන්තය සඳහා මැටි වර්ග ද මේ පළාතේ ලැබේ. ධාන්‍ය වගාව සහ සතුන් ඇතිකිරීම බහුල වශයෙන් කෙරේ. තිරිඟු පිටි, සීනි, වෙඬරු සහ කේජු නිෂ්පාදනය කරන්නාවූ ද ටින් කෑම අසුරන්නාවූ ද කර්මාන්තශාලා මෙහි සුලභය. ඒ අතර ම ඛනිජ තෙල් ශෝධනාගාර ද ලොම්, දැව සහ කඩදාසි කම්හල් ද ඇල්බ'ටාවේ තිබේ. කැල්ගරි සහ එඩ්මන්ටන් ප්‍රධාන කාර්මික නගරය. <br /> <br /> මේ පළාත මැදින් ‘කැනේඩියානු-පැසිෆික්’ සහ ‘කැනේඩියානු ජාතික’ යන ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ග දෙක ම දිවෙයි. තවත් දුම්රිය මාර්ග සහ මහාමාර්ග සෑහෙන ප්‍රමාණයක් ඇති මෙහි ජලමාර්ග ද වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර අහස් ගමනාගමනය දියුණු වෙමින් පවතී. රොකී කඳුකරය හරහා වැටී ඇති යෙලෝ හෙඩ් (3,729’), කිකිං හෝස් (5,339’) සහ ක්‍රෝස් නෙස්ට් (4,416’) යන කපොලු ගමනාගමනය අතින් සැලකිය යුතුය. <br /> <br /> ‘හඩ්සන් බේ’ වෙළඳ සමාගම මගින් 1870 දක්වා ද කැනඩා ඩොමීනියන් රාජ්‍යය මඟින් 1882 දක්වා ද පාලනය වුණු මේ පළාත කැනේඩියානු-පැසිපික් දුම්රිය මාර්ගය තැනුණු පසු (1886) ගව පාලනය, තිරිඟු වගාව සහ ආකර කර්මාන්තය නිසා විශේෂයෙන් දියුණු විය. එය ඩොමීනියන් පළාතක් වශයෙන් පිළිගනු ලැබුවේ 1905 දීය. <br /> <br /> ඇල්බ'ටාවේ ජනගහනය (1961) 1,311,944කි. මධ්‍යම සහ දකුණු පළාත් ජනාධිකය. එඩ්මන්ටන් (281,027) මෙහි අගනුවරය. පාලක, කාර්මික සහ ආධ්‍යාපනික මූලිකත්වය ද ඊ සතුය. ගව පාලන හා මස්සැපයුම් මධ්‍යස්ථානය වන කැල්ගරි (249,641) නගරය තෙල් සමාගම්වල ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානයකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-කැනඩාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8A_(%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F_%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A) 2026-10-22T07:47:17Z

<p>Senasinghe: '(1200?-1280). මධ්‍යතන යුගයේ යුරෝපයේ විසූ උගතුන් අතර වි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1200?-1280). මධ්‍යතන යුගයේ යුරෝපයේ විසූ උගතුන් අතර විශිෂ්ට ස්ථානයක් ලත් ජර්මන් ජාතික ක්‍රිස්තියානි පණ්ඩිතවාදී හෙවත් ස්කොලාස්ටික දාර්ශනිකයෙකි. ස්වෝබියාවේ රදල පවුලක උපන් මොහු 1223 දී ඩොමිනිකන් නිකායට බැඳුණේය. දර්ශනයට හා දේව ධර්මයට පමණක් සීමා නොවූ ඔහුගේ දැනුම වෛද්‍ය විද්‍යාව, භූගෝල විද්‍යාව, සත්ව විද්‍යාව, උද්භිද විද්‍යාව, නක්ෂත්‍රය ආදි නවීන විද්‍යාවන්හි ද පැතිර සිටියේය. ඇරිස්ටෝටල්ගේ දර්ශනය ඉතා උනන්දුවෙන් හදාළ ඔහු එම දර්ශනයේ අරාබි විවරණ ද උගත්තේය. මෙසේ ඔහු තම කාලයේ ජීවත් වූ විවිධ විෂයගත පෘථුල දැනුමකින් හෙබි මහ පඬුවා විය. <br /> <br /> කලක් පැරිස් විද්‍යාලයෙහි දේවධර්මය හා දර්ශනය ඉගැන්වීමෙහි නිරතව සිටි ඇල්බර්ටස් ඉන්පසු කොලෝන්හි ‘ස්ටූඩියුම් ජෙනරාලේ’ ආයතනය හෙවත් විශ්වවිද්‍යාලය සංවිධානය කරනු වස් එහි ගියේය. සුප්‍රසිද්ධ කතෝලික දාර්ශනික තෝමස් ඇක්වයිනාස් මෙහි දී ඇල්බර්ටස් යටතේ උගත්තේය. ඇලබර්ටස් කලක් ඩොමිනිකන් නිකායේ බිෂොප් පදවියක් ද දැරීය. <br /> <br /> මහා ඇල්බට්ගේ කෘති අතර ‘සුම්මා තියොලොජියායි’ (Summa Theologiae) නම් වූ දේවධර්ම සංග්‍රහය ප්‍රධාන තැන ගනී. <br /> <br /> ඇරිස්ටෝටල්ගේ සෑම කෘතියක ම අරුත් පහදමින් විවරණ කළ මධ්‍යකාලීන එක ම පඬුවා වශයෙන් ද මොහු ප්‍රකටය. <br /> <br /> 1280 දී පරලෝසැපත් වූ මෙතෙම 1931 දී පාප්තුමා විසින් සාන්තුවරයකු හැටියට ප්‍රකාශ කරනු ලැබීය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ආගමික දාර්ශනිකයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%B1%E0%B7%92_(2) 2026-10-22T07:40:11Z

<p>Senasinghe: 'ඕස්ට්‍රේලියාවේ නැව් තොටකි. බටහිර ඕස්ට්‍රේලිය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඕස්ට්‍රේලියාවේ නැව් තොටකි. බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ නිරිත දිග කෙළවරේ කිං ජෝජ් තුඩුවේ පිහිටා තිබේ. ෆ’ත් නගරයේ සිට දුම්රියෙන් සැ. 352කි. ජනගහනය (1961) 10,526කි. වැඩි වශයෙන් ම කළුගලින් යුත් මේ ප්‍රදේශයේ මුහුදු තීරය මෑත කාලවල දී ගිලාබැස තිබේ. එහෙයින් ම විශාල බොකු ඇති වී තිබේ. <br /> <br /> දීර්ඝ කාලයක් ම මෙම වරාය ඕස්ට්‍රේලියාවත් එංගලන්තයත් අතර තැපැල් සේවය සඳහා භාවිත විය. ඒ සඳහා දැන් ෆ්‍රීමැන්ටල් යොදාගෙන ඇති නමුත් දකුණු අප්‍රිකාවෙන් තැපැල් ගෙන එන යාත්‍රා දැනුදු පැමිණෙන්නේ මේ වරායටය. <br /> <br /> දිස්ත්‍රික්කයේ දේශගුණය බෙහෙවින් සෞම්‍යය; දර්ශනය චමත්කාරය. විනෝදකාමීන්ගේ හා සනීප ගැනීමට පැමිණෙන්නවුන්ගේ මධ්‍යස්ථානයක්ව ඇත්තේ එහෙයිනි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%B1%E0%B7%92_(1) 2026-10-22T07:36:50Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් යෝක් ජනපදය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් යෝක් ජනපදයෙහි අගනුවරයි. නිව් යෝක් නගරයට සැතපුම් 140ක් පමණ උතුරෙන් හඩ්සන් ගඟබඩ පිහිටි මේ නගරය බටහිරින් පිහිටි විල් ප්‍රදේශයේ සිට මෝහෝක් නිම්නය ඔස්සේ ද උතුරේ පිහිටි සාන්ත ලෝරන්ස් නිම්නයේ සිට චැම්ප්ලේන් විල්බඩින් ද නැගෙනහිර (බොස්ටන්) වෙරළකරේ සිට ටාකොනික් කඳු හරහා ද දකුණේ පිහිටි නිව් යෝක් පුරප්‍රවරයේ සිට හඩ්සන් නිම්නය ඔස්සේ ද වැටී ඇති මහා මාර්ග සන්ධි වන ස්ථානයකි. මෙය ගුවන් තොටුපළක් සහ නැව් තොටක් වශයෙන් ද වැදගත්ය. <br /> <br /> 1624 දී ලන්දේසි වැසියන් විසින් පිහිටුවා ගන්නා ලද මීට 1686 දී නාගරික අයිතිවාසිකම් ලැබිණ. 1754 දී රතු ඉන්දියානුන් සහ ඉංග්‍රීසි විජිතවාසීන් අතර සාමකාමී සම්බන්ධයක් ඇති කළා වූ ද දකුණු ජනපදවල එක්සත්භාවය පිළිබඳ සැලැස්මක් පළමුවරට ඉදිරිපත් කළා වූ ද පළමු ජනපද සම්මේලනය මෙහි දී පැවැත්විණි. 1797 දී මෙය නිව් යෝක් ප්‍රදේශයේ අගනුවර වශයෙන් තෝරා ගනු ලැබිණි. නගරය වඩාත් දියුණු වූයේ 1825 දී හඩ්සන් ගඟ පංච මහා විල්වලට සම්බන්ධ කරන ඊරි ඇළ සහ උතුරින් එන චැම්ප්ලේන් ඇළ නිමවූවායින් පසුවය. ජාතික කෞතුකාගාරය, ස්කයිල් මාළිගය, නිව් යෝක් ජනපද අධ්‍යාපන ගොඩනැඟිල්ල සහ නගරශාලාව මෙහි ඇති ඇතැම් අගනා ගොඩනැඟිලිය. වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ නීති ශාස්ත්‍රය ද ඉතිහාසය සහ කලාව ද පිළිබඳ උසස් අධ්‍යාපනායතන මෙහි පිහිටුවා තිබේ. <br /> <br /> කඩදාසි, රෙදිපිළී, ලෝහ, ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ රසායන ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ කර්මාන්ත මෙහි කරනු ලැබේ. නගරයේ ජනගහනය (1960) 129,726කි. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A_%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8F 2026-10-22T07:24:22Z

<p>Senasinghe: 'ඇල්බට් විල බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඇල්බට් විල]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD 2026-10-22T07:24:03Z

<p>Senasinghe: '(ඇල්බට් න්‍යැන්සා). දක්ෂිණ අක්‍ෂාංශ 1° 9′ හා 2° 17...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>([[ඇල්බට් න්‍යැන්සා]]). දක්ෂිණ අක්‍ෂාංශ 1° 9′ හා 2° 17′ ද නැගෙනහිර දේශාංශ 30° 30′ හා 31° 35' ද ආශ්‍රිතව අප්‍රිකානු සුවිභේද නිම්නයේ බටහිර ශාඛාවෙහි පිහිටි ව.සැ. 2,046ක් විශාල මිරිදිය විලකි. මෙය සැ. 100ක් පමණ දිගය; සැ. 22ක් පමණ පළලය. මෙහි සාමාන්‍ය ගැඹුර අඩි 30-40කි; ඉතා ම වැඩි ගැඹුර අඩි 55කි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2,000ක් ඉහළින් පිහිටි එහි බටහිර හා නැගෙනහිර ඉවුරු ඉතා ප්‍රපාතාකාරය. විල් ඉවුරෙහි කබිරෝ නම් ස්ථානයෙහි උණුදිය උල්පත් ඇත. වියළි ඍතුවේ දී එහි කරදිය උල්පත් ද මතු වේ.<br /> <br /> එඩ්වඩ් විලේ සිට එන සෙම්ලිකි ගඟ දකුණින් ද වික්ටෝරියා විලේ සිට එන වික්ටෝරියා නයිල් ගඟ ඊසානින් ද මෙම විලට වැටේ. මෙහි උතුරු කොනින් පිටවන බාහ්ර්-එල්-ජෙබල් (සුදු නයිල්) නයිල් ගඟෙහි ප්‍රධාන ඉහළ ශාඛාවයි. භූචලන හා දේශගුණික කාරකයන්ගේ බලපෑමෙන් දෝ මෙම විල විශාලත්වයෙන් අඩු වී යන බව පෙනේ. සෙම්ලිකි, වික්ටෝරියා, නයිල් ආදි ගංගාවන්ගෙන් විලට ගලා එන මඩ නිසා එය ශීඝ්‍රව ගොඩ වීගෙන යයි. 19 වැනි ශතවර්ෂය අග දී වෙරළාසන්නව පිහිටා තුබුණු සමහර දූපත් මෙසේ තැන්පත් වන දියළු පස් නිසා දැන් වෙරළට ම ඈඳී ඇත. වර්ෂා කාලයේ දී සෙම්ලික් ගඟෙන් පමණක් තත්පරයකට ඝන සැතපුම් 700ක පමණ ජලස්කන්ධයක් ගලා එයි. විලට ගලා එන සම්පූර්ණ ජල ප්‍රමාණයෙන් 40%ක් පමණ වාෂ්පීභවනයට භාජන වේ. අවුරුදු පතා බාහ්ර්-එල්-ජෙබල් ගංගාව මගින් විලෙන් පිටවන ජල ප්‍රමාණය ඝන සැ. 2,426,500,000ක් පමණ වේ. <br /> <br /> ඇල්බට් විල පළමුවෙන් ම සොයාගන්නා ලද්දේ කලින් ලංකාවේ අට අවුරුද්දක් ගත කොට මෙරට පිළිබඳව ග්‍රන්ථ දෙකක් ද පළ කළ සර් [[සැමුවෙල් වයිට් බේකර්]] (බ.) නම් ඉංග්‍රීසි ජාතික දේශගවේශකයා විසින් 1864 දීය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-10-22T06:53:19Z

<p>Senasinghe: 'ප්‍රෝසෙලාරිපෝමේස් (Procellariiformes) ගෝත්‍රයෙහි ඩයොමෙඩ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ප්‍රෝසෙලාරිපෝමේස් (Procellariiformes) ගෝත්‍රයෙහි ඩයොමෙඩයිඩෙ (Diomedeidae) කුලයට අයත් පක්ෂි විශේෂ 13කට මේ නාමය භාවිත කරනු ලැබේ. උතුරු අත්ලන්තික් සාගරය හැර අන් හැම සාගරයක ම මේ පක්ෂීහු වෙසෙති. එහෙත් උන් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ දක්ෂිණ අර්ධගෝලයෙහිය. <br /> <br /> මුහුදු කුරුල්ලන් අතුරෙන් විශාලතම කුරුල්ලා ඇල්බට්රොස්ය. උගේ හොට දිගය, ශක්තිමත්ය; අග නැමී ඇත. හොට දෙපැත්තෙහි නළ වැනි නාස් පුට දෙකක් තිබේ. ඌට ජාලපාද තිබේ. ඒවා කොටය. මේ පක්ෂියාට පස්සා ඇඟිල්ලක් නොමැතියි. උගේ අත්තටු පටුය; ඉතා දිගය. විශාල ම ඇල්බට්රොස් වූකලි ඩයොමෙඩෙයා එක්සුලාන්ස් (Diomedea exulans) ය. උගේ පියාපත් දිග හැරිය විට එක් කොනක සිට අනෙක් කොනට අඩි 12ක් පමණ වෙයි. පියාසර කිරීමෙහි ඉතා දක්ෂ මේ කුරුල්ලෝ ගොඩබිමෙන් ඉතා ඈත මුහුදු මැද දී පවා දක්නට ලැබෙත්. උන් විඩා හැරීමට පවා මොහොතක්වත් නොනැවතී දින ගණන් නැව් පසු පස්සේ පියාඹා එනු දක්නට ලැබේ. පියාපත් නොසොල්වමින්, හුළං පාරවල පිහිටෙන්, උන්ට පැය ගණනක් අහසෙහි ගමන් කිරීමට පිළිවන. දැල්ලන් ආදි කුඩා මූදු සතුන් කා ජීවත් වන ඔවුහු නැව්‍වලින් ඉවතලන ආහාර ද්‍රව්‍යාදිය ද කති. උන් නිදන්නේ ජලය මතය. මස් ඇමුණු බිළී කොකුවල ආධාරයෙන් උන් අල්ලා ගැනීමට පිළිවන. <br /> <br /> ඇල්බට්රොසයන් ගොඩබිමට එන්නේ බිත්තර ලෑමට පමණකි. ඔවුහු ඒ සඳහා ජනශූන්‍ය දූපතක් හෝ පාළු වෙරළක් හෝ තෝරා ගෙන සමූහ වශයෙන් එහි රැස්වෙති. මේ පක්ෂියා වරකට ලන්නේ එක බිත්තරයක් පමණි. කැදැල්ලක නොව බිම තබා රකිනු ලබන ඒ බිත්තරය ලොකුය; සුදුය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A_%E0%B6%9A%E0%B7%9A.%E0%B6%91%E0%B6%A0%E0%B7%8A._%E0%B6%AF_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%8F 2026-10-22T06:08:15Z

<p>Senasinghe: 'මුහ්න්දිරම් මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා අභයස...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මුහ්න්දිරම් මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා අභයසිංහ විජයශ්‍රීවර්ධන හෙවත් මුල්ලපිටියේ රාළහාමි නමින් ප්‍රකට ග්‍රන්ථ විශාරදයෙකි, මහා කවියෙකි, ලේඛකයෙකි, පරිවර්තකයෙකි. තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන භාෂා පරිවර්තක ව සිටි. රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය කළ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A_%E0%B6%AF_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%8F_(%E0%B6%B6%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%9C%E0%B6%A7) 2026-10-22T05:52:44Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>සිංහල සාහිත්‍යය පෝෂණය කරලීමට ප්‍රබල නවාංගයන් නිපැයූ විශිෂ්ට පඬිවරයෙකි. ඇල්බට් ද සිල්වා උපන්නේ 1866 ජූනි මස 27 වැනි දිනය. බෙන්තොට පහුරුමුල්ල වසමේ ගම්මුලාදෑනි ධුරය ඉසිලූ කංකානම් පතිරගේ දොන් අර්නෝලිස් ද සිල්වා ගුණසේකර මහතා ඔහුගේ පියාණෝය. අස්සල ආරච්චිගේ උංගෝ හාමිනේ නම් කාන්තාව මව වූවාය. <br /> <br /> පිරිහෙමින් පැවති ධර්ම ශාස්ත්‍රාලෝකය පුනරුත්ථානයට පත් කිරීමේ පුරෝගාමී වූ මහා විද්‍යාස්ථානයන්ගෙන් එකක් වන වනවාස රජමහා විහාරය පිහිටියේ ඇල්බට්ගේ නිවසට නුදුරුවය. කුඩා ඇල්බට් ලංසි පල්ලිය නමින් එකල ප්‍රසිද්ධ වූ බෙන්තොට ද්විභාෂා පාසැලේ ඉගෙනුම ලබන ගමන් ම වනවාස පිරිවෙනෙහි එළු,පාළි, සකු හදාළේය. මේ භාෂා උගන්වන ලද්දේ ඇල්බට් හට අත්පොත් තැබූ වියත් කෝම්මල ඉන්දසාර හාමුදුරුවන් වහන්සේ සහ මහා පඬිවර යාත්‍රාමුල්ලේ ධම්මාරාම හාමුදුරුවන්වහන්සේ ද විසිනි. පෙරදිග භාෂාවන්ට අමතරව කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ විශේෂ ගුරූපදේශයන් ද කෝම්මල හාමුදුරුවන්ගෙන් ලැබීමේ වාසනාව ඔහුට හිමිවිය. උසස් ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනය සඳහා කෝට්ටේ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි අග්‍ර පාඨශාලාවට ඇතුළු වූ ඇල්බට් ලතින් භාෂාව පිළිබඳ විශේෂ දක්ෂකම් දැක්වූ බව කියනු ලැබේ. <br /> <br /> ගැටවර වියේ දී ම බලපිටියේ උසාවියේ ලිපිකාරකමක් ලැබී එහි ගිය ඇල්බට් අවට විහාරාරාමවාසී උගත් භික්ෂූන්වහන්සේලාගේ ආශ්‍රය නිසා පෙරදිග භාෂා ශාස්ත්‍ර කෙරෙහි වඩ වඩාත් නැඹුරු වන්නට විය. කවි ගීත බඳිමින්, වෙසක් කැරොල් කණ්ඩායම් පුහුණු කරවමින් සිත්වූ පරිදි ගමෙහි ගතකළ නිවහල් ජීවිතය මඳ කලකට ම සීමාවූයේ නැගෙනහිර පස්දුන් කෝරළය කරවූ මුදලිඳුගේ කාර්යාලයෙහි ප්‍රධාන ලිපිකාර ධුරය භාර ගැනීමට සිදු වූ බැවිනි. එහි සේවයේ යෙදී සිටින ගමන් ම ශාස්ත්‍රීය කටයුතුවල ද ඔහු යෙදුණේය. එකල පළ වූ ප්‍රවෘත්තිපත්‍ර සඟරාදියට ඔහුගෙන් නිබඳව ම ලිපි සැපයුණේය. <br /> <br /> කෝරළ මුදලි කාර්යාලයෙහි අවුරුදු කීපයක සේවයෙන් පසුව යළිදු බෙන්තොටට පැමිණි ඇල්බට් ශාස්ත්‍රීය ව්‍යාපාරයන්හි වඩාත් උනන්දුවෙන් නිරත විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් කොළඹ ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශක සමාගම් සියල්ල ම සමඟ පාහේ සම්බන්ධකම් ඇති විය. අවිවාහකව විනෝදකාමී ජීවිතයක් ගත කළ ඔහුට බොහෝ මිත්‍රයෝ වූහ. එකල ප්‍රසිද්ධියට පත්වැ සිටි ගිහි පැවිදි වියත්හු ඔහුගේ දැනුම මෙන් ම සමාජශීලී පැවතුම් ද අගය කළෝය. එබඳු හිත මිත්‍රයකු වූ සී. දොන් බස්තියන් මහතාගේ කර්තෘත්වයෙන් අරඹන ලද ‘දිනපතා ප්‍රවෘත්ති’ ‍පත්‍රයෙහි සහාය කතුවර පදවිය පැවරුණෙන් ඔහු කොළඹ පදිංචි විය. <br /> <br /> ශාස්ත්‍රීය කටයුතු සඳහා කොළඹ සෑම ඉඩ පහසුවක් ම සැලසුණෙන් හේ ගද්‍ය පද්‍ය ග්‍රන්ථ නිර්මාණය, ඉංග්‍රීසි ග්‍රන්ථ පරිවර්තනය, සඟරා සංස්කරණය හා ශාස්ත්‍රීය වාද විවාදයන්ට සහභාගිවීම යනාදියෙහි ද මුළු විවේක කාලය ම යෙදවූයේය. කොළඹ අවුරුදු කීපයක් ගත කළ පසු යළිදු කෝරළ මුදලි කාර්යාලයක ප්‍රධාන ලිපිකරු තනතුර භාරගැනීමට ඔහුට සිදු විය. කාර්යාලය පිහිටියේ උතුරු අලුත්කූරු කෝරළයේ මිනුවන්ගොඩට නුදුරු වූ අඹගහවත්ත නම් පියසේය. එහිදු අවශ්‍ය විවේකය හා ධෛර්‍ය්‍ය ගැන්වීම ද නොඅඩුව ම ලැබුණෙන් ග්‍රන්ථකරණයෙහි මෙන් ම සමාජ සේවයෙහි ද ඉමහත් උනන්දුවෙන් නිරත විය. <br /> <br /> 1918 අවුරුද්දේ ලංකාව පුරා පැතිරී ගිය භයානක වසංගත උණ රෝගය අඹගහවත්ත ද ගිලගත්තේය. අසරණ අසල්වාසීන් සුවපත් කරනු සඳහා දිවා රෑ වෙහෙසුණු ඔහුට රෝ රකුසාගෙන් ගැලවීගත නොහැකි විය. අසනීපය අතිශයින් උත්සන්නව තිබිය දී ද මේ රසිකයා උත්සාහවත් වූයේ තමා පරිවර්තනය කරමින් සිටි ලෝක ඉතිහාස ග්‍රන්ථය අවසන් කරලීමටය. එහෙත් එහි නිමාවක් දැකීමට පෙරාතුව ම වර්තමාන සාහිත්‍ය යුගයෙහි පුරෝගාමියකු වූ ඒ සාහිත්‍යධරයා 1919 ජනවාරි 30 වැනි දින පරලෝ සැපත් විය. සමකාලීන අනෙක් වියතුන් නොදුටු නොසිතූ නවමංවලින් භාෂාව පෝෂණය කිරීමෙහි උත්සාහවත් වූ ඔහු පළමුවරට සිංහල සාහිත්‍යයට නවකථාව ඇතුළු කෙළේය. එසේ ම පළමුවරට කවියට ම කැප කළ සඟරාවක් ආරම්භ කෙළේය. එමතු ද නොව පළමුවරට ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයක් සිංහලට පරිවර්තනය කෙළේය. ඇල්බට් ද සිල්වා විසින් සම්පාදිත සාහිත්‍ය කෘති ගණනින් පනසක් පමණ වෙයි. පද්‍යය, ගද්‍යය, නාට්‍යය, ප්‍රබන්ධය, පරිවර්තනය, සංස්කරණය, කාලීන සංග්‍රහය, වාදය යනුවෙන් ඒවා කොටස් අටකට බෙදිය හැකි ය. ඇල්බට් ද සිල්වාගේ නාමය අමරණීය වීම සඳහා ඔහුගේ ප්‍රබන්ධ හා පරිවර්තන ම ප්‍රමාණවත්ය. <br /> <br /> ඔහුගේ මුල් ම කෘතිය වන පන්දුකෙළිය පළ වූයේ 1888 දීය. විමලා, ආදර හසුන, සිරිබරී සහ වෙසක් දූතයා නම් නවකථා සතරකි. ඔහුගේ ප්‍රථම නවකථාව වූ 1892 අප්‍රියෙල් මාසයේ ප්‍රසිද්ධ කරන ලද විමලා සිංහල සාහිත්‍ය වංශයේ මුල් ම නවකථාවකි. ඇරේබියන් නයිට්ස් නම් මහා ග්‍රන්ථයේ සංක්‍ෂිප්ත සිංහල පරිවර්තනය වන අරාබිනිශොල්ලාසය එතෙක් මෙතෙක් ඇති වූ පරිවර්තන අතුරෙහි උසස් ම තැනක් ගන්නේය. එහි පළමුවැනි කාණ්ඩය මුද්‍රණය වූයේ 1892 දීය. <br /> <br /> ඔහුගේ වෙනත් කෘතීහු නම් බෙන්තොටලකර, වොලන්ටියර් කඳවුර, කෙළිකව් මල්දම, කව්මිණි කළඹ, සූකරජාතක කාව්‍යය, අනිත්‍ය දර්ශනය, ගණිතගැටය, රොස්ලින් කතාව, රොමියෝ ජුලියට්, සුරාසොඬ චරිතය, විබත්කව, ගණිතගර්භ කාව්‍යය, මහාබාරස පාදය සහ ශුභ මඟුල් සාන්තිය, රතිරත්නය, රොම්ලින් කතාව, අභිනව ස්වප්න මාලය, බටකුරුලු සන්දේශය, කොරවක් සන්දේශය, වැහිළිහිණි සන්දේශය, මලිති සන්දේශය, රේරු සන්දේශය, වියොවග සිතුමිණ, වෙසක් තොරණ, වෙසක් තුටු පඬුර, වෙසක් කව් මල්දම, ගුණරුවන, සර්වඥ චරිතය, රාය සහ අජපායි, සිංහල රාජමාලා, සුභාෂිත දර්ශනය, දළදාවත, ගව විලාපය, ගෝ ඝාතකයන්ගේ ප්‍රීති ඝෝෂාව, ඔවදන් කිරුළ, රසබස්, කව්තුටුපඬුර, ඇනී බැසැන්ට් චරිතය, හර්කියුලස් චරිතය, අලගියවන්න චරිතය, හියුගෝ මුනීන්ද්‍ර චරිතය, මීරිපැන්නේ ධම්මරතන චරිතය යන මොව්හුයි.<br /> <br /> ගණදෙවි හෑල්ල, වදන්කවිපොත, සුභාෂිතය, සිංහල විමාන වස්තු ප්‍රකරණය, මහසොහොන් සමයම, මකරධ්වජය, නීලකොබෝ සන්දේශය, සුරාසොඬ සන්දේශය, කිරල් සන්දේශය, මොරතොට වත, හරිච්චන්ද්‍ර කතාව, සින්න මුත්තු කතාව, මහහටන යන ග්‍රන්ථයන්ගේ සංස්කරණ ද කව්මිණි නිදන, පුස්තකාලය, විවේක කාලය, බෞද්ධ සංග්‍රහව යන සඟරා ද පණ්ඩුකාභය, හරිස්චන්ද්‍ර, අලිබබා, යන නාට්‍ය ද ඉඳුරු වාදය, සිරිත්මල්දම් වාදය, වරඟන වාදය, ලංකා වර්ණනා වාදය යන වාද ලිපි ද ඇල්බට් ද සිල්වා මහතාගේ කෘතීන් අතර වේ.<br /> <br /> (කර්තෘ: [[මුල්ලපිටියේ කේ.එච්. ද සිල්වා]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-සිංහල සාහිත්‍යධරයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A_(%E0%B7%80%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%B7)_%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%8F 2026-10-22T03:27:21Z

<p>Senasinghe: '(Albert, Prince Consort) (1819-1861). ෆ්රැන්සිස් චාල්ස් ඕගස්ටස් ඇල්බ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Albert, Prince Consort) (1819-1861). ෆ්රැන්සිස් චාල්ස් ඕගස්ටස් ඇල්බට් එම්මානුවෙල් හෙවත් ඇල්බට් කුමාරයා එංගලන්තයේ වික්ටෝරියා මහාරාජිනියගේ වල්ලභ කුමාරයාය. ජර්මනියේ සැක්ස්-කෝබර්ග්-ගෝතාහි ආදිපාදයාගේ ද්විතීය පුත්‍ර වූ මෙතෙම වික්ටෝරියා රැජින හා විවාහප්‍රාප්ත වූයේ තම විසිඑක්වැනි වියේ (1840) දීය. <br /> <br /> ඇල්බට් කුමරු විදේශිකයකු වීම නිසා ඉංග්‍රීසිහු මුල දී ඔහු ගැන සැකයෙන් පසු වූහ. බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවෙන් ද ඔහුට යම් යම් අවහිරකම් ඇති විය. එහෙත් නුවණින් ක්‍රියා කළ හෙතෙම ක්‍රමයෙන් ඉංග්‍රීසින්ගේ සිත් දිනාගැන්මෙහි සමත් විය. ඇල්බට් කුමරා 1847 දී කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයෙහි කුලපති පදවියෙන් ද පුදනු ලැබීය. ඔහුට ‘රාජ වල්ලභ කුමාරයා’ යන නාමය නියම වශයෙන් පිරිනමනු ලැබුයේ 1857 දීය. රාජ්‍ය පාලන කටයුතුවල දී හේ රැජිනට මඟ පෙන්වීය; කිරීටයට අයත් ආණ්ඩු බලය තහවුරු කිරීමෙහි ලා රැජින හා එක්ව ක්‍රියා කෙළේය. විදේශ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ උවදෙස් රැජිනට බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් විය. <br /> <br /> විද්‍යාවේ හා කලාවේ දියුණුව ගැන උනන්දු වූ ඔහු 1861 දී ජාත්‍යන්තර ප්‍රදර්ශනය පිළිබඳව ප්‍රාරම්භ කටයුතු කරමින් සිටිය දී ආතුරව වින්ඩ්සර් මාළිගයේ දී කලුරිය කෙළේය. ඇල්බට් කුමරු සිහිවීම පිණිස ලන්ඩන්හි සුප්‍රසිද්ධ ඇල්බට් ශාලාව, ඇල්බට් ස්මාරකය ආදිය ඉදිකොට ඇත. ජීවිත බේරීමේ වීරක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් පිරිනැමෙන ඇල්බට් පදක්කම ද ඔහු සිහි කිරීම අරභයා ඇති කරන ලද්දකි. <br /> <br /> ඇල්බට් කුමාරයාගේත් වික්ටෝරියා රැජිනගේත් පුත්‍ර එඩ්වඩ් කුමාරයා වික්ටෝරියා රැජිනගේ ඇවෑමෙන් එඩ්වඩ් VII නමින් රජ විය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-එංගලන්ත ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%A7%E0%B7%8A_I 2026-10-22T03:21:21Z

<p>Senasinghe: '(1875-1934). බෙල්ජියානු රජෙකි. ලියෝපෝල්ඩ් II රජුගේ සොහ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1875-1934). බෙල්ජියානු රජෙකි. ලියෝපෝල්ඩ් II රජුගේ සොහොවුරා වූ ෆ්ලාන්ඩර්ක්හි කවුන්ට්වර පිලිප්ගේ (1837-1905) දෙවැනි පුත්‍රයාය. තම දෙටු සොහොවුරු බෝද්වැංගේ (Baudouin) ඇවෑමෙන් 1891 දී කිරුළට අනුමාන උරුමක්කාරයා වූ ඇල්බට් 1909 දී ලියෝපෝල්ඩ් IIගේ අභාවයෙන් පසු බෙල්ජියමේ රජ බවට පත් විය. ඔහු කුඩා කල දී ම මනා යුද පුහුණුවක් ලද්දේය. රාජ්‍යප්‍රාප්තියට පෙර බොහෝ සෙයින් විදේශ සංචාරය කළ ඔහු 1900 දී බැවේරියාවේ ආදිපාදවරිය වූ එලිසබෙත් කුමරිය හා විවාහ විය. ඔවුන්ට ලියෝපෝල්ඩ්, (පසුව ලියෝපෝල්ඩ් III රජු) චාල්ස්, මාරි-ජෝසේ යයි දරුවෝ තිදෙනෙක් වූහ. 1914 අගෝස්තු 4 වැනි දා ජර්මන්වරුන් බෙල්ජියන්වරුන්ගේ අපාක්ෂිකභාවය ගැන නොසලකා බෙල්ජියම ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ ඇල්බට් I රජ ඔවුන්ට විරුද්ධව නැඟී සිටියේය. පළමු ලෝක සංග්‍රාමය අවසන් වන තුරු ම ඔහු ස්වකීය යුද හමුදාවේ ප්‍රධාන අණ දෙන නිලධාරියා වශයෙන් කටයුතු කෙළේය. 1918 දී මිත්‍රපක්ෂය ජයගැනීමෙන් පසු ඔහු යුද බිමින් තම අගනුවර වෙත පැමිණියේය.<br /> <br /> ඇල්බට් රජ උදාර චරිතයක් හා ප්‍රියංකර ගතිගුණ ඇත්තකු වශයෙන් මුළු යුරෝපය පුරා පතළ කීර්තියක් ඉසුලූවෙකි. හැම විට ම රටවැසියන්ගේ යහපත උදෙසා කටයුතු කළ ඔහු රටේ ආර්ථික හා කාර්මික සංවර්ධනය පිණිස තම මුළු කාලය ම යෙදීය. ඔහු රටේ අධ්‍යාපනය හා කලා ශිල්ප දියුණු කිරීමෙහි ද උත්සුක විය; විද්‍යා පර්යේෂණ සඳහා ජාතික අරමුදල් ඇති කිරීමට අනුබල දුන්නේය. යුද්ධය නිසා ආපදාපන්නව පැවති බෙල්ජියම නඟා සිටුවනු පිණිස සභාග ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීමට කතෝලික, ලිබරල් හා සමාජවාදී යන රටේ ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ තුන කැමැති කරවා ගත් ඔහු ජාතික සංවර්ධනය උදෙසා දේශපාලන මතභේද දුර ලන මෙන් හැම කොටසකින් ම ඉල්ලා සිටියේය. 1919 සාම සම්මේලනයේ දී ඔහු වඩා වාසිසහගත සැලැකීමක් බෙල්ජියමට ලබා ගන්නා අටියෙන් කථා කෙළේය. කඳු නැඟීමක දී වුණු අනතුරක් හේතුකොට ගෙන සිදු වූ ඇල්බට් රජුගේ මරණය බෙල්ජියමට වූ විශාල පාඩුවක් වශයෙන් සලකනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-බෙල්ජියම් ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%9A%E2%80%99%E0%B6%9A%E0%B7%92 2026-10-21T10:36:11Z

<p>Senasinghe: 'ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් මෙක්සිකෝ ජ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ නිව් මෙක්සිකෝ ජනපදයේ විශාලතම නගරයයි. මෙක්සිකෝවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශයෙහි, රියෝ ග්රෑන්ඩ් නිම්නයෙහි, මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 4,943ක් ඉහළින් පිහිටි මෙය සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ද වැදගත් දුම්රිය සහ ගුවන් මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ද ප්‍රසිද්ධය. පශු පාලනය හා කෘෂිකර්මය ද දැව කර්මාන්තය සහ ආකර කර්මාන්තය ද කරන පළාතක පිහිටි මෙනුවර ලොම් පිළී විවීම, පලතුරු ඇහිරීම සහ ඛනිජතෙල් පිරිසුදු කිරීම ආදිය ද කරනු ලැබේ. මෙක්සිකන් ඉන්දියානු ස්වර්ණාභරණ සහ අරුමෝසම් බඩු ගැන ද මෙය ප්‍රසිද්ධය. නිව් මෙක්සිකෝ විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටා ඇත්තේ ද මෙහිය. <br /> <br /> 1706 දී ස්පාඤ්ඤවරුන් විසින් පිහිටුවනු ලැබූ ඇල්බක'කි නගරයෙහි ජනගහනය (1960) 202,000කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A_%E0%B6%9A%E0%B6%B3%E0%B7%94 2026-10-21T10:32:21Z

<p>Senasinghe: 'යුරෝපයේ ප්‍රධාන කඳු පඞ්ක්තියක් වූ මෙය පිහිටි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>යුරෝපයේ ප්‍රධාන කඳු පඞ්ක්තියක් වූ මෙය පිහිටියේ දකුණු යුරෝපයේය. එය ලිගූරියානු මුහුදු වෙරළෙහි පිහිටි ප්‍රංස රිවියේරා පළාතෙහි සිට ඕස්ට්‍රියාව තෙක් කවාකාරව විහිදී ගොස් දෙකට බෙදෙයි. එයින් උතුරු ශාඛාව නැගෙනහිර ඕස්ට්‍රියාවේ ඩැනියුබ් තැනි තලාව දක්වා ද දකුණු ශාඛාව වයඹ දිග යුගෝස්ලාවියාව දක්වා ද විහිදෙයි. සැ. 650ක් පමණ දික් වූ ද සැ. 75-160ක් පළල් වූ ද ව.සැ. 80,000ක් පමණ විශාල වූ ද මේ කඳු පඞ්ක්තිය විවිධ නම්වලින් හැඳින්වෙන කුඩා කඳු වැටි කීපයකින් සමන්විතය. <br /> <br /> ඛාදනය හේතු කොට ඇති වී තිබෙන ලක්ෂණ අනුව ඇල්ප්ස් කඳු ප්‍රධාන කොටස් තුනකට බෙදේ.<br /> <br /> == 1. බටහිර ඇල්ප්ස් ==<br /> ප්‍රංසයේ රිවියේරා වෙරළේ සිට සිම්ප්ලන් දුර්ගය දක්වා විහිදෙන කොටසයි. මැරිටයිම්-, ලිගුරියන්-, කොටියන්-, ග්‍රෙයන්-, ඩෝෆීනේ-, සැවෝයි-, සහ පෙනයින්-ඇල්ප්ස් මෙහි ප්‍රධාන කඳුවැටි වේ. යුරෝපයේ උස ම ශිඛරය වන මොන්ට් බ්ලාංක් (15,781’) මෙහි පිහිටියේය. මොන්ටෙ රෝසා (15,217’) මැටර්හෝන් (14,780’) බාර් ඩේසේක්රෑං (Barre des Ecrins 13,462’) ග්‍රාන් පාරාදීසෝ (Gran Paradiso 13,324’) වීසෝ (12,605’) සහ පූන්ටා ආර්ජෙන්ටේරා (10,814') වෙනත් උස් ශිඛරය. මොංස්නි (Mont Cenis), මහා සහ කුඩා සාන්ත බ'නාඩ් සහ සිම්ප්ලන් මෙහි තිබෙන දුර්ගය. ඩ්‍යුරාන්ස්, ඊසෙයාර් සහ රෝන් යන ගංගා ද පෝ ගඟෙහි ඉහළ අතු වන ඩෝරා බාල්ටේයා සහ ඩෝරා රිපාර්යා ද මේ කඳුකර කොටසට අයිතිය. <br /> <br /> == 2. මධ්‍යම ඇල්ප්ස් ==<br /> මෙම කොටස සිම්ප්ලන් සහ ආල්බ'ග් යන දුර්ග අතර විහිදේ. බර්නීස් -, ලිපොන්ටයින්- සහ රීෂන්-ඇල්ප්ස් මෙහි ප්‍රධාන කඳුවැටි වේ. ෆින්ස්ටරාර්හෝන් (14,026’), පිස්බ'නිනා (13,295’) සහ මොන්ටෙ ලෙයෝනෙ (11,684’) මෙහි ප්‍රධාන කඳු කුළුය. මෙහි සාන්ත ගොතාඩ්, ලෂ්බ'ග් ෆුර්කා, ෂ්ප්ලූගන්, ස්ටෙල්වියෝ, ආල්බ'ග් ආදි දුර්ග රාශියෙකි. ආර් සහ රයින් ද ලෙක් සහ ඉන් යන ඩැනියුබ් ගංගා අතු ද ආඩිඩා සහ ටිචීනෝ යන පෝ ගංගා අතු ද මෙම ප්‍රදේශයෙන් පටන් ගන්නා ප්‍රධාන ගංගා වේ. <br /> <br /> == 3. නැගෙනහිර ඇල්ප්ස් ==<br /> මෙම කොටස ආල්බ'ග් දුර්ගයෙන් නැගෙනහිර පිහිටි ෆොරාල්බ'ග්-, ටිරෝල්-, බැවේරියන්-, කාර්නික්-, ජුලියන්-, කාරාවාංකන්- සහ ඩිනැරික්-ඇල්ප්ස් යන වැටිවලින් සමන්විතයි. ග්‍රෝස් ග්ලොක්නර් (12,461’) සහ මාර්මෝලාඩා (10,965’) මෙහි ප්‍රධාන ශිඛර වන අතර එන්ස්, ඩ්‍රාවා සහ සාවා යන ඩැනියුබ් ගංගා අතු ද ආඩිජෙ සහ පියාවෙ යන පෝ ගංගා අතු ද මෙයින් පැන නඟී. බ්‍රෙනර් සහ සෙමරිං මෙහි ඇති ප්‍රධාන දුර්ගයි.<br /> <br /> ඇල්ප්ස් කඳු පඞ්ක්තියෙහි නිර්මාණය ඉතා සංකීර්ණය. පුරාණයේ දී මොරොක්කෝවේ සිට හිමාලය දක්වා විහිදුණාවූ ‘ටෙතිස්’ නම් මුහුද දෙසට ‘පාවුණු’ මහාද්වීප දෙකකින් එහි පත්ලේ තැන්පත්ව තිබුණු (අංගාරධර-තෘතීයික) අවසාදිත පාෂාණ තට්ටු ඉලිප්පී, රැලි ගැසී ඉස්සීයෑමෙන් ඇල්ප්ස් කඳු ඇති වී යයි කල්පනා කරනු ලැබේ. හිරිගල්, වැලිගල් සහ ශල්ක ආදියෙන් සෑදුණු මේ තට්ටු අතර නයිස්, ග්රැනිට් සහ ශිස්ට් වැනි ආග්නේය සහ විපරීත පාෂාණ ද බොහෝ තැන්වල දක්නට ලැබේ. අධික පීඩනය නිසා හටගැනී තිබෙන නැපි, උලැඟි විභේද, උලැඟි තල ආදි භූ ලක්ෂණ බොහෝ තැන්වල වෙයි. භූ චලන සහ මතුපිට ඛාදනය නිසා ඇල්ප්ස් කඳුවල ස්වරූපය සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ වෙනස් වී ඇත. අයිස් යුගයේ දී මුළු ඇල්ප්ස් ප්‍රදේශය ම හිමෙන් වැසුණෙන්, එයින් නික්මුණු ග්ලැසියරවලින් සිදු වූ ඛාදනය හේතුකොටගෙන කඳු බෑවුම්වල ලොකු කුඩා විල් සිය ගණනින් හෑරී ගියේය. වයඹ බෑවුමෙහි පිහිටි ජිනීවා විල (ව.සැ. 225) මේ අතුරෙන් විශාලතමය. කොන්ස්ටන්ස්, නියුෂාටල්, සුරික්, මාද්ජෝරේ (Maggiore), ලුගානො, කෝමො සහ ගාර්දා අනෙක් වැදගත් ඇල්පයින් විල්ය. තවම පවතින ග්ලැසියර අතුරින් බර්නීස් ඇල්ප්ස් වැටියෙහි ඇති සැ. 16ක් දිගැති ඇලෙච් විශාලතම ග්ලැසියරයය. <br /> <br /> ඇල්ප්ස් කඳු පඞ්ක්තියෙහි නොයෙක් වර්ගවල ඛනිජ බහුලව ඇතත් මේ ප්‍රදේශයේ ආකර කර්මාන්තය එතරම් දියුණු නැත. සාන්ත ගොතාඩ් කපොල්ලට නුදුරු ප්‍රදේශවලින් මැණික් ද ටිරෝල් ප්‍රදේශයෙන් රන් රිදී සහ තඹ ද සැවොයි සහ සාල්ස්බ'ග් යන ප්‍රදේශවලින් යකඩ ද දැනට ලබා ගනිත්. ලුණු සහ ගල්අඟුරු ද ඇල්පයින් ඛනිජ නිධි අතර තිබේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට උස ප්‍රමාණය අනුව උෂ්ණත්වය වෙනස් වන නිසා කඳු බෑවුම්වල නොයෙක් වර්ගයේ වෘක්ෂලතාදිය තිරස් ව විහිදෙන කලාප වශයෙන් දක්නට ලැබේ. අඩි 4,000න් පහළ බෑවුම්වල පතනශීල වෘක්ෂ ලතාදිය ද එතැන් සිට අඩි 7,000 දක්වා කේතුධර වෘක්ෂලතාදිය ද ඉන් ඉහළ හිම සීමාව දක්වා ඇල්පයින් තෘණතලා ද වෙයි. <br /> <br /> ඇල්පයින් ප්‍රදේශවල පිහිටීම අනුව ඒවායේ වර්ෂාපතනය අඩුවැඩි වේ. මධ්‍යධරණී මුහුදට මුහුණ ලා ඇති සමහර බෑවුම් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී වියළි වුව ද සෙසු පෙදෙස්වල අවුරුද්ද පුරා ම වර්ෂාව ලැබේ. තුෂාරය සහ හිමපතනය ඉහළ බෑවුම්වල නිතර ඇති වේ. <br /> <br /> ලෝකයේ අනෙක් නැමි කඳු පඞ්ක්ති මෙන් නොව භූගෝලීය පිහිටීම නිසා ඇල්ප්ස් කඳුවල බොහෝ පෙදෙස් මානව ඉතිහාසය හා සම්බන්ධ වී තිබේ. ඛනිජ සහ දැව ලබාගැනීමේ පහසුව නිසා ප්‍රාග්-ඓතිහාසික මිනිසුන් මෙහි විසූ බවට ද සාක්ෂි ඇත. පසු කාලයේ දී විල්වාසීහු ද නියුෂාටල් ආදි විල් ආශ්‍රිතව විසූහ. ඉතාලියට ට්‍යුටොනික්වරුන් පැමිණියේ (වර්තමාන) බ්‍රෙනර් කපොල්ල තුළිනි. රෝම යුගයේ දී ඇල්පයින් කපොලු හරහා මාර්ග ඉදිකරන ලදි. ජුලියස් සීසර් උතුර බලා ගියේ ද හැනිබල් දකුණ බලා ගියේ ද මේ තුළිනි. 1800 දී 40,000ක සෙනඟක් රැගෙන නැපෝලියන් ඉතාලියට බටුයේ මහා සාන්ත බ'නාඩ් දුර්ගයෙනි. මධ්‍යධරණී සහ මධ්‍යම යුරෝපීය ප්‍රදේශ අතර පිහිටි හෙයින් ඇල්ප්ස් ප්‍රදේශය වඩාත් වැදගත් ඓතිහාසික ප්‍රදේශයක් විය. මධ්‍යතන යුගයේ දී ප්‍රංස, ඕස්ට්‍රියානු සහ ස්විස් දේශපාලනයට ඇල්ප්ස් කඳු සම්බන්ධ විය. වර්තමානයේ දී ප්‍රංස සහ ඉතාලි දේශසීමාව ද බටහිර ඇල්ප්ස් කඳුවල ප්‍රධාන දිය බෙත්ම අනුව වැටී ඇත. ස්විට්සර්ලන්තය මුළුමනින් ම ඇල්ප්ස් කඳු සහ ඒ අතර පිහිටි සානු මත පිහිටා තිබේ. යුගෝස්ලාවියාව සහ ඕස්ට්‍රියාව නැගෙනහිර ඇල්ප්ස් කඳු ආශ්‍රිත රටවල්ය. ඇල්ප්ස් කඳු ප්‍රදේශයට ම විශේෂ වූ ආර්ථික ක්‍රමයක් එහි ජනයා අතර පවතී. කඳු අතර නිම්නවල වාසය කරන ඇල්පයින් ජනයාගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය ගව, එළු, බැටළු ආදි සතුන් ඇතිකිරීමය. ඍතු අනුව උන්ගේ ගොදුරු බිම් මාරුකිරීම ඇල්පයින් එ‍ඬේරුන්ට විශේෂ වූ සිරිතකි. පහත් බිම්වල පිහිටි කුඩා ජනාවාසවල වැසියෝ ධාන්‍ය වර්ග, අර්තාපල් සහ එළවළු වැවීමෙහි ද යෙදෙති. දකුණට මුහුණ ලා විහිදෙන හෙයින් වැඩි සූර්යතාපයක් ලබන බෑවුම්වල මිදි ආදි පලතුරු වවනු ලැබේ. <br /> <br /> ජලවිදුලි බලය දියුණු ඇල්පයින් ප්‍රදේශවල පිහිටි කුඩා ජනාවාසවල පවා එයින් මහත් ප්‍රයෝජන ගනු ලැබේ. අග්නිදිග ප්‍රංසයේ ද ස්විට්සර්ලන්තයේ ද පෝ නිම්නයේ ද කාර්මික දියුණුවට ජලවිදුලි බලය බෙහෙවින් උපකාරීව පවතී. දුම්රිය ගමනාගමනය කෙරෙන්නේ ද එමඟිනි. <br /> <br /> මේ කඳුකරයෙහි ජනගහනය හැත්තෑ ලක්ෂයක් පමණ බව ගණන් බලා තිබේ. එයින් අඩක් පමණ ට්‍යුටොනික් වර්ගයට අයත් වෙති. වැඩි වශයෙන් භාවිත වන්නේ ජර්මන් සහ ඉතාලි භාෂාය. <br /> <br /> ස්වාභාවික සෞන්දර්යයෙන් අනූන මේ කඳුකරයෙහි සංචාරක ව්‍යාපාරය ඉතා දියුණුය. සංචාරකයන්ගේ සුඛවිහරණය සහ විනෝදය සඳහා අවශ්‍ය සියලු අංගෝපාංග මේ රටවල ඇත. ඔවුන් සන්තර්පනය කිරීම ඒ වැසියන් දියුණු කරගෙන තිබෙන කලාවකි. විශේෂයෙන් ස්විට්සර්ලන්තය ‘යුරෝපයේ විනෝද භූමිය’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. ප්‍රංසයේ ග්‍රෙනෝබල් සහ ෂමෝනී (Chamonix) ද ස්විට්සර්ලන්තයේ ලුස'න් සහ සාන්ත මෝරිට්ස් ද ඉතාලියේ කෝර්තේන්වෝවා ද වැදගත් දේශාටන මධ්‍යස්ථානය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%A9%E0%B7%8A_(%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F) 2026-10-21T09:43:46Z

<p>Senasinghe: '(848-900). එංගලන්තයේ ඇංග්ලෝ-සැක්සන් රාජධානිය වූ වෙස...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(848-900). එංගලන්තයේ ඇංග්ලෝ-සැක්සන් රාජධානිය වූ වෙසෙක්ස්හි විසිනව හවුරුද්දක් පමණ (871-900) රජ කළ මොහු එංගලන්ත ඉතිහාසයෙහි සඳහන් අතිශයින් ආදෘත වූ වීරෝදාර පුද්ගලයන් අතුරෙන් කෙනෙකි. ඇතල්වුල්ප් රජුගේ පස්වැනි පුත්‍රයා වූ මොහු වයස අවුරුදු 5 දී පමණ රෝමයට යවනු ලැබ එහි දී (අනාගත) රජු වශයෙන් ලියෝ IV පාප්තුමාගෙන් ගෞරවාශීර්වාද ලදුයේය. <br /> <br /> 858 දී පියාගේ ඇවෑමෙන් ඇතල්බාල්ඩ්, ඇතල්බ'ට් හා ඇතල්රෙඩ් නම් වූ, ඔහුගේ වැඩිමහල් තෙසොහොයුරෝ අනුක්‍රමයෙන් රජ පදවිය දැරූහ. මේ කාල පරිච්ඡේදයේ දී වෙසෙක්ස් ප්‍රදේශයට ඩේන්වරුන්ගෙන් පැමිණි ආක්‍රමණ භීතිය වැඩිවන්නට විය. ඇතල්රෙඩ් රජපදවිය දරද්දී එංගලන්තය ඩේන් ආක්‍රමණයෙන් මුදවා ගැනීම අරභයා ඇල්ප්‍රඩ් සිය සොහොයුරා සමග එක්ව සංග්‍රාම භූමියට පිවිසියේය. 871 දී ඇල්ප්‍රඩ්ගේ නායකත්වයෙන් ඈෂ්ඩවුන් නම් ස්ථානයේ දී ඩේන්වරු පරාජය කරනු ලැබූහ. <br /> <br /> ඉහත කී සටනින් මඳ කලකට පසු ඇතල්රෙඩ් රජු මියගියෙන් ඇල්ප්‍රඩ් කිරුළු පැලැන්දේය. 876 දී නැවත වරක් ඩේන්වරු වෙසෙක්ස් ප්‍රදේශයට කඩා වැදුණාහ. කලක් පසුබැස සිටි ඇල්ප්‍රඩ් 878 දී සේනා සංවිධානය කොටගෙන සතුරාට මුහුණ දී එඩින්ටන් නම් ස්ථානයේදී තීරණාත්මක ලෙස ජයග්‍රහණය කෙළේය. වෙඩ්මෝර් සාමය නමින් දන්නා සාම ගිවිසුම ඇති වූයේ මෙම ජයග්‍රහණයෙන් අනතුරුවය. ඩේන්වරුන්ගේ නායක ගුත්රම් රජතෙමේ තමාගේ සෙනෙවියන් 29 දෙනා ද සමඟ බව්තීස්ම කරනු ලැබීය. මින් පසු වෙසෙක්ස් පළාත අත්හැර දමා ගිය ඩේන්වරුන්ගෙන් කලක් යන තුරු ඇල්ප්‍රඩ් රජුට වැඩි කරදරයක් නොවීය. <br /> <br /> එහෙත් 884 පමණේ දී නැවතත් ගුත්රම් විසින් කෙන්ට් ප්‍රදේශය ආක්‍රමණය කරන ලදි. ඔහු පලවා හළ ඇල්ප්‍රඩ් රජ 885 දී නැතහොත් 886 දී ලන්ඩන් ප්‍රදේශය අයත් කර ගත්තේය. අනතුරුව 892 දී ඩේන්වරු සිය අඹුදරුවන් ද සහිතව යාත්‍රා 330කින් එංගලන්තයට ගොඩබටහ. 896 දක්වා ඔවුන් සමග කරන ලද සටන්වලින් අවසානයේ දී ඇල්ප්‍රඩ් රජ ජයගත්තේය. ඩේන් ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් කොටසක් මහාද්වීපයට පැන ගිය අතර සමහරු නෝතම්බ්‍රියාවෙහි ද සමහරු නැගෙනහිර ඇංග්ලියාවේ ද පැළපදියම් වූහ.<br /> <br /> ආක්‍රමණයන්ගෙන් තම රාජ්‍යය මුදා ගත් ඇල්ප්‍රඩ් සතුරු ප්‍රහාරයන්ගෙන් බලවත් සේ පීඩාලත් ප්‍රදේශ යථාතත්වයට පැමිණවීම සඳහා ක්‍රමවත් ලෙස කටයුතු සංවිධානය කෙළේය; නීතිය හා පරිපාලන කටයුතු විධිමත් කෙළේය; ඩේන්වරුන්ගෙන් තමා අයත් කරගත් මර්ෂියා ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රථම වරට ‘ෂයර්’ (කෝරළ) පාලන ක්‍රමය පිහිටුවූයේ ඔහුය. මහා ඇල්ප්‍රඩ් විදේශයන් සමඟ මිත්‍ර සම්බන්ධය තබා ගැනීමට ද උත්සුකව ක්‍රියා කළ බව පෙනේ. රෝමයේ පාප්තුමා ද ජෙරුසලමේ ආගමික පිතෘවරයා ද සමග සුහද සබඳතාවෙන් විසූ හේ බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්හි දකුණු කොටසෙහි විසූ කෙල්ටික් සාමන්තයන් සමඟ ද මිත්‍රත්වයෙන් පසුවිය. <br /> <br /> යුද්ධ ප්‍රහාර නිසා සාහිත්‍යයට, පාණ්ඩිත්‍යයට හා සංස්කෘතියට සිදුවී තිබුණු විනාශය දුටු ඇල්ප්‍රඩ් බ්‍රිතාන්‍යයේ අන් ප්‍රදේශවලින් පමණක් නොව යුරෝපයෙන් ද පඬුවන් කැඳවා රජවාසල පණ්ඩිත සභාවක් පිහිටුවිය. ග්‍රිම්බාල්ඩ්, ජෝන් ද සැක්සන් හා ඇසර් මොවුනතුරෙහි වූහ. තමා ද එම සභාවෙහි සේවය කරමින් ලතින් භාෂාව ද ඉගෙන එවක යුරෝපයේ සම්භාවිතව තිබූ ග්‍රන්ථ කීපයක් ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කෙළේය. මේවා අතර ආගමික දාර්ශනික හා ඓතිහාසික කෘතීහු වූහ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-එංගලන්තය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8F 2026-10-21T09:30:16Z

<p>Senasinghe: '(මෙඩිකාගො සටිවා - Medicago sativa L). ලෙගුමිනෝසේ (රනිල) කුලය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(මෙඩිකාගො සටිවා - Medicago sativa L). ලෙගුමිනෝසේ (රනිල) කුලයට අයත් බහුවාර්ෂික ශාකයක් වූ මෙය අඩි 1 සිට 4 දක්වා උසට වැඩේ. පසෙහි අඩි 25ක් පමණ යටට පැතිරෙන මූල පද්ධතියක් ඇති බැවින් ඉඩෝරයට ඔරොත්තු දෙයි. වියළි ප්‍රදේශවල වර්ධනය වීමට ඇල්පැල්පා මනා ලෙස අනුවර්තනය වී තිබේ. මේ ශාකයේ පත්‍ර සංයුක්තය; ත්‍රිපත්‍රීය. ඒකාක්ෂවල දම්පාට මල් දක්නට ලැබේ.<br /> <br /> රෝම යුගයේ පටන් අද දක්වා ම යුරෝපයේ බෙහෙවින් වවනු ලබන මේ ශාකය ප්‍රධාන ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගනු ලබන්නේ අශ්වයන්ගේ හා ගවයන්ගේ ආහාරයට ගන්නා පිදුරු වශයෙන්ය. කැලිෆෝනියා වැස්සෝ සුවඳැති ඇල්පැල්පා මල්වලින් රොන්ගන්නා මී මැස්සන්ගෙන් මී පැණි වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කරති.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8F_%E0%B7%83%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%92 2026-10-21T09:26:44Z

<p>Senasinghe: '(Alpha Centauri). මෙය සෙන්ටෝරස් (Centaurus) නමැති තාරකා මණ්ඩලයට...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alpha Centauri). මෙය සෙන්ටෝරස් (Centaurus) නමැති තාරකා මණ්ඩලයට අයත් ඉතා දීප්තිමත් තාරකාවකි. එය ඛගෝලයේ කොපමණ දකුණින් පිහිටියේ දැයි කිවහොත් එය පෙනෙන්නේ උත්තර අක්ෂාංශ 29°ට දකුණෙහි දී පමණය. මේ තාරකාව පිහිටා තිබෙන්නේ පෘථිවියෙන් ආලෝක වර්ෂ 4.3ක් දුරිනි. මීට වඩා පෘථිවියට ආසන්නව පිහිටි එක ම තරුව මෙකී තාරකා මණ්ඩලයට ම අයත් ප්‍රොක්සිමා සෙන්ටෝරි නම් තාරකාවය. <br /> <br /> ඇල්පා සෙන්ටෝරි තාරකාවේ විශාලත්වය 0.06ය. අප දන්නා සියලු තාරකා අතුරෙන් මේ තාරකාව දෘශ්‍ය දීප්ති පරිමාණය අනුව තුන්වැනි ස්ථානය ගනියි. දූරදර්ශකයෙන් බැලූ විට ඇල්පා සෙන්ටෝරි [[යුගල තාරකා]]වක් (බ.) බව පෙනේ. එම යුගලයෙන් වඩා දීප්තිමත් තාරකාව තරමක් දුරට සූර්යයා වැනිය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: නක්ෂත්‍ර විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8F_%E0%B6%85%E0%B6%82%E0%B7%81%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-10-21T09:05:23Z

<p>Senasinghe: '(Alpha Particle). රදර්ෆඩ් සාමි විසින් විකිරණශීල ද්‍රව්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Alpha Particle). රදර්ෆඩ් සාමි විසින් [[විකිරණශීල ද්‍රව්‍ය]] (බ.) වර්ග තුනක විමෝචන වෙන් කොට දක්වන ලදි. ඔහු ග්‍රීක් හෝඩියේ පළමුවැනි අකුරු තුන යොදමින් මේ විමෝචන තුන ඇල්පා, බීටා සහ ගැමා යයි නම් කළේය. ඇල්පා කිරණ ඇල්පා අංශුවලින් යුක්තය. <br /> <br /> ඇල්පා අංශුව [[ඉලෙක්ට්‍රෝන]] (බ.) දෙක නැති හීලියම් පරමාණුවක් බව දැන් ඔප්පු කර තිබේ. එය හීලියම් පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියට සමානය. එබැවින් ඇල්පා අංශුවට ධන ආරෝපණයක් ඇත. එක් එක් ඇල්පා අංශුවක් [[ප්‍රෝටෝන]] (බ.) දෙකකින් සහ [[නියුට්‍රෝන]] (බ.) දෙකකින් යුක්තය. <br /> <br /> පරමාණුක න්‍යෂ්ටීන්ගේ පෘථක්භවනයෙහි දී හෙවත් ඒවා කොටස්වලට වෙන් වන අවස්ථාවේ දී ප්‍රෝටෝනය මෙන් ම ඇල්ෆා අංශුව ද පෙනෙනු පමණක් නොව ඇතැම් පරමාණුවල න්‍යෂ්ටි ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ද වේ. ඇල්පා අංශුවක ස්කන්ධය 6.644×10-24gට ඉතා කිට්ටුය. ඇල්පා අංශුව මූලික අස්තිත්වයක් (fundamental entity) ද එසේ නැතහොත් අනෙක් පරමාණුක න්‍යෂ්ටි මෙන් වඩා සරල වූ නියමිත ඒකකවලින් සකස් වූවක් දැයි යන්න තරමක් සැක සහිතය. <br /> <br /> ස්වාභාවික ලෙස හමු වන [[රේඩියම්]] (බ.) වැනි බොහෝ විකිරණශීල ද්‍රව්‍යවලින් ද කෘත්‍රිම ලෙස නිෂ්පාදනය කරන ලද [[ප්ලූටෝනියම්]] (බ.) වැනි බර මූල ද්‍රව්‍යවලින් ද කෘත්‍රිම ලෙස සාදන ලද [[විකිරණශීල සමස්ථානික]]යන්ගෙන් (බ.) ද ඇල්පා අංශු හෙවත් ඇල්පා කිරණ ඉබේ විමෝචනය වන්නේය. <br /> <br /> යම් ද්‍රව්‍යයක් විනිවිද යෑමේ හෝ පසාරු කර යෑමේ එතරම් පුළුවන්කමක් ඇල්පා අංශුවට නැත. ඇල්පා අංශුව නිසා විල්සන් වලා කුටීරයෙහි ([[විල්සන් වලා කුටීරය]] බ.) තද සටහනක් ඇති වේ. ස්වාභාවික විමෝචනවල දී මෙන් හෝ කෘත්‍රිම උපක්‍රම මගින් ඇති කරන ලද විටක දී මෙන් හෝ ඇල්පා අංශු ඉතා අධික වේගයක් ලද හොත් ඒවා වායුවල අයනීකරණය ප්‍රබල ලෙස ඇති කරයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1967)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භෞතික විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඇ]]</div>

Senasinghe