http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php?feed=atom&namespace=0&title=%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%3A%E0%B6%B1%E0%B7%80_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-09-12T10:08:10Z සිංහල විශ්වකෝෂය වෙතින් MediaWiki 1.27.1 http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-08-25T10:44:27Z

<p>Senasinghe: 'වේලාව දැක්වීම සඳහා සැකසුම් කොට ඇති යන්ත්‍රයක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>වේලාව දැක්වීම සඳහා සැකසුම් කොට ඇති යන්ත්‍රයකි. යම් නිශ්චිත කාලසීමාවක දී නැවත නැවතත් සිදුවන යාන්ත්‍රික චලන ගණන් කිරීම සඳහා යෙදෙන යාන්ත්‍රික උපක්‍රමයකින් මෙම උපකරණය සමන්විතය. එහෙයින් සාමාන්‍ය ඔරලෝසුවක් අවලම්බයකින් (pendulum) හෝ කෙහෙදුන්නක් සහිත තුලන රෝදයකින් (balance wheel) ද පැන්නුමකින් (escapement) ද දැති රෝද හා දව රෝද (pinion) පද්ධතියකින් ද එම රෝද පද්ධතිය චලනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය බලය සැපයෙන උපකරණයකින් ද සමන්විතය. අවලම්බයකින් හෝ තුලන රෝදයකින් හෝ සිදුකෙරෙන චලනය යම් නිශ්චිත කාලසීමාවක දී නැවත නැවතත් සිදු වේ. ඔරලෝසුවේ අනික් කොටස්වලින් කෙරෙනුයේ මෙම චලනය ගණන් කිරීම හා සඳහන් කිරීමයි. මේ ක්‍රියාවලියේ මූලික වනුයේ පැන්නුමයි. එහෙයින් ම ඔරලෝසුවක විකාසනය රඳා පවත්නේ කලින් කලට විවිධ පැන්නුම් නිර්මාණය කිරීම මතය. <br /> <br /> ඔරලෝසුවක යොදනු ලබන පැන්නුමකින් කාර්ය දෙකක් සිදු වේ. මින් පළමුවැන්න අවලම්බයක හෝ තුලන රෝදයක හෝ චලනයට අනුරූප වන ආකාරයට දැති රෝද පද්ධතියේ චලනය පාලනය කිරීමයි. දෙවැන්න ඝර්ෂණය, වාත ප්‍රතිරෝධය වැනි දෑ හේතුකොටගෙන අවලම්බය හෝ තුලන රෝදය නැවතීම වළක්වා දිගට ම චලිතය පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය බලය අවලම්බය මත හෝ තුලන රෝදය මත හෝ යෙදීමයි. පරිපූර්ණ (ideal) පැන්නුම මෙම කාර්ය ද්වය ම එක සේ ඉටු කරයි. <br /> <br /> 1 රූප සටහනේ දැක්වෙන්නේ මගාර පැන්නුමකි (verge escapement). මෙය පැරණිතම වර්ගයේ පැන්නුමකි. අවලම්බය සොයාගැනීමට පෙර මෙය නිපදවන ලද හෙයින් පැන්නුම ක්‍රියා කරවීම සඳහා යොදාගනු ලැබුයේ දණ්ඩක් මත නංවා ඇති භාර දෙකක (A, B) දෝලනයයි. දණ්ඩේ ධරය (C) ලක්ෂ්‍යයයි. දණ්ඩ සමඟ දෝලනය වන තටු (pallets) දෙකක් (a, b) මගින් පැන්නුම් රෝදයේ (D) භ්‍රමණය පාලනය කරනු ලබයි. තටු හා පැන්නුම් රෝදයේ දැති නිර්මාණය කොට ඇති ආකාරය නිසා දැත්තක් පැනීමේ දී ඇතිවන ආවේගයෙන් දණ්ඩේ දෝලනයට ආධාරයක් ලැබෙන අතර දණ්ඩේ පැද්දීමට අනුකූලව තටු පැන්නුම් රෝදයේ දැති අතර හිර වීමෙන් පැන්නුම් රෝදය භ්‍රමණය වීම ද දණ්ඩේ පැද්දීමට අනුකූලව පාලනය වේ.<br /> <br /> 2 රූප සටහනේ දැක්වෙන්නේ නැංගුරම් පැන්නුමකි (anchor escapement). මෙය 1670 දී රොබට් හුක් විසින් නිපදවන ලදි. මෙහි දුනු හැඩය ගත් වියකට (A) (yoke) සම්බන්ධ කොට ඇති තටු (a, b) දෙකකි. මෙම තටු දෙකට සම දුරකින් පිහිටි ලක්ෂ්‍යයකින් විය විවර්තනය කොට තිබේ. අවලම්බයේ චලනයට අනුකූලව විය ද පැද්දේ. මෙම චලනයේ දී පැන්නුම් රෝදයේ දැති අතර තටු විටින් විට හිර වීමෙන් රෝදයේ චලනය පාලනය කෙරේ. එහෙයින් පැන්නුම් රෝදය හා සම්බන්ධ අනෙක් දැති රෝදවල චලනය ද පාලනය වේ. දැත්තක් පැනීමෙන් පසු පැන්නුම් රෝදය (D) ඉදිරියට භ්‍රමණය වන විට තටුවේ ආනත මූණත දිගේ චලනය වන දැත්තෙන්, අවලම්බය පැදවීම සඳහා අවශ්‍ය බලය ලැබේ. එහෙත් මෙම ආවේගය ලබා ගැනීම සඳහා දැති නිර්මාණය කොට ඇති විශේෂ ආකාරය නිසා දැත්තක් පැනීමෙන් පසු අනෙක් දැත්ත පැනීමට ප්‍රථම පැන්නුම් රෝදය ආපස්සට භ්‍රමණය වේ. මෙය අවාසියකි. එහෙයින් 1715 දී ජෝජ් ග්රැහැම් විසින් කම්පහීන (dead beat) පැන්නුම නිපදවන ලදි. මෙය 3 රූප සටහනේ දැක්වේ. <br /> <br /> මෙහි a හා b තටු දෙක නිමකොට ඇත්තේ a තටුවේ ඇතුළු පැත්ත ද, b තටුවේ පිට පැත්ත ද, C කේන්ද්‍රය කොට ගත් වෘත්තයක පරිධියෙහි පිහිටන අයුරුය. මේ නිසා තටු දැති රෝද සමග ගැටීමේ දී පැන්නුම් රෝදය (D) ආපසු ගමන් කිරීමක් සිදු නොවේ. ඔරලෝසුවේ කටු තදවීමේ දී හෝ තෙල් නොමැතිවීම නිසා දැති රෝද හිරවීම වැනි අවස්ථාවන්හි දී අවලම්බය හෝ තුලන රෝදය හෝ මත යෙදෙන ආවේගය හීනවීම නැංගුරම් පැන්නුමක හා කම්පහීන පැන්නුමක ඇති අවාසි වේ. මේ නිසා ම ලොකු කටු සහිත ඔරලෝසු සඳහා මෙවැනි පැන්නුම් යෝග්‍ය නොවේ. එහෙයින් ලොකු ඔරලෝසු සඳහා ගුරුත්ව පැන්නුම (gravity escapement) නිර්මාණය කොට තිබේ. <br /> <br /> ද්විත්ව-ත්‍රිපාද (double-three leg) ගුරුත්ව පැන්නුමක් 4 රූ සටහනේ දැක්වේ. වෙස්ට්මින්ස්ටර්හි ඇති සුප්‍රසිද්ධ බිග්-බෙන් (Big Bem) ඔරලෝසුවේ යෙදීම සඳහා මෙම පැන්නුම 1854 දී ඊ.බී. ඩෙනිසන් (Denison) විසින් නිපදවන ලදි. මෙහි පැන්නුම් රෝදය (D) අඬු තුනක් සහිත රෝද යුග්මයකින් සමන්විතය. මෙම රෝද යුග්මය ඉද්දක නංවා ඇත්තේ එක් එක් දණ්ඩ අතර කෝණය අංශක 60ක් වන අයුරිනි. ඉද්දට ආසන්නව රෝද දෙක අතර කූරු තුනක් (P1, P2, P3) ද සවි කොට තිබේ. AB හා AC යනු A ලක්ෂ්‍යයෙන් විවර්තනය කොට ඇති බාහු දෙකකි. මෙම බාහු දෙකට තටු දෙකක් (a,b) සම්බන්ධ කොට ඇත. එකිනෙකට විරුද්ධ අතට සිටින සේ AB හා AC බාහුදෙක මත සවිකොට ඇති අඩ (බාධක) දෙකක (E) පැන්නුම් රෝදය (D) හිර වී තිබේ. පැන්නුම් රෝදය භ්‍රමණය වන විට රෝදයේ මැද ඇති කූරුවලින් එකක පටලැවී තටුව තල්ලුවීම නිසා බාහුව ඉහළට ඉස්සේ. අවලම්බය පැද්දී අවුත් බාහුව මත හැපීමේ දී අඩය ඉවතට තල්ලු වී යාමෙන් පැන්නුම් රෝදය නැවත භ්‍රමණය වීමට ඉඩ සැලසෙන අතර බාහුව පහළට වැටී අවලම්බය මත හැපීමෙන් ඇති වන ආවේගයෙන් අවලම්බයේ දෝලනය දිගට ම සිදු වේ. ඊළඟ වාරයේ දී අනෙක් බාහුව ද එම කාර්‍ය්‍යය ම සිදු කරයි. මෙසේ අනුක්‍රමයෙන් මේ කාර්‍ය්‍යය නැවත නැවතත් සිදු වේ. <br /> <br /> 5 රූප සටහනේ දැක්වෙන්නේ චුම්බක පැන්නුමකි (magnetic escapement). එල්ලන ලද චුම්බකයකට යටින්, ඒකාකාරව රැලි වැටී ඇති යකඩ පටියක් තබා ඒකාකාර වේගයකින් ඇදගන යනු ලැබේ නම් චුම්බකය මගින් යකඩ පටිය මත යෙදෙන ආකර්ෂණයේ වෙනස්වීම හේතුකොටගෙන චුම්බකය දෝලනය වේ. චුම්බක පැන්නුමක උපයෝගී කොටගෙන ඇත්තේ මේ මූලධර්මයයි. පළමුවෙන් ම චුම්බක පැන්නුමක් නිපදවන ලද්දේ එෆ්.ඩී. හෝස්ට්මන් හා සී.එෆ්. ක්ලිෆර්ඩ් විසිනි. <br /> <br /> 5 රූ සටහනේ A යනු බඳ සිහින් සිලින්ඩරයක දවටා ඇති රැලි සහිත යකඩ පටියකි. දුන්නකින් යෙදෙන ව්‍යාවර්තය (torque) නිසා එය භ්‍රමණය වේ. මෙම භ්‍රමණය සැකසීමෙන් චුම්බකයක් සහිත අවලම්බයක දෝලනයට අනුකූලව සිලින්ඩරයේ භ්‍රමණය පාලනය වීමට ද, චුම්බකයේ ආකර්ෂණය නිසා අවලම්බයේ දෝලනයට අවශ්‍ය ශක්තිය ලැබීමට ද සැලැස්විය හැකිය. මෙවැනි පැන්නුමක පැන්නුම් රෝදය හා අවලම්බය අතර යාන්ත්‍රික සම්බන්ධතාවක් නොමැති හෙයින් ශක්තිහානිය ඉතා අල්පය. එසේ ම පැන්නුම් රෝදයේ ගෙවී යාමක් හෝ ඔරලෝසුව ක්‍රියා කරන විට ශබ්දයක් හෝ ඇති නොවේ. සාමාන්‍ය පැන්නුමකින් පැය 30ක් පමණ වැඩ කරන ඔරලෝසුවකට චුම්බක පැන්නුමක් යෙදූ විට එය දින 8ක් පමණ වැඩ කරයි. <br /> <br /> 6 රූප සටහනේ දැක්වෙන්නේ ඝටිකා (watches) සඳහා නිර්මාණය කොට ඇති ගැලවුම් ලීවර පැන්නුමකි (detached lever escapement). තෝමස් මජ් (Mudge) නමැත්තකු විසින් මෙය නිපදවන ලදි. O ලක්ෂ්‍යයෙන් විවර්තනය කොට ඇති ලීවරයකට (A) සම්බන්ධ කොට ඇති තටු දෙකකින් (a, b) ද තුලන රෝදය සමග ඒක අක්ෂිකව නංවා ඇති කුඩුම්බියක් (C) සහිත තැටියකින් (B) ද පැන්නුම් රෝදයකින් (D) ද මෙය සමන්විතය. තුලන රෝදය දෝලනය වන විට දෝලනයේ එක් අවස්ථාවක දී ලීවරයේ කෙළවරක ඇති අටනියකට (notch) කුඩුම්බිය වැටීමෙන් ලීවරය ක්‍රියා කෙරෙයි. එවිට ලීවරයේ වූ එක් තටුවකින් පැන්නුම් රෝදයේ දැත්තක් පනී. තටුව නිමවා ඇති විශේෂ ආකාරය නිසා දැත්තක් පැනීමෙන් අනතුරුව සිදුවන චලනයේ අවස්ථාවක දී තටුව මත යෙදෙන තෙරපුම ලීවරය මගින් තුලන රෝදයට සම්ප්‍රේෂණය කෙරේ. ඉන්පසු තුලන රෝදයේ පැද්දුමේ ඉතිරි කොටස නිදහසේ චලනය වීමට අවකාශ සලනු වස් ලීවරයේ අටනියෙන් කුඩුම්බිය පනී. එහෙත් ලීවරය මත ඇති නිරාපද (safety) කුඩුම්බිය (E) නිසා ලීවරය හා කුඩුම්බිය සම්පූර්ණයෙන් ම වෙන්වීම වළකී. <br /> <br /> 7 රූප සටහනේ දැක්වෙන්නේ කාලමාන පැන්නුමකි. 1784 දී තෝමස් අ'න්ෂෝ (Earnshaw) විසින් මෙය නිපදවන ලදි. 7 රූ සටහනට අනුව A ආවේග පිරිවටනයකි. තුලන රෝදය නංවා ඇති ඉද්දේ මෙය ද සවිකොට තිබේ. ආවේග පිරිවටනයට තටු දෙකක් (a, b) ද සවිකොට තිබේ. පැන්නුම් රෝදය හිර වී ඇති අනෙක් තටුව (C) පිහිටා ඇත්තේ දුන්නක් මතය. මෙම දුන්න රනින් නිමවූවකි. තුලන රෝදයේ දෝලනය අනුකූලව දෝලනය වන ආවේග පිරිවටනයේ a තටුවෙන් රන් දුන්න තෙරපීම නිසා පැන්නුම් රෝදය C තටුවෙන් පනී. අනතුරුව ඇතිවන චලනයේ දී පැන්නුම් රෝදයේ දැත්තක් ආවේග පිරිවටනයේ b තටුවේ හැපීම නිසා දෝලනයට අවශ්‍ය ශක්තිය තුලන රෝදයට ලැබේ. දැත්තක් පැනීමෙන් පසු දුන්න ආපසු පළමු පිහිටි ස්ථානයට ම පැමිණෙන හෙයින් පැන්නුම් රෝදය නැවත හිර වේ. දුන්න නැවත තෙරපෙන්නේ ඊළඟ දෝලනයේ දී නිසා තුලන රෝදය මගින් පැන්නුම් රෝදය පාලනය වේ. මෙය ඉතා සියුම් පැන්නුමක් හෙයින් සාමාන්‍ය ඔරලෝසුවල නොව ඉතා නිවැරදි ලෙස වේලාව දක්වන කාලමානයන්හි පමණක් යොදනු ලැබේ ([[කාලමානය]] බ.). <br /> <br /> ඔරලෝසුවක් ක්‍රියාකරවීමට අවශ්‍ය ශක්තිය සැපයෙනුයේ දඟර කවන ලද දුන්නත් හෝ ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා පහළට වැටෙන භාරයක් හෝ මගිනි. අතීතයේ නිපදවන ලද ඔරලෝසු සියල්ලක් ම ක්‍රියාකරවීමට අවශ්‍ය ශක්තිය ලබාගත්තේ භාරයක් උපයෝගී කොට නිපදවන ලද උපක්‍රමයකිනි. නිදහසේ භ්‍රමණය විය හැකි අයුරු විවර්තනය කොට ඇති බෙරකඳක, කෙළවරක් සවිකොට ඇති තන්තුවක් එම බෙරකඳේ ම දවටා, අනෙක් කෙළවරට භාරයක් එල්ලීමෙන් මෙය නිපැදවිණි. භාරය පහළට ගමන් කිරීමේ දී බෙරකඳේ ඇතිවන භ්‍රමණයෙන් ඔරලෝසුව ක්‍රියාකරයි. ඔරලෝසුවක් ක්‍රියාකරවීම සඳහා පළමුවෙන් ම වානේ දුනු පටියක් යොදාගනු ලැබුයේ 1500 දී පීටර් හෙන්ලයින් (Henlein) විසිනි. මෙය ඉතා වැදගත් සිද්ධියක් වනුයේ එය උපයෝගී කොටගෙන ඝටිකා සහ කුඩා ඔරලෝසු නිපදවීමට හැකිවීම නිසාය. අද ඔරලෝසුවල බහුලව යෙදෙනුයේ දඟර කවන ලද (coiled) වානේ පටියකි. මෙය බරණියක් තුළ බහා තිබේ. බරණියේ එක් කෙළවරක ප්‍රධාන දැති රෝදය සවි කොට තිබේ. ඔරලෝසුවේ කඳෙන් පිටතට ඇති ඊෂිකාවක් කරකැවීමෙන් දුන්නට දඟ කැවිය හැකිය. දුන්න දිගහැරීමේ දී යෙදෙන ව්‍යාවර්තය නිසා ප්‍රධාන දැති රෝදය භ්‍රමණය වේ. <br /> <br /> ඔරලෝසුවක රෝද පද්ධතිය සාමාන්‍යයෙන් දැති රෝද පහකින් පමණ සමන්විතය (8 රූ සටහන). භාරය මගින් හෝ දුන්න මගින් හෝ පළමුවෙන් ම ශක්තිය සම්ප්‍රේෂණය කරනු ලබන්නේ ප්‍රධාන රෝදයටයි. දෙවන දැති රෝදයේ ඉද්දට සම්බන්ධ දව රෝදය (pinion) සමඟ ප්‍රධාන රෝදයේ ඇති දැති නියෙදීමෙන් (engaging) ප්‍රධාන රෝදයේ භ්‍රමණය දෙවන රෝදයට සම්ප්‍රේෂණය වේ. මේ ආකාරයෙන් ම දෙවන දැති රෝදය නිසා තෙවන දැති රෝදය යනාදි වශයෙන් දැති රෝද පද්ධතිය ම චලනය වේ. දැති රෝදයකින් දව රෝදයකට චලනය සම්ප්‍රේෂණය වීම නිසා එක් එක් පියවරෙහි දී රෝදවල භ්‍රමණය වර්ධනය වේ. දැති රෝද පද්ධතිය අවසාන වන්නේ පැන්නුම් රෝදයෙනි. සාමාන්‍යයෙන් දැති රෝද පද්ධතියට [[ගියර]] (බ.) යොදා ඇත්තේ දෙවන හෝ තෙවන දැති රෝදය පැයකට එක් වටයක් භ්‍රමණය වන අයුරිනි. එහෙයින් අංකිත මූණතක් මත දුවන විනාඩි කටුව එම රෝදයට කෙළින් ම සම්බන්ධ කළ හැකිය. මෙම රෝදය සමග 12:1 අනුපාතය පිහිටන ආකාරයට ගියර යොදා ඇති තවත් දැති රෝදයක් මගින් පැය කටුව දුවවයි. විනාඩි කටුවට සම්බන්ධ කොට ඇති ක්ලච්චයක් (clutch) මගින් අවශ්‍ය වූ විට ප්‍රධාන රෝද පද්ධතියෙන් විනාඩි කටුව වෙන් කොට කරකැවිය හැකිය. මේ නිසා ඔරලෝසුව ක්‍රියා විරහිත වූ විට නිවැරදි වේලාව තබා ගැනීමට පිළිවන. ප්‍රධාන දැති රෝදයට භාරය හා දුන්න සම්බන්ධ කොට ඇත්තේ ද රැචට්ටුවක් (ratchet) මගිනි. එහෙයින් ඔරලෝසුව දුවමින් තිබෙන විට ම දුන්නට දඟ කැවීම හෝ භාරය නැවත වරක් ඉහළට එසවීම හෝ කළ හැකිය. භාරයේ චලනයෙන් ක්‍රියාකරන ඔරලෝසු නැවත එතීමේ දී, නැවතීම වැළැක්වීම සඳහා අමතර කුඩා භාරයක් හෝ කුඩා දුන්නක් හෝ යොදනු ලැබේ. එහෙත් දුන්නකින් ක්‍රියා කරන ඔරලෝසුවල දුන්න දඟ කවන විට ද දුන්නෙන් හා ව්‍යාවර්තයක් යෙදෙන නිසා මෙවැනි අමතර කුඩා දුන්නක් අවශ්‍ය නොවේ. <br /> <br /> ඔරලෝසුවක දැති රෝදවල චලනය පාලනය කිරීම සඳහා අවලම්බයක් උපයෝගි කරගැනීම ඔරලෝසු ඉතිහාසයෙහි අද්විතීය සිද්ධියකි. මෙය පළමුවෙන් ම සොයාගනු ලැබුයේ 1581 දී ගැලිලියෝ විසිනි. සැහැල්ලු දණ්ඩක් මගින් එල්ලන ලද බර ඇති බට්ටකුගෙන් අවලම්බය සැදී ඇත. මෙම බට්ටාගේ දෝලන කාලය පාලනය වන්නේ අවලම්බයේ දිගෙනි. දෝලන කාලය (T) හා අවලම්බයේ දිග (i) අතර සම්බන්ධතාව දැක්වෙන්නේ T=2π යන්නෙනි. g යනු ගුරුත්වජ ත්වරණයයි. උෂ්ණත්වය වෙනස් වීමට අනුරූපව බට්ටා එල්ලා ඇති තන්තුව ප්‍රසාරණය හෝ සංකෝචනය වීම අනුව ඔර්ලෝසුවේ වේලාව ද අඩුවෙන් හෝ වැඩියෙන් දැක්වීම සිදු වෙයි. සෙ.10ºක පමණ උෂ්ණත්ව වෙනසකට පිත්තල කූරක් සඳහා දිනකට තත්. 9ක පමණ ද යකඩ කූරක් සඳහා දිනකට තත්. 5ක පමණ ද ලීවලින් තැනූ දණ්ඩක් සඳහා දිනකට තත්. 2ක ද වෙනසක් ඇති වේ. එහෙයින් බොහෝ ඔරලෝසුවල බට්ටා එල්ලා ඇත්තේ සැහැල්ලු ලී දණ්ඩකිනි. <br /> <br /> අවලම්බයක දිග නියතව තබාගැනීම සඳහා විවිධ උපක්‍රම ද යොදා තිබේ. එකිනෙකට වෙනස් ප්‍රසාරණ සංගුණක ඇති ලෝහ (නි. පිත්තල හා යකඩ) දඬු කීපයක් එකට සම්බන්ධ කිරීමෙන් අවලම්බයේ ප්‍රසාරණ හානිය පූරණය කිරීම බොහෝවිට යොදාගනු ලබන ක්‍රමයයි. හැරිසන්ගේ හානිපූරිත ගරාදි අවලම්බය මීට නිදසුනකි (9 රූප සටහන). තවත් ආකාරයක හානිපූරිත අවලම්බයක් බට්ටා තුළ පුරවා ඇති රසදිය සුදුසු ප්‍රමාණයක ප්‍රසාරණය උපයෝගී කොටගනී. මෙහි දී දණ්ඩේ ප්‍රසාරණය නිසා අවලම්බයේ ගුරුත්ව කේන්ද්‍රයේ ඇතිවන වෙනස් වීමෙහි හානිපූරණය සඳහා බට්ටා තුළ ඇති රසදියවල ප්‍රසාරණය යෙදේ. එහෙත් අවලම්බවල අද බහුලව යෙදෙනුයේ ඉන්වාර් (invar) නමැති මිශ්‍ර ලෝහයෙන් තනන ලද දණ්ඩකි. ඉන්වාර්වල ප්‍රසාරණ සංගුණකය ඉතා ම අල්ප හෙයින් සාමාන්‍ය උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්වල දී ඉන්වාර් දණ්ඩේ දිග වෙනස්වීමෙන් ඔරලෝසුවෙන් දැක්වෙන වේලාව කෙරෙහි ඇති වන්නේ අල්ප මාත්‍ර බලපෑමකි.<br /> <br /> අවලම්බයකින් කරනු ලබන කාර්යය හා සමාන කාර්යාවලියක් කෙහෙදුන්නක් සහිත තුලන රෝදයකින් ද ඉටු වේ (10 රූප සටහන). කෙහෙදුන්නේ එක් කෙළවරක් තුලන රෝදයේ ඊෂිකාවට ද අනෙක් කෙළවර දෘඪ ආධාරකයකට ද සම්බන්ධ කොට තිබේ. තුලන රෝදයේ දෝලන කාලය රඳා පවතින්නේ කෙහෙදුන්නේ සඵල දිග මතය. එම නිසා ලීවරයක් මගින් කෙහෙදුන්නේ සඵල දිග වෙනස් කිරීමෙන් දෝලන කාලය අඩු වැඩි කළ හැකිය. කෙහෙදුන්නේ පොටවල් සියල්ල එක ම තලයක පිහිටි කල්හි දුන්නේ හැකිළීම හා දිගහැරීම ඒකාකාර නොවේ. මේ නිසා තුලන රෝදය මත යෙදෙන අරීය තෙරපුමෙන් එම රෝදයේ විවර්තන ලක්ෂ්‍ය ගෙවීයයි. මෙය වැළැක්වීම සඳහා කෙහෙදුන්නේ පිටතින් ම ඇති පොට දුන්නේ අනෙක් පොටවල් පිහිටි තලයෙන් ඉවතට ගෙන ඇතුළට නමා ඊෂිකාව අසල ම පිහිටි දෘඪ ලක්ෂ්‍යයකට සවිකොට තිබේ. උෂ්ණත්වයේ වෙනස්වීම් අනුව තුලන රෝදය ද ප්‍රසාරණය හා සංකෝචනය වීම නිසා තුලන රෝදයේ අවස්ථිති ඝූර්ණය ද වෙනස් වේ. මේ නිසා උෂ්ණත්වය වැඩි වූ විට වේලාව අඩුවෙන් ද උෂ්ණත්වය අඩු වූ විට වෙලාව වැඩියෙන් ද දැක්වේ. මෙය වැළැක්වීම සඳහා ඉතා නිවැරදිව වේලාව දැක්වෙන ඔරලෝසුවල තුලන රෝදය කොටස් කීපයකට බෙදා වෙන්කොට ඇති අතර එකිනෙකට වෙනස් ප්‍රසාරණ සංගුණක ඇති ලෝහ තහඩු දෙකක් සංයුක්ත කිරීමෙන් ඒ ඒ කොටස් නිපදවා තිබේ. වඩා වැඩි ප්‍රසාරණ සංගුණකයක් ඇති ලෝහ තහඩුව ඇත්තේ පිටතිනි. මේ ආකාරයේ හානිපූරක තුලන රෝදයක් 11 රූ සටහනේ දැක්වේ. එහෙත් ඔරලෝසුවල බහුලව යෙදෙන තුලන රෝද ඉන්වාර් මිශ්‍රලෝහයෙන් ද කෙහෙදුන්න එලි ඉන්වාර් නමැති මිශ්‍රලෝහයෙන් ද තනා තිබේ. මේ මිශ්‍රලෝහයන්හි ප්‍රසාරණ සංගුණකය ඉතා ම අල්ප හෙයින් උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්වල බලපෑම ගණන් නොගත හැකි තරම්ය. <br /> <br /> ඔරලෝසුවක් තැනීම සඳහා විද්‍යුතය උපයෝගී කර ගැනීමට 19 වන ශතවර්ෂයේ දී මහත් උත්සාහයක් දරන ලද්දේය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒකාකාර කාල පරතරයක දී යෙදෙන විද්‍යුත් ආවේගයක් උපයෝගි කොට ගෙන භ්‍රමණ චලනයක් ඇති කිරීමට ද එම භ්‍රමණ චලනය යොදා අංකිත මූණතක් මත පැය හා විනාඩි කටු දිවවීමට ද විවිධ උපක්‍රම නිපදවා තිබේ. <br /> <br /> සරල ධාරාවකින් වැඩ කරන සාමාන්‍ය ඔරලෝසුවක් ගුරු ඔරලෝසුවකින් (master clock) හා ආවේග අක්වට (impulse dials) එකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් ද යුක්ත වේ. ගුරු ඔරලෝසුවෙන් ඒකාකාර කාල පරතරයක දී විද්‍යුත් ආවේගයන් නිකුත් කෙරේ. ආවේග අක්වටය මගින් මෙම විද්‍යුත් ආවේගයන් ලබාගෙන ඒවා භ්‍රමණ චලනයකට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. එක් ගුරු ඔරලෝසුවකින් දෙනු ලබන විද්‍යුත් ආවේගයන් යොදා එකවර ඔරලෝසු කීපයක් ක්‍රියාකරවීමට හැකිවීම මෙහි ඇති විශේෂ ලක්ෂණයකි. එහෙයින් විශාල ගොඩනැඟිලිවල ඔරලෝසු රාශියක් සවි කිරීමට අවශ්‍ය කල්හි මෙවැනි ඔරලෝසු ගනිත්. අඩු වියදමකින් ඔරලෝසු රාශියක් සවිකර ගැනීමට හැකිවීම ද ඔරලෝසු සියල්ලේ ම එක ම වේලාවක් දැක්වීම ද මෙහි ඇති වාසි වේ.<br /> <br /> ගුරු ඔරලෝසුවක් 12 රූප සටහනේ දැක්වේ. P අවලම්බයකි. B ඊට සම්බන්ධිත කොක්කකි. C දැති රෝදයකි. අවලම්බයේ දෝලනයේ එක් අවස්ථාවක දී කොක්කේ ඇමිණි දැත්තක් ඇදීමෙන් දැති රෝදය චලනය වේ. දැතිවල හා කොක්කේ නිර්මාණය අනුව දැති රෝදය භ්‍රමණය වන්නේ එක් අතකට පමණි. D යනු දැති රෝදයට ම සම්බන්ධ පෙත්තකි (vane). K යනු යතුරකි. එම යතුරේ ඇති කට්ටයක් මත රඳවා ඇති GF ගුරුත්ව අත (gravity arm) F ලක්ෂ්‍යයේ දී විවර්තනය කොට තිබේ. R යනු රෝලකි. J කරවර තටුවකි (bracket pallet). දැති රෝදය වටයක් භ්‍රමණය වීමේ දී D පෙත්ත යතුරේ හැපීම නිසා යතුර ඉවතට තල්ලු වේ. එවිට ගුරුත්ව අත පහළට වැටේ. මෙහි දී ගුරුත්ව අතේ අනෙක් කෙළවර S ඇණයේ ගැටී විද්‍යුත් පරිපථයක් සම්පූර්ණ වීමෙන් ධාරාවක් ගලායයි. මෙම ධාරාවෙන් කොටසක් T විද්‍යුත් චුම්බකය ක්‍රියාකරවීමට ද අනෙක් කොටස විද්‍යුත් ආවේගයක් වශයෙන් ආවේග අක්වටයට ද යෙදේ. ඊළඟ මොහොතෙහි දී T විද්‍යුත් චුම්බකයේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් A දුන්න ඇදීම නිසා ගුරුත්ව අත මත වදින පහරින් ගුරුත්ව අත නැවත යතුරේ ඇති කට්ටය මත වැටේ. ගුරුත්ව අත පහළට වැටීමේ දී R රෝල කරවර තටුව මත දිවීමෙන් අවලම්බයේ දෝලනය පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය ශක්තිය අවලම්බයට ලැබේ. දැති රෝදයේ ඇති දැති ප්‍රමාණය වෙනස් කිරීමෙන් හෝ දැති රෝදයට පෙති එකකට වඩා වැඩි ගණනක් සවිකිරීමෙන් හෝ විද්‍යුත් ආවේගය යෙදෙන කාල පරතරය වෙනස් කළ හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් තත්පර 15කට වරක් හෝ විනාඩි ½කට වරක් හෝ විනාඩියකට වරක් හෝ විද්‍යුත් ආවේග යෙදේ.<br /> <br /> 13 රූ සටහනේ දැක්වෙන්නේ ආවේග අක්වටයකි. මෙය හෝප්-ජෝන්ස් ආවේග අක්වටය (Hope-Jones impulse dial) නමි. ගුරු ඔරලෝසුවෙන් දෙනු ලබන විද්‍යුත් ආවේගයෙන් (A) විද්‍යුත් චුම්බකය ක්‍රියාකාරී වේ. එවිට O ලක්ෂ්‍යයෙන් විවර්තනය කොට ඇති BC යකඩ පතුරේ B කෙළවර චුම්බකය දෙසට ඇදීයාම නිසා S අනුවැටුම් ලීවරය ක්‍රියාකාරී වේ. මෙම ලීවරයෙන් එක් වරකට එක දැත්ත බැගින් W දැති රෝදය භ්‍රමණය කරවයි. මෙම දැති රෝදයට ගියර යෙදීමෙන් පැය කටු හා විනාඩි කටු ක්‍රියාකරවීමට අවශ්‍ය භ්‍රමණය ලැබේ. ආවේග අක්වටයන්හි දැක්වෙන වේලාව සැකසීමට අවශ්‍ය වූ විට ගුරු ඔරලෝසුවෙන් දෙනු ලබන විද්‍යුත් ආවේග නතර කරනු ලැබේ. මේ සඳහා E ලීවරය යොදා ගනිත් (12 රූ සටහන). ලීවරය ඉස්සූ විට B ඇමුණුම් කොක්ක ඉහළට ඉස්සීම නිසා C දැති රෝදයේ චලනය නවතී. එහෙයින් ඉන්පසු වේලාව සකසා නැවත ලීවරය පහත හෙළීමෙන් අක්වට සියල්ල නැවත වේග ගැන්විය හැකිය. <br /> <br /> ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාව උපයෝගී කොට ක්‍රියා කරවනු ලබන ඔරලෝසු ද අද බහුලව භාවිත වේ. මෙම ඔරලෝසු විදුලි සැපයුමකට සම්බන්ධ කළ විට ක්‍රියා කරයි. ඒවා අඩු මිලකට නිපදවා ගත හැකිය. ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාවකින් ක්‍රියා කරන සම මුහූර්තක මෝටරයකින් (synchronous motor) ([[විද්‍යුත් යන්ත්‍ර]] බ.) මෙය සමන්විතය. ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාවේ සංඛ්‍යාතයට අනුකූලව මෝටරයේ වේගය වෙනස් වන හෙයින් ඒ අනුව මෙම ඔරලෝසුවල වේලාව ද අඩුවෙන් හෝ වැඩියෙන් යයි. එහෙයින් ඔරලෝසුවෙන් දැක්වෙන වේලාවේ නිරවද්‍යතාව රඳා පවත්නේ විදුලිබල ජනන මධ්‍යස්ථානයෙන් ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාවේ සංඛ්‍යාතය නියතව තබා ගැනීම සඳහා දරනු ලබන ප්‍රයත්නය මතය. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි ඔරලෝසුවක වේලාව වෙනස් වන්නේ දිනකට තත්පර 10-15කිනි. එහෙත් විදුලිබල සැපයුමකට සම්බන්ධ භාරයේ (load) වෙනස්වීම අසාමාන්‍ය (abnormal) නම් දිනකට විනාඩි 2-3ක පමණ වෙනසක් ඇති විය හැකිය. <br /> <br /> ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයකින් (quartz crystal) ප්‍රත්‍යාවර්තක ධාරාවක් යෙදූ විට ඇතිවන දෝලනය උපයෝගී කොටගෙන ද ඔරලෝසු නිපදවා තිබේ ([[පීඩ විද්‍යුතය]] බ.). මෙහි දී ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයක ස්වාභාවික සංඛ්‍යාතය (natural frequency) නිශ්චිත සංඛ්‍යාතයක් ඇති (නි. තත්ට. වක්‍ර 1000) සරසුලක (tuning folk) සංඛ්‍යාතයේ පූර්ණ සංඛ්‍යාත්මක ගුණිතයක් වන අයුරු තෝරාගනු ලබන ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයක් යොදා සරසුලේ නිශ්චිත කම්පන සංඛ්‍යාවකට වරක් (නි. 100කට වරක්) සරසුල මත ආවේගයක් යෙදෙන පරිදි පරිපථයක් නිර්මාණය කරනු ලැබේ. සරසුල මත යෙදෙන ආවේගය නිසා එහි කම්පනය නොකඩවා සිදු වේ. සරසුල නිපදවා ඇත්තේ ඉන්වාර් ලෝහයෙනි. යම් ආකාරයකින් සරසුලේ සංඛ්‍යාතය වෙනස් වුවහොත් දෝෂ සීරු මාරු සංඥාවක් (error adjusting signal) යෙදීමෙන් නැවත සරසුලේ සංඛ්‍යාතය පළමු අගයට ම ස්වයංක්‍රියව සැකසේ. සරසුලේ කම්පනය යොදා ගෙන පෝනික මෝටරයක් (phonic motor) ඔදයන කිරීමෙන් ඔරලෝසුව ක්‍රියා කරවනු ලැබේ. ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයේ දෝලනය ගුරුත්වජ ත්වරණයෙන් හා චුම්බකත්වයේ බලපෑම්වලින් තොර හෙයින් ක්වෝට්ස් ස්ඵටික ඔරලෝසුවෙන් ඉතා නිවැරදි වේලාව දැක්වේ. එහෙත් කල්යෑම හේතුකොටගෙන ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයේ සංඛ්‍යාතය ස්වල්ප වශයෙන් වෙනස්වීම නිසා තත්පරයකින් ලක්ෂයෙන් පංගුවක පමණ දෝෂයක් ඇති වේ. <br /> <br /> පරමාණුක ඔරලෝසු (atomic clocks) නිපදවීම සඳහා ද පරීක්ෂණ රාශියක් කර ඇත. පරමාණුක ඔරලෝසුවල, පරමාණුවක කම්පන සංඛ්‍යාතය උපයෝගී කොට ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයක කම්පනය පාලනය කරනු ලැබේ. මේ සඳහා ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයකින් දෙනු ලබන ප්‍රතිදානය සංඛ්‍යාත වර්ධක දාමයක් (frequency multiplying chain) මගින් පරමාණුවක ස්වාභාවික සංඛ්‍යාතයට සමාන සංඛ්‍යාතයක් දක්වා වර්ධනය කරනු ලැබේ. ඉන්පසු පරමාණුවේ කම්පනය හා ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයේ කම්පනය යා කිරීමෙන් (locking) ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකයේ කම්පනය නියතව තබා ගත හැකිය. සංඛ්‍යාත දෙක අතර පරතරයක් ඇති වූ විට දෝෂ සීරු මාරු සංඥාවක් මගින් ස්වයංක්‍රියව සංඛ්‍යාත දෙක නැවත එක හා සමාන අගයකට සැකසේ.<br /> <br /> පෘථිවියේ වේලාව දැක්වීමේ සම්මතය වශයෙන් ගෙන ඇත්තේ පෘථිවිය එහි අක්ෂය වටා භ්‍රමණය වීමට ගත වන කාලයයි. නක්ෂත්‍ර නිරීක්ෂණයන්ගෙන් (astronomical observations) පෙනෙන පරිදි මෙම භ්‍රමණය සඳහා ගත වන කාලය අක්‍රමවත් ආකාරයකට විටින් විට හදිසියේ වෙනස් වේ. ක්වෝට්ස් ස්ඵටිකය යොදා සකසන ලද ඔරලෝසුවකින් මෙවැනි වෙනස්වීම් ද බලා ගැනීමට පුළුවන.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: යාන්ත්‍ර විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-08-24T10:47:03Z

<p>Senasinghe: 'ග්‍රීසියේ හා සුළු ආසියාවේ පිහිටි කඳු කීපයක් ම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ග්‍රීසියේ හා සුළු ආසියාවේ පිහිටි කඳු කීපයක් ම මෙනමින් හැඳින්වේ. මේවා අතුරෙන් ඉතා ම ප්‍රකට කන්ද ග්‍රීසියේ තෙසලි ප්‍රදේශයත් මැසිඩෝනියාවත් අතර පිහිටා තිබේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 9550ක් පමණ උස් වූ මෙය ග්‍රීසියේ උස් ම කන්ද වේ. අවුරුද්දෙන් නව මාසයක් ම හිමෙන් වැසී පවත්නා මෙය විපරීත පාෂාණ මත පිහිටි හුනුගල්වලින් සැදුණේ වෙයි. පහළ බෑවුම් කේතුධර වනයෙන් වැසී ඇත. බෑවුම් ඉස්මත්තෙහි උතුරින් හා නැගෙනහිරින් පර්වතප්‍රාන්තයෝ වෙති. යුද කටයුතු සම්බන්ධයෙන් වැදගත් වූ මේ කන්ද දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාම සමයේ දී ග්‍රීක ගරිල්ලා භටයන්ගේ බලකොටුවක්ව පැවැත්තේය. <br /> <br /> ඔලිම්පස් කන්දේ උස ප්‍රමාණයත් අවුරුද්දේ වැඩි කාලයක් හිමෙන් වැසී තිබීම හේතුකොටගෙන එහි වූ ගුප්ත ස්වභාවයත් නිසා ම තම ප්‍රධාන දෙවිවරුන් දොළොස්දෙනාගේ විමාන හෙවත් වාසස්ථාන එම කන්දේ නොයෙක් ශිඛරයන්හි පිහිටා තිබුණු බවත් සියුස් නම් මහ දෙවියාගේ අලංකාර මන්දිරය උස ම ශිඛරයෙහි පිහිටා තිබුණු බවත් පුරාණ ග්‍රීකයන්ගේ විශ්වාසය විය. එපමණක් නොව ඔලිම්පස් කන්ද ලෝකයේ නියම මධ්‍යස්ථානය සේ සැලකිණි. එම දෙවිවරු ද ‘ඔලිම්පියන් දේවගණයා’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නට වූහ. එහෙත් කල් යත් යත් දෙවිවරුනට පුද සත්කාර පැවැත්වීමට කඳුමුදුන්වලට නැඟි ඔව්හු ඒවා වළාකුළුවලින් වැසීගිය හිමකූට විනා තවදුරටත් ගුප්ත ස්ථාන නොවන බවත් ඒවා නිතර නිතර මිනිසුන්ගේ පාදස්පර්ශය ලබන බැවින් දෙවිවරුන්ගේ වාසයට උචිත නොවන බවත් සලකන්නට වූහ. එහෙයින් ඔව්හු ඈත අහසෙහි පිහිටි මීට වඩා මහේශාක්‍ය වූ අන්‍ය ඔලිම්පස් කන්දක් සම්බන්ධයෙන් විශ්වාස කරන්නට වූහ. මෙම පරිකල්පනයට හෝමර් වැනි ග්‍රීක කවීන්ගෙන් මහත් ආභාසයක් ලැබිණි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A9 2026-08-14T09:22:58Z

<p>Senasinghe: 'ලෝහ ඒමයිඩ හා අම්ල ඒමයිඩ යනුවෙන් ඒමයිඩ කොටස් දෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ලෝහ ඒමයිඩ හා අම්ල ඒමයිඩ යනුවෙන් ඒමයිඩ කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය. <br /> <br /> == ලෝහ ඒමයිඩ ==<br /> [[ඇමෝනියා]] (බ.) අණුවක ඇති හයිඩ්රජන් පරමාණුවලින් එකක් ලෝහයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වීමෙන් සෑදෙන සංයෝග මෙනමින් හැඳින්වේ. සෝඩියම් ඒමයිඩය NaNH2 හා කැල්සියම් ඒමයිඩය Ca(NH2)2 මීට නිදසුනි. ක්ෂාරීය ලෝහ සමග ඇමෝනියා කෙළින් ම ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් මේවා නිපැදවේ. ලෝහ ඒමයිඩ වැඩි ප්‍රමාණයක් ම අන්තඃ අණුකව ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඇමෝනියා නිදහස් කෙරේ. එහෙයින් මේවා අක්‍රිය ද්‍රාවණයක බහා ආරක්ෂිතව තැබිය යුතුය. මෙම සංයෝග කාබනික සංශ්ලේෂණයන්හි යෙදෙන වැදගත් සංඝනන කාරකයෝයි (condensation agents). විශේෂයෙන් ම එස්ටරයන්හි හා නයිට්‍රයිලයන්හි සංඝනන ප්‍රතික්‍රියා සඳහා මෙය යෙදේ. සෝඩියම් ඒමයිඩය වැදගත් ම ලෝහ ඒමයිඩයයි ([[සෝඩියම්]] බලන්න).<br /> <br /> == අම්ල ඒමයිඩ ==<br /> ඇමෝනියාවල ඇති හයිඩ්රජන් පරමාණු එකක් හෝ වැඩි ගණනක් අම්ල ඛණ්ඩයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය වීමෙන් සෑදෙන සංයෝග පද්ධතියකි. ඇමෝනියා අණුවක ඇති හයිඩ්රජන් පරමාණු පිළිවෙළින් එකක්, දෙකක් හෝ සියල්ල විස්ථාපනය කිරීමෙන්, ප්‍රාථමික, ද්විතීයික හා තෘතීයික ඒමයිඩ සෑදේ. අකාබනික අම්ලයන්ගෙන් ද ඒමයිඩ කිහිපයක් සෑදේ. නයිට්රික් අම්ලයෙන් සෑදෙන නයිට්‍රා ඒමයිඩය (H2NNO2) ද සල්පියුරික් අම්ලයෙන් සෑදෙන සල්‍ෆාමික් අම්ලය (H2NS03H) ද මීට නිදසුන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය. එහෙත් ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගැනෙන ඒමයිඩ නිපදවනු ලබන්නේ RCO — හෝ RS02 — වැනි කාබනික අම්ල ඛණ්ඩක මගින් ඇමෝනියාවල ඇති හයිඩ්රජන් පරමාණු විස්ථාපනය කිරීමෙනි.<br /> <br /> අවශ්‍යතාවට අනුරූප වන ආකාරයේ අම්ල ක්ලෝරයිඩයක්, අම්ල ඇන්හයිඩ්රයිඩයක් හෝ එබඳු එස්ටරයක් ඇමෝනියා සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරවීමෙන් ඒමයිඩ පහසුවෙන් ලබාගත හැකිය. <br /> <br /> == නිදසුන් ==<br /> අවශ්‍ය ඒමයිඩයට අනුරූප වන අම්ලය ඇමෝනියා සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ලැබෙන ඇමෝනියම් ලවණය සෙ. 140°-150° අතර තාප විච්ඡේදනය කිරීමෙන් වාණිජ අවශ්‍යතාවන් සඳහා ඒමයිඩ නිපදවනු ලැබේ.<br /> <br /> නයිට්‍රයිලයන් ආංශික ජලවිච්ඡේදනය කිරීමෙන් ද ඒමයිඩ නිපදවිය හැකිය. <br /> <br /> සාමාන්‍ය ක්‍රමය අනුව ඒමයිඩයට අනුරූප අම්ල නාමයෙහි අගට ‘ඒමයිඩ’ කොටස යෙදීමෙන් හෝ අයි.යූ.සී. ක්‍රමය අනුව ඒමයිඩයට අනුරූප හයිඩ්‍රොකාබනයේ අගට ඒමයිඩ කොටස යෙදීමෙන් හෝ ඒමයිඩ නම් කළ හැකිය. මේ අනුව CH3CONH2 යන්නෙන් දැක්වෙන ඒමයිඩය අම්ලය අනුව ඇසිටමයිඩ් යනුවෙන් ද, අයි.යූ.සී. ක්‍රමය අනුව මීතේන් ඒමයිඩ් යනුවෙන් ද, නම් කිරීම මීට නිදසුනි. <br /> <br /> සරලතම අම්ල ඒමයිඩය වූ ෆෝම් ඒමයිඩය හැර අනෙක් සියලු ඒමයිඩ ස්ඵටිකරූපී ඝන ද්‍රව්‍යය. ඒමයිඩයන්හි තාපාංකය, එම ඒමයිඩ ලබාගත් අම්ලයෙහි තාපාංකයට වඩා වැඩිය. සරල ඇලිපැටික ඒමයිඩ ජලයේ ද්‍රාව්‍යය. නමුත් ඒමයිඩයන්හි අණුක භාරය වැඩි වීමත් සමඟ ම ද්‍රාව්‍යතාව අඩු වේ. සරල ඇරෝමැටික ඒමයිඩ සිසිල් ජලයෙහි අද්‍රාව්‍ය නමුත් උණු ජලයෙහි ද්‍රාව්‍යය. හැම ඒමයිඩයක් ම මද්‍යසාරයෙහි හෝ ඊතරවල දිය වේ. ප්‍රාථමික ඒමයිඩ ඉතා දුර්වල භස්මය. අම්ල, භස්ම හෝ එන්සයිම නිසා ඒමයිඩ ජලවිච්ඡේදනය වීමෙන් ඇමෝනියා හෝ ඇමීන සහ මව් අම්ලය ලැබේ. <br /> <br /> ප්‍රාථමික ඒමයිඩ, නයිට්රස් අම්ලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියාකරණයෙන් ප්‍රමාණාත්මකව නයිට්රජන් මුදාහරී. <br /> <br /> සරල විජලකාරක මඟින් ඒමයිඩ නයිට්‍රයිල් සංයෝගවලට හැරවිය හැකිය. <br /> <br /> බ්රෝමීන් හෝ ක්ලෝරීන් සහ සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් මිශ්‍රණයක් සමග ඒමයිඩ ප්‍රතික්‍රියාකරණයෙන් ඒමයිඩයෙහි ඇති කාබන් පරමාණු ගණනට වඩා එකක් අඩු කාබන් පරමාණු ගණනකින් යුතු ඇමීනයකට ඒමයිඩය පරිවර්තනය කළ හැකිය. හොෆ්මාන්ගේ ප්‍රතික්‍රියාව නමින් හඳුන්වනු ලබන මෙම ප්‍රතික්‍රියාව සෛද්ධාන්තිකව වැදගත් එකකි. වෛද්‍ය විද්‍යාවෙහි ඖෂධ වශයෙන් බෙහෙවින් යෙදෙන සල්ෆා ඖෂධ (sulfa drugs) නිෂ්පාදනයෙහි දී, සල්පොනික් අම්ලයෙන් ලබා ගත හැකි ඒමයිඩ හෝ ඒමයිඩ සංයෝග හෝ බෙහෙවින් යෙදේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%87%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%9A%E0%B6%A7%E0%B7%8A 2026-08-14T09:21:46Z

<p>Senasinghe: 'ඒමයිල් මද්‍යසාර (බ.) හෝ එම මද්‍යසාරවල මිශ්‍රණ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඒමයිල් මද්‍යසාර]] (බ.) හෝ එම මද්‍යසාරවල මිශ්‍රණයක් හෝ ඇසිටික් අම්ලය සමග ප්‍රතික්‍රියා වීමෙන් ලැබෙන එස්ටර ([[එස්ටර සහ එස්ටරීකරණය]] බ.) මෙනමින් හඳුන්වනු ලැබේ. බනානා තෙල් (banana oil) යනු මීට ම තවත් නමකි. C5H11OH පොදු සූත්‍රයෙන් හඳුන්වනු ලබන ඒමයිල් මද්‍යසාර අටක් ඇති නිසා ඊට අනුරූපව ඒමයිල් ඇසිටේට් ද අටක් තිබේ. ඒවායේ ආනුභවික සූත්‍රය CH3COOC5H11 මගින් දැක්විය හැකිය. <br /> <br /> සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයේ දී ඒමයිල් ඇසිටේට් ද්‍රව අවස්ථාවේ පවතී. එය උදාසීනය; ප්‍රසන්න වූ සුවඳකින් යුක්තය. මෙම සුවඳ කෙසෙල් වැනි ඉදුණු පලතුරුවලින් නිකුත්වන සුවඳට සමානය. ඒ නිසා මෙම ද්‍රව සුවඳ විලවුන් නිපැදවීමේ දී සාර වශයෙන් යොදා ගනු ලැබේ. ඒමයිල් ඇසිටේට් ප්‍රබල ද්‍රාවකයකි. නයිට්‍රොසෙලියුලෝස් ද්‍රාවණය කිරීම සඳහා ද වාර්නිස් වර්ග හා ලැකර් වර්ග නිපැදවීමේ දී ද ද්‍රාවක වශයෙන් ඒමයිල් ඇසිටේට් යොදාගනු ලැබේ. ඒමයිල් ඇසිටේට්වල සමාවයවික සංයෝග අට අතුරෙන් හයක් ම වාණිජ අවශ්‍යතාවන් සඳහා විශාල වශයෙන් නිපදවනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B8%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%8A 2026-08-14T09:21:12Z

<p>Senasinghe: 'වෛද්‍ය කර්මයෙහි උපයෝගී කරගන්නා කහපාට ද්‍රවයක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>වෛද්‍ය කර්මයෙහි උපයෝගී කරගන්නා කහපාට ද්‍රවයකි. පිෂ්ටය (starch) සාන්ද්‍ර නයිට්රික් අම්ලය සමග රත් කිරීමේ දී ඉවත් වන දුමාරය උණුසුම් අයිසො ඒමයිල් ඇල්කොහොලයට යැවීමෙන් හෝ පොටෑසියම් නයිට්රයිට් කොටස් 26කින් ද ජලය කොටස් 15කින් ද අයිසො ඒමයිල් ඇල්කොහොල් කොටස් 30කින් හා සල්ෆියුරික් අම්ල කොටස් 30කින් ද යුතු මිශ්‍රණයක් ආසවනය කිරීමෙන් ඒමයිල් නයිට්රයිට් නිපැදවිය හැකිය. <br /> <br /> ඒමයිල් නයිට්රයිට්වල රසායනික සූත්‍රය C5H11ONOය; අණුක භාරය 117.10කි; විශිෂ්ට ගුරුත්වය 0.877කි; තාපාංකය සෙ. 95°-96° පමණ වේ. ඒමයිල් නයිට්රයිට් ලාක්ෂණික ගඳකින් යුක්තය; පහසුවෙන් ගිනි දැල්වෙනසුලුය; ජලයෙහි අද්‍රාව්‍යය; මද්‍යසාරය, ඊතර, හෛම ඇසිටික් අම්ලය, ක්ලෝරොපෝම්, බෙන්සීන් ආදි ද්‍රාවකයන්හි පහසුවෙන් දියවෙයි. අම්ල-ලෝහ මිශ්‍රණයකින් දෙන හයිඩ්රජන් උපයෝගී කොට ඒමයිල් නයිට්රයිට් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන් ඇමෝනියා සහ අයිසො ඒමයිල් ඇල්කොහොල් ලැබේ. පොටෑසියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් ද්‍රාවණයක් යොදා ජලවිච්ඡේදනය කිරීමෙන් පොටෑසියම් නයිට්රයිට් සහ අයිසො ඒමයිල් ඇල්කොහොල් ලබා ගත හැකිය. එහෙත් ද්‍රවීකරණය කරන ලද පොටෑසියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් මත ද්‍රවය හෙළූ විට පොටෑසියම් වැලරේට් සෑදෙයි. <br /> <br /> උරස්සම්බාධය (angina pectoris) හේතුකොටගෙන ඇතිවන වේදනාවලින් ක්ෂණික සහනයක් ලබා ගැනීම පිණිස රුධිර වාහිනී විස්තාරණය කිරීම සඳහා වෛද්‍යකර්මයෙහි මෙය බෙහෙවින් යොදනු ලැබේ. ඩයැසෝනියම් සංයෝග සහ අයිසො නයිට්රොසො සංයෝග නිෂ්පාදනයෙහි දී ද ඒමයිල් නයිට්රයිට් උපයෝගී කොටගනිත්.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%89%E0%B6%B6%E0%B7%9A%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-08-12T04:03:58Z

<p>Senasinghe: 'ඒබිරෝ බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඒබිරෝ]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B6%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%9D 2026-08-12T04:03:29Z

<p>Senasinghe: '(පැරණි ඉබේරුස්). අයිබීරියන් අර්ධද්වීපයට අයත් ම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(පැරණි ඉබේරුස්). අයිබීරියන් අර්ධද්වීපයට අයත් මහා ගංගා පසෙන් එකකි. මෙම ගංගා අතුරෙන් මධ්‍යධරණී මුහුදට වැටෙන එක ම ගඟ ද මෙයයි. ස්පාඤ්ඤයේ ඉතා ම දිග ගංගාව (සැ. 575) වූ මෙය කැන්ටබ්‍රියන් කඳු අතර පිහිටි ෆොන්ටාබ්‍රේ නම් කුඩා ග්‍රාමයෙන් පටන් ගෙන දකුණු දෙසට ගලා ගොස් කෝර්තෝසා නගරයට ඔබ්බෙහි දී මධ්‍යධරණී මුහුදට වැටෙයි. මෙය ව.සැ. 32,000ක් පමණ වූ බිම් පෙදෙසකට ජල සම්පාදනය කරයි. ඇරගන් ප්‍රදේශයට ජලසම්පාදනය කරන ඇරගන්, සෙග්රේ යන ගංගාවෝ මෙහි ප්‍රධාන අතු ගංගාවෝයි. මෙම ගංගාව අසබඩ පිහිටා ඇති නගර අතර සාරගෝසා, ලොග්රෝන්යෝ, තෝර්තෝසා, කාලාඕරා, තුදේලා, කැස්පේ යන නගරයෝ ප්‍රධාන වෙති. <br /> <br /> ස්පාඤ්ඤයේ නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ලෝම අතුරෙන් වැඩි හරියක් ම ලැබෙන්නේ ඒබිරෝ මිටියාවතිනි. තවද, ජලවිදුලි මධ්‍යස්ථාන කීපයකට ම ඒබිරෝ ගංගා මණ්ඩලයෙන් ජලය සපයනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-යුරෝපය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B6%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A_%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%BA 2026-08-12T03:45:05Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(ඇබියෙටික් අම්ලය) (Abietic acid). C20H30O2 අනුක සූත්‍රයෙන් දැක්වෙන රසායනික සංයෝගයකි. සිල්වික් අම්ලය යන නමින් ද මෙය හැඳින්වෙයි. ප්‍රංසයෙහි වැවෙන පයිනස් එ්බියේස් (Pinus abies) නමැති ශාකයෙන් 1917 දී එෆ්. ෂුල්ට්ස් (Schulz) විසින් පළමුවෙන් ම මේ අම්ලය වෙන් කොට නිපදවා ගන්නා ලදි. ශාකයෙහි නම අනුව අම්ලය ඒබියෙටික් (ඇබියෙටික්) නම් විය. රොසින නමැති දුම්මලවල ප්‍රධාන සංඝටකය ඒබියෙටික් අම්ලයයි. සරල වෘක්ෂ විශේෂයට අයිති පයිනස් පලුස්ට්‍රිස් (P. palustris) හා පයිනස් කැරිබියා (P. caribaea) යන ගස්වලින් ලබාගන්නා රොසිනවල 30%-40% ප්‍රමාණයක් ඒබියෙටික් අම්ලය ඇති හෙයින් එම අම්ලය ලබාගන්නා මූලික ප්‍රභවය වශයෙන් මෙම ගස් සැලකේ. නිපැදවීමෙහි දී, ඛනිජ අම්ල යොදා රොසිනවල ඇති අනෙක් සමාවයවික රෙසින අම්ල ද ඒබියෙටික් අම්ලයට හැරවීමෙන් අම්ල සාන්ද්‍රණය 50% පමණ දක්වා වැඩි කරනු ලැබේ. ඉන් පසු රොසින, ඇසිටෝන්වල දියකිරීමෙන් ලැබෙන ද්‍රාවණයට ඩයිඒමයිල් ඇමීන යෙදීමෙන් ස්ඵටිකරූපී අද්‍රාව්‍ය ලවණයක් ලැබේ. පිරිසිදු ලවණයෙහි ප්‍රශස්ත භ්‍රමණය වූ [α]24/D - 60 (සෙ. 24° දී සෝඩියම් ආලෝකය සඳහා ධ්‍රැවිත ආලෝක තලයෙහි වාමාවර්ත විශිෂ්ට භ්‍රමණය 60) ලැබෙන තෙක් නැවත නැවත ස්ඵටිකීකරණය කිරීමෙන් පිරිසිදු කරගන්නා මෙම ලවණය ‍‍බෝරික් අම්ලය යොදා වියෝජනය කිරීමෙන් ඒබියෙටික් අම්ලය ලැබේ. <br /> <br /> එල්. රුෂීච්කා (Ruzicka) විසින් පෙන්වන ලද පරිදි ඒබියෙටික් අම්ලය, ට්‍රයිමීතයිල් අයිසොප්‍රොපයිල් හයිඩ්‍රො පිනැන්ත්‍රීන්වල කාබොක්සිලික් අම්ල ව්‍යුත්පන්නයෙකි. ඒ අනුව ඒබියෙටික් අම්ලයේ සූත්‍රය පහත දැක්වේ. <br /> <br /> ඒබියෙටික් අම්ල අණුවක ඒකාන්තර ද්විත්ව බන්ධනයක් තිබේ. පාරජම්බූල ප්‍රදේශයෙහි ඇති මයික්‍රො මිලිමීටර 241ක තරංග ආයාමයෙහි දී, ඒබියෙටික් අම්ලය ප්‍රබල අවශෝෂණ කලාපයක් දීමට හේතුව ද මෙයයි. <br /> <br /> ඒබියෙටික් අම්ලයේ ද්‍රවාංකය සෙ. 171°ත් 175°ත් අතර අගයෙකි. එහෙයින් අම්ලයෙහි සංශුද්ධතාව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ද්‍රවාංකය උපයෝගී කරගත නොහැකිය. අම්ලය ජලයෙහි අද්‍රාව්‍යය. ඊතරවල ද මද්‍යසාරයෙහි ද ද්‍රාව්‍යය. මීතයිල් මද්‍යසාරයෙහි ඇති ඒබියෙටික් අම්ල ද්‍රාවණයකට ජලය යෙදූ විට අම්ලය ස්ඵටිකීකරණය වීමෙන් කහ පැහැති පත්‍රිකා ස්වරූපී ස්ඵටික ලැබේ. විජල මධ්‍යසාර ද්‍රාවණයක ඇති අම්ලය ⌊a⌋ 24/D – 106ක ප්‍රකාශ භ්‍රමණයක් ඇති කරයි. එහෙයින් අම්ලයෙහි සංශුද්ධතාව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා එහි ප්‍රකාශ භ්‍රමණය යොදාගත හැකිය. <br /> <br /> ඒබියෙටික් අම්ලයට ඛනිජ අම්ල යෙදූ කල්හි සමාවයවික අම්ල මිශ්‍රණයක් සෑදී ඒවා අතර සමතුලිතතාවක් ඇති වෙයි. මෙම මිශ්‍රණයෙහි ඒබියෙටික් අම්ලය 85%ක් පමණ තිබේ. සමාවයවික අම්ල දීමට ඇති මෙම හැකියාව නිසා එය වාතයෙහි දී ඔක්සිකරණය වෙයි. එහෙයින් ප්‍රතික්‍රියාවන්හි දී හා සුරක්ෂිත කොට තැබීමෙහි දී ඒබියෙටික් අම්ලය වාතයෙන් සහ ප්‍රබල අම්ලයන්ගෙන් ඈත් කොට තැබිය යුතුය. ඒකාන්තර ද්විත්ව බන්ධන ඇති කාබනික සංයෝග ඉතා සක්‍රිය වුවත් ඒබියෙටික් අම්ලයේ ඇති ද්විත්ව බන්ධන දෙක වළලු දෙකක පිහිටා ඇති හෙයින් එතරම් ක්‍රියාකාරිත්වයක් නොදක්වයි. එබැවින් ඒබියෙටික් අම්ලයෙහි ආකලන ප්‍රතික්‍රියාවන්හි දී අම්ලය එහි සමාවයවික සංයෝගයක් වූ 1-පිමැරික් (1-pimaric) අම්ලය වශයෙන් ක්‍රියා කරන බව විශ්වාස කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඒබියෙටික් අම්ලය පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය වීම නිසා එය ප්‍රධාන සංඝටකය වශයෙන් ඇති රොසින නමැති දුම්මල විශේෂයේ ඇති වාණිජ වැදගත්කම අඩු වේ. එහෙයින් ඒබියෙටික් අම්ලයෙහි අසන්තෘප්තතාව අඩු කොට රොසින වාතයෙහි දී ස්ථායී කිරීම සඳහා ප්ලැටිනම් හෝ පැලේඩියම් [[උත්ප්‍රේරක]]යක් (බ.) සමඟ රොසින රත් කරනු ලැබේ. එවිට ඒබියෙටික් අම්ලයේ ද්විධාකරණයෙන් (disproportionation) රසායනික වශයෙන් අක්‍රිය වූ ද ඔක්සිකරණයට ප්‍රතිරෝධයක් දක්වන්නා වූ ද ඩයිහයිඩො ඒබියෙටික් අම්ලයෙහි සහ ටෙට්‍රහයිඩ්‍රො ඒබියෙටික් අම්ලයෙහි මිශ්‍රණයක් ලැබේ. මෙම මිශ්‍රණය විකෘත ඇල්කිඩ් රෙසින නිෂ්පාදනය සඳහා ද එස්ටර මැලියම් නිපදවීම සඳහා ද ගනු ලැබේ. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%87%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%B1%E0%B7%92_%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B7%86%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%8A 2026-08-11T05:14:17Z

<p>Senasinghe: '(1793-1859). 19 වැනි සියවසේ මැද හරියේ දී ලංකාවේ ප්‍රධාන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1793-1859). 19 වැනි සියවසේ මැද හරියේ දී ලංකාවේ ප්‍රධාන විනිශ්චයකාර පදවිය දැරූ මොහු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සුප්‍රසිද්ධ ලේඛකයකු වූ ලෝරන්ස් ඔලිෆන්ට් (1829-1888) මහතාගේ පියාය. ලංකාවට එන්ට පෙර මොහු කේප් කොලනියේ ඇටෝර්නි ජනරාල් පදවිය දැරීය. 1848 උඩරට කැරැල්ල ඇති වූයේ මොහු ලංකාවේ ප්‍රධාන විනිශ්චයකාර ධුරය දරමින් සිටිය දීය. කැරලිකරුවන්ට විරුද්ධව පවරන ලද නඩු විභාග කළ මොහු වැරදිකරුවන් ආණ්ඩුකාරතැනගේ සමාව ලැබීමට සුදුසු යයි නිර්දේශ කොට තිබිණි. ටොරිංටන් සාමිගේ දරුණු ක්‍රියා පරිපාටිය අනුමත නොකළ අය අතර මොහු ද එක් තැනැත්තෙක් විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B3 2026-08-11T05:08:17Z

<p>Senasinghe: '(අබ්රුස් ප්‍රෙකටෝරියුස් - Abrus precatorius L.). බහුවාර්ෂික...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(අබ්රුස් ප්‍රෙකටෝරියුස් - Abrus precatorius L.). බහුවාර්ෂික වල්ලි ශාකයකි. එහි කඳ දිගු පර්ව සහිතය. කොළ පක්ෂවත්ය. ප්‍රාක්ෂය (rachis) අඟල් 3ක් පමණ දිගය. එහි පාදය ඝනය. පත්‍රිකා 20 සිට 24 දක්වා ඇත. ඒවා සම්මුඛය; අඟල් 3ක් පමණ දිගය. කොළ ඉක්මනින් වැටෙනසුලුය. පත්‍රිකාවල යටි පැත්ත මඳක් බූ සහිතය. පුෂ්ප කුඩාය; ළා දම්පාටය. ඒවා කක්ෂීය සංයුක්ත ඒකාක්ෂවල හට ගනී. මණිය තරමක් සේද වැනිය. ඔලිඳ කරල් අඟල් 1½ක් පමණ දිගය; පැතැළිය; තියුණු තුඩක් සහිතය. මේරූ කරල පුපුරා විවෘත වේ. එහි කපාට දෙක ඇඹරී ඇට විසිරී යයි. කරලක ඇට 4ක් පමණ තිබේ. ඇටය අඟල් ¼ක් පමණ දිගය; ගෝලාකාරය; ඔප සහිතය. එය සාමාන්‍යයෙන් තද රතුපාටය. මුදුනේ කළු පැල්ලමක් තිබේ. <br /> <br /> නිවර්තන ප්‍රදේශවල මේ ශාකය දක්නට ලැබේ. ලංකාවේ පහත රට වියළි ප්‍රදේශවල එය බහුලය. බර කිරීම සඳහා රන්කරුවෝ ඔලිඳ ඇට භාවිතා කරති. ඔලිඳ වැලේ මුල ඉන්දියානු වැල්මී (Indian liquorice) වශයෙන් හැඳින්වේ. ඔලිඳ වැල් ලෙගුමිනාසේ කුලයෙහි පපිලියොනාට උප-කුලයට අයත්ය. <br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> ඔලිඳ වැල සකුබසින් ගුඤ්ජා, උච්චටා ආදි නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ. රක්ත, ශ්වේත වශයෙන් එහි ප්‍රභේද දෙකකි. බීජය හාත්පස රතු පැහැයෙන් යුක්තව මුදුන කළු පැහැයෙන් යුක්ත වූයේ රතු ඔලිඳයි. හාත්පස සුදුපැහැ සහිතව මුදුන කාලවර්ණ වූ බීජ ඇත්තේ සුදු (එළ) ඔලිඳය. ඔලිඳ දෙවර්ගය ම තික්තය; උෂ්ණය; කසටය; රුචිකරය; බල වඩයි; හිසකෙස් වඩයි; ඡවිගත රෝග නසයි. විෂ, පිත්ත, ව්‍රණ, කෘමි, කණ්ඩුති, කුෂ්ඨ, ශ්ලේෂ්ම, ජ්වර, මුඛ ශීර්ෂ නේත්‍ර රෝග, වාත, භ්‍රම, ශ්වාස, ආදිය නැති කරයි. ඔලිඳ ඇට වමන කාරකයි. ඔලිඳ මුල් රුජා පහ කරයි. කොළ විෂ නසයි. ඔලිඳ ශීත වීර්ය ඇත්තේ යයි ද මතයකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%AD%E0%B7%99%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%90%E0%B7%84%E0%B7%90_%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF_%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92 2026-08-11T04:54:33Z

<p>Senasinghe: 'රාජකීය පණ්ඩිත, ශාස්ත්‍රවේදී (විශේෂ), කෝට්ටේ ආන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>රාජකීය පණ්ඩිත, ශාස්ත්‍රවේදී (විශේෂ), කෝට්ටේ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ ආචාර්ය.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B3_%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%BA 2026-08-11T04:53:05Z

<p>Senasinghe: 'මාල කාව්‍ය සාහිත්‍යයෙහි නැටුම් හා තොවිල් පොත...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>මාල කාව්‍ය සාහිත්‍යයෙහි නැටුම් හා තොවිල් පොත් ගණයට වැටෙන ඔලිඳ මාලය මෙරට ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් වන ඔලිඳ ක්‍රීඩාව සඳහා ම ලියැවී ඇති කුඩා කාව්‍යයෙකි. නෑනාවරුන් දෙදෙනකු අතර වූ සංවාදයක ස්වරූපයෙන් රචිත මෙය හාස්‍ය රසයෙන් අනූනය. මේ එහි එන එක කවකි:<br /> <br /> කීයක්වත් දීලා ඇර ගන්නේ<br /> <br /> දෙපිලට හරියට ගැණලා ගන්නේ<br /> <br /> ඇරගන් පෝරුව එළියට නෑනේ<br /> <br /> පෝරුව කවුදෝ ගත්තෙයි නෑනේ<br /> <br /> මෙබඳු කවි එකොළොසක් පමණ මෙයට ඇත. මෙහි රචනා කාලය හරියට කිව නොහැකිය. එහෙත් සිංහල සාහිත්‍යය පිරිහී ගෙන ගිය මහනුවර සමයට අයත් කෘතියක් සේ පෙනේ. <br /> <br /> (කර්තෘ: [[තෙරිපැහැ සෝමානන්ද හිමි]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සිංහල සාහිත්‍ය කෘති]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B3_%E0%B6%9A%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%92%E0%B6%BA 2026-08-11T04:39:40Z

<p>Senasinghe: 'ඔලිඳ ඇටවල ආධාරයෙන් කෙරෙන පැරණි ගම්බද ජන ක්‍රී...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ඔලිඳ ඇටවල ආධාරයෙන් කෙරෙන පැරණි ගම්බද ජන ක්‍රීඩාවකි. ඔලිඳ කෙළිය පැරණි ක්‍රීඩාවක් බව ඒ පිළිබඳ ජනකවිවලින් පෙනේ. නවීන ගෘහ ක්‍රීඩා දියුණුවීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් අනික් බොහෝ ජාතික ක්‍රීඩාවන් මෙන් මේ ක්‍රීඩාව ද අභාවයට යමින් පවතී. <br /> <br /> ඔලිඳ කෙළියට ගන්නා ප්‍රධාන උපකරණයට ඔලිඳ පෝරුව නොහොත් ඔලිඳ කොළොම්බුව යයි කියති. ඔලිඳ කෙළිය රජවාසල බිසෝවරුන් අතර පැවතිණැයි ද ඔවුන් ඔලිඳ ඇට වෙනුවට මුතු ඇට පාවිච්චි කළ හෙයින් ඔලිඳ පෝරුව මුතු පෝරුව නමින් හැඳින්වුණු බව ද කියැවේ. බොහෝ ගම්බද ගෙවල්වල දක්නට ලැබෙන ඔලිඳ පෝරුව සමහරු විවිධ විසිතුරු මල්කමින් කැටයම් කර අලංකාර කර ගනිති. සාමාන්‍යයෙන් අඟල් 10-14 පමණ දිගැති අඟල් 6-8 පළලැති ලෑල්ලක එක් පැත්තක හත බැගින් සිටින සේ දිග දෙපැත්තේ සෑරූ කුඩා වළවල් දෙපේළියක් ද ඒ පේළි අතර පුවරුවේ දෙකොණ එකක් අඟල් 2x2 පමණ තරමේ දිග පළලින් යුත් වළවල් දෙකක් ද වේ. කුඩා වළවල් දහහතර ක්‍රීඩාව සඳහා ද දෙකොණ චතුරස්‍රාකාර වළවල් දෙක ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා දිනා ගන්නා ඇට පිරවීම සඳහා ද වේ. එක වර ක්‍රීඩා කළ හැක්කේ දෙදෙනකුට පමණි. බිම පැදුරක් මත වාඩි වී පෝරුව ක්‍රීඩිකාවන් දෙදෙනා අතර තබාගනු ලැබේ. දෙපිලෙහි අනික් අය අවට රැස්ව ක්‍රීඩාවෙහි යෙදෙන්නවුන් ධෛර්‍ය්‍යවත් කෙරෙති. ඒ සමඟ ම විනෝද වෙති. <br /> <br /> සාමාන්‍යයෙන් එක් වළකට සතර බැගින් වැටෙන සේ පෝරුවේ වළවල් දහහතරෙහි ඔලිඳ ඇට පනස් හයක් “වපුරති”. වපුළ ඔලිඳ “ඉසීම” ඉන් පසු පටන් ගැනේ. එක් ක්‍රීඩිකාවක් තම පේළියේ මුල් වළේ ඇට අතට ගනී. ඊට “ඔරවනවා” යයි කියති. එරවූ ඇට වළකට එක බැගින් ළඟ ම ඇති වළවල්වලට පිළිවෙලින් දමා යළිත් ඊළඟ වළේ ඇති ඇට සියල්ල ඔරවා පළමුසේ ම ළඟ ඇති වළවලට පිළිවෙළින් දමයි. තම පැත්තේ මෙන් ම විරුද්ධ පැත්තේ වළවලට ද මේ ඇට දමනු ලැබේ. මෙසේ ඇට ඉසිමින් යන අතර අතේ ඇට අවසන් වීමත් සමඟ හිස් වළක් හමුවුවහොත් ඊට එහා වළේ ඇති ඇට සියල්ල ඇට ඉසිමින් සිටි ක්‍රීඩිකාවට හිමි වේ. ඒ ඇට ගැනීමට “කනවා” යයි කියති. පිළිවෙළින් හිස් වළවල් දෙකක් හමු වී නම් තුන් වැනි වළේ ඇට කෑමට ඈට බලයක් නැත. එසේ වූ විට “පුස්සක්” යයි කියනු ලැබේ. එවිට ක්‍රීඩා වාරය අනෙක් තැනැත්තියට හිමි වේ. <br /> <br /> පෝරුවේ එක් පැත්තක ඇට සියල්ල අවසන් කිරීම “පුහුලකපනවා” යයි දනිති. වැඩිම ඇට ගණනක් ලබා ගත් අය ජයග්‍රහණය කරයි. ඔලිඳ කෙළියට ම සීමා වූ තවත් වචන ඇත. “ඉන්ටිය” යනු තනි ඇටයයි. “පුතා” යනු හිස් වළවල් දෙකක් අතර වළක ඇති තනි ඇටයයි. “දුව” යනු එබඳු වළක ඇති ඇට දෙකයි. <br /> <br /> ඔලිඳ කෙළිය පිළිබඳව රචිත ජනකවි බොහෝය. ක්‍රීඩාවේ යෙදෙන්නවුන් අවස්ථානුරූප පරිදි කියන මේ කවිවලින් ඔලිඳ කෙළියෙහි උපත හා වෙනත් විස්තර දැනගත හැක. <br /> <br /> ඔලිඳ තිබෙන්නේ කොයි කොයි දේසේ<br /> <br /> ඔලිඳ තිබෙන්නේ බංගලි දේසේ<br /> <br /> ගෙනත් සදන්නේ කොයි කොයි දේසේ<br /> <br /> ගෙනත් සදන්නේ සිංහල දේසේ<br /> <br /> ආදි කවිවලින් මෙහි උත්පත්තිය බංගලි දේශයේ බවත් ලංකාවට ආවේ එකී දේශයෙන් බවත් සිතා ගත හැකියි. ඔලිඳ කෙළිය පත්තිනි දෙවියන්ගේ ක්‍රීඩාවක් බව සාමාන්‍ය විශ්වාසයයි. <br /> <br /> කපට පළමු පත්තිනි දෙවියන් නේ<br /> <br /> ඔපට දෙපිල දෙවියන් වැඩ ඉන් නේ<br /> <br /> රුවට සඳේ මැද සාව අඳින් නේ<br /> <br /> යසට එහිමි සිට ඔලිඳ කෙළින් නේ<br /> <br /> ආදි වූ ඔලිඳ කෙළිය ආශ්‍රිත ජනකවිවලින් ද පත්තිනි දෙවියන් හා පැවති සම්බන්ධය පෙනේ. <br /> <br /> තුන් ඉන්ටි සෙල්ලම, පුස්සට සෙල්ලම, කොටු බන්ධන සෙල්ලම ආදි වශයෙන් ඔලිඳ කෙළියේ ප්‍රභේද කිහිපයක් සඳහන් වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සිංහල ජන ක්‍රීඩා]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%94 2026-08-10T07:02:08Z

<p>Senasinghe: 'ජපානයට අයත් හොක්කයිදෝ දූපතේ නිරිත දිග පිහිටි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ජපානයට අයත් හොක්කයිදෝ දූපතේ නිරිත දිග පිහිටි වරායකි. යුබාරි නුවර ගල් අඟුරු බිම්වලින් ලැබෙන ගල් අඟුරු හොන්ෂු දිවයිනට නැව්වල පටවා යැවීම සඳහා මේ වරාය ඉවහල් වේ. මස්මැරීම ගැන ද ප්‍රසිද්ධය. 1960 දී මෙහි ජනගහනය 198,511ක් විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ජපානය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%92%E0%B7%83_%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8F 2026-08-10T06:54:13Z

<p>Senasinghe: 'ඔඩ්ඩි යකා බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඔඩ්ඩි යකා]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%92_%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8F 2026-08-10T06:53:46Z

<p>Senasinghe: '(ඔඩ්ඩිස යකා). ලංකාව කෙරෙහි දකුණු ඉන්දියානු ද්‍...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ඔඩ්ඩිස යකා). ලංකාව කෙරෙහි දකුණු ඉන්දියානු ද්‍රවිඩ බලපෑම් අධික වූ සමයෙහි ලංකාවේ යක්ෂ පැළැන්තියට එක් වූ යක්ෂ සමූහයා අතුරෙන් අනවින, බන්ධන, පිල්ලි, සූනියම් ආදි අභව්‍ය ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකට ප්‍රබල යක්ෂ සේනාපතියෙකි. සූනියම් යක්ෂයා, සූනියම් දේවතාවා යන නම්වලින් ද හැඳින්වෙන මේ යක්ෂයා නයිපොළොන් ආදීන්ගේ විෂ උරා බී වැඩී දිවිසමක් හැඳ දකුණතින් වඩිග කඩුවක් ද වමතින් ගිනි කබලක් ද ගෙන සුදු අසකු පිටින් සැරිසරන සේ වර්ණිතය. ඔහුගේ උත්පත්ති කථාව විස්තර කරන යක්ෂ ගුණ පාඨයෙහි ඔහුට ආත්ම හතක් වූ බව ද පළමුවැනි ආත්මයේ මහකෙළ නා රජුගේ දකුණු නාසා පුටයෙන් නිකුත් කළ විෂ ධූමයෙනුත් අවසන් ආත්මයේ වඩිග රට රජුට දාව තුසරී බිසවගේ කුසිනුත් උපන් බව ද කියැවේ. යකැදුරන්ගේ යාදිනිවල කියැවෙන පරිදි ඔඩ්ඩි යක්ෂයා තම අවසාන ආත්මභාවයේ දී සූනියම් කර දොළ පුද ගනු පිණිස නාගයන් දෙපොළක් එක පොකුරට වමතින් අල්ලාගෙන ජෝගි අවතාරයෙන් මෙහි පැමිණියේල. ඔහු මිනිසුන් බිය ගන්වා දොළ බිලි ලබා ගන්නා බව ඇසූ විෂ්ණු දෙවිඳු වඩිග රජුට දාව උපන් ඔඩ්ඩි යකුහට එවැනි දෑ නොහොබිනා බව කියා මිනිසුන්ගේ ලෙඩ දුක් සුව කොට පුද පඬුරු ලබා ගැනීමට මොහුට වරම් දුන් බව යාදිනිවලින් කියැවේ. ඔඩ්ඩි යකුහට “දෙන්ඩ දොළපුද නිසි ලෙසට සත්සාල ඇල්වියෙන් තැඹිලි කස පැන් දියෙන් උසක උයවා මොවුන් නැබ උසට තටු සරසා පුදා පස් ගෝ රසින් ඉස සඳුන් පිනිදියෙන්” පිළියෙල කළ යුතු යයි යාදින්නේ සඳහන් වේ.<br /> <br /> == ඔඩ්ඩි(ස) දේවාතාවා ==<br /> ඔඩ්ඩි(ස) යකු අඩමසක් යක්ෂ වේශයෙන් ද අඩමසක් දිව්‍ය වේශයෙන් ද සැරිසරන බව විශ්වාසයයි. ඔඩ්ඩි දේවතාවා හා සූනියම් දේවතාවා යන නමින් ද ඔහු හැඳින්වෙන්නේ ඒ නිසා විය හැකිය. යක්ෂයන් ද දේවයෝනි කොටසකට අයත් බැව් සැලකෙන නිසාත් විය හැකිය. ඔඩ්ඩි ඍෂි හා වෙසමුණි රජු යන දෙදෙනාගෙන් වරම් ගත් ඔඩ්ඩි දේවතාවා මෙහි වාසයට ආ අතර බුදුන් වහන්සේගෙන් ද ඒ සඳහා අවසර ලැබීල. දේවතා බණ්ඩාරගේ හෙවත් දැඩිමුණ්ඩගේ අවතාරයක් මෙන් ම විෂ්ණු, කතරගම දෙදෙනාගේ සේවකයකු ද සේ සැලකෙන ඔඩ්ඩි දේවතාවා ශිව දෙවියන්ගේ ශුභදායී අංශය ලෙස හැඳින්වීම ශිවාගම මෙහි පැතිරවීමට ගත් උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයක් සේ පෙනේ. <br /> <br /> == ඔඩ්ඩි(ස) ඍෂි ==<br /> ලෙඩ දුක් සුව කිරීමට සමත් ඔඩ්ඩි ඍෂිවරයකු ගැන ද යාදිනිවල සඳහන් වේ. විෂ්ණුගේ නැගණි වූ මැණික්පාල දේවියට වසවත් මාරයා විසින් වින කළ අවස්ථාවේ දී ලෙඩ සුව කිරීමට කිසිදු ඍෂිවරයකුට නොහැකි වූ විට සක් දෙවිඳු විසින් මොහු කැඳවා රෝගය සුව කළේල. ඔඩ්ඩි දේවතාවා ලංකාවට ඒමට වරම් ලබාගැනීමට මොහු වෙත ද ගිය බව සඳහන් වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ජන ඇදහිලි හා විශ්ව‍ාස-ලංකාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A 2026-08-10T06:41:17Z

<p>Senasinghe: '(1286-1331). ඉතාලි ජාතික පූජකවරයෙකි; සුප්‍රකට දේශාටක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1286-1331). ඉතාලි ජාතික පූජකවරයෙකි; සුප්‍රකට දේශාටකයෙකි. ඉතාලියේ ෆ්‍රීඌලි ප්‍රදේශයේ පෝර්දෙනෝනේ නගරය අසල විලා නුවෝවා නම් කුඩා ග්‍රාමයේ දී උත්පත්තිය ලැබූ මෙතෙමේ ෆ්රැන්සිස්කන් නිකායික පූජකවරයකු බවට පැමිණ දේශ සංචාරයෙහි යෙදෙන්නට වන. <br /> <br /> සිය දේශයෙහි සංචාරය කිරීමෙන් පමණක් තෘප්තියට නොපත් ඔඩෝරික් පූජකතුමා 1316 වැන්නේ සිට 1330 පමණ දක්වා දේශාන්තරයන්හි ද සංචාරය කරන්නට පටන් ගත්තේය. පෙරදිග බලා ගමනාරම්භ කළ මෙතුමා ටබ්‍රිස්, සුල්තානියා, පර්සිපොලිස්, බග්දාද් ආදි නගර පසු කොට පර්සියන් බොක්කේ පිහිටි හෝර්මස් නගරයට පිවිසියේය. එහි දී ඉන්දියාව බලා නැව් නැඟ බොම්බාය අසල ථානා නම් නගරයට ගොඩබැස්සේය. 1321 සිට 1324 දක්වා ම මෙතුමා ඉන්දියාවෙහි සංචාරය කරමින් එහි වුසූ බව පැවැසේ. මෙතුමා ලංකාවට පැමිණ ඇත්තේ මේ කාලය තුළ දීය. ලංකාවේ නොයෙක් පෙදෙස්වල සංචාරය කළ එතුමාගේ ලංකා විස්තරයෙන් එවක ලක්දිව තොරතුරු රාශියක් එළිදරවු වෙයි. සුමාත්‍රා, ජාවා, බෝර්නියෝ යන රටවල හා කොචින් චීනයේ ද යම් යම් තැන් දැක බලාගත් ඉක්බිති එතුමා චීනයට පැමිණ එහි නොයෙක් නගර ග්‍රාමයන්හි සංචාරය කෙළේය. ලෝකයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම නගරය ලෙස එවක දසදිග පතළ කීර්තියක් දැරූ හැංචව් නගරයේ ශ්‍රී විභූතිය ගැන එතුමා සවිස්තර වර්ණනයක් කරයි. <br /> <br /> පීකිංහි අවුරුදු තුනක් වාසය කළ ඔඩෝරික් පූජකතුමා ආසියාව හරහා ආපසු එද්දි තිබ්බතයට හා ලාසා නගරයට පිවිසියේය. ලාසා නගරයට ගිය ප්‍රථම යුරෝපීයයා මෙතුමා යයි සැලකිය හැකිය. පසුව පර්සියාව හා සුළු ආසියාව ඔස්සේ වැනිසියට පැමිණි එතුමා ෆ්‍රීඌලි ප්‍රදේශයේ අගනුවර වූ ඌදිනේහි දී 1331 ජනවාරි 14 වැනි දා අභාවප්‍රාප්ත වූයේය. <br /> <br /> මෙතුමාගේ චාරිකා කිහිපයකට ම අයිරිෂ් ජාතික ජේම්ස් පූජකතුමා ද සහභාගී වූ බව පැවැසේ. ඔඩෝරික් පූජකතුමා කී චාරිකා කථා සරල ලතින් බසින් සටහන් කරගන්නා ලද්දේ සොලඤ්ඤහි විලියම් නම් තවත් පූජකතුමකු විසිනි.<br /> <br /> 14 වැනි සියවසේ වුසූ සර් ජෝන් මැන්ඩවිල් නමැත්තා තමා ඉන්දියාවේ හා කැතේහි (චීනයේ) කරන ලදැයි කියන චාරිකාවල විස්තර වශයෙන් ඉදිරිපත් කොට ඇත්තේ බොහෝ දුරට ඔඩෝරික් පූජකතුමාගෙන් සොරාගත් තොරතුරු බව පිළිගැනීමයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-දේශසංචාරකයෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%A7%E0%B7%8F 2026-08-10T06:31:29Z

<p>Senasinghe: '(Odonata ). ඉන්සෙක්ටා (බ.) වර්ගයෙහි ටෙරිගෝටා (Pterygota) උප-...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Odonata ). [[ඉන්සෙක්ටා]] (බ.) වර්ගයෙහි ටෙරිගෝටා (Pterygota) උප-වර්ගයට අයත් පියාපත් සහිත කෘමි ගෝත්‍රයකි. කූරන්ගෙන් (dragon flies) හා ඩැම්සල් ෆල්යිස් (damsel flies) නම් හීන් කූරන්ගෙන් සමන්විත වූ මේ ගෝත්‍රයෙහි විශේෂ 4,500ක් පමණ ඇත. කුල 17කට හෝ ඊට වැඩි සංඛ්‍යාවකට මේ විශේෂ බෙදා තිබේ. මේ ගෝත්‍රයට අයත් කෘමීහු ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයක ම වාගේ දක්නා ලැබෙත්. මුන්ගෙන් බොහොමයක් දීප්තිමත් වර්ණයකින් යුක්තය. මුන් සාමාන්‍යයෙන් පියාපත් විහිදාගෙන හෝ සෘජුව තබාගෙන සිටිනු පෙනේ. මේ ගෝත්‍රයට අයත් පරිණත කෘමීහු ද උන්ගේ කීටයයෝ ද ගොදුරු අල්ලාගෙන කති. <br /> <br /> ප්‍රමාණයෙන් ලොකු කෘමීහු මේ ගෝත්‍රයට අයත්ය. උන්ගේ ශරීර සිහින්ය. සංකීර්ණ හරස් නාරටි ඇති විනිවිද පෙනෙන එක හා සමාන පටලමය පියාපත් ජෝඩු දෙකක් මොවුනට ඇත. එක් එක් පියාපතක පූර්ව දාරයෙහි තද හරස් නාරටියක් හා කට්ටයක් (notch) දක්නට ලැබේ. උන්ගේ ඇස් ලොකුය. ඒවා නෙරා තිබේ. මේ කෘමියකුගේ සංකීර්ණ ඇස්වල තිබෙන අක්ෂිකාවන්ගේ (ommatidia) සංඛ්‍යාව 30,000කට වැඩි විය හැකිය. අනික් කෘමීන්ට වඩා පැහැදිලි දෘෂ්ටියක් මුන්ට තිබේ යයි සිතිය හැකිය. ඔඩොනාටා ගෝත්‍රයට අයත් කෘමීහු ඉතා කඩිසරය. උන්ට වේගවත් ලෙස පියාසර කළ හැකිය. පියාසර කරමින් ම අනික් කෘමීන් අල්ලා ගොදුරු කර ගැනීමට මොවුහු අනුවර්තනය වී සිටිති. උන්ගේ පාද පාවිච්චි කරනු ලබන්නේ පියාසර කරද්දී වෙනත් කෘමීන් අල්ලාගැනීමට මිස එහා මෙහා යෑමට නොවේ. මේ කෘමීන්ට ඇත්තේ අවශිෂ්ට (vestigial) ස්පර්ශකයි. ගන්ධය පිළිබඳ උන්ගේ දැනීම බෙහෙවින් අඩුය. මුඛය සෑදී ඇත්තේ විකා කෑමටය. පාද කුර්චවල පුරුක් 3ක් ඇත. පෞච්ඡාංග (cerci) කුඩාය; එක පුරුකක් සහිතය. උදරය සිහින්ය; දිගටිය.<br /> <br /> මේ කෘමීන් සංවාසයෙහි යෙදෙන්නේ උන් අහසේ පියාසර කරද්දී මය. උන්ගේ බිත්තර ජලයේ දමනු ලැබේ. නැත්නම් ඒවා ජලජ ශාකවල තැන්පත් කරනු ලැබේ. ශිශුවෝ සාමාන්‍යයෙන් ජලයේ ජීවත් වෙති. උන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කරන්නේ මූලික ලෙස ගුද මාර්ගයෙනි. එහෙත් සයිගොප්ටෙරා උප-ගෝත්‍රයේ ශිශුවන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කරන්නේ උදර ජලක්ලෝම මගිනි. කෙළවරෙහි කොකු වැනි ‘හනු’ සහිත දික් කළ හැකි අධරයකින් (labium) ශිශුවෝ ගොදුරු අල්ලාගනිති. හොඳ දෘෂ්ටියක් ඇති නිසා ජලජ කීටයෝ ගොදුරු අල්ලාගනිති. වාර 11 සිට 15ක් දක්වා පිටසැකිලි හළන්නට මොවුනට පුළුවන. ක්‍රමයෙන් රූපාන්තරණය සිදු වන අතර මාස 3 සිට අවුරුදු 5ක් දක්වා ජලයේ ජීවත් වන්නට ද පුළුවන. මොවුහු ජලයෙන් පිටව ඇවිත් අවසාන පිටසැකිලි හැළීම කළ පසු පියාපත් සහිත පරිණත කෘමීන් බවට පරිවර්තනය වෙති. <br /> <br /> ඔඩොනාටා ගෝත්‍රය අනිසොප්ටෙරා (Anisoptera) හා සයිගොප්ටෙරා (Zygoptera) යන උප-ගෝත්‍ර දෙකට බෙදා තිබේ. කූරා අනිසොප්ටෙරා උප-ගෝත්‍රයට අයත්ය. අනක්ස් (Anax), අයෙශ්නා (Aeshna), ලිබෙල්ලුලා (Libellula ) හා සිම්පෙට්රුම් (Sympetrum) මේ උප-ගෝත්‍රයට අයත් ගණ කිහිපයකි. හීන් කූරා සයිගොස්ටෙරා උප-ගෝත්‍රයට අයත්ය. කලොප්ටෙරික්ස් (Calopteryx), ලෙස්ටේස් (Lestes) හා ආර්ගියා (Argia) මේ උප-ගෝත්‍රයට අයත් ගණ කිහිපයකි. <br /> <br /> ඔඩොනාටා කෘමීන් පළමුවෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ ප'මිය (Permian) අවධියේ දීය. මේ වන තෙක් උන් අවුරුදු කෝටි 25ක් පමණ කාලයක් ලෝකයේ ජීවත් වී ඇතැයි සිතිය හැකිය. මේ ගෝත්‍රයට අයත් කෘමීන්ගේ මොළය හා උන්ගේ හැසිරීම උන්ගේ පියාපත්වල පරිණාමයට අනුරූප වන සේ දියුණු වී ඇති බව අපට පෙනේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සත්ත්ව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%99%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8F_(1) 2026-08-10T06:18:12Z

<p>Senasinghe: 'කළුමුහුදේ නැව් තොටක් වූ මෙය යුක්රේන් සෝවියට්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>කළුමුහුදේ නැව් තොටක් වූ මෙය යුක්රේන් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජයේ ‘ඔබ්ලාස්ට්’ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. විශාලකම අතින් එය සෝවියට් සමූහාණ්ඩු සංගමයේ නගර අතුරෙන් සත්වැන්නය. ක්‍රි.ව. 1794 දී මේ නගරය පිහිටුවන ලද්දේ ඉන් කලකට පෙර තුර්කිවරුන්ගේ බලකොටුවක්ව පැවති ප්‍රදේශයකය. ඉතා පුරාණයේ දී මෙහි ග්‍රීක්වරු පදිංචිව සිටියහ. තුදුස්වන ශත වර්ෂයේ දී ටාටර් නායකයා වූ ඛාජි බෙග් මෙහි බලකොටුවක් තනා ගත් නමුත් 1396 දී එය ඔල්ජෙර්ඩ් නමැති ලිතුවේනියාවේ කුමාරයකු විසින් අල්ලාගන්නා ලදි. සොළොස්වන ශතවර්ෂයේ දී නැවතත් එය ටාටර්වරුන් යටතට පත් විය. වැඩිකල් යන්ට මත්තෙන් එය තුර්කිවරුන්ගේ බලයට යටත් වූ නමුදු 1791 දී එය රුසියන්වරුන්ට පවරා දෙන ලදි. 1794 දී නාවික මධ්‍යස්ථානයක් ද තනන ලද මෙම නැව් තොට 1795 දී ඔඩෙස්සා යයි නම් කරන ලදි. <br /> <br /> නැව් තොටක් වශයෙන් ලෙනින්ග්‍රාඩ් තොටට පමණක් දෙවැනි වූ ඔඩෙස්සා සෝවියට් රාජ්‍යයේ ධාන්‍ය පිටරට යවන ප්‍රධාන නගරයක් ද වේ. මෙහි ජනගහනය 1959 දී 667,182ක් පමණ විය. මෙය නැව්තොටවල් පසකින් යුක්තය. අවුරුද්දකට දින 16ක් පමණ මේ වරායේ දිය මිදෙන බැවින් යාත්‍රා කිරීමට බාධා ඇති වේ.<br /> <br /> යන්ත්‍රෝපකරණ, වීදුරු, ලෝහ භාණ්ඩ, ගඩොල්, යුද්ධායුධ, ගොවිතැන් සඳහා අවශ්‍ය උපකරණ, තෙල් වර්ග, මුද්‍රණ යන්ත්‍ර, ශීතකරණ ආදිය මෙහි නිපදවන දේවලින් සමහරකි. ධාන්‍ය, ලොම්, සීනි, දැව ආදිය මින් පිටරට යවන අතර ගල් අඟුරු, යකඩ, ශුද්ධ නොකළ කපු, දුම්කොළ, තේ, කෝපි, යන්ත්‍ර ආදිය පිටරටින් ගෙන්වනු ලැබේ. මෙහි ගුවන් තොටුපළක් ද දුම්රියපළක් ද ඇත. විශ්වවිද්‍යාලයකින් හා වෙනත් අධ්‍යාපන හා කාර්මික ආයතනවලින් ද කෞතුකාගාර නෘත්‍යශාලාදියෙන් ද සමන්විත මෙනුවර වැදගත් සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. ‘පොටෙම්කින්’ යුද්ධ නෞකාවේ කැරැල්ල ඇති වූයේ ඔඩෙස්සා නැව් තොටේ දීය. දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමයේ දී නගරයට බලවත් හානි සිදු විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-සෝවියට් සංගමය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%99%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8F_(2) 2026-08-10T06:10:50Z

<p>Senasinghe: 'බටහිර ටෙක්සස්හි පිහිටි මෙනුවර අසල ඇමෙරිකා එක...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බටහිර ටෙක්සස්හි පිහිටි මෙනුවර අසල ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ දක්නා විශාලතම උල්කාස්ම නරාවන් (meteor craters) අතුරෙන් එකක් ඇත. අඩි 600ක අර්ධ විෂ්කම්භයක් ඇති එය ගැඹුරින් අඩි 150ක් පමණ වේ. <br /> <br /> 1920 දී මෙනුවර අසල ඛනිජ තෙල් සොයාගනු ලැබීමෙන් පසු පැට්‍රෝලියම් හා අනුබද්ධ කර්මාන්තායතන මෙහි ආරම්භ කොට ඇත. ජනගහනය (1960) 80,338කි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඇ.එ.ජ.රා.]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-08-10T06:07:59Z

<p>Senasinghe: 'පැස වූ තුවාළයක් සුව නොවී වැඩි දියුණු වී කුහර ස...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>පැස වූ තුවාළයක් සුව නොවී වැඩි දියුණු වී කුහර සෑදී, ඒ කුහර දිගේ සැරව යාම ඔඩුයාමය. මේ තත්වය ඔඩුව ලෙස හැඳින්වේ. තුවාළයක් වූ විට සාමාන්‍ය සුදුසු පිළියම්වලින් එය සුව වේ. එහෙත් දියවැඩියාව හෙවත් මධුමේහය, ඇතැම් වකුගඩු රෝග හා අධික මත්පැන් බීම ආදිය නිසා ශරීරයේ ස්වාභාවික නීරෝගී තත්වය පිරිහී පවත්නා විටත් දුබල මහලු වයසේ දීත් තුවාළ සුව වීම ප්‍රමාද වේ. මධුමේහයේ දී ලේවල සීනි හටගනී. මේ සීනි යනු එක්තරා විෂ කොටසකි. ඒ විෂ නිසා තුවාළය සුව වීම ප්‍රමාද වනු පමණක් නොව තුවාළයේ මස් ඇතුළට කාගෙන යන්නට ද පටන් ගනී. සුව නොවූ තුවාළයේ මස් කුණු වීම නිසා ඇති වන සැරව, මස් පිඩු දෙකක් හෝ කීපයක් හෝ අතරින් ඉක්මනින් ඇතුළට පැතිරේ. ඒ විෂ සහිත සැරව මස් පිඩු ඇතුළට කාගෙන යාමේ දී ඒ මස් ද කුණු වේ. නළයක ස්වභාවයෙන් යුත් තුවාළයක් හෝ කීපයක් හෝ ඇති වේ. මේ නළ හෙවත් සැරව සහිත දිගු තුවාළ ඇතැම් විට නොයෙක් අතට විහිදී යයි. සංස්කෘත වෙද පොත්වල මේ ඔඩු තුවාළ ‘නාඩි ව්‍රණ’ නමින් හැඳින්වේ. ඒ එක් නළයක් මෙන් ඔඩුව ඇති වූ විටය. නොයෙක් අතට තුවාළය විහිදී මස් ඇතුළේ නොයෙක් අතට ඔඩු ගිය හොත් එය ‘වල්මීක’ (තුඹස) නමින් හැඳින්වේ. තුඹසක නොයෙක් අතට සිදුරු ඇත්තා සේ මේ වර්ගයේ දී ඔඩු වණ කීප අතකට පැතිරේ. <br /> <br /> ඔඩු ඇති වූ විට තුවාළය සහිත ප්‍රදේශය ඉදිමේ; තියුණු වේදනා දෙයි; උණ ගනී. එහෙත් වල්මීක නමින් දන්නා බොහෝ සිදුරු සහිත ඔඩු වණ ඇති වූ විට දැනීම හඟවන සංඥා ස්නායූන් පීඩා වීම නිසා වේදනාව දැනීම අඩු වෙයි. මේ තත්වය බොහෝ විට අසාධ්‍යයි. <br /> <br /> සාමාන්‍ය ඔඩු වණ පළා සැරව ඉවත් කර ප්‍රතිකාර කළ යුතුය. ඒ අතරේ ම ඔඩුව ඇති වීමට හේතු වූ රෝගයට ද ප්‍රතිකාර කිරීමට සිදු වේ. දේශීය වෙදකමේ ඇතැම් තෙල් වර්ග ඔඩු වණයට විද ප්‍රතිකාර කිරීමේ විධි දකින්නට ලැබේ. වල්මීක අවස්ථාව ඇති වුව හොත් කපා දැමිය හැකි කොටසක් නම් කපා දමා නිරෝගී කොටස ආරක්ෂා කිරීමට නූතන ශල්‍ය වෛද්‍යවරු උපදෙස් දෙති.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: වෛද්‍ය විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%92 2026-08-10T05:58:28Z

<p>Senasinghe: 'පුරාණ ග්‍රීක වීරකාව්‍යයෙකි. මෙයත් ඉලියඩ් (බ.)...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>පුරාණ ග්‍රීක වීරකාව්‍යයෙකි. මෙයත් [[ඉලියඩ්]] (බ.) නමැති අනෙක් ග්‍රීක වීරකාව්‍යයත් හෝමර් නමැති ආදිකවියා විසින් කැරිණැයි කියත්. මෙය ඉලියඩයට උත්තරඛණ්ඩයක් වශයෙන් සැපැයුණු සැටියක් නිශ්චය වශයෙන් ම පෙනේ. ඉලියඩ් වෘත්තාන්තයේ සමාප්තියත් මෙහි වෘත්තාන්තයත් අතරෙහි වූ සිදුවීම්, එනම් දාරුමය අශ්වයාගේ කථාව, ග්‍රීක වීරයන් සිය ගමරට බලා යෑම, ඇගමෙම්නෝන් රජු ඝාතනය කිරීම යන මේ සියල්ලක් මෙහි අතීතාවලෝකන ස්වරූපයෙන් සඳහන් කැරෙන හෙයින් කථාවේ අඛණ්ඩතාව රැකේ.<br /> <br /> ඉලියඩය මෙන් ඔඩිසිය ද ක්‍රි.පූ. නවවැනි හා සත්වැනි ශතකයන් අතර කිසියම් කාලයක රචනය කැරෙන්නට ඇත. එහිත් මෙහිත් වැනෙනුයේ ඊට ශත වර්ෂ හතරකට පහකට පෙර පැවති වීර යුගය මැයි. මෙහි කථාවස්තුව වනුයේ යුද්ධය නොව ට්‍රෝයානු යුද්ධයෙන් පසු ඉතාකා නම් වූ සිය රාජධානි දිවයින බලා ආපසු ගිය ඉලියඩ් කාව්‍යයේ ප්‍රධාන වීරයකු වූ ඔඩිසියස්හට මුහුණපාන්නට සිදු වූ සන්ත්‍රාසාත්මක සිද්ධිය. ඒ අතුරෙන් සයික්ලොප්ස් නමැති එකැස් යෝධයන් හා ගැටීම, මන්ත්‍ර බලයෙන් ඔහුගේ සගයන් තිරිසනුන් කළ සර්සි නමැති මායාකාරිය හමුවීම, මළවුන්ගේ අවතාර පාතාල ලෝකයෙන් කැඳවීම, ගී මිහිරෙන් නැවියන් වශී කොට තමන් වෙත ඇදගෙන මරා දැමූ සයිරන් නම් සාගර කන්‍යාවනට හසු නොවී බේරී යෑම, එසේ ම මැසිනා සමුද්‍ර සන්ධිය රැකි සිලා, කැරිබ්ඩිස් යන උපද්‍රවකර අමනුෂ්‍ය භයින් බේරී යෑම, කෙළවර යාචක වේශයෙන් සිය නිවසට පැමිණ අනෙකකුට නොඇදිය හැකි සිය දුන්න ඇද තමා කවුරු ද යනු හෙළි කොට තමාගේ වස්තුව නස නසා තමා මළේ යයි හෝ පෙරළා නොඑතැයි හෝ කියමින් උන්ගෙන් එකකු හා විවා වන මෙන් පතිවත රක්නා සිය පත්නියට ඇවිටිලි කරමින් සිටියවුන් විද මරා දැමීම යන මේවා මුඛ්‍යස්ථානයක් ගනී. <br /> <br /> එදවස පරමාදර්ශ කොට ගැනුණු ස්ත්‍රී පුරුෂ චරිත කෙබඳු ද යන්න සිත් කාවදින ලෙස මෙම කථාවෙන් ප්‍රකට කැරේ. මෙහි පුරුෂයා උපාය කෞශල්‍යයෙන් ද වීර්යයෙන් ද යුක්තය. ස්ත්‍රිය නියම පතිව්‍රතාවකි; සිය ගෙදොර ප්‍රිය කළ නියම ගෘහිණියකි; කුල කාන්තාවකි. දිගු කලක් ඔවුනොවුන්ගෙන් වියෝ වී සිට අඹු සැමියන් වශයෙන් යළිත් එක් වනු සඳහා මේ දෙදෙනා විසින් මැඬලන්නට සිදු වූ නැතක් ගහට හා කරදර විදහා පෑමෙහි ලා යැ, කවේ විශේෂ ඖදාර්යය මතු වී පෙනෙනුයේ. මේ දෙමහල්ලන්ගේ පුත්‍ර ටෙලිමැකස් ද ආදර්ශවත් මාතෘ භක්තියක් හා පිතෘ භක්තියක් දක්වයි. <br /> <br /> ග්‍රන්ථ කර්තෘත්වය සම්බන්ධයෙන් ඉලියඩයෙහි නැඟෙන ප්‍රශ්න ම ඔඩිසියෙහිත් නැඟෙයි. මෙය එක ම කිවියකුගේ කෘතියක් නොවිය හැකි යැයි ද එය කුඩා කව් කිහිපයක් එක් තැන් කොට එක ම වීර කාව්‍යයක් සේ සැකැසුණු කාව්‍යසංග්‍රහයකැයි ද ඇතැම්හු කියති. එය එක ම කිවියකුගේ යැයි ද එසේ නැතිව කිහිප දෙනකු අතින් පැබැඳුණු කාව්‍යයන්ගේ සංග්‍රහයක් නම් ඒවා ගළපා එක ම කවක් වන සේ සැකැසුණේ එක ම කිවියකුගේ අතිනැයි ද සමහරු කියති. ඔඩිසිය කථා කිහිපයක් එකතු කොට සැදුණක් ම වුවත් එම කව් පැබැඳී ඇත්තේ ද ඔඩිසියස් මුහුණ පෑ ත්‍රාසජනක සිද්ධීන් පිළිබඳ සුප්‍රකට ආඛ්‍යානයන්ට අනුරූප ව මය යනුත් සැලකිය යුතු තර්කයකි. <br /> <br /> ඉලියඩ්, ඔඩිසි දෙක අතරෙහි ද ගැටළුවක් වෙයි. කිසියම් ප්‍රමාණයකට හෝ ඒ එක එකක් තනි කිවියකුගේ කෘතියක් වුවත් කිවියා එකෙක් ම ද යනුයි ඒ. කිවියා එකෙක් ම නොවේ යයි කියා හුන් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ශාබ්දිකයෝ බෝරිසොන්තේස් (බන්ධභේදකයෝ) යන නමින් හඳුන්වන ලදහ. <br /> <br /> කව් දෙක අතරේ විසදෘශතා නැත්තේ නොවේ. එහෙත් ඒ හැම එක තරම් ම වැදගත් නොවේ. ඉලියඩය යුද්ධය විෂය කොට ගත්තක් වූ අතර ඔඩිසියට විෂය වී ඇත්තේ සාමයයි. ඉලියඩයට වඩා ඔඩිසිය විවිධය; විචිත්‍රය. ඔඩිසියේ අද්භූත රසයට තැනක් ලැබේ. ඉලියඩයෙහි එයට තැනක් නැති තරම්ය. ශ්‍රේෂ්ඨ වීර්යය වෙනුවට ඔඩිසියෙහි අවධාරණයෙන් කියැවෙන්නේ උපාය කෞශල්‍යය ගැනය. එහෙත් මෙයින් මේ රචනාවන්ගේ භින්නකර්තෘත්වයක් හෝ හින්නකාලිකත්වයක් හෝ අවශ්‍යයෙන් ම ගම්‍ය නොවේ. කාව්‍යද්වයේ වස්තු විෂමතාව නිසාත් එක ම කර්තෘ විසින් වුව ද ඔඩිසිය අනෙකට වඩා සෑහෙන කලකට පසුව ලියැවුණක් විය හැකි නිසාත් මෙවන් විසදෘශතා ඇති වූවා විය හැකිය. ඒ මතු නොවේ. කවි දෙකෙහි අසමානකම්වලට වඩා සමානකම් බොහෝ බව ද ඒකකර්තෘත්වය සනාථ කිරීම් වස් පෙන්වා දෙනු ලබන්නකි. කාව්‍යද්වයේ ම සාධාරණ චරිත පාත්‍රයන්ගේ නිරූපණයෙහි කිසිදු පරස්පර විරෝධිත්වයක් නොපෙනේ. එක් කවක හෝ අනිකේ ඔඩිසියස්, නෙස්ටර්, හෙලන් යනවුන්ගේ චරිත වඩා විදහා පා දැක්වෙන තන්හි දි පවා ඔව්හු ඔවුන්ට ආවේණික ගතිගුණ අත් නොහැර සිටිත්. <br /> <br /> ඇතන්ස් නගරයේ පෙයිසිස්ත්‍රාතුස් නමැති ඒකාධිපතියාගේ අනුග්‍රහයෙන් (ක්‍රි.පූ. 539–527 කාලයෙහි) කව ලේඛනගත කැරෙන්නට කලින් මුඛ පරම්පරායෙන් පැවැත ආ කාලය තුළ දී ඉලියඩයට මෙන් ඔඩිසියට ද අතිරේක වශයෙන් නොයෙක් උපාඛ්‍යාන හා විස්තර ඇතුළු කැරෙන්නට ඇත. උදාහරණයක් දක්වතොත්, එකොළොස් වැනි කාණ්ඩයේ එන ඔඩිසියස්ගේ යම ලෝ දර්ශනය මුළු වශයෙන් හෝ වැඩි වශයෙන් ඔර්ඵික ලබ්ධිකයන් විසින් ඇතුළු කරන ලද්දක් දෝ යි සැක කරනු ලැබේ. භාෂාව, සුපුරුදු විශේෂණ පද, උපමාලංකාර, රචනා ශෛලිය, මනෝභාව යන මේ සියල්ලක ම මහත් සමානකම් පෙනේ. ඔඩිසිය කළ කිවියා ඉලියඩ් කිවියා ඉතා දක්ෂ ලෙස අනුකරණය කළ කෙනෙකැයි තර්ක කිරීම මෙකී සමානකම් ඇති වග පිළිගැනීමක් පමණි. ඉන් කර්තෘත්වය සම්බන්ධයෙන් මතභේදයට තුඩු දෙන එක්තරා වාදයක් ඇති බවට ඉඟියක් ලැබෙනු විනා තර්කය ඔප්පු වන්නේ නොවේ. <br /> <br /> එවක් පටන් මෙවක් දක්වා ඉලියඩය යුද්ධය පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨතම සාහිත්‍ය කෘතිය සේ සැලකෙන්නේ යම් සේ ද වීරප්‍රයාණ සම්බන්ධයෙන් ඔඩිසිය එසේ මය. එය ඇපොලෝනියස් රෝඩියස්ගේ ‘ආර්ගෝනෝටිකා’ කවෙහි එන ජේසන්ගේත් වර්ජිල්ගේ ‘[[ඊනිඩ්]]’ (බ.) කවෙහි වර්ණිත ඊනියස්ගේත් පර්යටනයන්ට හා දුර්ග යාත්‍රාවන්ට ආදර්ශය විය. ඊට පසුව ලියැවුණු කව් හා කථාන්තර කීපයකට ද එය මුල් විය. <br /> <br /> එක් අතකින් ඔඩිසියස්ට මුහුණ පෑමට සිදු වූ උවදුරුත් අනෙක් අතින් ඔහුට සිය නිවසට පෙරළා පැමිණ ස්වප්‍රියාම්බිකාව හා එක් වන්නට ලැබීමත් මිනිසාගේ කිසියම් දාර්ශනික හෝ ආධ්‍යාත්මික අනුභූතියක සංකේත ලෙස වඩා ගැඹුරු අර්ථයකින් දක්නා ඇතැම් පශ්චාත් කාලීන ලේඛකයෝ ඔඩිසි කතාව එපරිද්දෙන් දක්වත්.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: විශ්ව සාහිත්‍ය කෘති-පුරාණ ග්‍රීසිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A9%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B6%BB%E0%B7%8A_%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%8A 2026-08-10T05:30:03Z

<p>Senasinghe: 'විගණකාධිපති බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[විගණකාධිපති]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%9D 2026-08-10T05:29:00Z

<p>Senasinghe: 'දකුණු ඉතාලියේ අපුලියා ප්‍රදේශයට අයත් ලෙච්චේ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>දකුණු ඉතාලියේ අපුලියා ප්‍රදේශයට අයත් ලෙච්චේ පළාතේ නගරයකි. මෙය ඔට්රාන්ටෝ සමුද්‍රසන්ධිය අසල පැරැණි කැලේබ්‍රියන් අර්ධද්වීපයේ නැගෙනහිර වෙරළෙහි පිහිටා තිබේ. මෙය දුම්රිය මධ්‍යස්ථානයක් මෙන් ම කෘෂිකාර්මික මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. ජනගහනය (1961) 4,107කි. ඔලිව්, මිදි ආදි පලතුරු වර්ග හා එළවළු වර්ග මෙහි සිට පිටරට යවනු ලැබේ. මසුන් මැරීමත් මාලු දැල් තැනීම හා මාලු තෙල් වර්ග නිෂ්පාදනයත් මෙහි ප්‍රධාන කර්මාන්තයි. <br /> <br /> ග්‍රීක ප්‍රභවයක් ඇති හයිඩ්රුස් හෙවත් හයිඩ්රුන්ටුම් නම් පැරණි නගරය වූ භූමිභාගයෙහි පිහිටා ඇති, මුල දී ඉතා වැදගත් මුහුදු තොටක් ව පැවැති ඔට්රාන්ටෝ නගරය 1480 දී තුර්කි හමුදාවන් විසින් විනාශ කර දමනු ලැබූ පසු යළි පෙර තත්වයට නොපැමිණියේය. මේ නගරය බලකොටු මන්දිරයත් දෙව් මැදුරත් නිසා විශේෂයෙන් ප්‍රකටය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ඉතාලිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%8A 2026-08-10T05:24:43Z

<p>Senasinghe: 'ඔට්ටක්කූත්තන් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඔට්ටක්කූත්තන්]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-08-10T05:24:11Z

<p>Senasinghe: '(ඔට්ටක්කූත්තර්). දෙවන කුලෝත්තුංග නම් චෝල රජුගේ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(ඔට්ටක්කූත්තර්). දෙවන කුලෝත්තුංග නම් චෝල රජුගේ (1138–1150) රාජසභාවෙහි වැජඹුණු උසස් දෙමළ කිවියෙකි. [[කම්බන්]] (බ.) නම් සුප්‍රකට දෙමළ කිවියා එම රාජසභාවට පැමිණීමෙන් පසු ඔවුනොවුන් අභිභවා සිටීමේ ආශාවෙන් මඩනා ලද ඔවුන් දෙදෙනා අතර නොයෙකුත් වාදභේද පැනනැඟිණ. ඉන් ප්‍රයෝජන ගන්නට සිතූ රජ තෙමේ ඔවුන් දෙදෙනා ම රාමායණය දෙමළ කවියට නඟන්නට යෙදැවිය. එම තරගයෙහි දී තමා මඳක් දුර්වලව සිටි බව වටහාගත් ඔට්ටක්කූත්තන් කළකිරීමට පත්ව තම කාව්‍යය විනාශ කර දමන්නට තීරණය කෙළේය. එහෙත් කම්බන් විසින් ස්වකීය ප්‍රතිවාදියාගේ එම විනාශකාරී ක්‍රියාව අතරමඟ දී නතර කොට ඔහුගේ කාව්‍යයෙහි උත්තර කාණ්ඩය පමණක් බේරාගන්නා ලදි. කම්බන් විසින් කරන ලද මුල් කාණ්ඩ හා සමඟ එය දැනට පොදුවේ කම්බ රාමායණය යන නමින් දන්නා දෙමළ රාමායණ කාව්‍යයෙහි අන්තර්ගතව ඇත. අවශේෂ කාණ්ඩ හා සංසන්දනය කරන කල්හි තරමක් දුර්වල ලෙස පෙනුණ ද එය ප්‍රශස්ත කෘතියකි. <br /> <br /> කුලෝත්තුංග රජු වරගුණ නම් පාණ්ඩ්‍ය රජුගේ දුව සරණ කරගැනීමේ දී ලත් දායාදයෙන් කොටසක් වශයෙන් පාණ්ඩ්‍ය රාජසභාවෙන් චෝල රාජ සභාවට එවන ලද [[පුගලෙන්දි]] (බ.) නම් කිවියා හා සමඟ ද ඔට්ටක්කූත්තන් බොහෝ විට තරඟයෙහි යෙදිණි. එහෙත් හැම විට ම වාගේ හුරුබුහුටි පුගලෙන්දි අතින් හෙතෙම පරාජය ලැබීය. ඔවුන් දෙදෙනා අතර පැවැති වාදභේද ගැන නොයෙකුත් කථාප්‍රවෘත්ති අසන්නට ලැබේ.<br /> <br /> කම්බන් ස්වකීය ප්‍රතිභාවෙන් ද පුගලෙන්දි ස්වකීය බුද්ධිප්‍රභාවයෙන් ද ඔට්ටක්කූත්තන් අභිභවා සිටිය ද හෙතෙම සම්භාවනීය කිවියෙක් විය. ඔහු විසින් ‘පරණි’ නම් යුද්ධ ව්‍යාපාර වර්ණනා කාව්‍ය හා ‘උලා’ නම් විජයෝත්සව වර්ණනා කාව්‍ය රචනා කිරීමෙහි විශේෂ නිපුණතාවක් දක්වන ලදි. පරණි කාව්‍ය අතුරෙහි ඔහුගේ තක්කයාගප්පරණි නම් කාව්‍යයත් උලා කාව්‍ය අතුරෙහි ඔහුගේ මුවර්උලා නම් කාව්‍යයත් ඉතා විශිෂ්ට කෘති ලෙස සැලැකෙයි. චෝල රජුන් තිදෙනකුගේ විජයෝත්සව වර්ණනා කරන මුවර්උලා කාව්‍යය වූකලි උලා කාව්‍යත්‍රයයකින් සැදුම් ලද්දකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-භාරතීය කිවියෝ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%A9%E0%B7%8A%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A_%E0%B6%92%E0%B6%B6%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%8A 2026-08-07T10:07:04Z

<p>Senasinghe: '(Friedrich Ebert) (1871-1925). ජර්මන් සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රථම සභාපති...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Friedrich Ebert) (1871-1925). ජර්මන් සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයාය. මුල දී සෑදල තනන්නකු වශයෙන් ජීවත්වෙමින් සිටි හෙතෙම ක්‍රමයෙන් පුවත්පත් කලාවෙහි හා වෘත්තීය සංගම් කටයුතුවල යෙදෙන්නට විය. ඉක්බිති 1905 දී සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී (Social Democratic) පක්ෂයේ ජාතික විධායක අංශයේ ලේකම් පදවියට පත් වූ ඒබර්ට් 1913 දී පක්ෂයේ සම සභාපති වශයෙන් තෝරා පත්කර ගනු ලැබීය. ඊට වර්ෂයකට පෙර රයික්ස්ටාක්හි මන්ත්‍රී අසුනක් ද දිනා සිටි ඔහු I වැනි ලෝක යුද්ධය කිරීමට පක්ෂව ක්‍රියා කෙළේය. යුද්ධ කාලයේ දී ඔහු වඩාත් ජනප්‍රියභාවයට පත් විය. සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ අනික් නායක ෂයිඩ්මාන් ද සමග එක්ව විල්හෙල්ම් II (කයිසර්) රජු සිංහාසනයෙන් ඉල්ලා අස්විය යුතු බව තරයේ කියා සිටියේය. 1918 නොවැම්බර මාසයේ දී බේඩන්හි මැක්ස් කුමරු තමා දරමින් සිටි අධිරාජචාන්සලර් පදවිය ඒබර්ට් වෙත පැවරීය. 1919 දී රාජාණ්ඩුව වැටුණු පසු පිහිටුවන ලද ජර්මන් සමූභාණ්ඩුවේ තාවකාලික සභාපති හැටියට කෘතහස්ත පාලක ඒබර්ට් තෝරා ගන්නා ලදි. ඉක්බිති එම පදවිය ස්ථිර කරන ලදුව එය 1925 ජූනි අවසානය දක්වා දීර්ඝ කරනු ලැබීය. ඔහු මිය ගියේ පදවි කාලය අවසන් වීමට මාස කීපයකට කලිනි. I ලෝක යුද්ධය නිමවුණු පසු වර්සේල්ස්හි සමාදාන ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද්දේ ඒබර්ට් ජර්මන් සමූහාණ්ඩුවේ සභාපති පදවිය දරමින් සිටිය දීය. ලේඛනගත වූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රම ව්‍යවස්ථා අතර උසස් කොට සලකනු ලබන වයිමාර් (Weimar) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත කරගනු ලැබුවේ මොහුගේ කාලයේ දීය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ජර්මනිය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B4%E0%B7%8A_%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%9D 2026-08-07T09:58:08Z

<p>Senasinghe: 'ගිබනයා, ඔරං උටං, චිම්පන්සියා හා ගොරිල්ලා වැනි,...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ගිබනයා, ඔරං උටං, චිම්පන්සියා හා ගොරිල්ලා වැනි, මිනිසාට සමානකම් දක්වන ලොකු වානරයන්ට ඒප් වානර නාමය භාවිතා කරනු ලැබේ. ඔව්හු මානවකල්ප වානරයන් (anthropoid apes) වශයෙනුත් හැඳින්වෙත්. උතුරු අප්‍රිකාවේ හා ජිබ්රෝල්ටරයේ වෙසෙන බාබරි (Barbary) ඒප් හා සෙලිබීස්හි වෙසෙන කළු ඒප් නැමති වානරයන්ටත් ඒප් යන නාමය යෙදනු ලැබේ. ඔරං උටං, චිම්පන්සියා හා ගොරිල්ලා පොන්ගි‍ඩෙ (Pongidae) කුලයේ පොන්ගිනෙ (Ponginae) උපකුලයට ද ගිබනයා හිලොබටිනෙ (Hylobatinae) උපකුලයට ද අයත්ය.<br /> <br /> වලිගයක් නැති බැවින් ද තරමක් දිග උණ්ඩුක පුච්ඡයක් ඇති බැවින් ද මස්තිෂ්ක (cerebral) අර්ධගෝලවල ප්‍රමාණයෙන් ද ඒවායේ සංචලිතයන්ගේ (convolutions) සංකීර්ණතාවෙන් ද ඒප් වානරයෝ මිනිසාට සමාන වෙති. වඩා ලොකු ගාත් ද පිළිමල් (opposable) පා මාපටැඟිල්ලක් ද ලොම් සහිත හමක් ද ලොකු රදනක (canine) දත් ද ඇති බැවින් ඒප් වානරයෝ මිනිසාට අසමාන වෙති. තව ද ඒප් වානරයන්ට නැති ලක්ෂණ කිහිපයක් මිනිසාට ඇත. ලොකු අනුඛණ්ඩිකාවක් (lobule) මිනිසාගේ බාහිර කනේ තිබේ. මිනිසා ඍජු කායිකය. පිළිමල් නොවූ පා මාපටැඟිල්ලක් සහිත පැතළි පාදයක් මිනිසාට ඇත. ඇද නැති ගාත්‍රා අස්ථි ද වඩා පළල් ‍ශ්‍රෝණියක් (pelvis) ද නිකටක් ද ඔහුට ඇත. සාපේක්ෂ ලෙස වඩා ලොකු වූ කපාලයත් සමඟ සසඳා බලන කල මිනිසාගේ හන් කුඩා බව පෙනේ. මිනිසාගේ ක‍ශේරුවේ පැහැදිලිව පෙනෙන සිග්මාකාර සම්මිංජයක් (sigmoid flexure) ද ඇත. <br /> <br /> ඒප් වානරයන් හා මිනිසා අතර සෑබෑ රුධිර සම්බන්ධයක් ඇති බව ඇතැම් ජෛව රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලින් පෙන්වා දී තිබේ. ඒප් වානරයන්ගේ හා මිනිසාගේ රතු රුධිරාණුවල විෂ්කම්භයන්ගේ අගය පහත දැක්වේ. ශිබනයා: අඟලෙන් 1/3549; චිම්පන්සියා: අඟලෙන් 1/3412; ඔරං උටං: අඟලෙන් 1/3383; මිනිසා: අඟලෙන් 1/3200. මෙයින් දැක්වෙන්නේ රතුරුධිරාණුවල විෂ්කම්භය ගිබනයාගේ සිට මිනිසා දක්වා ක්‍රමයෙන් වැඩි වන බවය. මිනිසාට වැල‍ඳෙන ඇතැම් රෝග මේ වානරයන්ටත් වැලඳිය හැකි බව ව්‍යාධිවේද පරීක්ෂණ මගින් දැනගෙන ති‍බේ. උපදංශය (ඵිරංගය) පවා ඒප් වානරයන්ට ආසාදනය කළ හැකිය. මේ රෝගය වැලඳීමෙන් ඇතිවන විපර්යාසයන්ගේ උග්‍රතාව වානරයාත් මිනිසාත් අතර ඇති සම්බන්ධතාවේ කිට්ටුකම අනුව වැඩි වේ. මෙසේ ඔරං උටං කෙරෙහි ඇති වන විපර්යාසයන්ට වඩා උග්‍ර විපර්යාස චිම්පන්සියා කෙරෙහි ඇති වේ. <br /> <br /> ඒප් වානරයන්ගේ, විශේෂයෙන් ම චිම්පන්සියාගේ, බුද්ධිය පරීක්ෂා කර බැලීම සඳහා මනෝ විද්‍යාඥයන් විසින් මෑතක දී බොහෝ පරීක්ෂණ පවත්වා ඇත. මිනිස් බුද්ධියේ බීජාවස්ථාවක් මුන් කෙරෙහි ඇති බව මේ පරීක්ෂණවලින් දැක්වෙන්නා සේයි. මිනිස් බුද්ධියේ වඩා සංකීර්ණ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා මේ වානරයන්ගේ සාපේක්ෂ ලෙස සරල වූ බුද්ධිය පදනමක් වශ‍යෙන් යොදා ගත හැකිය. ඈත අතීතයේ දී ආදි මිනිසාට ඉතා සරල බුද්ධියක් තිබෙන්නට ඇතැයි යනු විද්‍යාඥයන්ගේ විශ්වාසය වේ. එහෙත් ආරක්ෂ‍ාව, දඩයම, නිවාස සෑදීම යනාදිය ඇතුළත් ජීවිත සටන කරගෙන යා‍මේ දී මිනිසාගේ මොළය ද ක්‍රමයෙන් විකාසනය විය. <br /> <br /> තරමක් දියුණු වූ මානවකල්ප වානරයන්ගේ පොසිල ශේෂ කැබලි පුරාණ ලෝකයේ මයොසීන හා ප්ලයොසීන පාෂාණවලින් ලබා ගෙන තිබේ. ලැබී ඇති ශේෂවලින් බොහොමයක් දත් හා හනුය. මේ ශේෂවල තිබෙන ඇතැම් ලක්ෂණ වර්තමාන චිම්පන්සියා, ගොරිල්ලා හා මිනිසා කෙරෙහි ද දක්නට ලැබේ. මේ ශේෂ ඩ්රියොපිතෙකුස් (Dryopithecus) නමින් හැඳින්වේ. ප්‍රොප්ලියොපිතෙකුස් (Propliopithecus) හා පැරපිතෙකුස් (Parapithecus) නමින් හැඳින්වෙන ඒප් වානර පොසිල දෙකක් මිසරයේ ඔලිගෝසීන අවධියෙන් ලැබී තිබේ. ආදි මානවකල්ප වානරයකු වූ ප්‍රොප්ලියොතෙකුස් කෙටි හනු සහිත කුඩා සතෙක් විය. ගිබනයාට සබඳකම් දක්වන මේ වානරයාගේ දන්ත සූත්‍රය (dental formula) මිනිසාගේ දන්ත සූත්‍රයට සමාන විය. පැරපිතෙකුස් ඉතා ආදි මානවකල්ප වානරයෙක් විය. මෑතක දී නැගෙනහිර අප්‍රිකාවෙන් ලබාගෙන ඇති ප්‍රෝකොන්සල් (Proconsul) නමින් හැඳින්වෙන පොසිලය බෙහෙවින් දියුණු වූ ඒප් වානරයකුට අයත් යයි සිතනු ලැබේ. <br /> <br /> ([[ගොරිල්ලා]], [[චිම්පන්සියා]], [[ඔරං උටං]], [[ගිබනයා]] යන ලිපිත් බලන්න.)<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ජීව විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%99_%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%BA%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-08-07T09:01:52Z

<p>Senasinghe: '(Entre Rios). ආජන්ටිනාවේ පළාතකි. ව.සැ. 29,427ක් විශාල මෙය පර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Entre Rios). ආජන්ටිනාවේ පළාතකි. ව.සැ. 29,427ක් විශාල මෙය පරනා හා ඌරුගුවේ ගංගා අතර පිහිටියේය. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 700කට වඩා උස් නොවූ මෙම පළාත මිටි හෙල් සහිත තැනි බිම් ප්‍රදේශයකි. පරනා හා ඌරුගුවේ ගංගාවන්හි අතුගංගා කීපයක් ම ඒන්ත්‍රෙ රීයොස් ඔස්සේ ගලා බසී. මේ ගංගා අතුරෙන් ග්වාලෙගුවේ ප්‍රධාන ගංගාවය. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 40-45ක් පමණ වන හෙයින් ද ගංගා බහුල හෙයින් ද පස සාරවත් හෙයින් ද මෙහි කෘෂිකාර්මික කටයුතු මැනවින් දියුණු වී තිබේ. ප්‍රධාන වගාව තිරිඟුය. මේ හැර බාර්ලි, ඉරිඟු, ඕට්, මෙනේරි ආදි ධාන්‍ය වර්ග රාශියක් ද සත්ව ආහාර සඳහා නොයෙකුත් තෘණ වර්ග ද අර්තාපල්, දුම්, මිදි ආදි වෙනත් බෝග වර්ග රාශියක් ද මෙහි වගා කරනු ලැබේ. විශේෂයෙන් ම මස් පිණිස ගව බැටළු ආදි සතුන් ඇති කිරීම ද බහුල වශයෙන් කෙරේ. ඒන්ත්‍රෙ රීයොස් ආජන්ටිනාවේ මස් ඇහිරීමේ කර්මාන්තය මුලින් ම ආරම්භ කළාවූත් වෙනත් කර්මාන්ත අතින් ද දියුණු වූත් ප්‍රදේශයන්ගෙන් එකකි. එම කර්මාන්ත අතුරෙහි මත්පැන්, ගෘහභාණ්ඩ, සිමෙන්ති, ගොවි උපකරණ ආදිය නිපදවීම ද වෙළඳපොළට යැවීම සඳහා පිටි ඇඹරීම සම් පදම් කිරීම ආදි කර්මාන්ත ද වැදගත් වේ. <br /> <br /> ප්‍රවාහණය උදෙසා මෙහි ගංගා ඉතා වැදගත්ය. පරනා ගඟේ බජාඩා ග්‍රාන්ඩෙ දක්වාත් ඌරුගුවේ ගඟේ කොන්සෙප්සියොන් දක්වාත් ලොකු නැව්වලට පවා යාත්‍රා කළ හැකි වේ. මෙහි මංමාවත් හා දුම්රිය මාර්ග ද දියුණුය. පළාතේ ජනගහනය 990,900 පමණ වේ යැයි 1960 දී ගණන් බලා තිබේ. අගනුවර පරනාය. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ආජන්ටිනාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-08-07T08:54:22Z

<p>Senasinghe: '(Aisne). උතුරු ප්‍රංසයේ කොට්ඨාසයක් හා ගංගාවක් මෙනම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Aisne). උතුරු ප්‍රංසයේ කොට්ඨාසයක් හා ගංගාවක් මෙනමින් හැඳින්වේ. භූමි කොට්ඨාසයේ ප්‍රමාණය ව.සැ. 2,866කි. ජනගහනය (1962) 327,146කි. මෙහි අගනුවර ලාං (Laon)ය. <br /> <br /> ගොඩනැඟිලි තැනීමට ගන්නා ගල් වර්ග හා කිරිමැටි ආදි මැටි වර්ග මෙහි බහුල වශයෙන් ඇත ද ලෝහ දුලබය. මෙහි ගොඩනැඟිලිවලින් බොහොමයක් ම ප්‍රථම ලෝක සංග්‍රාමයේ දී විනාශයට පත් විය. ම’ස (Meuse) කොට්ඨාසයෙන් පටන් ගන්නා, සැතපුම් 175ක් පමණ වූ, ඒන් ගංගාව ආර්ගොන් සානුවේ සිට බස්නාහිරට හුරුව ගලා ගොස් කෝංප්‍යෙඤ් (Compiègne) කොට්ඨාසයේ දී වාස් (Oise) නදියට වැටෙයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-ප්‍රංසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%AF%E0%B6%B1%E0%B7%8A_%E0%B6%8B%E0%B6%BA%E0%B6%B1 2026-08-07T08:50:30Z

<p>Senasinghe: 'බයිබලයේ පරණ ගිවිසුමට මුල පුරන උත්පත්ති කථාවේ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බයිබලයේ පරණ ගිවිසුමට මුල පුරන උත්පත්ති කථාවේ සඳහන් පරිදි තමන් වහන්සේ සෑදූ පළමු පුරුෂයා වූ ආදම්ටත් ඔහුගේ භාර්යාව වූ ඒවටත් වාසය පිණිස දෙවියන් වහන්සේ විසින් ඒදන් නම් ස්ථානයේ වවන ලද උයන මෙනමි. ‘ඒදන්’ යනු මහත් සොම්නස, අධික ප්‍රීතිය, මනෝහර ආදි අර්ථ ගෙන දෙන හේබ්‍රෙව් ශබ්දයකි. මේ උයනෙහි දැකීමට ප්‍රිය වූ, කෑමට යෝග්‍ය වූ ඵල දරන සියලු වෘක්ෂ ද උයන මැද ජීවනදායක වෘක්ෂය ද යහපත හා නපුර දැනීමෙහි වෘක්ෂය ද දෙවියන් වහන්සේ විසින් මවන ලදැයි පැවසේ. ඊට අනතුරුව උත්පත්ති කථාවේ එන විස්තරය අනුව උයන පිහිටි ස්ථානය හැඳින ගැනීමට පුරා විද්‍යාඥයන් ප්‍රයත්න දරා ඇත. ඒදන් උයන බැබිලෝනියාව අසල වී යයි ඇතැමුන් නිගමනය කොට ඇති අතර එය පර්සියන් බොක්කට නුදුරින් පිහිටි එරිදු ප්‍රදේශය විය හැකැයි ද යුප්‍රටීස්, ටයිග්‍රිස් යන ගංගා දෙක කථාවේ සඳහන් ගංගා සතරින් දෙකක් යයි ද ඇතැම්හු සලකත්.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%AF%E0%B6%AC%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9A_%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA 2026-08-07T08:46:14Z

<p>Senasinghe: 'ජනප්‍රවාදය අනුව ලංකා ඉතිහාසයෙහි සඳහන් එක ම ගැ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>ජනප්‍රවාදය අනුව ලංකා ඉතිහාසයෙහි සඳහන් එක ම ගැහැනු දිසාවරියයි. මාවනැල්ලේ සිට ඇල්පිටියට දිවෙන මාර්ගයෙහි පිහිටි ඒදඬුවාව ග්‍රාමය වත්මන්හි මාවනැල්ල ඡන්ද කොට්ඨාසයේ ගල්බොඩ කෝරළේ ප්‍රාදේශීය ආදායම් නිලධාරි කොට්ඨාසයට අයත්ය. <br /> <br /> ඒදඬුවාවේ ගැහැනු දිසාව පිළිබඳව එච්.සී.පී. බෙල් මහතාගේ කෑගලු වාර්තාවෙහි සඳහන් වේ. සුදලියේ හරඹකරුවන් හා මරුවල්ලියේ හරඹකරුවෝ [[අංගම් පොර]] (බ.) ඇල්ලීමේ මහත් දක්ෂතාවක් දැක්වූ අය වූහ. වරක් සුදලියේ රණශූරයකු සමඟ සටන් කිරීමට මරුවල්ලියේ කඩු ශිල්පියකුට මහ වාසලින් අණ ලැබිණ. අණ පිළිපැදීමට ගොස් අංගම් පොරෙන් ජය ගෙන, ජීවිතය ද රැකගෙන ආපසු පැමිණීම සැක සහිත නිසා මරුවල්ලියේ කඩුශිල්පියා මහනුවර මහ වාසලට යාමට පෙර ගැබ් ගෙන සිටි සිය බිරිය අමතා, උපදින දරුවා ගැහැනු දරුවකු වුව ද ඇයට යුද්ධ ශිල්පය මනා ලෙස පුහුණු කරවන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු අංගම් පොරයට ගොස් මියගිය අතර ඔහුගේ බිරියට ගැහැනු දරුවෙක් උපන. මල්ල දේශයෙන් පැමිණි වෙළඳුන් පිරිසක් එම නිවසෙහි නවාතැන් ගැනීමේ දී සියලු පුවත් අසා එම දැරියට යුද්ධ ශිල්පය පුහුණු කරවීමේ ප්‍රතිඥාව පිට ඇය කැටුව ගියහ. පසුව යුද්ධ ශිල්පයෙහි මනා පුහුණුවක් ලැබ පෙරළා පැමිණි ඈ පිරිමි වෙස් ගෙන රජු වෙත ගොස් සුදලියේ පරපුරේ කවරකු සමඟ වුව ද සටනට කැමැත්ත දැක්වූවාය. සුදලියේ රණශූරයකු සමඟ බඹ සතක් ගැඹුරැති වළක බැස සටන් කළ ඇය සිය ප්‍රතිමල්ලයා මරා තමා කවරෙක් දැයි රජුට හෙළි කළාය. සියලු පවත් අසා ඇය කෙරෙහි පැහැදුණු රජු ඇයට ඇතුන් පස් දෙනකු හා ගම්වර ද දී සතර කෝරළේ දිසාපති පදවිය ද දුන් බව කියැවේ. පිරිමි දිසාපතිවරුනට දිසාපති, දිසාමැති යන නාම වෙනුවට දිසා රාලහාමි යන නාමය ව්‍යවහාර කරන ලද්දේ ඒදඬුවාවේ ගැහැනු දිසාව එම තනතුරට පත්වීමෙන් පසුව යයි සඳහන් වේ. සතර කෝරළේ එවකට තිබූ වලව් තිහෙන් ඒ දඬුවාව වලව්ව ද එකක් වූ අතර ඒදඬුවාව ගැහැනු දිසාව විසූ ස්ථානයට අද දක්වා ‘ඒදඬුවාව වත්ත’ යයි ව්‍යවහාර වේ. ඇයගේ පුත්‍ර ඒදඬුවාවේ පනික්කි දිසාව රාජසිංහ II රජු දවස විසූ අතිසමත් කඩු ශිල්පියෙකි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ලංකා ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%AD%E0%B7%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-08-07T08:39:17Z

<p>Senasinghe: 'ඊතේන් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ඊතේන්]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%AD%E0%B6%AF%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92 2026-08-07T08:38:27Z

<p>Senasinghe: 'භික්ෂු භික්ෂුණී, උපාසක උපාසිකා යන සිවු පිරිස අ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>භික්ෂු භික්ෂුණී, උපාසක උපාසිකා යන සිවු පිරිස අතුරෙහි ඒ ඒ කරුණෙන් අගතැන් පැමිණි ශ්‍රාවක ශ්‍රාවිකාවන් සඳහා “එතදග්ගං භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං” යනාදීන් වදාළ දේශනා පාලියයි. මෙහි එන “අග්‍ර” ශබ්දය “කෙළවර”, “ශ්‍රේෂ්ඨ” යන අර්ථයන්හිය. ඒ ඒ අග්‍රස්ථාන ලැබුවාහු තම තමන් පැමිණි කරුණෙහි කෙළවරට ගියාහු නුයි ද එහි ශ්‍රේෂ්ඨ වූවාහු නුයි ද අග්‍ර නම් වූහ. ඒතදග්‍රයෙහි තැබීම කරුණු සතරකින් වෙයි. අථෝත්පත්ති වශයෙන්, භවයෙහි පුරුදු කළ හෙයින්, චීර්ණවශී හෙයින්, ගුණාතිරේක හෙයින් යනුවෙනි. මේ සතර අයුරින් එකකින් හෝ දෙකකින් හෝ තුනකින් නොයෙක් අය අගතැන් ලැබූහ. සැරියුත් තෙරණුවෝ කරුණු සතරින් ම අගතැන් ලැබූහ. <br /> <br /> ඒ ඒ තැන්හි දී අග්‍රස්ථාන වදාළ සූත්‍ර සසැත්තෑවකි. ඒ සියල්ල එක් තැන් කොට සඞ්ගායනාවසරයෙහි අඞ්ගුත්තර නිකාය - ඒකක නිපාතයෙහි ලා සංග්‍රහ කරන ලද්දේය. එයින් ථෙරපාලියෙහි සූත්‍ර සූසාලිසෙකි. බුදුන් වෙතින් අග්‍රස්ථාන ලැබූ භික්ෂුහු ද එපමණ වෙති. මෙත්තාවිහාරීන් අතුරෙහි අග්‍රස්ථානය ලැබීමට සුදුසුව සිටි සකුලුදායී පිරිවැජියා කර්ම දෝෂයකින් බුදුන් වෙත පැවිදි විය නොහී ධර්මාශෝක රාජ කාලයෙහි පැළලුප් නුවර ඉපිද සසුන්හි පැවිදිව “අස්සගුත්ත” තෙරණුවෝ යයි ප්‍රසිද්ධව මෙත්තාවිහාරීන් අතුරෙහි අග්‍රව විසූහ (චූලසකුලුදායී අටුවා). ථෙරීපාලියෙහි සූත්‍ර තෙළෙසකි. අගතැන් ලැබූ භික්ෂුණීහු ද එපමණ වෙති. උපාසකපාලියෙහි සූත්‍ර දසයෙකි. අගතැන් ලැබූ උපාසකයෝ එකොළොසෙකි. තපස්සු, භල්ලික දෙදෙන එක් මැ සූත්‍රයෙක සංග්‍රහ වෙති. උපාසිකාපාලියෙහි සූත්‍ර නවයෙකි. අග්‍රස්ථානලාභිනීහු ද එතෙක් මැ වෙත්.<br /> <br /> මේ පිළිබඳ විස්තර අඞ්ගුත්තර - ඒකක නිපාතයෙහි හා මනෝරඤ්ජනී අඞ්ගුත්තර නිකාය සිංහල අටුවාවෙහි එයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: බෞද්ධ ධර්මපාඨ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%A9%E0%B6%B1%E0%B7%8A 2026-08-07T08:25:14Z

<p>Senasinghe: 'දකුණු යෙමන් ජනරජයේ අගනුවර හා ප්‍රධාන වරාය ද වූ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>දකුණු යෙමන් ජනරජයේ අගනුවර හා ප්‍රධාන වරාය ද වූ ඒඩන් අරාබි මුහුදෙන් විහිදී ගිය අත්තක් වූ ඒඩන් මුහුදු බොක්කේ උතුරු වෙරළබඩ රතුමුහුදට ඇතුළු වන දකුණු දොරටුව අසල පිහිටියේය. නැගෙනහිරින් යමහල් ආශ්‍රිත ඒඩන් අර්ධද්වීපවලටත් බටහිරින් කුඩා ඒඩන් ප්‍රදේශයටත් මැදිව ඒඩන් වරාය පිහිටා ඇත. ඒඩන් ප්‍රදේශය උස් බිම්වලින් ගහනය. එහි ඉතා උස් භූමිය අඩි 1,725ක් උස් වූ ජෙබල් සැම්සන්ය. කුඩා ඒඩන්හි උස්බිම් අඩි 1,210 දක්වා උසය. මෙහි දේශගුණය වියළිය. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය පැරන්හයිට් අංශක 68° පටන් 101° දක්වා වේ. වර්ෂාපතනය අඟල් තුනක් පමණය. ඇතැම් වර්ෂවල වැස්ස ඇත්තේ ම නැත. කලින් කල වැලි සහිත කුණාටු ඇති වේ. නගරයට ජලය හිඟ බැවින් ෂයික් ඔත්මන් නගරයෙන් හාරා ගන්නා ලද ළිංවලින් එහි වැඩි කොටසකට ජලය සැපයේ. මුළු ඒඩන් ප්‍රදේශය විශාලත්වයෙන් ව.සැ. 75කි. ජනගහනය (1968) 250,000ක් පමණ වේ. <br /> <br /> අරාබි අර්ධද්වීපයේ ඒඩන් වරාය මධ්‍යතන යුගයේ දී වැදගත් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක්ව පැවතියේය. 16 වන සියවසේ දී ඔටෝමන් තුර්කීන් අතට පත් ඒඩන් 1735 දී ලාහෙජ්හි අබ්දලි සුල්තාන් යටතට පත් විය. 1802 දී ඔහු සමග ඇති කරගත් ගිවිසුමක් අනුව ඉංග්‍රීසිහු එයින් ප්‍රයෝජන ගත්හ. 1839 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව සමග කරගෙන ගිය වෙළඳ කටයුතු මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගෙන් ආරක්ෂා කරගැනීම හා නැව්වලට ගල් අඟුරු සපයන මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවීම සඳහා ඉංග්‍රීසින් විසින් ඒඩන් වරාය අත්පත් කරගන්නා ලදි. ඉන්පසු එය බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවට එකතු කැරිණි. 1869 දී සූවස් ඇළ විවෘත කිරීමෙන් පසු ඒඩන්හි වැදගත්කම වැඩි විය. අනතුරුව ඒ අවට ප්‍රදේශ කීපයක් මිලයට ගෙන ඒඩන් නගරයට යා කිරීමෙන් පසු 1937 දී මුළු ප්‍රදේශය ම බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය යටතේ පාලනය වන යටත් විජිතයක් බවට පමුණුවන ලදි. 1956 දී ඇති වූ සූවස් අර්බුදයෙන් පසු එය බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ මැද පෙරදිග ප්‍රධාන හමුදා මධ්‍යස්ථානය විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍යය එය ස්වරාජ්‍ය තත්වයට පැමිණවීමට කටයුතු කිරීමට පොරොන්දු විය. 1963 දී ඒඩනයත් බ්‍රිතාන්‍යය යටතේ පැවති විවිධ ජාතිකයන්ගෙන් සමන්විත ප්‍රදේශ විස්සක වැසියෝත් දකුණු අරාබි සමුහාණ්ඩු සංගමයට බැඳුණාහ. 1968 වන විට එය නිදහස් රාජ්‍යයක් කරන බවට බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව පොරොන්දු වී තිබුණු අතර දකුණු යෙමන් නිදහස් පෙරමුණ හා ජාතික නිදහස් පෙරමුණ අතර එහි බලය අල්ලා ගැනීම සඳහා බලවත් පොරයක් ඇති විය. ඔවුන්ගේ විප්ලවකාරී ක්‍රියා බිහිසුණු වත් ම 1967 දී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ඒඩනයෙන් ඉවත් කර ගන්නා ලදහ. 1967 දී දකුණු ‍යෙමන් ජනරජයේ කොටසක් වශයෙන් ඒඩනයට නිදහස ලැබිණි. ඒ සමඟ ම ඒඩන් එම ජනරජයේ අගනුවර බවට පත් විය. <br /> <br /> කුඩා යාත්‍රා, සබන්, සිගරැට්, මුහුදු ලුණු ආදිය මෙහි නිපදවනු ලැබේ. කෝපි, ධාන්‍ය, සුවඳ ලී වර්ග, ලාටුවර්ග, සම්, ලුණු, රෙදිපිළී, ආහාර ද්‍රව්‍ය හා දුම්කොළ මෙම වරායෙන් පිටරට යවනු ලැබේ. ඉන්ධන තෙල්, ගැසොලීන් හා ගල් අඟුරු මෙහි ආයාතයි. මෙම වරායෙන් නැව්වලට හා ගගන යාත්‍රාවන්ට ඉන්ධන සපයනු ලැබේ. මෙහි තෙල් පිරිසිදු කරන මධ්‍යස්ථානයන් ද පිහිටුවා තිබේ. දුම්රිය මාර්ගවලින් තොර වුව ද නැගෙනහිර දේශසන්ධියෙහි බෝර්මක්සර් නමින් හැඳින්වෙන ගගනයාත්‍රා තොටුපොළක් ඇත. දකුණු අරාබියේ නිෂ්පාදන පිළිබඳ වෙළඳ ගබඩා මධ්‍යස්ථානය ද වූ ඒඩන් නිදහස් වරායක් වශයෙන් සුප්‍රකටය.<br /> <br /> == ඉතිහාසය ==<br /> කිතුවසින් දෙවන තුන්වන සියවස්වල ඇඩනා නමින් හඳුන්වනු ලැබූ ඒඩනය ක්‍රිස්තු පූර්ව අවධියේ සිට ම ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් රටක් විය. රතු මුහුදට පිවිසෙන දොරටුව මෙහි පිහිටීම හේතුකොටගෙන වැදගත් නාවික මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් ඒඩනය, එම හේතුව නිසා ම පෙර අපර දෙදිග වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් බවටත්, වාණිජ පරමාර්ථ මුල්කොට ගෙන අධිරාජ්‍ය කටයුතුවල යෙදුණු ජාතීන්ට කදිම ආරක්ෂක මූලස්ථානයක් බවටත් පත් විය. මෙලෙස ග්‍රීසියේ හා රෝම අධිරාජ්‍යයේ මෙන් ම ලංකාව ඇතුළු ආසියාවේ අනිකුත් රාජ්‍යයන්ගේ ද විශේෂ අවධානයටත් පෘතුගීසි හා ලන්දේසි වැනි ජාතීන්ගේ පහරදීම්වලටත් තුර්කිවරුන්ගේ සහ ඉංග්‍රීසින්ගේ ආධිපත්‍යයටත් ලක් වීමෙන් හැඩ ගැසුණු ඉතිහාසයක් ඒඩනයට ඇත. <br /> <br /> ඉන්දියාවේ සිට ගෙන එන ලද වෙළඳ ද්‍රව්‍යයන් රතුමුහුදේ වරායවලට බෙදාහැරීම පිළිබඳ නාවික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ඒඩනය වැදගත් වූයේ ක්‍රිස්තු පූර්ව කාලයේ සිටය. මේ නිසා එයට හිමි වූ ආර්ථික සෞභාග්‍යය මුල්කොටගෙන ග්‍රීකයෝ එයට ආශීර්වාද ලත් යන අර්ථය ඇති ‘යූඩයිමෝන්’ යන නම ව්‍යවහාර කළහ. කිතුවසින් මුල් සියවස්වල දී රතුමුහුද හා ඉන්දියාව අතර වෙළඳ ගනුදෙනු කෙළින් ම ඇති වූ විට ඒඩනයට බලවත් පහරක් වැදුණු නමුදු මධ්‍යතන යුගයේ දී බාධකවලින් මිදීමෙන් ශීඝ්‍ර ලෙස වෙළඳ කටයුතු දියුණු විය. මිසරයේ සුල්තාන්වරුන්ගේ ඉතිහාසය ඇතුළත් අල් මැක්රිසි නමැති ග්‍රන්ථයේ ලංකාවේ යාපහුවේ රජ කළ පළමුවන බුවනෙකබාහු (1272–1284) රජු යයි සැලකෙන පාලකයා විසින් මිසරයට යවන ලද දූත පිරිසක් ගැන විස්තරයක් අන්තර්ගතය. “මගේ තානාපතියා ආපසු එන විට ඔහු සමග මිසර දූතයකුගේ පැමිණීම බලාපොරොත්තු වෙමි. තවත් මිසර ජාතිකයකු ඒඩන් නගරයේ වාසය පිණිස යවනු ඇතැයි ද බලාපොරොත්තු වෙමි” යනුවෙන් ලංකාවේ පාලකයා මිසර රජුට කීවේල. 13 වැනි සියවසේ දී මාර්කෝ පෝලෝ පෙරදිග සිට ආපසු යන විට ඒඩනය දියුණු වාණිජ ස්ථානයක ස්වභාවය දැරූ බව වාර්තා කිරීමෙන් ද හෙළි වනුයේ මධ්‍යතන යුගය තුළ දී ඒඩනය වාණිජ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් දියුණුවක් ලබා තිබුණ බවයි. <br /> <br /> 16 වැනි සියවසේ දී මිසරය ආක්‍රමණය කළ තුර්කිවරුත්, ආසියාවට පැමිණ සිටි පෘතුගීසීහුත් පෙර අපර වෙළඳ තරඟයේ පුරෝගාමීහු වූහ. 1506 දී අල්බුකර්ක්ගේ නායකත්වය යටතේ යාත්‍රා පහකින් යුත් පෘතුගීසි නාවික හමුදාවක් ප්‍රථම වරට ඒඩනයට පහර දින. මෙහි දී ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ ඒඩනය මධ්‍යස්ථානයක් කොටගෙන පැවති මුස්ලිම් වෙළඳාමට පහර ගැසීමය. ප්‍රයත්නය අසාර්ථක විය. 1517 දී යාත්‍රා 20කින් සැදුණු පෘතුගීසි හමුදාවක් නැවතත් අල්බුකර්ක්ගේ නායකත්වය යටතේ ඒඩනයට පහර දින. මේ අවස්ථාවේ පෘතුගීසින් සමත් වූයේ ඒඩන් වරායේ නවතා තිබූ නැව් කීපයක් විනාශ කිරීමට පමණක් වුව ද ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ ඒඩනය සිය ආධිපත්‍යයට යටත් කරගැනීමයි. අල්බුකර්ක් එවැනි පහර දීමක් සඳහා පෘතුගාලයේ දොම් මානුවෙල් රජුගෙන් අවසර ලද්දේ රතුමුහුදේ ආධිපත්‍යය තබා ගැනීමට ඒඩනය ප්‍රයෝජනවත් බව පෙන්වා දීමෙන් පසුව බව පෘතුගීසි ලියවිලිවලින් හෙළි වෙයි. කෙසේ වුව ද ඒඩනය සිය ආධිපත්‍යයට යටත් කර ගැනීමට පෘතුගීසින් දැරූ ප්‍රයත්නය සම්පූර්ණයෙන් ම අසාර්ථක විය. ඉන්පසු ඔවුහු පර්සියන් බොක්ක කරා පසු බැස්සාහ. මේ අතර ඒඩනය කෙරෙහි උතුරින් තුර්කි ආක්‍රමණයක් එල්ල විය. 1538 දී ඒඩනය සිය ආධිපත්‍යයට යටත් කරගැනීමට සමත් වූ තුර්කිවරුන් 1580 වන විට එහි බලවත් කඳවුරක් ගොඩනඟා තිබිණි. ඉන්පසු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පෘතුගීසි ජනපදවලට හා මස්කැට් ප්‍රදේශයට සාර්ථක ලෙස පහර ගැසීමට ඒඩනයේ සිටි තුර්කීහු සමත් වූහ. මේ වකවානුව තුළ තුර්කීන් පලවා හැරීමට දේශීය අරාබි ජනතාව ගෙන ගිය ප්‍රයත්න සාර්ථක වූයේ තාවකාලික වශයෙනි. කෙසේ වුව ද ආසියාවට පැමිණීම සඳහා සුබ පැත්මේ තුඩුව හරහා මාර්ගය පෘතුගීසීන් විසින් සොයා ගැනීමෙන් පසු වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ඒඩනය දැරූ වැදගත් ස්ථානය තරමක් යටපත් වී ගියේය. <br /> <br /> == බ්‍රිතාන්‍ය සබඳතා ==<br /> ඒඩනය හා සමඟ බ්‍රිතාන්‍ය සබඳතා ආරම්භ වනුයේ 16 වැනි සියවස අවසානයේ දී ඉංග්‍රීසි වෙළඳුන් පෙරදිග රටවල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් පසුවය. ක්‍රි.ව. 1600 දී එලිසබත් I රැජිනගෙන් වරපත්‍රය ලැබූ පෙරදිග ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමේ මූලික අරමුණ වූයේ ස්වකීය මුහුදු තරඟකරුවන් වූ පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසීන් යටපත් කොට බ්‍රිතාන්‍ය වෙළඳාම ඉන්දියාවේ ගොඩනැගීමයි. මෙහි ලා 1608, 1609 යන වර්ෂවල දී ඒඩනයේ බලකොටුවක් ගොඩනගා ගැනීමට ඉංග්‍රීසීන් දැරූ ප්‍රයත්න අසාර්ථක වූ පසු හොද්‍රොමෞත් වෙරළේ වඩාත් නැගෙනහිරට පිහිටි බලකොටුවකට පසුබැසීමට ඔවුන්ට සිදු විය. මේ අතර ඒඩනය පිළිබඳව නැපෝලියන් බොනපාට්ගේ සැලකිල්ල යොමුවීම නිසා ඉංග්‍රීසීන්ට ඒඩනයේ වැදගත්කම තවදුරටත් අවබෝධ විය. 1799 දී ඉංග්‍රීසීන් විසින් පෙරිම් දූපත අල්ලා ගන්නා ලද නමුදු මාස කීපයකට පසු ජලය හිඟකම නිසා ඔවුන්ට ඒඩනය කරා පැමිණීමට සිදු විය. එකල ඒඩනයේ අධිපති වූ ලාහෙජ්හි සුල්තාන්වරයා ඔවුන්ට සාදරයෙන් සැලකීය. 1802 දී වාණිජ ගිවිසුමක් ඇති කරගන්නා ලද පෙරදිග ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමට අයත් නැවක් අරාබි වෙරළේ දී කොල්ලකනු ලැබීමෙන් පසු 1839 දී සමාගම වෙනුවෙන් කපිතන් හේන්ස් විසින් ඒඩනය බ්‍රිතාන්‍ය ආධිපත්‍යයට යටත් කරන ලදි. එතැන් සිට 1932 දක්වා ම ඒඩනය බොම්බාය ප්‍රෙසිඩන්සියේ කොටසක් ලෙස පැවතිණ. පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු ඉන්දියාව තුළ ඇති වූ දේශපාලන ප්‍රවණතාවන්හි ප්‍රතිඵලය වූයේ ඒඩනය පාලන ඒකකයක් වශයෙන් ඉන්දියාව හා සම්බන්ධ කොට තවදුරටත් තබා ගැනීම දුෂ්කර වීමයි. යටත් විජිත කාර්යාලය වෙත අරාබි දූත පිරිස් කළ ඉල්ලීම් අනුව 1932 සිට ඉන්දියාවේ මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ ඍජු පාලනය යටතේ පැවති ඒඩනය 1937 අප්‍රේල් මස 1 වැනි දින සිට බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදි. <br /> <br /> ඒඩනයේ ව්‍යවස්ථානුකූල සංවර්ධනය ද අනිකුත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවල මෙන් ම යටත් විජිත කාර්යාලය යටතේ ස්වයංපාලනය කරා යොමු වූ ගමනක් විය. 1937 ඒඩන් යටත් විජිත ආඥාව මගින් ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරි තනතුර ද හිමි කොටගත් ආණ්ඩුකාරයකුගෙන් ද විධායක සභාවකින් ද සමන්විත පාලන තන්ත්‍රයක් ඉදිරිපත් කැරිණි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයක් ද ඇති කැරිණි. එහෙත් බොම්බායේ අධිකරණ කටයුතු පිළිබඳ ඉහළ උසාවියට තවදුරටත් අභියාචන ඉදිරිපත් කැරිණි. ඉන්දියාවට නිදහස දුන් පසු 1947 සිට අභියාචන ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ අප්‍රිකා අභියාචන උසාවිය වෙතය. 1947 ඇති වූ ව්‍යවස්ථානුකූල ඉදිරි පියවරක් වූයේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් ඇති කිරීමය. එය ආණ්ඩුකාරයා විසින් නම් කිරීමෙන් පත් කරන ලද නිලනොලත් සාමාජිකයන් 8 දෙනකුගෙන් ද නිලලත් සාමාජිකයන් 8 දෙනකුගෙන් ද සමන්විත විය. 1955 ජූලි මස සිට මෙම සභාවට සාමාජිකයන් ඡන්දබලයෙන් පත් කරන ක්‍රමය අරඹන ලදි. <br /> <br /> ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ සැකැස්ම ද පුළුල් කැරිණි. නව මණ්ඩලය සාමාජිකයන් 18 දෙනකුගෙන් සමන්විත වූ අතර ඉන් 9 දෙනෙක් නිල නොලත් අය වූහ. මේ අයගෙන් 4 දෙනකු ඡන්දයෙන් පත් වූ අතර ඉතිරි පස් දෙනා ආණ්ඩුකාරයා විසින් නම් කිරීමෙන් පත් කරන ලදහ. නිලනොලත් සාමාජිකයන් 9 දෙනා අතුරින් 4 දෙනෙක් ම නිලබලයෙන් පත් වූ අය වූහ. කෙසේ වුව ද මෙම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ඡන්දයෙන් පත්වූවන්ට සැලකිය යුතු බලයක් නොලැබිණ. නම් කිරීමෙන් පත් කළ නිලනොලත් සාමාජික පිරිස හැම විට ම ආණ්ඩුකාරයාට පක්ෂ වූවන්ගෙන් යුක්ත විය. ඒ හැර තීරක ඡන්දය පාවිච්චි කිරීමේ බලය ද ආණ්ඩුකාරයා සතු වී තිබිණි. 1955 දෙසැම්බර් මස නව ව්‍යවස්ථාව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පැවැත්වූ මැතිවරණය එක්සත් ජාතිවාදීන්ගේ පෙරමුණ නම් දේශපාලන සංවිධානය මගින් වර්ජනය කරන ලදි. මැතිවරණයට සහභාගි වූයේ වෙළඳ පන්තිය නියෝජනය කළ සුළු පිරිසක් වූ ඒඩන් සම්මේලනය පමණි. 1956 දී බ්‍රිතාන්‍ය විජිත කටයුතු පිළිබඳ උපරාජ්‍ය ලේකම්වරයා ඒඩනයට පැමිණි අවස්ථාවේ ඒඩන් සම්මේලනය මගින් ස්වයංපාලනය පිළිබඳ මාර්ගයේ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලා සිටි නමුදු එවැනි තත්වයක් ඒඩනයට දීමට තව ම කාලය නොවන බව දැක්විණ. 1957 නොවැම්බර් මස විධායක හා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවල ව්‍යවස්ථානුකූල වෙනස්කම් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් නව ව්‍යවස්ථාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදි. එය 1958 නොවැම්බර් මස සිට නීතිගත විය. ඡන්දයෙන් පත් වූ සාමාජිකයන් 12 දෙනකුගෙන් ද නිලබලයෙන් පත් වූ සාමාජිකයන් 5 දෙනකුගෙන් ද ආණ්ඩුකාරයා විසින් පත් කරන ලද කථානායකයකුගෙන් ද යුක්ත වූ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් ඒ අනුව පත් කැරිණි. ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සිටි නිල ලත් බහුතරය ඉවත් කිරීමත්, අධ්‍යාපනය, ප්‍රසිද්ධ වැඩ, ගමනාගමන, කම්කරු හා සමාජසේවා, වෛද්‍ය කටයුතු යන මේවා පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තු සම්බන්ධ වගකීම් ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයන් 5 දෙනකු වෙත පැවරීමත් නව ලක්ෂණ විය. ඒ හැර දෙපාර්තමේන්තු භාර ව්‍යවස්ථාදායක සභා නියෝජිතයන් 5 දෙනාට විධායක සභාවේ ද අසුන් ලැබිණ. තවද ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ නිල කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ඉංග්‍රීසි භාෂාවට අතිරේකව අරාබි බස ද යොදාගත හැකි බවට නිල වශයෙන් ප්‍රථමවරට පිළිගන්නා ලදි. ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ නිලකාලය වර්ෂ 3 සිට 4 දක්වා දීර්ඝ කැරිණි. කෙසේ වුව ද විධායක හා ව්‍යවස්ථාදායක කටයුතු පිළිබඳ විශේෂ බලතල තවමත් ආණ්ඩුකාරයා අත රැඳී තිබිණි. 1962 මාර්තු 1 වැනි දින ඒඩන්හි ව්‍යවස්ථානුකූල සංවර්ධනයේ තවත් ඉදිරි පියවරක් තැබිණ. ඇටෝර්නි ජනරාල් ධුරය හැර අන් සෑම පදවියක් ම ඒඩන් ජාතිකයන්ට හිමි වූ අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් ඇති කැරුණු අතර එය වග කිවයුතු ආණ්ඩුක්‍රමයක් පවරාදීම පිළිබඳ එක් පියවරක් විය. එහෙත් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය ආරක්‍ෂක අවශ්‍යතා සම්බන්ධයෙන් ඕනෑ ම අමාත්‍යාංශයක් අවශ්‍ය විටක දී නැවත පවරා ගැනීමේ අයිතිය අධිරාජ්‍ය ආණ්ඩුව වෙත තබාගන්නා ලදි. 1965 සැප්තැම්බර මස 25 දින හේතූන් කීපයක් නිසා ඒඩන් ව්‍යවස්ථාව අවලංගු කොට, ඇමති නිල තහනම් කරමින් අධිරාජ්‍ය ආණ්ඩුව යටතේ කෙළින් ම පාලනයක් ඇති කරන ලදි. ඇමති මණ්ඩලය ත්‍රස්තවාදයට පහර ගැසීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බවටත් ජාතික විමුක්ති පෙරමුණ වැනි අන්තගාමී යයි සැලකුණ දේශපාලන සංවිධානවලට සහාය දුන් බවටත් අධිරාජ්‍ය ආණ්ඩුවෙන් චෝදනා නැඟිණ. ජාතික විමුක්ති පෙරමුණ ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ විදේශීය සතුරන් විසින් මෙහෙයවුණු අවියක් ලෙස අධිරාජ්‍ය ආණ්ඩුව සැලකුවේය. තවද ඇමති මණ්ඩලය, ඒඩනය ද සාමාජික රටක් වූ දකුණු අරාබි ඒකාබද්ධ ආණ්ඩුවේ කටයුතුවලට බාධාකාරී ලෙස ක්‍රියා කිරීම ද හේතුවක් වශයෙන් දැක්විණ. ව්‍යවස්ථාව අවලංගු කිරීමෙන් පසු ඇති වූ උද්ඝෝෂණවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1965 නොවැම්බර් මස ඒඩනයට පැමිණි පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩල සම්බන්ධතා සහ යටත් විජිත පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු උපලේකම්වරයා, 1968 වන විට ඒඩනයට ස්වාධීනත්වය දීම පිළිබඳ ප්‍රකාශය කෙළේය. ඒ අනුව දකුණු අරාබියේ නිදහස් එක්සත් සමූහාණ්ඩුවක් ඇති කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යය බලාපොරොත්තු වන බවත් ඒඩනය එයට අයත් වන බවත් දැක්විණ. කෙසේ වුව ද නොනැවතී කැරුණු උද්ඝෝෂණවල ප්‍රතිඵලය වූයේ තවදුරටත් ඒඩනය තබා ගැනීමේ අදහස වෙනුවට 1967 නොවැම්බර් 30 වැනි දින සිට එයට නිදහස් රාජ්‍ය තත්වය ප්‍රදානය කිරීමය. ඒඩනයේ වර්ෂ 128ක් පැවති බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය මෙයින් අවසන් විය.<br /> <br /> == ඒඩන් නිදහස් රාජ්‍යය ==<br /> ඒඩන් නිදහස් රාජ්‍යය බිහිවීම බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියෙහි ඒඩනයට ක්‍රමයෙන් පැවරුණ වැදගත්කම බිඳ වැටීමේ ප්‍රතිඵලයකි. 1957 බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක ධවල පත්‍රිකාව මගින් ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියේ විප්ලවාත්මක වෙනසක් ඉදිරිපත් කැරිණ. එතෙක් පැවති ක්‍රමය වූයේ ජිබ්රෝල්ටාව, මෝල්ටාව, සයිප්‍රස්, සූවස්, ඒඩනය, සිංගප්පූරුව හා හොංකොං වැනි ස්ථාවර කඳවුරු හා බලකොටු වැළක් මගින් මධ්‍යධරණියේ සිට ඈත පෙරදිග දක්වා ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ බ්‍රිතාන්‍යය සතු වගකීම් ඉටු කිරීමයි. එහි දී ඒඩනය බලකොටු වැළක් සම්බන්ධ කළ එක් පුරුකක් පමණි. මහා යුද්ධයක දීත් ප්‍රාදේශීය ගැටුම්වල දීත් බ්‍රිතාන්‍යයට ඉදිරිපත් වී ක්‍රියා කළ හැකි මූලස්ථාන ලෙසත් ගගන යාත්‍රාංගණ, නාවික කඳවුරු, පාබල හමුදා සහ කේබල් මධ්‍යස්ථාන වශයෙනුත් ඒවා ප්‍රයෝජනවත් විය. 1957 දී ඇති කැරුණේ මධ්‍යගත කරන ලද ආරක්ෂක මූලස්ථානවල සිට ගගන යාත්‍රා මගින් ක්‍රියාත්මක වූ වඩාත් නම්‍ය ආරක්ෂක ක්‍රමයකි. මේ අනුව යටත් විජිතවල සිට ආපසු කැඳවා ගන්නා ලද සේනාවන්ගෙන් තර කළ ප්‍රධාන හමුදා මූලස්ථානයක් එක්සත් රාජධානියේ ඇති කරන ලදි. ප්‍රාදේශීය මූලස්ථානය වශයෙන් කිනියාව තෝරාගෙන එහි පාබල, ගගන සහ නාවික සේනාංක රඳවන ලදි. එහෙත් 1963 දී කිනියාව නිදහස දිනා ගැනීමෙන් පසු ඒඩනය කෙරෙහි අවධානය යොමු විය. 1962 දෙසැම්බර් මස ඩොලර් දශලක්ෂ 3.5ක් ද 1963 සිට ඉදිරි වර්ෂ තුන සඳහා ඩොලර් දශලක්ෂ 20ක් ද ඒඩනයේ හමුදා ගොඩනැඟිලි සඳහා ආයෝජනය කරන ලදි. මෙපරිද්දෙන් අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂක බලකොටු වැළක පුරුකක්ව පැවැති ඒඩනය ආරක්ෂක කටයුතු පිළිබඳ ප්‍රාදේශීය කඳවුර බවට පත් විය. <br /> <br /> බලකොටු වැළක් මගින් පවත්වා ගත් ආරක්ෂක ක්‍රමය බිඳ වැටුණේ අධිරාජ්‍යයේ ඇති වූ ප්‍රශ්න කීපයක් නිසාය. 1947 දී ඉන්දියාවට නිදහස ලැබීමෙන් පසු අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂක හමුදාව බෙහෙවින් ම තර කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියා විශේෂ සේනාංකය තව දුරටත් පවත්වා ගත නොහැකි විය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ අධිරාජ්‍යය අවසන් වී බලකොටු වැළක් පමණක් ඉතිරි වීමයි. 1956 දී සූවස්හි බ්‍රිතාන්‍ය බල කඳවුරුවලට විරුද්ධව ඊජිප්තු ජාතිවාදීන් නැඟී සිටීම නිසා නැඟී එන දේශපාලන ප්‍රබෝධය හමුවේ තවදුරටත් පැරණි අධිරාජ්‍ය පදනම පවත්වා ගත නොහැකි බව පැහැදිලි විය. බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය නාවික හමුදාව සූවස් ඇළේ දෙකොන ම පාලනය කළ සමය මින් අවසන් විය. මෙපරිද්දෙන් කඳවුරු පද්ධතියකට ශක්තිය සැපයූ පාබල හා නාවික හමුදා බලයේ පදනම බිඳ වැටිණ. <br /> <br /> ඒඩනයේ ජාතිවාදී ව්‍යාපාරය නිසා ඒ වෙත අභිනවයෙන් පැවරුණු වගකීම් ඉටු කිරීම තබා, යුදහමුදා බලකොටුවක් වශයෙන් වත් එහි පැරණි වැදගත්කම රැකගත නොහැකි විය. ඒඩනයේ ජාතිවාදී ව්‍යාපාරයේ ලක්ෂණය වූයේ එය කම්කරු ව්‍යාපාරයක් මගින් ක්‍රියාත්මක වීමයි. වෘත්තීය සමිති අධිරාජ්‍ය පාලන අධිකාරීන්ට විරුද්ධව සටන් කිරීමට මහඟු සංස්ථා ලෙස සැලකූ තරුණ ජාතිවාදීහු ඒවාට බැඳීමට උනන්දු වූහ. මෙහි ප්‍රතිඵලය වූයේ ඒඩනයේ වෘත්තීය සමිති ශීඝ්‍රයෙන් බලවත් තත්වයකට පත්වීමයි. ජාත්‍යන්තර නිදහස් වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය මගින් සංස්ථාගත කරන ලද ඒඩන් වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය මැද පෙරදිග මනා ලෙස සංවිධානය වූ එක ම වෘත්තීය සමිති ව්‍යාපාරය ලෙස පිළිගැනිණ. ඒඩනයේ වෘත්තීය සමිති බලවත් වීමට හේතු කීපයක් විය. රාජ්‍යයේ ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් අංශ වූ තෙල් ශෝධන ස්ථාන, වරාය, හමුදා මූලස්ථාන යන සියල්ලෙහි ම සේවයේ යෙදුණේ අරාබි කම්කරු ජනතාවයි. වැඩ වර්ජන මගින් ඒ අංශවල කටයුතු බිඳලීමෙන් රාජ්‍ය තන්ත්‍රයේ කටයුතු නවතාලීම ඔවුන්ට දුෂ්කර නොවීය. මේ නිසා දේශපාලන ඉල්ලීම් ලබා ගැනීමට වෘත්තීය සමිති ආයුධය කොට ගනු ලැබිණ. ඒඩන් වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය 1955 මැතිවරණය වර්ජනය කිරීම සාර්ථක ලෙස සංවිධානය කළා පමණක් නොව, 1960 වැඩ වර්ජන නීතිවිරෝධී බවට පත් කළ නීති ක්‍රියාත්මක වී තිබිය දීත් ලන්ඩන්හි ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සාකච්ඡාවලට විරුද්ධව වැඩ වර්ජනයක් කරමින් පැය 24ක් ඒඩන් වරාය වසා තැබීමට ද සමත් විය. ඒඩන්හි කම්කරු ජනතාවේ වැඩි කොටසක් යෙමන්වරු වූහ. යෙමනයේත් ඒඩන්හි බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයේත් සම්බන්ධතාවල ලක්ෂණය වූයේ නිරන්තර ගැටීම්ය. ඒඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය ආධිපත්‍යය යෙමන්වරුන් විසින් නොපිළිගන්නා ලදි. මිසර ජනාධිපති නසාර්ගේ කටයුතු නිසා ඇති වූ දේශපාලන ප්‍රබෝධය ද සැලකිය යුතුය. 1964 අප්‍රේල් මස 23 වැනි දා යෙමනයේ දී කථා කරමින් “අරාබි ලොව සෑම තැනින් ම බ්‍රිතාන්‍යයන් පහ කිරීමට” නසාර් කළ දිවිරීම වැනි බාහිර දේශපාලන ප්‍රබෝධයන්ගෙන් ඒඩන්හි ජාතිවාදී ව්‍යාපාරයට නව පණක් ලැබිණ. ඒ හැර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පවා ඒඩන්හි බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ක්‍රියා කලාපය විවේචනයට භාජන කළ අවස්ථා විය. ඒඩනය තුළ මෙවැනි දේශපාලන වාතාවරණයක් පවතිද්දී එය කඳවුරක් ලෙස යොදා ගැනීම දුෂ්කර විය. <br /> <br /> නව ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියෙහි ලා ඒඩනයේ වැදගත්කම පිරිහීමට ප්‍රායෝගික හේතු ද මුල් විය. ඒඩනය ප්‍රාදේශීය ආරක්ෂක කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස යොදා ගැනීමේ දී එක්සත් රාජධානියේ සිට එහි අවශ්‍යතා හදිසියේ සැපයීම දුෂ්කර ප්‍රශ්නයක් විය. සූවස් ඇළ වසා තැබූ විට නාවික ගමනාගමනය අපහසු වූ හෙයිනි. අපේක්ෂා කළ පරිදි ගගන යාත්‍රා මගින් ද අවශ්‍යතා සැපයීම දුෂ්කර විය. එක්සත් රාජධානියේ සිට ඒඩනයට අරාබි රටවල් හරහා ගුවන් පහසුකම් රිසි පරිදි ලබා ගත නොහැකි විය. ලිබියාවේ සිට සුඩාන් හරහා ඒඩනයට ඇති ඍජු මාර්ගය වැසූ විට ගුවන් යානාවක් යා යුතු වූයේ අප්‍රිකාව හරහාය. එය ද දේශපාලන හේතු නිසා දුෂ්කර විය. මේ ආදි කරුණු නිසා බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ඒඩනයේ පැවති වැදගත්කම පිරිහී යෑමේ ප්‍රතිඵලය වූයේ තව දුරටත් යටත් විජිතයක් ලෙස එය පවත්වා ගැනීම අනවශ්‍ය බවට පත් වීමයි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූගෝල විද්‍යාව-මැදපෙරදිග]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A-%E0%B6%92%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A 2026-08-07T05:26:23Z

<p>Senasinghe: '(Agar-Agar). තනිකර ‘ඒගාර්’ යනුවෙන් ද හැඳින්වෙන මෙය රත...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Agar-Agar). තනිකර ‘ඒගාර්’ යනුවෙන් ද හැඳින්වෙන මෙය රතුපාට මුහුදු අල්ගේ පැළෑටිවලින් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ජෙලටින් වැනි ද්‍රව්‍යයකි. වැඩි වශයෙන් මෙය නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ ගෙලිඩියම් (Gelidium) නමැති රතු අල්ගේ පැළෑටියෙනි. ග්රකිලේරියා (Gracilaria), ආන්‍ෆෙල්ටියා (Ahnfeltia) හා ටෙරොක්ලඩියා (Pterocladia) නමැති රතු අල්ගේ පැළෑටිවලින් ද ඒගාර්-ඒගාර් ලැබේ. මේ රතු අල්ගේ පැළෑටිවල මේ ද්‍රව්‍යය තිබෙන්නේ සෛල බිත්තිවල සංඝටකයක් වශයෙනි. රසායනික ලෙස ඒගාර්-ඒගාර් රේඛීය ගැලැක්ටනයක (linear_galactan) සල්පියුරික් එස්ටරයක් (ester) වශයෙන් සැලකිය හැකිය. රතු අල්ගේ පැළෑටිවල ඒගාර්-ඒගාර් කැල්සියම් ලවණයක් වශයෙන් හෝ කැල්සියම් හා මැග්නීසියම් ලවණ මිශ්‍රණයක් වශයෙන් හෝ තිබිය හැකිය. කුඩක් හෝ පතුරු හෝ තීරු හෝ වශයෙන් ඒගාර්-ඒගාර් වෙළඳ පොළවල දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> ඒගාර්-ඒගාර් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ ඉහත සඳහන් මුහුදු අල්ගේ පැළෑටි ජලයේ උණු කිරීමෙනි. ඒගාර්-ඒගාර් සිසිල් ජලයේ දිය නොවේ. එහෙත් එහි බරෙන් 20 ගුණයක් පමණ ජලය උරා ගනියි. උණු ජලයේ ඒගාර්-ඒගාර් දිය වේ. මේ ද්‍රාවණය සිසිල් කළ විට එය ඝන වී තද ජෙලයක් (gel) සෑදේ. මේ ද්‍රාවණයේ ඒගාර්-ඒගාර්වල සාන්ද්‍රණය 0.5% පමණ වුවත් එය සිසිල් වන විට ඝන වේ. ඒගාර්-ඒගාර් ජෙලයක ස්වල්ප වශයෙන් ඍණ විද්‍යුත් ආරෝපණයක් ඇත. <br /> <br /> ඒගාර්-ඒගාර් බෙහෙවින් යොදනු ලබන්නේ බැක්ටීරියා වගා කරන මාධ්‍යයක් ලෙසය. ජෙලි වැනි ආහාර ද්‍රව්‍ය සෑදීමට එය යොදනු ලැබේ. ඖෂධ කැප්සුල සෑදීමට ද එය පාවිච්චි කරනු ලැබේ. <br /> <br /> ඒගාර්-ඒගාර් වැඩි වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ ජපානයෙහිය. චීනය, රුසියාව, ඇමෙරිකාව, මෙක්සිකෝව හා ඕස්ට්‍රේලියාව යනාදි රටවලත් එය නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ලංකාව අවට මුහුදේ වැවෙන ග්රකිලේරියා විශේෂවලින් දැන් ලංකාවේ ද ඒගාර්-ඒගාර් සුළු වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: රසායන විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%BD%E0%B7%8F-%E0%B7%82%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%BD%E0%B7%8A 2026-08-07T05:18:04Z

<p>Senasinghe: 'ආකන් බ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ආකන්]] බ.</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%93%E0%B6%B1_%E0%B6%85%E0%B7%80%E0%B6%B0%E0%B7%92%E0%B6%BA 2026-08-04T06:22:19Z

<p>Senasinghe: 'භූ විද්‍යා කාල පරිමාණය අනුව ඔලිගොසීන අවධිය කෛ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>භූ විද්‍යා කාල පරිමාණය අනුව ඔලිගොසීන අවධිය කෛනොසීක යුගයේ තෘතීයික සමයේ තුන්වැනි අවධියයි. දැනට ජීවත් වන නානා වර්‍ගයේ බෙල්ලන්ගෙන් සියයට දහයකටත් වඩා අඩු කොටසක් පමණක් මෙම අවධියෙහි ෆොසිල අතර තිබීම නිසා මෙම කාලපරිච්ඡේදය ඔලිගොසීන වශයෙන් නම් කරනු ලැබීය. මෙම අවධිය ඉයෝසීන අවධියෙන් පසු අවුරුදු 10,000,000 පමණ කාලයකට සීමා කරනු ලැබේ. මෙම අවධියට අයත් භූ විද්‍යාත්මක දෑ සර් චාල්ස් ලයල් විසින් පැරණි මයෝසීන අවධියට ඇතුළත් කරන ලද නමුත් පශ්චාත්කාලීන භූ විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් අනුව එච්.ඊ. බේරිච් විසින් මීට ඔලිගොසීන නාමය වඩාත් යෝග්‍ය ලෙස 1853-58 දී ව්‍යවහාර කරන ලදි. <br /> <br /> මෙම අවධියේ දී ගොඩබිම විසූ සතුන් අතුරෙහි උලාකන විශාල සත්ව විශේෂ වූ බව භූ විද්‍යාඥයන් විසින් නිගමනය කරන ලදි. ශාක භක්ෂක විශාල බ්‍රොන්ටොතෙරෙස් ද, රයිනොසිරස්, ඇත් හා අශ්ව යන සතුන්ගේ මුල් සත්වයන් ද, වමාරා කන භක්ෂ සත්ව විශේෂ හා ඔටු ආදි සතුන් ද, මේ අවධියේ වාසය කරන්නට ඇතැයි සලකනු ලැබේ. මාංසභක්ෂක ෆෙලිඩේ (Felidae) හා කැනිඩේ (Canidae) වර්ගවල සතුන් ද, කෘමි හා මූෂික වර්ගවල සතුන් ද මෙකල වාසය කළහයි පිළිගැනීමට සාධක ඇත. මෙම අවධියෙහි ජලජ ජීවීන් අතුරෙහි ෆොරාමිනිෆෙරා, කොරල්, එකිනොයිඩ්, ශීර්ෂපාදක ආදීහු බහුල වූහ. ඔලිගොසීන අවධියේ නිධි මිරිදිය, කිවුල්දිය හා කරදිය ද ගොඩබිම් ද ආශ්‍රිතව තැන්පත් වී තිබේ. වැලි, වැලිගල්, හුනුගල්, ශල්ක ආදිය මෙන් ම යමහල් ප්‍රභවයෙන් යුත් පාෂාණ ද මේ අතර ඇත. මේ අවධියට අයත් නොගැඹුරු ජලාශ්‍රිතව තැන්පත් වූ නිධි බොහෝ නමුදු ගැඹුරු සාගරික නිධි ද නැත්තේ නොවේ. උතුරු ඇමෙරිකාවේ ඔරිගන් හා වොෂිංටන් ප්‍රදේශයන්හි ද, දකුණු ඇමෙරිකාවේ කොලම්බියා හා පේරු පෙදෙස්හි ද, අඩි දහස් ගණන් ගනකමට පිහිටි සාගරික නිධි තිබේ. උතුරු දිග යුරෝපයේ හා ආසියාවේ ඇරල් මුහුදු බඩ පෙදෙස්හි ද, සාගරික නිධි තැන්පත් වූ බවට සාධක ඇත. මෙම අවධියේ දී ඇති වූ භූචලනයන්ගේ හේතුවෙන් පිරනීස් හා ඇල්ප්ස් කඳු වඩාත් උස් වූ බව ද, බෙරිං සමුද්‍රසන්ධි ප්‍රදේශය උස් වී ගොඩබිමක් වශයෙන් පැවති බව ද සලකනු ලැබේ. එමෙන් ම තෙතිස් මුහුද කඩ කඩ වී ගිය බවක් ද නිගමනය කර ඇත. මෙම අවධියට අයත් යමහල් කාරක ක්‍රියා බොහෝදුරට රොකී කඳු ප්‍රදේශයට සීමා වී තිබේ. <br /> <br /> ස්තර වශයෙන් යුරෝපයේ ටොංග්‍රියානු (Tongrian), රුපේලියානු (Rupelian) හා චැටිනියානු (Chattian) ස්තර මෙම අවධියට අයත් ලෙස පිළිගනු ලැබේ. බෙල්ජියම, උතුරු ජර්මනිය, පැරිස් ද්‍රෝණිය හා බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සමූහයෙහි වයිට් දූපත මෙම ස්තර මැනවින් දැක්වෙන ප්‍රදේශවලින් සමහරකි. තෙතිස් මුහුද ආශ්‍රිතව වූ ප්‍රදේශයන්හි ද, ඇරල් හා කැස්පියන් මුහුදු ප්‍රදේශයන්හි ද, මෙම කාලයට අයත් සාගරික නිධි ලැබී ඇත.<br /> <br /> උතුරු හා දකුණු ඇමෙරිකානු ප්‍රදේශයෙහි අත්ලන්තික් වෙරළේ සිට මෙක්සිකෝ, බටහිර ඉන්දියා දූපත්, වෙනිසුයෙලා, කොලම්බියා, ඉක්වදෝර් ඔස්සේ පේරු දක්වා ම ඔලිගොසීන අවධියට අයත් සාගරික නිධි බහුලව ඇත. තව ද මෙම අවධියේ දී උතුරු ඇමෙරිකාවේ බටහිර ප්‍රදේශයෙහි විශාල කොටසක් ද මුහුදුවලින් වැසී තිබෙන්නට ඇතැයි එම පෙදෙස්හි ඇති නිධි අනුව තීරණය කර තිබේ. <br /> <br /> ලංකාවේ භූ නිධි අතුරෙහි ඔලිගොසීන නිධි නැත.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: භූ ගර්භ විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%9C%E0%B6%82_%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AF_%E0%B6%BD%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%93_%E0%B7%86%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8A_%E0%B6%A2%E0%B7%9C%E0%B7%83%E0%B7%99%E0%B7%86%E0%B7%8A 2026-08-04T04:45:24Z

<p>Senasinghe: '(1747-93). 1785 දී මියගිය ඔර්ලෙයොං ආදිපාද ලුවී ෆිලිප්ග...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1747-93). 1785 දී මියගිය ඔර්ලෙයොං ආදිපාද ලුවී ෆිලිප්ගේ පුත්‍රයාය. බාල වියේ සිට මොංපාංස්‍යෝ, ෂාර්ත්‍ර යන ආදිපාද පදවි ද දැරූ ලුවී ෆිලිප් 1769 දී පැංත්‍යෝව්ර් ඈපා පදවිය හිමි කුමරිය හා විවාහ වීමෙන් ප්‍රංසයේ ඉතාම ධනවත් තැනැත්තා බවට පත් විය. මහා ධනපතියකු වූ ඔහු ස්වකීය ධන පරිත්‍යාග හා අනාථාධාර දීමනා නිසා බෙහෙවින් ජනප්‍රිය විය. 1787 දී ඔර්ලෙයොං ඈපා පදවිය හිමි වූ පසු ගෙනගිය නිදහස් මතධාරී ක්‍රියාකලාපය නිසා ඔහු ප්‍රංස සිහසුනට නෙත් යොමා ක්‍රියා කරතැයි බොහෝ දෙනා තුළ සැක පහළ විය. ප්‍රංස මහා විප්ලව සමයේ ඔහු මහජන උද්ඝෝෂණයන්හි මූලිකයකු වී යයි ද සැක කරන ලදි. 1790 දී ජාතික මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙහි අසුන් ගත් ඔහු එයින් පසු දේශපාලන කටයුතුවලින් ඉවත්ව සිටීමට වෑයම් කළ නමුත් 1792 දී නැවතත් දේශපාලන කටයුතුවලට මැදිහත් විය. පැරිස් කොමියුනය මගින් ‘සමානාත්මතාවේ ෆිලිප්’ යන නම ද ඔහුට පිරිනමන ලදි. ලුවී XVI රජුට විරුද්ධව පැවති විභාගයේ දී රජු මැරීමට පක්ෂව ඔහු ඡන්දය දුන්නේය. එහෙත් ‘භීෂණ සමයේ දී’ සිරභාරයට ගනු ලැබූ ලුවී ෆිලිප් මාස කීපයක් ඇතුළත දී ගිලටීනයට බිලි විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ප්‍රංස ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%9C%E0%B6%82 2026-08-04T04:25:24Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Orleans). ප්‍රංස ආදිපාද පෙළපතකි. බූර්බොං හා වල්වා (Valois) රාජවංශයන්ට කිට්ටු සම්බන්ධයක් ඇති මේ පෙළපතෙහි ආරම්භය ඇති වූයේ 14 වන සියවසේ අග කොටසේ දී ප්‍රංසයේ ෆිලිප් VI රජු විසින් ඔහු පුත් ෆිලිප් කුමරු ඔර්ලෙයොංහි ඈපා හැටියට පත් කිරීමෙනි. ඔර්ලෙයොං පෙළපතෙහි සමහර ආදිපාදවරු ප්‍රංසයේ රජකම ද ඉසුලූහ. <br /> <br /> 1375 දී පළමු ඔර්ලෙයොං ආදිපාදයා මිය ගිය පසු ෂාර්ල් V රජුගේ බාල පුත්‍රයා වූ ලුවී කුමරු 1392 දී දෙවන ඔර්ලෙයොං ආදිපාදයා හැටියට පත් කරනු ලැබීය. මොහුගේ ඇවෑමෙන් එම පදවිය හිමි වූයේ සුප්‍රසිද්ධ කවියකු වූ ෂාර්ල් නමැති ඔහුගේ පුත්‍රයාටය. ෂාර්ල්ගේ පුත්‍ර ලුවී ආදිපාදවරයා 1498 දී ලුවී XII නමින් ප්‍රංසයේ සිංහාසනාරූඪ වූ අවස්ථාවේ දී ඔර්ලෙයොං ඈපා පෙදෙස ඔටුන්නට අයත් ප්‍රදේශයට ම එකතු කරනු ලැබීය. ඔර්ලෙයොං ඈපා පදවිය ද අහෝසි විය. 1589 දී මියගිය හෙන්රි III දක්වා ප්‍රංස කිරුළ දැරුවේ මේ පරපුරේ අයය. මේ පෙළපත වල්වා-ඔර්ලෙයොං පරපුර නමින් හැඳින්විණ. <br /> <br /> 1626 දී ලුවී XIII රජු විසින් සිය සහෝදර ගස්තොං ඔර්ලෙයොං ඈපා හැටියට පත් කරන ලදි. 1661 දී ලුවී XIV රජු විසින් එම ඈපා පදවිය පවරනු ලැබූ රජුගේ සහෝදර ෆිලිප්ගෙන් බූර්බොං-ඔර්ලෙයොං නමින් හැඳින්වෙන පරපුර ආරම්භ විය. 1830 දී ලුවී ෆිලිප් නමින් ප්‍රංසයේ රජ වූයේ මේ පෙළපතේ ආදිපාදවරයෙකි.<br /> <br /> ([[ඔර්ලෙයොං ආදිපාද ෂාර්ල්]], [[ෆිලිප් II]] සහ [[ඔර්ලොයොං ආදිපාද ලුවී ෆිලිප් ජොසෙෆ්]] යන ආදිපාදවරුන් ගැන වෙන ම ලිපි පළ වේ).<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ප්‍රංස ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%8F_%E0%B6%B6%E0%B7%9D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A 2026-08-04T04:02:33Z

<p>Senasinghe: 'ධ්‍රැවාලෝකය (බ.)' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[[ධ්‍රැවාලෝකය]] (බ.)</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%9C%E0%B6%82_%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AF_%E0%B7%86%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8A_II 2026-08-04T04:00:06Z

<p>Senasinghe: '(1674-1723). බූර්බොං-ඔර්ලෙයොං ඈපා පරපුරේ ආරම්භකයා වූ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1674-1723). බූර්බොං-ඔර්ලෙයොං ඈපා පරපුරේ ආරම්භකයා වූ ෆිලිප් I ඇපාගේ පුත්‍ර මෙතෙම ලුවී XIVගේ දුහිතෘ ද බ්ලුවා (de Blois) කුමරිය හා විවාහ විය. 1715 දී ලුවී රජු මියගිය පසු බාලවයස්කාර ලුවී XV රජු වෙනුවෙන් රාජ්‍යභාරය පැවරුණේ ෆිලිප් II ආදිපාදයා වෙතය. රාජ්‍යභාර (රීජන්ට්) මාපා හැටියට ඔහු පාර්ලිමේන්තුව මගින් මුළු බලය සියතට ගෙන රටේ පාලනය ගෙනගියේය. ඔහු බදු බර අඩු කොට භටයන් සේවාවෙන් මුදාහැර රටේ ශුභසිද්ධිය තකා කටයුතු කරගෙන ගියේය. ස්පාඤ්ඤය හා තිබුණු සම්බන්ධය නැති කොට එංගලන්තය හා මිත්‍රත්වය ඇති කර ගත්තේය. මොහු ප්‍රමාණයට වඩා නෝට්ටු නිකුත් කිරීම නිසා රටේ මුදල් පිළිබඳ ඉතා අවදානම් තත්වයක් ඇති විය. <br /> <br /> රාජ්‍යභාරය ෆිලිප් ඈපාගෙන් ඉවත් කොට ස්පාඤ්ඤයේ ෆිලිප් V වෙත පැවැරීම උදෙසා ගෙන යන ලද කුමන්ත්‍රණයක් 1718 දී යටපත් කරන ලදි. <br /> <br /> 1723 දී ලුවී XV නිසි වියට එළඹියෙන් ෆිලිප් ඈපා රාජ්‍යභාර මාපා පදවියෙන් ඉවත් විය. එහෙත් ඔහු රජුගේ ප්‍රථම මන්ත්‍රී හැටියට පත් කරනු ලැබ මරණය දක්වා ම එම පදවිය ඉසිලීය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ප්‍රංස ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%9C%E0%B6%82_%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AF_%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%8A 2026-08-04T03:50:12Z

<p>Senasinghe: '(1391-1465). ප්‍රංසයේ ඔර්ලෙයොංහි ලුවී නම් වූ ඈපාගේ දෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(1391-1465). ප්‍රංසයේ ඔර්ලෙයොංහි ලුවී නම් වූ ඈපාගේ දෙටු පුත් මෙතෙම 1407 දී සිය පියාගේ ඇවෑමෙන් එම ආදිපාද පදවියට පත් විය. ඔර්ලෙයොංහි ෂාර්ල් ආදිපාදවරයා ප්‍රංසයේ විසූ දක්ෂ කිවියකු හැටියට ප්‍රසිද්ධය. <br /> <br /> 1415 දී ඉංග්‍රීසීන් ප්‍රංසය ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ දී එම සතුරු සේනාවට විරුද්ධව ඇජින්කෝට් නම් ස්ථානයේ සටන් කළ ප්‍රංස හමුදාවේ අණදෙන නිලධාරියා හැටියට ඔහු ක්‍රියා කළේය. එහි දී ඉංග්‍රීසීහු මොහු සිරභාරයට ගෙන එංගලන්තයට ගෙන ගියහ. පුරා පස්විසි වසක් එංගලන්තයේ සිරභාරයේ විසූ ෂාර්ල් ඈපා එහි දී උසස් සමාජයෙහි ගැවසෙමින් විනෝද ක්‍රීඩාදියෙහි මෙන් ම කාව්‍ය රචනාවෙහි ද යෙදුණේය. 1440 දී හේ නිදහස ලබා සියරට පැමිණියේය. <br /> <br /> පසු කාලයේ දී ලුවී XII නමින් රජබව ලත් පුත්‍රයා උපදින විට ඔර්ලෙයොංහි ෂාර්ල් ඈපාගේ වයස 71ක් විය.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: පුද්ගල චරිත-ප්‍රංස ඉතිහාසය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඔ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%B0%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B6%BA 2026-08-04T03:36:05Z

<p>Senasinghe: </p> <hr /> <div>(Monopoly). කිසියම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවයක් නිෂ්පාදනය කිරීම හා අලෙවි කිරීම සම්බන්ධයෙන් තනි අයිතියක් හා පාලනයක් පවතින වෙළඳ තත්වය ඒකාධිකාරය යනුවෙන් හැඳින්වේ. ඒකාධිකාරය පිළිබඳව වඩාත් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙන්නේ එහි අනෙක් අන්තය වන [[පූර්ණ තරඟය]] (බ.) සමග තුලනාත්මකව කරන විශ්ලේෂණයකිනි. පූර්ණ තරඟය මෙන් ම ඒකාධිකාරය ද උපකල්පනයන් (assumptions) කිහිපයක් මත ගොඩනංවා ඇති ආර්ථික සංකල්පයකි. කිසියම් භාණ්ඩයක්, නිෂ්පාදකයන් රාශියක් විසින් සපයනු ලැබීම, පූර්ණ තරඟයෙහි ලක්ෂණයකි. එහි දී නිෂ්පාදනය කෙරෙනුයේ සමජාතීය භාණ්ඩයකි. ඒ නිසා එක ආයතනයක් නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් අනෙක් ආයතන විසින් සැපයෙන භාණ්ඩවලට පූර්ණ ආදේශකයක් වන්නේය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ තිබෙන්නේ එක් ආයතනයක් නිසා, ඒ ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩයක් තවත් ආයතනයක් විසින් නිපදවනු ලබන භාණ්ඩයකට ආදේශකයක් නොවේ. ඒ නිසා එක් ආයතනයකින් නිපදවෙන භාණ්ඩයකට සෙසු ආයතනවලින් තරඟයක් එල්ල නොවන බැවින් ඒකාධිකාරී ආයතනයකට සුරක්ෂිතතාවක් ඇත. ඒකාධිකාරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ භාණ්ඩයේ මුළු සැපයුම එක් නිෂ්පාදකයකු හෝ එක් ආයතනයක් විසින් පාලනය කරනු ලැබීමයි. ඒ නිසා ඒකාධිකාරය යටතේ කර්මාන්තයත් ආයතනයත් එකක් ම වශයෙන් සැලකේ. එබඳු තත්වයක දී වෙළඳපළ කෙරෙහි ආයතනයේ බලපෑම, තරඟකාරී තත්වයක දී පවතිනවාට වඩා දැඩිය. එවැනි තත්වයකට මග පාදා ඇත්තේ එහි ම තවත් ලක්ෂණයක් මගින්ය. එනම් පිවිසීමේ බාධක (barriers to entry) පැවතීමයි. පූර්ණ තරඟය යටතේ නම්, ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයෙන් ඉවත් වීමටත්, පිටස්තර ඕනෑ ම ආයතනයකට කර්මාන්තයට ඇතුළු වීමටත් නිදහස ඇත. ඒ නිසා එහි දී ආයතනයකට [[ප්‍රාමාණික ලාභය]]ට (normal profit) (බ.) වඩා ඉපයිය නොහැකිය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි කළ හැකි දැඩි බලපෑම නිසා ප්‍රාමාණික ලාභයට වඩා උපයා ගත හැකිය. ඒ වැඩි ලාභය අධිප්‍රමාණික ලාභය (abnormal profit) යනුවෙන් හැඳින්වේ. පිවිසීමේ බාධක හේතුකොටගෙන අලුත් ආයතන ඇතුළුවීමේ තර්ජනයක් නොමැති වීමෙන් මෙම අධිප්‍රාමාණික ලාභය ආරක්ෂා වේ. <br /> <br /> නොයෙකුත් හේතුවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඒකාධිකාරය බිහි විය හැකිය. පළමුවෙන් ම, මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයේ පිරිමැසුම් ලබා ගත හැකි තැනක එවැන්නකට මඟ පෑදේ. ආයතනයක් කිසියම් භාණ්ඩයක් නිෂ්පාදනයෙහි දීර්ඝ කාලයක් යෙදී සිටින විට පරිමාණය විශාල කිරීමත් සමග නොයෙකුත් පිරිමැසුම් ඇති වේ. පිරිමැසුම් ලැබෙන විට දිගුකාලයේ දී සාමාන්‍ය පිරිවැය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. එවිට මෙම ආයතනයේ තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වේ. එවැනි තත්වයක් පවතින විට පරිමාණය විශාල කර ගැනීම, තරඟ කිරීමේ ආයුධයක් වශයෙන් උපයෝගී කර ගැනීමට ඉඩ ඇත. තත්වය මෙසේ නම්, සෙසු ආයතනවලට වඩා මෙම ආයතනයට වෙළඳපළ කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් කළ හැකිය. පිරිවැය අඩු වන විට මිල ද අඩුකරගත හැකිය. සෙසු ආයතන පිළිබඳ තත්ව නොවෙනස්ව පවතී නම්, මෙහි ප්‍රතිඵලය වශයෙන් ප්‍රස්තුත ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවලට ඇති ඉල්ලුම වැඩි විය හැකිය. මේ අනුව අනෙකුත් ආයතනයන්ට ප්‍රස්තුත ආයතනය සමග තරඟ කිරීම අපහසු වන බැවින් එම ආයතනයන් ක්‍රමයෙන් කර්මාන්තය වෙතින් ඉවත් වී යනු ඇත. එසේ නැත්නම් සමහර ආයතන සිය අලාභ අවම කර ගැනීම අරමුණු කොට ගෙන, ශක්තිමත් ආයතනය සමඟ ඒකාබද්ධ වනු ඇත; නොඑසේ නම් තරඟකාරී ශක්තිය වැඩි වන හෙවත් ප්‍රසාරණය වෙමින් පවතින ආයතනය විසින් සෙසු ආයතනයන් මිල දී ගනු ඇත; ගිල ගනු ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ දුම්රිය ව්‍යාපාරය තරඟකාරී ස්වරූපයෙන් ආරම්භ වී ක්‍රමයෙන් ඒකාබද්ධ වෙමින් විත් අවසානයේ දී රජයේ ඒකාධිකාරයක් බවට පත් විය. <br /> <br /> මහා පරිමාණ වශයෙන් පමණක් නිෂ්පාදනය කිරීමෙන් පිරිමැසුම් ලබාගත හැකි අංශ ඕනෑ ම ආර්ථික ක්‍රමයක පවතී. එම අංශවල නිෂ්පාදන කටයුතු ගෙන යාමේ දී අවශ්‍ය වන ප්‍රාග්ධනය අතිවිශාලය. ඒ නිසා ස්වභාවයෙන් ම ඒවායේ විශාල ස්ථාවර ප්‍රාග්ධන තොගයක් ආයෝජනය වී ඇත. එවැනි අංශයකට ඇතුළු විය හැක්කේ විශාල ප්‍රාග්ධන හිමියකුට පමණි. එහි දී, ප්‍රාග්ධනය පිවිසීමේ බාධකය වශයෙන් ක්‍රියාකාරී වේ. ප්‍රවාහණ සේවය, පණිවුඩ හා තැපැල් සේවය, ජල විදුලිය යනාදි අංශ සෑම රටක ම ඒකාධිකාරයන් පිළිබඳ ප්‍රකට නිදසුන්ය. එවැනි සේවාවන් ආයතන රාශියක් විසින් තරඟකාරීව පවත්වාගෙන යාමෙන් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යන අතර අකාර්යක්ෂමතා වැඩි වේ. සීමිත ආර්ථික සම්පත් ප්‍රශස්ත ආකාරයට ප්‍රයෝජනයෙහි නොයෙදී අපතේ යාම් සිදු වේ. ස්වභාවයෙන් ම මෙම අංශවල නිෂ්පාදනය ඵලදායී ආකාරයට කරගෙන යා හැකි වන්නේ විශාල පරිමාණයෙනි. එහෙයින් ඒවායෙහි ඒකාධිකාර බිහි වේ. මේ ආකාරයට බිහි වන ව්‍යාපාර ස්වාභාවික ඒකාධිකාර වශයෙන් හැඳින්විය හැකිය. <br /> <br /> කෘත්‍රිම වශයෙන් ඇති කරන බාධක ද ඒකාධිකාර බිහි වීමට හා තහවුරු වීමට හේතු වන්නේය. ස්වාභාවික බාධක මත බිහි වුණු ඒකාධිකාරී ආයතන විසින් ස්වකීය සුරක්ෂිතභාවය සඳහාත් ලාභ රැක ගැනීම සඳහාත් කෘත්‍රිම බාධා ඇති කිරීමට පුළුවන. දැනටමත් නිෂ්පාදනයේ යෙදී සිටින පෞද්ගලික ආයතන මගින් එවැනි බාධාවන් ඇති කළ හැකිය. නැතිනම් එවැනි ආයතනවලට රජය විසින් හිමිකම් ඇවිරීම හෝ වෙළඳ ලකුණු ලියාපදිංචි කිරීම මගින් ස්වාධිකාර අයිතිය (patent rights) ලබාදීමෙන් ඒකාධිකාරය තහවුරු කරනු ඇත. මේ හැරුණු විට රජය විසින් ම ඒකාධිකාරය ආරම්භ කිරීමටත් පවත්වාගෙන යාමටත් පුළුවන. පෞද්ගලික අංශයට කළ නොහැකි ව්‍යාපාරාදියේ දී රජය ම පොදු ඒකාධිකාරයන් ඇති කරයි. පොදු උපයෝගිතා (public utilities) මේවාට නිදසුන්ය.<br /> <br /> කීර්තිනාමය (goodwill) මගින් ද ඒකාධිකාරය සුරක්ෂිත වේ. කිසියම් ආයතනයක් නොකඩවා දිගු කාලයක් නිෂ්පාදනයෙහි යෙදී සිටින විට එම ආයතනය සමඟ ගනුදෙනුවල නියුක්ත වන පිරිසක් ඇති වේ. එමෙන් ම කාලයක් ගත වන විට ආයතනයෙහි කීර්ති‍නාමය පැතිරී යයි. එම කර්මාන්තයට අලුතෙන් පිවිසීම අපහසු වන්නේ පැරණි ආයතන ලබාගෙන ඇති කීර්තිනාමය අලුත් ආයතනවලට නැති නිසායි. <br /> <br /> කිසියම් භාණ්ඩයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට වුවමනා සම්පත් සියල්ලම හෝ බොහොමයක් එක ම නිෂ්පාදකයකුගේ හෝ එක ආයතනයක පාලනය යටතේ පැවතීමෙන් ද ඒකාධිකාරය ඇති විය හැක. එවැනි අවස්ථාවල දී කර්මාන්තයට ඇතුළු වීමට ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධනයක් හිමි අය සිටිය ද, යෙදවුම් අයත් කර ගැනීමට ඉඩකඩ ඇහිරී ඇති බැවින් කර්මාන්තයේ ඒකාධිකාරී ස්වභාවය ආරක්ෂා වන්නේය. <br /> <br /> ඉහත කී කරුණු උඩ ඇති වන ඒකාධිකාර රටේ යම්කිසි ප්‍රදේශයකට සීමා විය හැකිය. කිසියම් ප්‍රදේශයක යම් භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් සැපයීමේ තනි අයිතිය එක් ආයතනයකට පැවරීමෙන් ප්‍රාදේශික ඒකාධිකාර ඇති වේ. එමෙන් ම රට තුළ එක ආයතනයක් පමණක් පවතින ආකාරයට ජාතික ඒකාධිකාර ඇති විය හැක. එසේ ඇති වන්නේ උස් තීරු බදු හෝ ප්‍රවාහණ පිරිවැය වැනි බාධක නිසා විදේශීය නිෂ්පාදකයන් තරඟයට පිවිසීම වැළැකීමෙනි. එසේ නැත්නම්, රජය මගින් ආයාත තහනම් කිරීමෙන්, විදේශීය තරඟකරුවන්ගේ පිවිසීම වැළැකීමෙනි. <br /> <br /> මෙවැනි කරුණු හේතු කොටගෙන ඒකාධිකාරී කර්මාන්තය තුළට වෙනත් ආයතනයන් පිවිසීමක් සිදු නොවන බැවින්, පූර්ණ තරඟයෙහි දී මෙන් නොව, සුරක්ෂිත වෙළඳපළක් ඒකාධිකාරී ආයතනයට ඇති වේ. එයින් අදහස් වන්නේ භාණ්ඩයේ මිල වැඩි කළ හොත් සියලු ම ඉල්ලුම්කරුවන් ඉවත් වී නොයන බවයි. පූර්ණ තරඟය යටතේ ආයතන රාශියක් පවතින නිසා, වෙළඳපළේ එක ආයතනයක සැපයුම මුළු සැපයුමෙන් ඉතා සුළු කොටසකි. ඒ නිසා තමන්ගේ ම කටයුතු මගින් මිල කෙරෙහි බලපෑමට ඇති හැකියාව ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනයට තිබෙන හැකියාවට වඩා අඩුය. පූර්ණ තරඟය යටතේ, වෙළඳපළේ බලවේග මගින්, මිල තීරණය වනු ඇත. කිසියම් ආයතනයකට වුවමනා පරිදි එය වෙනස් කළ නොහැකිය. ආයතනයට කළ හැක්කේත් කිරීමට සිදු වන්නේත් වෙළඳපළේ දෙන ලද මිල අනුව භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් සැපයීම පමණි. එවැනි තත්වයක් යටතේ ආයතනයක් තම භාණ්ඩ අලෙවි කරන මිල ඉහළ දැමීමට උත්සාහ කිරීමෙන් සිදු වන්නේ ඉල්ලුම්කරුවන් වෙනත් ආයතන වෙත ඇදී යාමයි. ඒ නිසා පූර්ණ තරඟය යටතේ ඉල්ලුම පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ තිරස් අක්ෂයට සමාන්තරව පිහිටන වක්‍රයකිනි. අනෙක් අතට ඒකාධිකාරය යටතේ මිල වැඩි කළ විට යම් ප්‍රමාණයක ඉල්ලුම්කරුවන් එම ආයතනයෙන් ඉවත් වී යෑමට ඉඩ තිබුණත්, මුළු ඉල්ලුම ම අහිමි වන්නේ නැත. ඉල්ලුම කොතරම් ප්‍රමාණයක් අහිමි වී යනවා දැයි යන්න ඉල්ලුම් නම්‍යතාව මත රඳා පවතී. කිසියම් භාණ්ඩයකට ඇති ආදේශක භාණ්ඩ වර්ග අධික නම්, ප්‍රස්තුත භාණ්ඩයේ මිල ඉහළ දැමුවහොත් ගනුදෙනුකරුවෝ ආදේශකයන් කරා ඇදී යති. එයින් හැ‍ඟෙන්නේ ආදේශක වැඩි වන තරමට එම භාණ්ඩයට ඇති ඉල්ලුම් නම්‍යතාව සාපේක්ෂ වශයෙන් ඉහළ එකක් බවයි. ඒකාධිකාරී ආයතනය සපයන භාණ්ඩයට ඇති ඉල්ලුම් නම්‍යතාව අඩුවන තරමට, එනම් ආදේශකත්වය (substitutability) අඩු වන තරමට ගැනුම් කරුවන් ඉවතට ඇදී යාම ද අඩු වන්නේය. මේ අන්දමට කිසියම් ආයතනයකට ඒකාධිකාරී බලයක් ඇත්තේ තම ගනුදෙනුකරුවන් වෙනත් ආයතන වෙතට ඇදී යාමේ තර්ජනයෙන් මිදී ඇති විටෙකය. තම ගනුදෙනුකරුවන් තමන් වෙත ම රඳවා ගැනීමට සමත් වන තරමට ඒකාධිකාරී බලය වැඩි වන අතර, වෙනත් ආයතන වෙත ඇදීයාමේ තර්ජනය වැඩි වන තරමට ඒකාධිකාරී බලය අඩු වේ. වෙනත් ආයතන වෙත තම ගනුදෙනුකරුවන් ඇදීයාමේ තර්ජනය අඩු වන තරමට ඉල්ලුම් නම්‍යතාව අඩුය. ඉල්ලුම් නම්‍යතාව අඩු වන තරමට ඒකාධිකාරී බලය වැඩිය. එවිට සැපයුම සීමා කරමින් ඉහළ මිලක් අය කිරීමට ඔහුට වැඩි හැකියාවක් තිබේ. ඉල්ලුම් නම්‍යතාව e යනුවෙන් ද සාමාන්‍ය අයභාරය AR යනුවෙන් ද ආන්තික අයභාරය MR යනුවෙන් ද සලකුණු කළ විට, ඉල්ලුම් නම්‍යතාව සහ මිල අතර සම්බන්ධතාව<br /> AR = MR e/(e-1)<br /> යන සූත්‍රයෙන් දැක්විය හැකිය. ආන්තික අයභාරය e/(e-1) වලින් වැඩි කළ විට සාමාන්‍ය අයභාරය හෙවත් මිල ලැබේ. ඉල්ලුම් නම්‍යතාව හෙවත් e වල අගය අඩුවන තරමට e/(e-1) වල අගය වැඩි වේ. e/(e-1) වල අගය වැඩි වන තරමට අය කරන මිල ද වැඩි වේ. මේ ආකාරයට ඉල්ලුම් නම්‍යතාව සහ ඒකාධිකාරී බලය අතර කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් ඇත; එය ප්‍රතිලෝම සම්බන්ධයකි. <br /> <br /> මේ හැර ඒකාධිකාරී තරඟය (monopolistiecompetition), ([[අපූර්ණ තරඟය]] බ.) [[කතිපයාධිකාරය]] (බ.) (oligopoly) වැනි තත්වයන් යටතේ ද වෙළඳපළ කෙරෙහි ආයතනයකට යම් බලපෑමක් කළ හැකිය. එහෙත් එවැනි ආයතනයක් නිපදවන භාණ්ඩයට ආදේශකයන් වශයෙන් වෙනත් භාණ්ඩ නිපදවන තවත් ආයතන ඇත. එවැනි අවස්ථාවක මිල වෙනස් කිරීමෙන් එතරම් ප්‍රතිඵලයක් නොලැබෙන්නේ තරඟකාරී ආයතන ද ඇති බැවිනි. එමෙන් ම එවැනි තත්වයක් තුළ අලුත් ආයතනවලට පිවිසීමට ඉඩකඩ ඇති නිසා ද කිසියම් තරඟකාරිත්වයක් හටගනු ඇත. ඒ නිසා ඒකාධිකාරී තරඟය හා කතිපයාධිකාරය යටතේ ආයතනයකට ඇති බලය ඒකාධිකාරී ආයතනයක බලයට වඩා අඩුය. <br /> <br /> තමන්ගේ ම කටයුතු මගින් වෙළඳපළ කෙරෙහි බලපෑමේ හැකියාවක් තිබෙන නිසා ඒකාධිකාරී නිෂ්පාදකයා මුහුණ දෙන ඉල්ලුම් වක්‍රය තිරස් අක්ෂයට සමාන්තර එකක් නොවේ. දෙන ලද මිලකට සැපයීමට ඔහුට සිදු වන්නේ නැත. තමන්ගේ මුළු ඉල්ලුම අහිමි වී නොයන පරිදි මිල වෙනස් කිරීමේ හැකියාව ඔහු වෙත තිබේ. ඔහු මිල වැඩි කළහොත් අලෙවි වන ප්‍රමාණය අඩු වනු ඇත; මිල අඩු කළහොත් අලෙවි වන ප්‍රමාණය වැඩි වනු ඇත. මෙයින් හැඟෙන්නේ ඒකාධිකාරය මුහුණ දෙන ඉල්ලුම් තත්වය ජ්‍යාමිතික සටහනකට නැංවුවහොත් එය වමේ සිට දකුණට බෑවුම් වන වක්‍රයක් වශයෙන් පෙන්නුම් කෙරෙන බවයි. ඒකාධිකාරය තුළ කර්මාන්තය හා ආයතනය යනුවෙන් වෙනසක් නොමැතිවීම මෙවැනි තත්වයකට හේතු වේ. අනික් අතට ඉල්ලුම් වක්‍රය වමේ සිට දකුණට පහළ බසින වක්‍රයක් යන්නෙන් හැඟෙන්නේ තමන්ගේ ස්වාධීන ක්‍රියා මගින් ම වෙළඳපළ කෙරෙහි බල පෑ හැකි බවය. මිල වැඩි කළහොත් අලෙවි වන ප්‍රමාණය සම්පූර්ණයෙන් ම නතර නොවුණත්, යම් තරමකින් හෝ පහළ බසින බව ද අනික් අතට මිල අඩු කළහොත් අලෙවිය යම් තරමකින් වත් වැඩි වන බව ද තවදුරටත් එයින් අදහස් වන්‍‍නේය. මිල වෙනස් කළ විට අලෙවිය කොතරම් වෙනස් වනවා ද යන්න ඉල්ලුම් නම්‍යතාවෙන් පෙන්නුම් කෙරේ. මිල වැඩි කිරීමේ ශීඝ්‍රතාවට වඩා ඉල්ලුම් ප්‍රමාණය සංකෝචනය වීමේ ශීඝ්‍රතාව අඩු නම්, මිල වැඩිකිරීමෙන් ඒකාධිකාරී නිෂ්පාදකයාගේ ආදායම ඉහළ යයි. මෙහි දී දක්නට ලැබෙන්නේ අනම්‍ය ඉල්ලුමකි. යම්කිසි භාණ්ඩයකට ආදේශක නොමැති නම්, එම භාණ්ඩයේ මිල ඉහළ දැමුවත් එය මිල දී ග‍ැනීමට පාරිභෝගිකයනට සිදු වන්නේය. ඒකාධිකාරී ආයතනයක් බොහෝ විට ඉහළ මිලකට භ‍ාණ්ඩ සපයන්නේ මේ නිසාය. <br /> <br /> ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනය සමතුලිත වන අවස්ථාවේ දී ඉහළ මිලක් තීරණය වන්නේය. ජ්‍යාමිතික සටහනකින් ඒකාධිකාරී ආයතනය සමතුලිත වන ආකාරය වඩාත් පැහැදිලි කළ හැකිය. <br /> <br /> ඒකාධිකාරි ආයතනය මුහුණ දෙන ඉල්ලුම් වක්‍රය P Q රේඛාවෙන් දැක්වේ. ආයතනයේ සාමාන්‍ය අයභාරය ‍‍පෙන්නුම් කරන්නේ ද එම වක්‍රයෙනි. ඊට අදාළ ආන්තික අයභාර වක්‍රය P Q2 රේඛාවෙන් දැක්වේ. ආයතනයේ සාමාන්‍ය නිෂ්පාදන පිරිවැය තත්වය A C වක්‍රයෙන් ද ආන්තික පිරිවැය තත්වය M C වක්‍රයෙන් ද දැක්වේ. <br /> <br /> ඒකාධිකාරී ආයතනය මුහුණ දෙන ඉල්ලුම් වක්‍රය P Q රේඛාවෙන් දැක්වේ. ආයතනයේ සාමාන්‍ය අයභාරය පෙන්නුම් කරන්නේ ද එම වක්‍රයෙනි. ඊට අදාළ ආන්තික අයභාර වක්‍රය P Q2 රේඛාවෙන් දැක්වේ. ආයතනයේ සාමාන්‍ය නිෂ්පාදන පිරිවැය තත්වය A C වක්‍රයෙන් ද ආන්තික පිරිවැය තත්වය M C වක්‍රයෙන් ද දැක්වේ. <br /> <br /> පූර්ණ තරඟකාරී ආයතනයක සමතුලිත නිමැවුම් මට්ටමේ දී සමාන වන්නේ ආන්තික අයභාරය සහ ආන්තික පිරිවැය පමණක් නොවේ. එහි දී සාමාන්‍ය පිරිවැය හා සාමාන්‍ය අයභාරයත් සමාන විය යුතුය. සාමාන්‍ය අයභාරය සාමාන්‍ය පිරිවැයට සමාන වන නිමැවුමක් කරන විට අවශ්‍යයෙන් ම ආයතනයේ නිමැවුම් මට්ටම ඉහළ එකක් වන අතර පහළ මට්ටමේ මිලක් පවතී. සටහනේ දැක්වෙන ආකාරයට ලාභ උපරිම වන නිමැවුම O Q1 වේ. එම සමතුලිත නිමැවුම් මට්ටමේ දී මිල O P1 වේ. P2 MQ1 O ප්‍රමාණයක මුළු වියදමක් දැරීමෙන් P1 L Q1 O නමැති මුළු අයභාරය ලැබේ. එහි දී නිෂ්පාදකයාගේ මුළු ලාභය P1 L M P2 වන්නේය. සාමාන්‍ය පිරිවැය තුළ ප්‍රාමාණික ලාභය ද අඩංගු වන බැවින්, සාමාන්‍ය පිරිවැයට ඉහළින් පිහිටි මෙම කොටස නිෂ්ප්‍රමාණික ලාභයකි. එහෙත් අලාභයක් නොවිඳ තම නිෂ්පාදනය OQ3 නමැති සීමාව දක්වා ප්‍රසාරණය කළ හැකිය. එවිට මිල OP3 දක්වා පහළ බසී. තරඟකාරී තත්වයක් පවතින විට සමතුලිත අවස්ථාවේ සාමාන්‍ය පිරිවැය සාමාන්‍ය අයභාරයට සමාන වන නිසා මෙවැනි විශාල නිමැවුමක් ඇති වීමෙන් පාරිභෝගිකයාට ගෙවීමට සිදු වන මිලත් අඩු බව තර්ක කෙරේ. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ ආන්තික අයභාරය ආන්තික පිරිවැයට සමාන වන අවස්ථාවේ දී සාමාන්‍ය අයභාර වක්‍රය සාමාන්‍ය පිරිවැය වක්‍රයට වඩා ඉහළින් පැවතීම නිසා OP1 වැනි ඉහළ මිලක් පාරිභෝගිකයනට ගෙවීමට සිදු වන අතර, අර්ථ ක්‍රමයට ලැබෙන භාණ්ඩ ප්‍රමාණය ද OQ1 වැනි සීමිත සැපයුමකි. මේ ආකාරයට නිපැදවිය හැකි Q1Q3 වැනි භාණ්ඩ තොගයක් නිෂ්පාදනය කෙරෙන්නේ නැත. ඒ ප්‍රමාණයෙන් ම, සම්පත් ප්‍රයෝජනයෙහි නොයෙදී ඇත. එමෙන් ම නිෂ්පාදනය OQ1 සිට OQ3 දක්වා ප්‍රසාරණය කළහොත් සාමාන්‍ය පිරිවැය Q1M මට්ටමේ සිට Q3K නම් මට්ටම දක්වා අඩු කරගත හැකිය. මෙයින් පෙනෙන්නේ ඒකාධිකාරය යටතේ සාමාන්‍ය පිරිවැය මට්ටම ද තරඟකාරී තත්වයක් යටතේ සාමාන්‍ය පිරිවැය මට්ටමට වඩා ඉහළ එකක් බවයි. <br /> <br /> තරඟකාරී තත්වයක් යටතේ සමතුලිත අවස්ථාවේ නිෂ්පාදකයාට ලැබෙන්නේ ප්‍රාමාණික ලාභය පමණි. එයට ඉහළ ලාභයක් කර්මාන්තයෙන් ලැබේ නම් පිවිසීමේ නිදහස පැවතීම නිසා අලුත් ආයතන කර්මාන්තයට ඇතුළු වී සැපයුම වැඩි වීමෙන් මිල පහළ බසී. මිල පහළ බැසීමෙන් අයභාරය අඩු වේ; අලුත් ආයතන කර්මාන්තයට ඇතුළු වීමෙන් නිෂ්පාදන සාධකවලට ඉල්ලුම ඉහළ යන නිසා ඒවායේ මිල නැඟීමෙන් මුළු කර්මාන්තයේ ම නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමට පුළුවන. අයභාරය අඩුවීම හෝ පිරිවැය වැඩිවීම හෝ මේ දෙක ම සිදුවීම නිසා අතිප්‍රාමාණික ලාභය අඩු වී ගොස් අවසානයේ ප්‍රාමාණික ලාභය පමණක් ඉතිරි වන්නේය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ පිවිසීමේ බාධක පැවතීම හේතු කොටගෙන P1LMP2 නමැති අතිප්‍රාමාණික ලාභයක් භුක්ති විඳීමට හැකිවන්නේය. ආර්ථික ක්‍රමයෙහි නොයෙක් භාණ්ඩ වර්ග සම්බන්ධයෙන් මෙසේ ඒකාධිකාර පවතී නම්, එයින් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ සීමිත සම්පත්වලින් උපරිම ප්‍රයෝජනයක් නොගැනෙන බවත්, සීමිත නිෂ්පාදකයන් පිරිසක් වෙතට පමණක් ජාතික ධනය හෙවත් ආර්ථික සම්පත් එක් රැස් වන බවත්ය. <br /> <br /> පූර්ණ තරඟය හොඳ ම තත්ත්වය බවත් එය මිල යන්ත්‍රණය (price mechanism) නමැති අදෘශ්‍ය හස්තය තුළින් ප්‍රශස්ත ලෙස ක්‍රියාත්මක වන බවත් සම්භාව්‍ය ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දුන්හ. එහි දී පාරිභෝගිකයන්ගේ වුවමනාවන් සහ නිෂ්පාදකයන්ගේ වුවමනාවන්, වෙළඳපළේ ඉල්ලුම හා සැපයුම සමාන වීමෙන් සපුරාලන බව ඔවුන්ගේ අදහස විය. මේ නිදහස් බලවේග මගින් වුවමනාවන් ඉටු වීමේ දී, කිසිවකුගේ බලපෑමක් සහිතව අවශ්‍යතාවන් ඉටු කෙරෙනවාට වඩා හොඳින්, කිසිවකුගේ පාලනයකින් තොරව සියලු දෙනාගේ ම වුවමනාවන් ඉටුවේ. අවශ්‍යතාවන්ගේ අසීමිතභාවයත් සම්පත්වල හිඟකමත් මිල යන්ත්‍රණය මගින් සම්බන්ධ කිරීමෙන් මෙම හොඳ ම තත්ත්වය ඇති වේ. ඒ අන්දමට මිල යන්ත්‍රණය මගින් සම්පත් ප්‍රශස්ත ආකාරයෙනුත් සාධාරණ අයුරිනුත් එක් එක් අංශ අතරේ බෙදී යන බව ඔවුන්ගේ මතය විය. එහෙත් ඒකාධිකාරය යටතේ ආයතනයේ ස්වාධීන කටයුතුවලින් වෙළඳපළ කෙරෙහි බලපෑමක් ඇතිවන බැවින් මෙම අදෘශ්‍ය හස්තය විකෘත වී යන්නේය. <br /> <br /> පූර්ණ තරඟය යටතේ දක්නට ලැබෙන සැපයුම් තත්ත්වයට වඩා ඒකාධිකාරය යටතේ සැපයුම් තත්වය ද වෙනස්ය. තරඟකාරී ආයතනයේ සැපයුම් වක්‍රය වශයෙන් එහි සාමාන්‍ය විචල්‍ය පිරිවැයට ඉහළින් ඇති ආන්තික පිරිවැය වක්‍රය පෙන්නුම් කළ හැකි වුව ද ඒකාධිකාරය යටතේ ඒ අන්දමට පැහැදිලිව සැපයුම් වක්‍රයක් දැක්විය නොහැකිය. තමන්ගේ ස්වාධීන කටයුතුවලින් ම වෙළඳපළ කෙරෙහි බලපෑමේ හැකියාව ඒකාධිකාරී ආයතනයක් සතුව තිබෙන නිසා පූර්ණ තරඟය යටතේ සැපයුම් වක්‍රයක් සකස් කරගන්නා ආකාරයට මෙහි දී වක්‍රයක් දැක්විය නොහැකිය. ඒකාධිකාරී ආයතනයේ තීරණයනට අනුව එය නියම වන්නේය. ඒ තීරණ වෙනස් වන ආකාරයට වෙළඳපළ සැපයුම ද වෙනස් වන්නේය. <br /> <br /> තරඟකාරී ආයතනයක් මෙන් නොව, ඒකාධිකාරී ආයතනයක් මුහුණපාන වෙනස් ඉල්ලුම් තත්ත්වයන් දෙකක් යටතේ, එක ම මිලකට වෙනස් ප්‍රමාණයන් දෙකක් සැපයීමටත්, එක ම භාණ්ඩ ප්‍රමාණය වෙනස් මිල ගණන්වලට සැපයීමටත් එය සමත් වේ. දෙවැනි සටහනින් මෙය පැහැදිලි කෙරේ. එක ම පිරිවැය මට්ටමක කටයුතු කරමින් වෙනස් ඉල්ලුම් තත්ත්වයන් දෙකකට අනුව එක ම භාණ්ඩ ප්‍රමාණය (එනම් OQ) පළමු ඉල්ලුම් තත්ත්වය යටතේ OP1 මිලට ද දෙවැනි ඉල්ලුම් තත්ත්වය යටතේ OP2 මිලට ද සපයන ආකාරය (1) සටහනින් පෙන්නුම් කෙරේ. (2) සටහනින් දැක්වෙන්නේ වෙනස් ඉල්ලුම් තත්ත්වයන් දෙකකට අනුව වෙනස් ප්‍රමාණයන් දෙකක් එක ම මිලකට සපයන අයුරුය. AR2 නමැති ඉල්ලුම් තත්ත්වය යටතේ OQ2 ප්‍රමාණය ද AR1 ඉල්ලුම් තත්වය යටතේ OQ1 ප්‍රමාණය ද සපයනු ලබයි. මේ අන්දමට තම ස්වාධීන ක්‍රියාවන් මගින් වෙළඳපළ කෙරෙහි බලපෑමේ හැකියාවන් පැවතීම නිසා තරඟකාරී තත්ත්වයක දී මෙන්, ඒකාධිකාරය යටතේ වෙළඳපළේ සැපයුම පිළිබඳ නිශ්චිතතාවක් නැත; ඒ නිසා සැපයුම් වක්‍රයක් දැක්විය නොහැකිය. <br /> <br /> එක ම මිලට සැපයීමෙන් ලැබෙන ලාභයට වඩා වෙනස් මිල ගණන් අය කිරීමෙන් ලැබෙන ලාභය අධික බැවින් මේ අන්දමට මිල නියම කිරීමේ දී වෙනස්කම් ඇති කිරීමට ඒකාධිකාරී නිෂ්පාදකයා පෙලඹේ. පූර්ණ තරඟය යටතේ එවැනි තත්වයකට මඟ නොපෑදේ. එහි දී වෙළඳපළ පිළිබඳව පූර්ණ දැනුමක් පාරිභෝගිකයන්ට තිබේ. ඒ නිසා හිතුමනාපයේ විවිධ මිල නියම කිරීමට එහි දී අවකාශයක් නැත. ඒකාධිකාරී තත්ත්වයක් යටතේ වෙළඳපළ පිළිබඳව පූර්ණ දැනුමක් ගනුදෙනුකරුවන්ට නැත. එහෙත් මෙහි දී විවිධ මිල අය කිරීම ප්‍රතිඵලදායක එකක් වීමට නම් පරස්පර ජාවාරම් (arbitrage) කළ නොහැකි තත්ත්වයක් පැවතිය යුතු වේ. මිල අඩු ස්ථානයකින් මිල දී ගෙන එම භාණ්ඩ මිල වැඩි තැනක අලෙවි කර ලාභ ඉපයීමට හැකි තත්වයක් නොතිබිය යුතුය. එමෙන් ම මිල වැඩි වෙළඳපළක සිට පැමිණ මිල අඩු වෙළඳපළකින් භාණ්ඩ මිල දී ගැනීමට හැකියාවක් පවතී නම් විවිධ මිල අය කිරීමෙහි වාසිය නැති වී යයි. එවැනි පරස්පර ජාවාරම්වලින් සිදුවන්නේ මිල අඩු වෙළඳපළේ ඉල්ලුම ඉහළ ගොස් මිල නැඟීමත්, මිල වැඩි වෙළඳපළේ ඉල්ලුම අඩු වී මිල පහළ යාමත් අවසානයේ දී සියලු ම වෙළඳපළවල සමාන මිලක් නියම වීමත්ය. ඒ නිසා වෙළඳපළවල් දෙක එකිනෙකින් වෙන් වී පැවතීම, විවිධ මිල අය කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය සාර්ථකවීම සඳහා අවශ්‍ය කොන්දේසියක් වන්නේය. වෙළඳපළවල් එකිනෙකින් වෙන් වී පවතී නම් කිසියම් භාණ්ඩයක් සැපයීමේ දී ඉල්ලුම් තත්ත්වයන්හි වෙනස්කම් ඒකාධිකාරී නිෂ්පාදකයාගේ සැලකිල්ලට යොමු වේ. ඉල්ලුම් තත්ත්වයන්ගේ වෙනස්කම් තිබීමෙන් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ ඒ වෙනස්කම්වලට අනුව මිල නියම කිරීම, එසේ නොකර සිටිනවාට වඩා ලාභදායක බවයි. වෙනත් විධියකින් කියතොත්, ඉල්ලුමේ වෙනස්කම්වලින් මිලෙහි වෙනස්කම් අපේක්ෂා කෙරේ. එක ම භාණ්ඩයක මිල වෙනස් කිරීම්වලට විවිධ පාරිභෝගිකයන් දක්වන ප්‍රතිචාරය (responsiveness) විවිධ වේ. ඒ අනුව එක් වෙළඳපළක භාණ්ඩයට ඇති ඉල්ලුම් නම්‍යතාව තවත් තැනක නම්‍යතාවට වඩා අඩු විය හැකිය. ඒකාධිකාරී නිෂ්පාදකයා මෙම නම්‍යතාවයි, සැලකිල්ලට ගන්නේ. නම්‍යතාව වැඩි ඉල්ලුමක් ඇති තැනක අය කරනවාට වඩා වැඩි මිලක්, නම්‍යතාව අඩු වෙළඳපළක අය කිරීමට නිෂ්පාදකයා පෙලඹේ. නම්‍යතාව අඩු වන්ට අඩු වන්ට ඉහළ මිලක් අය කිරීමේ හැකියාව ද වැඩි වේ. ඉල්ලුම් නම්‍යතාව හා ඒකාධිකාරී බලය අතර සම්බන්ධතාව මෙහි දී නැවතත් සිහිපත් කළ යුතුය. නම්‍යතාව අඩු වෙළඳපළේ, නම්‍යතාව වැඩි වෙළඳපළට වඩා, බලයක් නිෂ්පාදකයා සතු වේ. ඊට හේතුව එවැනි වෙළඳපළක මිල වැඩිකිරීමෙන් තම ගනුදෙනුකරුවන් ඉවතට ඇදීයාමේ තර්ජනය සාපේක්ෂ වශයෙන් අනිකට වඩා අඩුවීමයි. ඉල්ලුම් නම්‍යතාවන්ගේ මෙම වෙනස්කම්වලට අනුව එක ම භාණ්ඩය විවිධ මිලවලට විවිධ වෙළඳපොළවල සැපයීම මිල විශේෂීකරණය (price discrimination) යනුවෙන් හැඳින්වේ. <br /> <br /> තරඟකාරී ආයතනයකට වඩා බලයක් ඒකාධිකාරී ආයතනය භුක්ති විඳින බව එයින් තවදුරටත් තහවුරු වන්නේය. එහෙත් කිසියම් ආයතනයක් සම්පූර්ණ ඒකාධිකාරී බලයක් භුක්ති විඳිතැයි පිළිගත හැකි වන්නේ සියලු ම පාරිභෝගිකයන් තමන් වෙත ම යොමුකර තබාගැනීමට හැකි තත්ත්වයක් ඊට ඇත්නම් පමණි. තමන් නිපදවන භාණ්ඩය පිළිබඳ ඒකාධිකාරී බලයක් තිබුණත් එම භාණ්ඩයෙන් ඉටු කෙරෙන වුවමනාව තරමක් දුරට හෝ සපුරාලිය හැකි තවත් භාණ්ඩ නිපදවන ආයතන පැවතිය හැකිය. කවර ඒකාධිකාරී ආයතනයකට වුවත් අසීමිත ලෙස මිල ඉහළ නැංවිය නොහැකිය. පාරිභෝගිකයන්ගේ ආදායම් මට්ටමින් එය සීමා වේ. ආර්ථික ක්‍රමයෙහි නොයෙකුත් වර්ගවල භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන සෑම ඒකාධිකාරී ආයතනයක් ම පාරිභෝගිකයන්ගේ සීමිත ආදායම් සඳහා තරඟ කරන බැවින් සීමිත ආදායමින් ආයතනවල අසීමිත ඒකාධිකාරී බලයක් ඇතිවීම වැළැක්වේ. මේ අන්දමට සෑම ඒකාධිකාරී ආයතනයක් ම, පාරිභෝගිකයන්ගේ වියදම් තමන් වෙත යොමුකර ගැනීම සඳහා උත්සාහ කරන බැවින් එම උත්සාහයන් මගින් ම එකිනෙක ආයතනයක ඒකාධිකාරී බලය යම් තරමකින් හෝ සීමා වන්නේ යයි කීම තර්කානුකූලය. <br /> <br /> ආයතනයක් තරඟකාරීව කටයුතු කරනවාට වඩා ඒකාධිකාරී ලෙස කටයුතු කිරීමේ දී නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළින් පවතින බව ඉහත දී සඳහන් කෙරිණ. ඒකාධිකාරය යටතේ අලුත් ආයතන මගින් තරඟයක් එල්ල නොවන නිසා සම්පත්වලින් උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනීමට හා එමගින් නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කර ගැනීමට පෙලඹීමක් ඇති නොවේ. තරඟයක් පවතී නම් සම්පත්වලින් උපරිම ප්‍රයෝජන ලැබෙන ආකාරයට ඒවා කාර්යක්ෂම ලෙස යොදා ගනිමින් පිරිවැය අඩුකර ගැනීමට සියලු ම ආයතන උත්සාහ ගනී. මේ අනුව තරඟකාරී තත්ත්වයක් යටතේ තිබෙනවාට වඩා ඒකාධිකාරය යටතේ තිබෙන කාර්යක්ෂමතාව අඩුය; පිරිවැය වැඩිය. එහෙයින් මිල වැඩිය. <br /> <br /> එහෙත් ආයතන රාශියක් විසින් කරනු වෙනුව, තනි ආයතනයක් විසින් නිෂ්පාදනය කෙරේ නම් එහි දී මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයක් දක්නට ලැබෙනු ඇත. මහා පරිමාණ වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරගෙන යන විට අභ්‍යන්තර හා බාහිර වශයෙන් පිරිමැසුම් (internal and external economies) ඇති වන්නේය. මෙයින් සාමාන්‍ය පිරිවැය අඩුවේ. <br /> <br /> තවද ඒකාධිකාරය යටතේ, භාණ්ඩයේ ඒකකයක් නිපදවීමට යන පිරිවැයට වඩා එහි මිල ඉහළය. පාරිභෝගික සමතුලිතතාව ඇති වන්නේ භාණ්ඩයේ මිල සහ එහි ආන්තික උපයෝගිතාව එක සමාන වන අවස්ථාවේ දීය. මේ අනුව ඒකාධිකාරය පවතින විට භාණ්ඩයක් නිපදවීම සඳහා කැප වන ආන්තික පිරිවැයට වඩා එම භාණ්ඩයෙන් අත් වන ආන්තික උපයෝගිතාව ඉහළ එකක්ය යන්න ආර්ථික න්‍යායයට එකඟය.<br /> <br /> තරඟකාරී තත්ත්වයක් පැවතුණු දියුණු ධනවාදී ක්‍රම 19 වැනි ශතවර්ෂයෙහි දී ක්‍රමයෙන් ඒකාධිකාරී ස්වරූපයක් ආරෝපණය කරගන්නට විය. විශාල පිරිසක් සතුව තිබූ නොයෙකුත් ව්‍යාපාර ක්‍රමයෙන් ස්වල්ප දෙනකුගේ හිමිකම හා පාලනය යටතට පත් විය; ඒවායින් නිපැදවෙන භාණ්ඩවල මිල ඉහළ ගියේය; මෙයින් පාරිභෝගිකයා සූරාකෑමට ලක් විය; ජාතික ධනය කිහිපදෙනකු අතට පත් විය. එවැනි තත්වයකට විරුද්ධව එම රටවල සමාජ ව්‍යාපාරයන් පැතිර යත් ම ඒකාධිකාරය මර්දනය කිරීමට රජය ඉදිරිපත් විය. එබඳු අවස්ථා කිහිපයක් ප්‍රකටය. 1890 දී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ෂර්මන් පනත (Sherman act) ද 1911 දී ක්ලේටන් පනත (Clayton act) ද පනවනු ලැබීය. එයින් පසුව තවත් පනත් කිහිපයක් පනවනු ලැබීය. එහෙත් ඒවා සම්පූර්ණයෙන් ම සාර්ථක නොවීය. 1930 සහ 1939 අතර කාලපරිච්ඡේදයට අදාළ සංඛ්‍යාලේඛනවලින් තහවුරු වන්නේ මුළු ඇමෙරිකානු ආර්ථික ක්‍රමය ම ඒකාධිකාර 200කින් මෙහෙයැවුණු බවකි. එංගලන්තයේ 1948 දී ‘ඒකාධිකාර හා සීමාකාරී පිළිවෙත් පනත’ (Monopolies and Restrictive Practices Act) ද නමැති පනත 1956 දී ‘සීමාකාරී වෙළෙඳ පිළිවෙත් පනත’ (Restrictive Trade Practices Act) නමැති පනත ද 1965 දී ‘ඒකාධිකාර හා ඒකාබද්ධ කිරීම් පනත’ (Monopolies and Mergers Act) ද ඉදිරිපත් කැරිණ. එහෙත් ඒකාධිකාරයන්ගේ නැඟී ඒම වැළැක්වීම සඳහා යොදා ඇති ක්‍රියා මාර්ග සම්පූර්ණයෙන් ම සාර්ථක වී නැත. සිදු වී ඇත්තේ රහසිගතව හෝ වෙනත් මුහුණුවරවලින් හෝ ඒවා ආරක්ෂා වීමයි. <br /> <br /> ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමයේ විකාසනයේ එක් අවස්ථාවක දී පූර්ණ තරඟය පැවතිණි නම්, එමෙන්ම ඒ යටතේ ආයතනවලට පරිමාණානුකූල පිරිමැසුම් භුක්ති විඳිය හැකි වී නම්, එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් කල්යාමේ දී ඒ තුළින් ඒකාධිකාරයන් නැඟී ඒම අපේක්ෂා කළ යුත්තකි. එහෙයින් එය ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමයේ ගමන් මාර්ගයේ එක්තරා අවස්ථාවක් වශයෙන් සැලකීම නිවැරදිය. <br /> <br /> == පොත්පත් ==<br /> 1. Stonier, A.W. and Hague, D.C. - A Text book of Economic Theory.<br /> <br /> 2. Lipsey, R.G. - An Introduction to Positive Economics.<br /> <br /> 3. Bilas, R.A. - Micro-economic Theory.<br /> <br /> 4. Havens – Economics. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ආර්ථික විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B7%81_%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%BA 2026-08-03T07:05:37Z

<p>Senasinghe: 'බුදුරජාණන් වහන්සේ සෞත්‍රාන්තික නයින් එකොළොස...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බුදුරජාණන් වහන්සේ සෞත්‍රාන්තික නයින් එකොළොස් පරිද්දෙකින් කර්මය විභාග කළහ. දිට්ඨධම්ම වේදනීය, උපපජ්ජ වේදනීය, අපරපරියාය වේදනීය, යග්ගරුක, යබ්බහුල, යදාසන්න, කටත්තාවාපන, ජනක, උපත්ථම්භක, උපපීළක, උපඝාතක යනුවෙනි. <br /> <br /> == දිට්ඨම්ම වේදනීය කර්මය ==<br /> එක් ජවනවීථියෙහි උපදනා චිත්තයන් සත්දෙනා කෙරෙහි කුසල් වේවයි අකුසල් වේවයි පළමු වන ජවන් සිත “දිට්ඨධම්ම වේදනීය” කර්ම නම් වෙයි. ඒ දිට්ඨධම්ම වේදනීය කර්මය මේ අත්බැවෙහි ම විපාක දෙයි. කාකවලිය, පූර්ණක සිටු ආදීන්ට මෙන් කුශලය ද නන්ද යක්ෂ, නන්ද මාණවක, නන්ද ගෝඝාතක, කෝකාලිය, සුප්‍රබුද්ධ, දේවදත්ත, විඤ්චමාණවිකා ආදීන්ට මෙන් අකුශලය ද මේ ආත්මභාවයෙහි ම විපාක දෙන සැටි දත යුතුය. එසේ විපාක නොදෙනු වී නම්, අහෝසි කර්ම වූයේ අවිපාක බවට පැමිණෙයි. මෙය මැනවින් අවබෝධ කරනු සඳහා අටුවායෙහි මුවවැද්දාගේ උපමාව දක්වා ඇත. මුවවැද්දා මුවකු දැක විදින ලද ඊසැරය ඉදින් නොවැරැදුණේ නම්, මුවා එහි වැටී මැරෙයි. යම් හෙයකින් වැරදී ගිය හොත් බියපත්ව පලාගිය මුවා නැවත එදෙසට නොපැමිණෙයි. දිට්ඨධම්ම වේදනීය විපාකයත් එබඳුය. මේ උපමායෙහි හීපහර නොවරදවා මුවා විදීම මෙන් දිට්ඨියම්ම වේදනීය කර්මයාගේ විපාකවාරය ලැබීමත්, හීපහර වැරැදී යෑම මෙන් විපාක නොදෙන බවට පැමිණීමත් දත යුතුය. <br /> <br /> == උපපජ්ජ වේදනීය කර්මය ==<br /> අර්ථසාධක වූ සත්වැනි ජවන චේතනාව උපපජ්ජ වේදනීය කර්ම නම් වෙයි. ඒ කර්මය දෙවැනි ආත්මභාවයෙහි දී විපාක දෙයි. එ ද කුශලපක්ෂයෙහි අෂ්ටසමාපත්තීන්ගේ වශයෙන් ද අකුශලපක්ෂයෙහි පඤ්චානන්තරිය කර්මයන්ගේ වශයෙන් ද දත යුතුය. එහි සමාපත්ති අට ම උපදවා ගත් පුද්ගලයා අනතුරු අත්බැවෙහි එක් සමාපත්තියක විපාකයෙන් බඹලොව උපදී. සෙසු සමවත් සියල්ල විපාක නොදෙන බවට පැමිණෙයි. එසේ ම ආනන්තරිය කර්ම පස ම කළ ද එක කර්මයකින් නිරයෙහි උපදී. ඉතිරි කර්ම සියල්ල අහෝසි කර්ම වූයේ විපාක නොදෙන බවට පැමිණේ. මෙ ද පළමු දැක්වූ මුවවැද්දාගේ උපමායෙන් ම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. <br /> <br /> == අපරපරියාය වේදනීය කර්මය ==<br /> යළි පළමුවන, සත්වන ජවන් සිත් දෙක අතරෙහි වූ ජවන් සිත් පස අපරපරියාය වේදනීය කර්ම නම් වෙයි. ඒ කර්මය අනාගත භවයෙහි යම් කලෙක අවකාශ ලබා නම් එකල්හි විපාක දෙයි. සංසාර ප්‍රවෘත්තිය ඇති කල්හි අහෝසිකර්ම බවට නම් නොපැමිණෙයි. වල්වැදුණු බලුවැද්දා මුවකු දැක බල්ලා හුසිගන්වාලයි. මුවා ලුහුබැඳ යන බලු හමු වූ යම් කවර තැනක දී හෝ ඌ ඩැහැගනී. එපරිදි මැ අපරපරියාය වේදනීය කර්මය සසර අවකාශ ලැබුණු කවර තැනක දී හෝ විපාක දෙයි. මේ කර්මයෙන් මුක්ත වූ එක ද සත්ත්වයෙක් ලොව නැති.<br /> <br /> == යග්ගරුක කර්මය ==<br /> කුශලාකුශල කර්මයන් අතුරෙහි යම් ගුරු කර්මයක් වී නම් එය යග්ගරුක නම් වෙයි. කුශල පක්ෂයෙහි රූපාරූප සම්පත්ති සංඛ්‍යාත මහද්ගත කර්මය ද අකුශල පක්ෂයෙහි පස්වැදෑරුම් ආනන්තරිය කර්මය ද ගරුක නමි. කුසල් වේවයි අකුසල් වේවයි ගුරු කර්මයක් ඇති කල්හි සෙසු කුශලාකුශල කර්මයෝ විපාක දෙන්නට නොහැකි වෙති. ඒ ගුරුකර්මය ම පිළිසඳ දෙයි. යම් පරිදි උඳු ඇටයක් පමණ වූත් කැටක් හෝ යගුළක් හෝ දිය විලෙක බහාලන ලදුයේ ඉල්පෙන්නට නොහැකි වූයේ යටට මැ බසී ද, එපරිදි මැ කුසල් වුව ද අකුසල් වුව ද යම් ගුරු කර්මයක් වී නම්, ඒ කර්මය ම ප්‍රතිසන්ධි විපාකය උපදවයි. <br /> <br /> == යබ්බහුල කර්මය ==<br /> කුශලාකුශලයන් කෙරෙහි යම් කර්මයක් බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි ආසේවන වශයෙන් බහුල කොට කරන ලද ද ඒ කර්මය යබ්බහුල නම් වෙයි. නොහොත් බලවත් කුශල කර්මයන් කෙරෙහි තමනට සොම්නස් උපදවන යම් කර්මයක් වී නම් එය ද අකුශල කර්මයන් කෙරෙහි සන්තාප උපදවන කර්මයක් වී නම් එය ද යබ්බහුල නම් වෙයි. සටන් වැදුණු මල්ලයන් දෙදෙනකුන් අතුරෙන් බලවතා දුබලයා බිමැ හෙළා යන්නාක් මෙන් ආසේවන වශයෙන් බහුල වූ කුශල කර්මය හෝ සන්තාපන වශයෙන් බලවත් වූ අකුශලකර්මය හෝ විපාක දෙයි. මේ සඳහා දුටුගැමුණු රජුගේ පුවත නිදසුන් කෙරෙති. චූලංගණිය යුද්ධයෙන් පැරැ ද පලාගිය රජතුමා වන මැද සිට එක් කෙනකුන්ට පොහොනා බත්මුළ සතරකට බෙදා සිඟා වැඩි බෝධි මාතු මහාතිස්ස තෙරුන්ට දන් දුන් පින්කම සිහි කොට තුසීපුරෙහි උපන. එය ආසේවන වශයෙන් බලවත් වූ හෙයිනි.<br /> <br /> == යදාසන්න කර්මය ==<br /> තවද කුශලාකුශල කර්මයන් අතුරෙහි යම් කර්මයක් මරණාසන්න කාලයෙහි සිහි කරන්නට හැකි වේ ද, ඒ කර්මය යදාසන්න නම් වෙයි. ගවයන් පිරී සිටි ගවගාලෙක දොරටුව විවෘත කළ කල්හි බලවත් ගවයන් ඈතින් සිටිය ද ගාල්දොර වෙත සිටියේ දුර්වල මහලු ගවයෙක් නමුදු ඔහු ම පළමු කොට ගාලෙන් පිට වෙයි. එපරිදි ම අන්‍ය කුශලාකුශල කර්ම බෙහෙවින් ඇතත් මරණ කාලයට ළංව සිටි කර්මය ම විපාක දෙයි. මසුන් බිළීබෑම දිවි පෙවෙත කොටගත් ‘දෙමළ දොරටුපාල’ යයි ප්‍රසිද්ධ මිනිසෙක් විය. හේ පනස් අවුරුද්දක් ම ප්‍රාණවධ කොට මහලුව මරණ ඇඳෙහි වැදහොත. සමීප විහාරයෙහි වැඩසිටි චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරණුවෝ “මා දැක්ක දී මේ සත්ත්වයා නොනැසේවා”යි අනුකම්පා උපදවා ගොස් ඔහුගේ ගෙයි දොර සමීපයෙහි වැඩ සිටියහ. එකල ඔහුගේ බිරිඳ තෙරුන් වැඩි පවත් දැන්වූ. ගෙට වැඩම කළ තෙරණුවන් “සිහි උපදවා සිල් ගන්නට පිළිවන් දැ”යි විචාරා “එසේ යැ වහන්සැ”යි කී කල්හි තිසරණ දී පන්සිල් දෙන්නට පටන් ගනිත් ම ඔහුගේ දිව ගිලිහිණ. හේ එකෙණෙහි මියගොස් චාතුම්මහාරාජික දෙවි ලොවැ උපන. මේ අකුසල් මැඩපියා ආසන්න කුසලය විපාක දුන් සැටියි. පෙර මහාවාචකාල උපාසක නම් මිනිසෙක් “සෝවන් මඟ ලබන්නටය” කියා තිස්හවුරුද්දක් ද්වත්තිංසාකාරය හදාරා “මෙසේ කොටත් මම ආලෝක මාත්‍රයක්වත් ලබන්නට නොහැකි වීමි; ශාසනය අනෛර්‍ය්‍යාණික වනැ”යි දෘෂ්ටි විපර්යාසයට පැමිණ කලුරිය කොට මහාගඞ්ගායෙහි සුංසුමාර ප්‍රේතව උපන. මේ බොහෝ කුසල් මැඩපියා මරණසාන්නයෙහි ඉදිරිපත් වූ අකුශලය විපාක දුන් ආකාරයි. <br /> <br /> == කටත්තාවාපන කර්මය ==<br /> යළි මෙකී යග්ගරුකාදි තුන් කර්මයෙන් මිදුණු අඥාත වශයෙන් කරන ලදුයේ කටත්තාවාපන කර්ම නම් වෙයි. යම් පරිදි උම්මත්තකයකු විසින් විදින ලද හීතලය යම් කවර තැනෙක හෝ යේ ද, එපරිද්දෙන් ම ගරුකාදි කර්මයක් නැති කල්හි ඒ කෘතමාත්‍ර කර්මය යම් කවර තැනෙක හෝ විපාක දෙන්නේයි. <br /> <br /> == ජනක කර්මය ==<br /> එක් තැනක ප්‍රතිසන්ධි විපාකය උපදවා ප්‍රවෘත්තිවිපාක නූපදවන කර්මයයි. පිළිසඳ දෙන ජනක කර්මය දරුවකු වදනා මවක මෙනි. දරුවා පෝෂණය කරන කිරිමවක මෙන් ප්‍රවෘත්ති විපාක දෙන කර්මය දත යුතුය.<br /> <br /> == උපත්ථම්භක කර්මය ==<br /> කුශලයෙහිත් අකුශලයෙහිත් ලැබෙයි. කිසිවෙක් කුසල් කොට සුගති භවයෙහි උපදී. හේ සුගති භවයෙහි සිට නැවත නැවත කුසල් කොට ඒ කුශල කර්මයට උපස්තම්භක වෙමින් හවුරුදු සියදහස් ගණන් සුගති භවයෙහි ම සැරිසරයි. කිසිවෙක් අකුසල් කොට දුගති භවයෙහි උපදී. හේ එහි සිටියේ පුනපුනා අකුසල් කොට ඒ අකුශලකර්මයට උපස්තම්භ කෙරෙමින් අනේක වර්ෂ සහස්‍රයෙහි දුගතියෙහි ම සැරිසරයි. මේ උපත්ථම්භක කර්මයාගේ එක් ස්වභාවයෙකි. අනික් ක්‍රමයකු දු වෙයි. ජනක කර්මය කුසල් ද අකුසල් ද වෙයි. එය ප්‍රතිසන්ධි, ප්‍රවෘත්ති දෙක්හි ම රූපාරූප විපාකස්කන්ධයන් උපදවයි. උපස්තම්භක කර්මය වැළිත් විපාක උපදවන්නට නොහැකි වෙයි. වෙන කර්මයකින් පිළිසඳ දුන් කල්හි විපාක ඉපද වූ කල්හි උපදනා සුවදුක් දෙකට උපකාරව සිට එය බොහෝ කල් පවත්වයි. මෙ ද උපස්තම්භක කර්මයාගේ ස්වභාවයෙකි.<br /> <br /> == උපපීළක කර්මය ==<br /> වෙන කර්මයකින් පිළිසඳ දුන් කල්හි ප්‍රවෘත්ති විපාකය ඉපද වූ කල්හි උපදනා සුව දුක දෙක පෙළා ඊට බාධා කොට බොහෝ කල් පවතින්නට නොදෙන කර්මයයි. එහි ක්‍රමය මෙසේ දත යුතුය. කුශල කර්මයක් විපාක දෙමින් සිටි කල්හි අකුශල උපපීඩක කර්මයක් පැමිණ කුශල විපාකය දෙන්නට නොදෙයි. එසේ ම අකුශල කර්මයක් විපාක දෙමින් සිටි කල්හි කුශල උපපීඩක කර්මයක් පැමිණ අකුශලය විපාක දෙන්නට ඉඩ නොදෙයි. යම්සේ වැඩෙන ගසක් හෝ වැලක් හෝ කිසිවෙක් දණ්ඩකින් හෝ අවියකින් හෝ පැහැර සිඳ බිඳ දමා නම් ඒ ගස හෝ වැල වැඩෙන්නට නොහැකි වේද, එපරිද්දෙන් විපාක දෙන කුශලය අකුශල උපපීඩකයෙන් ද, අකුශලය කුශල උපපීඩකයෙන් ද පීඩිතව විපාක දෙන්නට නොහැකි වෙයි. සුනක්ඛත්තගේ අකුශල කර්මය කුශලයට උපපීඩක විය. චෝරඝාතකයාගේ කුශල කර්මය අකුශලයට උපපීඩක වී. <br /> <br /> == උපඝාතක කර්මය ==<br /> කුසල් ද අකුසල් ද වූයේ අන්‍ය දුර්වල කර්මයක් නසා තමාගේ විපාකයට අවකාශ කෙරෙයි. උපච්ඡේදය යනු ද උපඝාතක කර්මයට නමෙකි. එහි ස්වභාවය නම් කුල කර්මයක් විපාක දෙන කල්හි එක් අකුශලකර්මයක් නැඟී සිට ඒ කුශල කර්මය සිඳ හෙළීමයි. අකුශල විපාකයෙහි දු එසේ මැයි. අජාසත් රජුගේ පිතෘඝාතක කර්මය කුශලච්ඡේදක විය. අඞ්ගුලිමාල තෙරුන්ගේ මනුෂ්‍ය ඝාතක කර්මය අකුශලච්ඡේදක වී. <br /> <br /> මෙසේ සෞත්‍රාන්තික නයින් කර්ම එකොළොසක් විභාග කොට වදාරන ලද්දේය. කිසි තැනෙක අහෝසි කර්මය ද ගෙන දොළොසක් වශයෙන් දැක්වෙයි. මෙහි කර්මයාගේ අවිපාකභාවය කර්මයෙකැයි නොදැක්විණි. අභිධර්ම නයින් සොළොස් පරිද්දෙකින් කර්මය විභාග කොට ඇත. (විස්තර සඳහා අංගුත්තර තිකනිපාත අටුවාව, ධර්මප්‍රදීපිකා හා දසබලඤාණකථා ආදිය.) <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: බෞද්ධ ධර්මපාඨ]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%AD%E0%B7%8F 2026-07-31T10:33:28Z

<p>Senasinghe: 'යෝග දර්ශනයෙහි සඳහන් වන චිත්ත භූමියකි; සාධන මාර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>යෝග දර්ශනයෙහි සඳහන් වන චිත්ත භූමියකි; සාධන මාර්ගයකි; බෞද්ධදර්ශන සම්ප්‍රදායයන්හි ද සඳහන් වන මාර්ගාංගයකි; ධ්‍යානාංගයකි; සර්ව චිත්තසාධාරණ චෛතසිකයකි; චිත්තමහාභූමි ධර්මයකි; සියලු භාරතීය දර්ශනයන් අතර සාධාරණව සම්භාවිත වූ සමාධිවාචක මූල පදයකි. <br /> <br /> ප්‍රාග් බෞද්ධ ප්‍රභවයක් ඇති, නිරතුරුව සිත හා සම්බන්ධව උපයුක්ත වූ, ඒකාග්‍ර ශබ්දය උපනිෂද් යුගයේ පටන් භාරතීය දාර්ශනික හා ආගමික ව්‍යවහාරයෙහි සම්භාවිත වූ බවත්, චිත්තශමථය හා යෝගසාධනය ඇසුරින් ක්‍රමවත් අර්ථවිකාශයකට ලක් වූ බවත්, සූත්‍ර යුගයේ දී විශිෂ්ටාර්ථවාචක පාරිභාෂික පදයක් වශයෙන් ‘ඒකාග්‍රතා’ ස්වරූපයෙන් ශෛලිගත වූ බවත් සාහිත්‍යමය සාක්ෂි අනුව පෙනී යයි. <br /> <br /> ඒකාග්‍ර ශබ්දයේ ප්‍රයෝග උපනිෂද් ග්‍රන්ථයන්හි ද (මෛත්‍රී.6.27) පුරාණයන්හි ද (භාගවත.4.24) මහාභාරතයෙහි ද (12.12726; 13.3368) භගවද්ගීතාවෙහි ද (6.12; 18.72) රාමායණයෙහි ද (2.23, 28; 71.31; 103.11) දක්නට ලැබේ. <br /> <br /> මෙකී ප්‍රයෝග ඇසුරින් ඒකාග්‍ර ශබ්දයේ සාධාරණාර්ථ කෝෂකාරයන් විසින් විවරණය කොට ඇති බව පිළිගත හැකිය. සිතෙහි එකඟ බව, වික්ෂේප රහිත බව, අනාකුල බව, අනන්‍යසාධාරණ බව ඒකාග්‍ර ශබ්දයෙන් ගම්‍ය වන අර්ථ වශයෙන් කෝෂකාරයෝ දක්වති (අමරකෝෂ, 3.2.29; අභිධානචින්තාමණි, 1458; මේදිනීකෝෂ,121; ශබ්දකල්පද්‍රැම, 1.294). <br /> <br /> යෝග දර්ශනයට මෙන් ම බෞද්ධ දර්ශනයට ද පොදුවේ පවත්නා පාරිභාෂික පදයක් වූ ඒකාග්‍රතා ශබ්දය බ්‍රාහ්මණ සංස්කෘතියට හා ශ්‍රමණ සංස්කෘතියට අයත් පැරණි චින්තකයන් හා ශාස්තෘන් අතර ප්‍රචලිත වූ විමුක්ති මාර්ගයන්ගේ සමාන ලක්ෂණ හකුළුවා දක්වයි. <br /> <br /> දෙවියන් යැදීමෙන් හා පිදීමෙන් බාහිර වශයෙන් විමුක්තිය පසක් කළ නොහැකි බවත් සත්‍යාභිසමයේ ඒකායන මාර්ගය අධ්‍යාත්ම ශාන්තිය (අජ්ඣත්තසන්තී) බවත් පසුකාලීන වෛදිකයන් අතර කෙමෙන් කෙමෙන් ප්‍රචලිත වීම නිසා ඉන්ද්‍රිය සංවරය ආදිචරණ කොට අධිචිත්ත ශික්ෂාමාර්ග උපනිෂද් යුගය වන විට ප්‍රමාණවත් පරිදි භාරතය තුළ පැතිරී විසිරී ගිය බව අනුමාන කළ හැකිය. ඊශ්වරවාදය හා ආත්මවාදය ගුරු <br /> කොටගත් ආචාර්යවරුන් අතර මේ ශික්ෂාමාර්ග යෝග ස්වරූපයෙන් වැඩුණු අතර අනීශ්වරවාදය හා අනාත්මවාදය ගුරු කොටගත් බෞද්ධයන් අතර ඒ ශික්ෂාමාර්ග භාවනා ස්වරූපයෙන් වැඩුණු බව ඓතිහාසික කරුණු අනුව පිළිගත හැකිය. යෝග දර්ශනය හා බෞද්ධ දර්ශනය අතර අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් බලවත් සම්පර්කයක් පැවති බව ඒකාග්‍රතා පිළිබඳ විවරණයෙන් වඩාත් ස්ඵුට වේ. <br /> <br /> == යෝග දර්ශනාගත ඒකාග්‍රතා ==<br /> යෝග යනු චිත්ත වෘත්තියේ නිරවශේෂ නිරෝධයයි (යොගඃ චිත්ත වෘත්ති නිරෝධඃ - යොගසූත්‍ර 1, 2). මෙකී චිත්ත වෘත්තීන් ඉන්ද්‍රිය ක්‍රියාකාරිත්වය හා අවිද්‍යා - අස්මිතා - රාග - ද්වේෂ - අභිනිවේශ සංඛ්‍යාත සංස්කාර මගින් උත්පාදනය කරනු ලබන බැවින් අභ්‍යාසයෙන් හා වෛරාග්‍යයෙන් තොරව ශමථයකට පත් කළ නොහැකිය. ගුණ විශේෂය අනුව මිනිස් සිත භූමි වශයෙන් වර්ග කොට දැක්විය හැකිය. ක්ෂිප්ත, මූඪ, වික්ෂිප්ත, ඒකාග්‍ර, නිරුද්ධ යනුවෙන් ව්‍යාසපාදයෝ සිතෙහි භූමි පංචකයක් දක්වති (යොගභාෂ්‍ය, 1.1). ක්ෂිප්ත වූ සිත රජස්ගුණ බාහුල්‍යය නිසා නිරතුරුව චංචලය; බහිර්මුඛය; ව්‍යාවෘතය. මූඪ සිත තමෝගුණ බාහුල්‍යය නිසා විවේක බුද්ධියෙන් තොරය; පියවි වශයෙන් අලසය; කාර්යය සාධනයෙහි ලා අකර්මණ්‍යය. වික්ෂිප්ත සිත සත්ත්වගුණය නිසා විටෙක ස්ථිරය ; එහෙත් බොහෝ විට අස්ථීරය; සුඛසහගත විෂයෙහි ඇලෙනසුලුය; දුක්ඛසහගත විෂයයන් නුරුස්නාසුලුය. ක්ෂිප්ත,මූඪ, වික්ෂිප්ත යනුවෙන් හැඳින්වෙන මේ සිත් තුන සමාධියට ප්‍රතිපක්ෂය; යෝග සාධනයට අයෝග්‍යය. සිව්වැනි චිත්තභූමිය වූ ඒකාග්‍ර සිත සාකල්‍යයෙන් සත්ත්ව ගුණයෙන් අනූන බැවින් ද වික්ෂේපයෙන් තොර බැවින් ද නාමරූප වශයෙන් ලැබෙන යම් අරමුණක් වේ ද එහි ස්ථිරව පිහිටයි; එම අරමුණ පිළිබඳ අවිපරීතඥානය ලබයි. ඒකාග්‍ර සිත සාකල්‍යයෙන් බහිර් වෘත්තියෙන් තොරය. පස්වැනි චිත්තභූමිය වූ නිරුද්ධ සිත නිර්මල සත්ත්ව ගුණයේ සම්පර්කය නිසා චිත්ත වෘත්තීන්ගේ නිරවශේෂ නිරෝධය සලසයි. ඒකාග්‍ර සිත ද නිරුද්ධ සිත ද වෛරාග්‍යය හා යෝග සාධනය පිණිස සර්ව ප්‍රකාරයෙන් යෝග්‍යයි.<br /> <br /> යෝග සාධනයේ සමාරම්භය ඒකාග්‍රතාවයි. එනම් රූපධර්ම - නාමධර්ම - ඊශ්වරාදි වශයෙන් ලැබෙන යම් එක් අරමුණක් කෙරෙහි අනන්‍ය සාධාරණ වශයෙන් චිත්තසමාධිය පිහිටුවීමයි. විවිධ අරමුණු විෂයෙහි ව්‍යාවෘත වූ සර්වාර්ථතා නමැති චිත්තවෘත්ති ස්ථිර ලෙස හා නිරන්තර ලෙස පාලනය කිරීමෙන් ඒකාග්‍රතාව සැලසේ. විවේක බුද්ධියෙන් තොර වූ පුද්ගලයා දුර්දාන්ත, අවිනීත හැඟීම් මගින් පාලනය කරනු ලබයි. එම නිසා ස්වීය චිත්තවෘත්ති කෙරෙහි බුද්ධියේ ආධිපත්‍යය පිහිටුවීම යෝගියා සතු පළමු කාර්යයයි. යෝගසාධනය ඒකාග්‍රතාවෙන් ආරම්භ වන්නේ ඒ නිසා මැයි. චිත්තවෘත්තීන් උපදවන ඉන්ද්‍රිය හා සංස්කාර ඒකාග්‍රතාව මගින් පාලනය කරනු ලබයි. මෙකී පාලන ශක්තිය ලත් යෝගියා චිත්තප්‍රවාහය අභිමත පරිදි නැවැත්වීමටත් ස්වීය අවධානය අභිමත අරමුණක් කෙරෙහි පිහිටුවීමටත් සමත් වෙයි. විචිත්‍ර අරමුණු කෙරෙහි ඇති වන ඇලීම්, බැඳීම් නිසා නිරන්තරයෙන් වික්ෂිප්ත වූ සිත වෛරාග්‍යයෙන් දමනය කටයුතුයි. සිතෙහි ප්‍රසාදය, ස්ථීරත්වය හා ඒකාග්‍රතාව ප්‍රගුණ කිරීම සඳහා කරුණා, මෘදුතා, උපේක්ෂා, සුඛ, දුඃඛ, පුණ්‍ය, අපුණ්‍ය යන විෂයයන් භාවනා කිරීම හිතකර බව යෝගදර්ශනය දක්වයි. නිරන්තරයෙන් ප්‍රගුණ කළ අභ්‍යාසයෙන්, සාධනයෙන් හා කායික නිරෝගතාවෙන් තොරව ඒකාග්‍රතාව ලබාගත නොහැකිය. එම නිසා යෝග දර්ශනය සමාධිලාභය සඳහා අනුපූර්ව උපාය මාර්ගයක් දක්වයි. යම-නියම-ආසන-ප්‍රාණායාම-ප්‍රත්‍යාහාර-ධාරණ-ධ්‍යාන-සමාධි යන අෂ්ටවිධ යෝගාංග අධ්‍යාත්ම සංවර්ධනය පිණිස අනුපිළිවෙළින් දක්වා ඇත (යෝගසූත්‍ර II, 29). පළමු යෝගාංගය යටතේ අහිංසා-සත්‍යය-අත්තේය-බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යය හා අපරිග්‍රහය ප්‍රගුණ කිරීමෙන් යෝගියා ශීල විශුද්ධිය ලබයි. දෙවැනි යෝගාංගය යටතේ හෙතෙම ශෞචය-සංතෝෂය, තපස, ස්වාධ්‍යාය හා ඊශ්වර ප්‍රණිධානය යන ගුණාචාර ප්‍රගුණ කරයි. ආසන හා ප්‍රාණායාම යන යෝගාංග හා ඒකාග්‍රතා අභ්‍යාසය අනුව හෙතෙම පිළිවෙළින් නිශ්චලත්වය ද ක්‍රමවත් ආශ්වාස-ප්‍රශ්වාසය ද සිතෙහි වික්ෂේපරහිතබව ද ලබයි. ප්‍රත්‍යාහාරය යටතේ හෙතෙම බාහිර ලෝකයෙන් ඉවත්ව අධ්‍යාත්මය තුළ වෙසෙයි. ඒකාග්‍රතා සහිත ධාරණාධ්‍යාන හා සමාධි යන අන්තරංග සාධන මගින් හෙතෙම සම්ප්‍රඥාන සමාධිය ලබයි. ධාරණා යනු එක් විෂයයක් කෙරෙහි සිත පිහිටුවීම බැවින් එය ඒකාග්‍රතාව ම බව පෙනෙතත් මේ දෙක අතර සියුම් වෙනසක් විද්‍යමානය. සිතෙහි වික්ෂිප්ත බව වළක්වන ඒකාග්‍රතාව පූර්වගාමී අවස්ථාවකි. වික්ෂේපයෙන් තොර වූ සිත අවබෝධය පිණිස එක් අරමුණක රඳවන ධාරණාව එහි ම පශ්චාද්ගාමී පරිණත අවස්ථාවකි. <br /> <br /> එක් අරමුණක පිහිටුවනු ලැබූ ධාරණාව හෙවත් අරමුණුවලින් බාධා නොලැබ එම අරමුණෙහි ම නිරන්තර වශයෙන් පැවැත්වීම ධ්‍යානයයි. එහි ද ඒකාග්‍රතාව අන්තර්ගතය. <br /> <br /> ධ්‍යානයට අනතුරුව ලැබෙන අවසාන යෝගාංගය සමාධියයි. ඒකාග්‍රතාව මෙහි ලා අග්‍රඵල ලබයි.<br /> <br /> අතීන්ද්‍රියඥානාභිසමයේ ඒකායන මාධ්‍යය ඒකාග්‍රතාවයි. මෙය වැඩීමේ ක්‍රමය නිර්දේශ කොට දක්වන අධිමානසික ශික්ෂාව විශිෂ්ට අධ්‍යාත්ම විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත ගුරු කොටගත් විවිධ දර්ශනයන්ට එක සේ පිළිගත හැකි විය. ආස්තික සම්ප්‍රදායයට අයත් දර්ශන අතර ද ජෛනාදි බාහිර දර්ශන අතර ද ඒකාග්‍රතා ශික්ෂාව එක සේ සම්භාවිත වූයේ මේ නිසා මැයි. <br /> <br /> == බෞද්ධ දර්ශනාගත ඒකාග්‍රතා ==<br /> මේ ඒකාග්‍රතා ශබ්දය බෞද්ධ දර්ශනයෙහි හා චරණයෙහි ලා උපයුක්ත වූ මූල පදයකි. නිරතුරුව සිත හා සම්බන්ධව සඳහන් වන ඒකාග්‍රතා ශබ්දය පාලි සාහිත්‍යයෙහි චිත්තෙකග්ගතා, චිත්තස්සෙකග්ගතා යන රූපද්වයෙන් දැක්වේ. පාලි සඟි පොත්වල ද ථෙරවාදී අභිධර්ම ප්‍රකරණවල ද ඒකාග්‍රතා ශබ්දය නොයෙක් තැන නොයෙක් අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා උපයුක්ත වී ඇති බව පැහැදිලිව පෙනේ. <br /> <br /> නාමධර්මයක් හෝ රූපධර්මයක් හෝ අරමුණු වශයෙන් ගෙන එහි සිත පිහිටුවීමෙන් ප්‍රගුණ කොට ගනු ලබන සිතෙහි එකඟබව එකග්ගතා ශබ්දයෙන් ගම්‍ය වන සරල අර්ථයයි. එකග්ග ශබ්දයට සූත්‍රාන්තයන්හි යොදා ඇති සමාහිත නමැති අධිවචනයෙන් ද මේ බව වඩාත් ස්ඵුට වේ (අංගුත්තර, I.70; II.14, 29; III.391). සූත්‍රාන්තාගත ධ්‍යාන විස්තරයන්හි සඳහන් වන “චෙතසො එකොදිභාව” යන ශබ්දය ද අර්ථ වශයෙන් චිත්තෙකග්ගතා ශබ්දයට බෙහෙවින් සමාන වූවකි. <br /> <br /> රාගාදි ක්ලේශයන් හා විතර්කාදි ඖදාරික චෛතසික ඒකාග්‍රතාවෙන් සංසිඳේ. එබැවින් ඒකාග්‍රතාව අවික්‍ෂෙප සංඛ්‍යාත සමාධියයි. මේ අර්ථයෙන් ඒකාග්‍රතා ශබ්දය සමාධි ශබ්දයේ අධිවචන වශයෙන් සූත්‍රාන්තයන්හි දැක්වේ. ඒකාග්‍රතාව සමාධිය ම බවත් සතර සතිපට්ඨානය සමාධි නිමිති බවත් සතර සම්‍යක් ප්‍රධානය සමාධි පරිෂ්කාර බවත් ඒ ධර්මයන්ගේ ම ආසේවනය සමාධි භාවනාව බවත් බුදුහු චුල්ලවෙදල්ල සූත්‍රයෙහි දේශනා කරති (යා ච ඛො ආවුසො විසාඛ චිත්තස්ස එකග්ගතා අයං සමාධි. චත්තාරෝ සතිපට්ඨානා සමාධිනිමිත්තා චත්තාරො සම්මප්පධානා සමාධි පරික්ඛාරා යා තෙසං යෙව ධම්මානං ආසෙවනා භාවනා බහුලීකම්මං අයං තත්ථ සමාධිභාවනා - මජ්ඣිම.I.301). <br /> <br /> සමාධියේ විශිෂ්ට ලක්ෂණය ඒකාග්‍රතාවයි. ධ්‍යානය එහි ආසන්න කාරණය වේ (එකග්ග ලක්ඛණො සමාධි. තස්ස ඣානානි පදට්ඨානං-නෙත්ති. 287). <br /> <br /> බුදුන්ගේ මූලික දේශනාව චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යයයි. සිව්වැනි සත්‍යය වූ මාර්ග සත්‍යයේ අටවැනි පියවර සම්‍යක් සමාධියයි. ඒකාග්‍රතාව මෙකී සමාධිය ම බැව් ධම්මසංගණි පකරණයෙහි අවධාරණයෙන් දැක්වේ. චිත්තස්සෙකග්ගතා ශබ්දය එහි ලා මෙසේ විවරණය වේ: කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා ? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති, සංඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධි බලං සම්මාසමාධි අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙ කග්ගතා හොති - ධම්මසංගණී, 15.<br /> <br /> පෙළෙහි දැක්වෙන මේ නිර්වචනය තවදුරටත් තහවුරු කරමින් බුද්ධඝෝෂපාදයෝ ද මෙසේ විවරණ ලියති: චිත්තස්ස එකග්ගභාවො චිත්තෙකග්ගතා සමාධිස්ස එතං නාමං - අත්ථසාලිනි, 118. බෞද්ධ මහායාන සම්ප්‍රදායයන්හි දී ද මේ විවරණය සම්භාවිත වූ බව අසංගපාදයන්ගේ හා ස්ථිරමතිපාදයන්ගේ විවරණ මගින් ද ප්‍රකට වේ. <br /> <br /> මේ විවරණ අනුව ඒකාග්‍රතාව මාර්ගාංගයක් වශයෙන් ද බෞද්ධයන් සැලකූ බව පැහැදිලිය. <br /> <br /> ඒකාග්‍රතා, සමාධි යන ශබ්ද අධිවචන වශයෙන් යෙදෙතත් ඒ දෙක අතර අර්ථ වශයෙන් පැහැදිලි වෙනසක් ද අවශ්‍ය තැන අවබෝධ කටයුතු බව අටුවාවන්හි දක්වා ඇත. මාර්ගාංග, ධ්‍යානාංග වශයෙන් යෙදෙන ඒකාග්‍රතාව චිත්තාංග වශයෙන් යෙදෙන ඒකාග්‍රතාවෙන් වෙනස් කොට දැක්වීම පිණිස බුද්ධඝෝෂපාදයෝ පළමු කී ඒකාග්‍රතාවට කුසල ශබ්දය පූර්ව පදය වශයෙන් යොදති. මේ අනුව කුසලචිත්තෙකග්ගතා යනු නෛර්‍ය්‍යාණික සමාධියේ අධිවචනයයි. <br /> <br /> ඒකාග්‍රතාව සමාධියේ අධිවචන වශයෙන් වෙනත් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයන්හි ද දක්වා ඇත. “සමාධි ශ්චිත්තස්‍යෛකාග්‍රතා” යනුවෙන් යශෝමිත්‍රපාදයෝ ඒකාග්‍රතා ශබ්දය විවරණය කරති. යෝගයෙන් සිත එක් අරමුණක පැවැත්වීම ඒකාග්‍රතා බැවින් එය ම සමාධි වශයෙන් සැලකිය හැකි බව පෙන්වා ඇත (යද්යොගාච්චිත්තං ප්‍රබන්ධෙන එකත්‍රාලම්බනෙ වර්තතෙ ස සමාධි: - ස්ඵුටාර්ථාහිධර්මකෝෂව්‍යාඛ්‍යා, 42).<br /> <br /> යෝග දර්ශනයෙහි මෙන් ම බෞද්ධ දර්ශනයෙහි ද ඒකාග්‍රතාව ක්‍රමවත් ලෙස ප්‍රගුණ කිරීම සඳහා අනුපූර්ව ශික්ෂාවක් නිර්දේශ කොට ඇත. බුදුන් වදාළ විමුක්තිය පසක් කර ගැනීමේ අටියෙන් ඒකාග්‍රතාව ප්‍රගුණ කිරීමට එළඹෙන ශ්‍රාවකයා පළමුව ශිලය ප්‍රගුණ කටයුතුයි. ඉන්ද්‍රීය සංවරය මත ශීලය තහවුරු වෙයි. චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයන්ට රූපාදි අරමුණු ලක් වූ විට ඒ අරමුණු කෙරෙන් නිමිති හා අනුව්‍යංජන උපාදන වශයෙන් නොගැනීමට ඔහු වගබලා ගත යුතුයි. පාපක අකුසල ධර්මයන් වැළක්වීම පිණිස නිබඳව සිහි එලවා කටයුතු කිරීම අවශ්‍යයි. අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය, ථීනමිද්ධය, උද්ධච්ච-කුක්කුච්චය හා විචිකිඡාව දුරු කිරීමෙන් කුසල් සිත් වැඩීමටත් ඔහු උත්සාහවත් විය යුතුයි. <br /> <br /> කාමච්ඡන්දාදි නීවරණ ධර්ම බැහැර කොට සිතෙහි උපක්ලේශ දැන අවබෝධ කොටගත් ශ්‍රාවකයා අතින්ද්‍රිය වශයෙන් සිත දියුණු කිරීම පිණිසත් සිතෙහි ප්‍රභාස්වර තත්ත්වය එමගින් පසක් කරගැනීම පිණිසත් ක්‍රමවත් අයුරින් ධ්‍යාන වඩයි. විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ හා ඒකාග්‍රතා යන අංග පංචකයෙන් සමන්විත ප්‍රථමධ්‍යානය වඩා පසුව විතර්කාදි ඖදාරික අංග කෙමෙන් බැහැර කරන ශ්‍රාවකයා ඒකාග්‍රතාව විවිධ දැහැන් මගින් තව තවත් දියුණු තියුණු කරයි. මේ අනුව ඒකාග්‍රතාව ධ්‍යානාංගයක් වශයෙන් ද බෞද්ධයන් සැලකූ බව පැහැදිලිය. <br /> <br /> ඒකාග්‍රතා චෛතසිකය සංවේදනාත්මක, සංජානනාත්මක හා සංචේතනාත්මක යන අංශත්‍රයකින් සමන්විත බව පැහැදිලි කටයුතුයි. ප්‍රථමධ්‍යාන අවස්ථාවෙහි දී ධ්‍යානාංග වශයෙන් ලැබෙන විතර්කය හා විචාරය එහි සංජානනාත්මක අංශය දක්වයි. ප්‍රීතිය හා සුඛය එහි සංවේදනාත්මක අංශය ප්‍රකට කරයි. චේතනා වීර්‍ය්‍යාදි චෛතසික එහි සංචේතනාත්මක අංශය පළ කරයි (මජ්ඣිම. III, 25). පරිපූර්ණ ආධ්‍යාත්මික ප්‍රගතිය පිණිස ඒකාග්‍රතාව උපකාරි වන අයුරු මෙයින් පෙනී යයි. <br /> <br /> ඒකාග්‍රතාව ක්‍රමවත් ලෙස ප්‍රගුණ කිරීමේ භාවනා ක්‍රම අභිධර්ම යුගයේ දී වඩාත් දියුණු විය. රාගාදි ක්ලේශයන් හා විතර්කාදි චෛතසිකයන් සංසිඳුවීම පිණිස ඒකාග්‍රතාව උපයෝගී කොටගත් භාවනා ක්‍රමය ශමථභාවනා යනුවෙන් ප්‍රකටය. ඒකාග්‍රතා ශමථය වැඩීම පිණිස අභිධර්මය සතළිස් කර්මස්ථානයක් දක්වයි. දස කසිණය, දස අසුභය, දස අනුස්සතිය, සතර අප්පමඤ්ඤාය, එක් සංඥාවක්ය, එක් ව්‍යවස්ථානයක්ය, සතර ආරූප්‍යය යනුවෙන් මෙකී කමටහන් හැඳින්වේ. <br /> <br /> මාර්ගාංග වශයෙන් ද ධ්‍යානාංග වශයෙන් ද ශමථ වශයෙන් ද උපයුක්ත වන ඒකාග්‍රතාව භාවනාමය ධර්මයක් බවත් එබැවින් කුසල සෝභනාදි ලක්ෂණයන්ගෙන් අනූන චෛතසිකයක් බවත් පැහැදිලිය.<br /> <br /> කුසලාකුසල ගුණයෙන් විප්‍රයුක්ත වූ එහෙත් කුසලාකුසල සිතිවිලි හා නිරතුරුව යෙදෙන චෛතසිකයන් වශයෙන් ද ඒකාග්‍රතාව බෞද්ධ දර්ශන සම්ප්‍රදායයන්හි උපයුක්ත වේ. බෞද්ධ ඥාන මීමාංසාගත ඉන්ද්‍රියඥාන විභාගයෙහි ලා ඒකාග්‍රතාව උපයුක්ත වන්නේ මෙකී අර්ථයෙනි. <br /> <br /> දීඝාදි ආගමයෙහි සඳහන් වන අයුරු ඉන්ද්‍රිය විඥානයේ ප්‍රාදුර්භාවය පිණිස අනිවාර්‍ය්‍ය වශයෙන් අවශ්‍ය වන ප්‍රත්‍යයෝ තිදෙනෙකි. පියවි ගුණයෙන් යුත් නොබිඳුණු චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයක් ද රූපාදී අරමුණක ආපාථගමනයක් ද එයින් නිපන් සමන්වාහාරයක් ද විඥානයේ උපත සඳහා අවශ්‍යයි (යතො ච ඛො ආවුසො අජ්ඣත්තිකං වෙව චක්ඛුං අපරිභින්නං හොති, බාහිරා ච රූපා ආපාථං ආගච්ඡන්ති, තජ්ජො ච සමන්නාහාරො හොති එවං තජ්ජස්ස විඤ්ඤාණභාගස්ස පාතුභාවො හොති - මජ්ඣිම. I. 190). මෙහි ලා සමන්වාහාරය යනුවෙන් නම් කොට ඇත්තේ ඉන්ද්‍රියාරම්මණය කෙරෙහි පුද්ගලයාගේ සිතෙහි හටගන්නා අවධානයයි. චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයන්ට රූපාදි විවිධ විචිත්‍ර අරමුණු රාශියක් නිබඳව නිරන්තරව ලක් වන බැවින් යම් එක් අරමුණක් කෙරෙහි අවධානයක් නොමැතිව කිසිවක් පිළිබඳ පැහැදිලි දැනුමක් ඉන්ද්‍රියානුසාරයෙන් පුද්ගලයාට ලබාගත නොහැකිය. ඉන්ද්‍රිය හා ඉන්ද්‍රියාරම්මණයේ ආපාථගමනය පමණක් ඇතිව එහෙත් එයින් නිපන් සමන්වාහාරය නොමැතිව විඥානභාගයේ ප්‍රාදුර්භාවයන් නොයෙදෙන බව සඟි පොත්වල සඳහන් වන්නේ මේ නිසා මැයි. මෙකී සමන්වාහාරය අභිධර්ම යුගයේ දී එකග්ගතා වශයෙන් හඳුන්වා දී ඇත. <br /> <br /> ඉන්ද්‍රිය විඥාන විභාගයෙහි ලා ථෙරවාදි ආභිධර්මිකයෝ සෑම සිතක ම අනිවාර්‍ය්‍යයෙන් පවත්නා චිත්තාංග නොහොත් චෛතසික සතක් නම් කරති. ස්පර්ශ, වේදනා, සංඥා, චේතනා, ඒකාග්‍රතා, ජීවිතේන්ද්‍රිය, මනස්කාර යන මේ සප්ත චෛතසිකය සියලු සිත්වලට සාධාරණ බැවින් සබ්බ චිත්තසාධාරණ යනුවෙන් හඳුන්වා ඇත (චෙතසික විභාග - [[අභිධම්මත්ථසංගහ]] බ.). <br /> <br /> සූත්‍රයන්හි සමන්වාහාර ස්වරූපයෙන් පළ වීමෙහි දී ඒකාග්‍රතා යනුවෙන් දැක්වෙන මෙය භාවනාමය චෛතසියක් නොවන බවත් ආගමික යත්නයෙන් තොරව හෝ සත්වයන්ගේ සංවේදනාත්මක, සංජානනාත්මක හා සංචේතනාත්මක අනුභූතියෙහි ලා ප්‍රකටව ක්‍රියාත්මක වන්නා වූ මනෝවිද්‍යාත්මක ශක්ති විශේෂයක් වන බවත් පෙනේ.<br /> <br /> සෑම සිතක ම අවශ්‍ය අංගයක් වශයෙන් ඒකාග්‍රතාව ඇතුළත් වන බව වෛභාෂික සම්ප්‍රදායයට අයත් ආභිධර්මිකයෝ ද ඔවුන්ගේ චෛත්ත විභාග අනුගමනය කරන වෙනත් සම්ප්‍රදායයන්ට අයත් ආචාර්‍ය්‍යවරු ද පිළිගනිති. වෛභාෂික මතය අනුව සියලු සිත්වලට සාධාරණ වූ අවශ්‍ය චෛත්ත ධර්ම දශකයකි. වෙදනා-චෙතනා-සංඥා-ඡන්ද-ස්පර්ශ-මති-ස්මෘති-මනස්කාර-අධිමුත්ති හා සමාධි යන මේ චෛත්ත දශකය චිත්තමහා භූමික ධර්ම යනුවෙන් හැඳින්වේ (අභිධර්මකෝෂ, II. 24). <br /> <br /> මෙහි සමාධි ශබ්දයෙන් නම් කොට ඇත්තේ ඒකාග්‍රතාව බව අභිධර්මකෝෂව්‍යාඛ්‍යාවෙහි සඳහන් කොට ඇත (ස්ඵුටාර්ථා. 42). <br /> <br /> බෞද්ධ දර්ශනයෙහි පරිණත අවස්ථාව පිළිබිඹු කරන විඥානවාදී සම්ප්‍රදාය තුළ යෝග දර්ශනය හා බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම අතර සාමග්‍රිය හා සංයෝගය සැලකිය යුතු පරිදි දක්නට ලැබේ. යෝග සම්ප්‍රදායයෙහි මෙන් බෞද්ධ යෝගාචාර සම්ප්‍රදායයෙහි ද දර්ශනයට වඩා චරණයට මුල් තැන ලැබේ. තථාගතගර්භ නමින් යෝගාචාරීන් හඳුන්වන අධ්‍යාත්මය පිළිබඳ ආර්‍ය්‍යඥානයට ඇතුළු වන දොරටුව සමාධිසංඛ්‍යාත ඒකාග්‍රතාව බව සද්ධර්ම ලංකාවතාර සූත්‍රය පවසයි (ඒකාග්‍රස්‍යෛතදධිවචනං තථාගතගර්භශ්වප්‍රත්‍යාත්මාර්‍ය්‍යඥාන ගොචරසෛත්‍යතත් ප්‍රවෙශො යත් සමාධිඃ පරමො ජායත ඉති - ලංකා. 21). <br /> <br /> (කර්තෘ: [[ඩබ්ලිව්.ඇස්. කරුණාරත්න]]) <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ධර්ම පාඨ-භාරත දර්ශන]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%B6%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8F 2026-07-30T04:50:31Z

<p>Senasinghe: 'වයඹදිග ඉරානයේ මෙකල හමදාන් නම් පළාතේ වූ පැරණි න...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>වයඹදිග ඉරානයේ මෙකල හමදාන් නම් පළාතේ වූ පැරණි නගරයකි. වර්තමාන හමදාන් නගරය පිහිටා ඇත්තේ ද පුරාණ ඒක්බතානා පිහිටි භූමියේ මය. පර්සියාවේ ඔරොන්ටීස් හෙවත් අල්වන්ද් නම් කන්ද පාමුල තැනිතලා ප්‍රදේශයෙහි ඉදි කොට තිබුණු මේ නගරය පැරණි මීඩියාවේ අගනුවර විය. මෙනුවර ගැන බයිබලයේ එස්රා පොතේ සඳහන්ය. ක්‍රි.පූ. 678 පමණේ දී මීඩියාවේ ප්‍රථම රජු වූ දියෝසිස් නමැත්තා විසින් ඒක්බතානා නුවර ගොඩනංවන ලද බව හෙරොඩොටස්ගේ මතයයි. ක්‍රි.පූ. 550 දී ඇකිමීනියානු (පර්සියානු) සයිරස් රජු විසින් යටත් කරගන්නා ලද මෙනුවර එම පෙළපතේ රජුන්ගේ ගිම්හාන නිවාසස්ථානය බවට පත් විය. මහත් ඓශ්වර්යයකින් බැබළෙමින් පැවැති ඒක්බතානා නුවර පර්සියානුන්ගෙන් උදුරා ගත් මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජ එය කොල්ලකා ගිනි බත් කෙළේය. පාර්තියන් රජවරුන්ගේ අගනුවර වශයෙන් බොහෝ කලක් පැවති ඒක්බතානා නගරය ක්‍රි.ව. 645 දී අරාබීන් අතට පත් විය. වර්තමාන හමදාන් නගරය ඇති වූයේ එපෙදෙස ඉස්ලාමිකයන් අතට පත් වූ පසුය. කීර්තිමත් මුස්ලිම් වෛද්‍ය ග්‍රන්ථ රචකයකු වූ දාර්ශනික [[අවිසෙනා]] (බ.) ඔහුගේ අවසන් තුදුස් වසර ගත කෙළේ මෙනුවරය. <br /> <br /> නගරය අවට ඇති නොයෙකුත් පැරණි නටබුන් අතර ඇකිමීනියානු සෙල්ලිපි ද වේ. <br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඓතිහාසික භූගෝල විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%93%E0%B6%BA_%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B6%BA 2026-07-28T10:46:28Z

<p>Senasinghe: '(Unitary method). ඒකකයක අගය සොයා ඒ අනුසාරයෙන් ගණනය කිරීම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>(Unitary method). ඒකකයක අගය සොයා ඒ අනුසාරයෙන් ගණනය කිරීම ඒකීය ක්‍රමය නමි. නිදසුනක් මෙසේයි: පොල් ගෙඩි 20ක් රුපියල් 5ක් නම් එක පොල් ගෙඩියක මිල සොයා ගැනීමෙන් පසු ඕනෑ ම පොල් ගෙඩි ගණනක මිල සෙවිය හැකිය. ඒ අනුව එක පොල් ගෙඩියක මිල සත 25කි. ඒ නිසා පොල් ගෙඩි 15ක් රු. 3.75ය. <br /> <br /> මිනිසුන් 5 දෙනකුට යම් වැඩක් දින 6කින් කළ හැකි නම් 3 දෙනකුට ඒ වැඩය ම කිරීමට යන කාලය සෙවිය හැක්කේ එක මිනිසකුට සම්පූර්ණ වැඩය කිරීමට යන කාලය සොයා ගැනීමෙනි. එක් මිනිසකුට ඒ වැඩය කිරීමට 5×6=දින 30ක් ඕනෑය. ඒ නිසා මිනිසුන් 3 දෙනකුට 30÷3=දින 10ක් ඕනෑ වේ.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: මිනුම් ක්‍රම]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%93%E0%B6%BA_%E0%B6%86%E0%B6%AB%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%94%E0%B7%80 2026-07-28T10:40:48Z

<p>Senasinghe: '“ව්‍යවස්ථාදායක උත්තරීතර බලය එක ම මධ්‍ය බලමණ්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>“ව්‍යවස්ථාදායක උත්තරීතර බලය එක ම මධ්‍ය බලමණ්ඩලයක් විසින් ක්‍රියාවේ යොදවනු ලබන රාජ්‍යය” ඒකීය ආණ්ඩුව යනුවෙන් මහාචාර්ය ඩයිසි හඳුන්වා දී ඇත. අභ්‍යන්තර සහ බාහිර වශයෙන් ද්විවිධ වූ පරමාධිකාරය (sovereignty) රාජ්‍යය නමැති ආයතනයේ ආත්මය වේ. නීති පැනවීමේ සහ ඒවා ක්‍රියාවේ යෙදවීමේ සම්පූර්ණ බලය ආණ්ඩුව සතු වන්නේ පරමාධිකාරයේ මහිමයෙනි. පරමාධිකාරය එක ම පාලක ආයතනයක් කෙරෙහි පිහිටීම ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රමයේ විශේෂ ලක්ෂණය වේ. අභිනව ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයට පමණක් ‍නොව, වලංගුව පවත්නා නීති සං‍ශෝධනය කිරීමට හෝ සමූලෝත්පාටනය කිරීමට ද මහාණ්ඩුවට බලය තිබේ. ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයෙහි ලා ආණ්ඩුව හා සමාන බලතල ඇති වෙනත් බලමණ්ඩලයක් ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රමය යටතේ නැති නමුත් නීති සම්පාදනය කළ හැකි වෙනත් ආයතන ඇත. එනම් පළාත් පාලන ආයතනයෝයි. පළාත් පාලන ආයතන ඇති කරනු ලබන්නේ ද ඒවා‍ කෙරෙහි යම් යම් බලතල පවරනු ලබන්නේ ද මහාණ්ඩුව විසින් සම්මත කරන ලද පණතක් අනුව බව සැලකිය යුතුයි. පළාත් පාලන ආයතන සතු බලතල සීමා සහිතය. මහාණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරයකු යටතේ පාලනය වන පළාත් පාලන මණ්ඩල කෙරෙහි පවරන ලද බලතල අවශ්‍ය වුවහොත් අඩුවැඩි කිරීමට හෝ අහෝසි කිරීමට ද එම පාලන මණ්ඩල විසුරුවා හැරීමට ද මහාණ්ඩුවට පුළුවන. ආණ්ඩුවෙන් බැහැර වෙනත් බල මණ්ඩල ඇතත් පරමාධිකාරය ඒවා කෙරෙහි නොපිහිටා, මහාණ්ඩුව කෙරෙහි පමණක් පිහිටියේ නම් එතැන ඒකීය ආණ්ඩුවකි. මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ, ප්‍රංසයේ සහ ලංකාවේ පවත්නා ආණ්ඩු මීට නිදසුනි. <br /> <br /> ෆෙඩරල් හෙවත් සන්ධීය ආණ්ඩු ක්‍රමයක නම්, ෆෙඩරල් මහාණ්ඩුව සහ ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩු අතර ව්‍යවස්ථාදායක බලය බෙදී යයි. මෙය ඒකීය ආණ්ඩුවෙහි දක්නට නොලැබේ. තවද, ඒකීය ආණ්ඩුවකින් සම්මත වූ ව්‍යවස්ථාවන්ගේ හරි වැරදි සෙවීමට උසාවියට බලයක් නැත. උසාවියක් විසින් කළ හැක්කේ නීති විග්‍රහය පමණි.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ආණ්ඩු ක්‍රමය]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B7%81%E0%B7%93%E0%B6%AD%E0%B7%92_%E0%B6%B6%E0%B6%BD%E0%B7%92 2026-07-28T10:33:48Z

<p>Senasinghe: 'බලි යනු අපල උවදුරු වැළැක්වීම සඳහා කරනු ලබන ශාන...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>බලි යනු අපල උවදුරු වැළැක්වීම සඳහා කරනු ලබන ශාන්ති ක්‍රමයකි (ඒ පිළිබඳ විස්තර [[බලි]] යටතෙහි දැක්වේ). ඒකාශීති බලි යන්නෙන් බලි අසූ එකක් ගැනේ. රව්‍යාදි ග්‍රහයන්ට අයත් එක් එක් මහ දශාවක අතුරු දශා නවය බැගින් යෙදේ. එබැවින් මහ දශා නවයට අතුරු දශා අසූ එකකි. මේ එක් එක් අතුරු දශාවට අඹා ශාන්ති කරන බලි අසූ එක ඒකාශීති බලි නම් වේ. මේ බලි අඹන ක්‍රම විවිධාකාර බැවින් එකක් පාසා විස්තර කිරීම දුෂ්කරය. හැම බලියකට ම හිං හතර පිහිටුවා යම, කාල, වායු, මෘත්‍යු යන රාක්ෂස රූප හතරක් සිව් කොන ඇඹීම ද සූර්යාදි නව ග්‍රහයන්ගේ රූප අවටින් ඇඹීම ද කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට ආතුරයාගේ කේන්ද්‍ර මණ්ඩලය ද බලිය මැද පිහිටුවති.<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි හා විශ්වාස]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe http://encyclopedia.gov.lk/si_encyclopedia/index.php/%E0%B6%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9A%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA 2026-07-28T10:23:01Z

<p>Senasinghe: '[රෞවොල්ෆියා සෙර්පෙන්ටීනා - Rauwolfia serpentina (L.) Benth. ex Kurz.]. අඩ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</p> <hr /> <div>[රෞවොල්ෆියා සෙර්පෙන්ටීනා - Rauwolfia serpentina (L.) Benth. ex Kurz.]. අඩියක් දෙකක් උසට වැඩෙන ඍජු, කාෂ්ඨීය, බහු වාර්ෂික ශාකයකි. එහි මුල දිගය, ඝනය, වටකුරුය; අග්‍රය දක්වා ක්‍රමයෙන් හීන් වේ. එක් වලයක (whorl) කොළ 3ක් හෝ 4ක් තිබේ. කොළය අඟල් 3 සිට 5 දක්වා දිගය; අඟල් 2ක් පමණ පළලය, ලන්සාකාරය; බූවක් නැත. කොළදාරය තරංගීය. කොළයේ උඩ පැත්ත දීප්තිමත් පලාවන් පාටය. යටි පැත්ත එපමණ දීප්තිමත් නොවේ. හිමාලය ප්‍රදේශය වැනි තද ශීතල පෙදෙස්වල වැවෙන ඒකාවේරිය පැළෑටිවල කොළ සිසිර ඍතුවේ දී වැටේ. රතු නටු සහිත කක්ෂීය බහු-අක්ෂවල (cymes) මල් හටගනී. මණිය රතුය. මුකුටය ළා රතට හුරු සුදුපාටය. ඵලය මිමි. 6ක් පමණ දිග අෂ්ටිලයකි. එය ඉදුණු විට තද දම්පාටය.<br /> <br /> ලංකාව, ඉන්දියාව, බුරුමය, ජාවා ආදි ප්‍රදේශවල ඒකාවේරිය වැවේ. ලංකාවේ එය දක්නට ලැබෙන්නේ මූදු මට්ටමේ සිට අඩි 2,000ක් පමණ උස් වූ තෙතමන හා සෙවණ ඇති ප්‍රදේශවලය. ඉන්දියාවේ ගංගා නම් නදියේ තැනිතලාවල ද සිම්ලාහි සිට ඇසෑම් දක්වා හිමාලයේ බෑවුම්වල ද බටහිර හා නැගෙනහිර ඝාට් කඳුවැටිවල ද මේ පැළෑටිය වැවේ. මෑතක දී සිට ඒකාවේරිය බහුල ලෙස වවනු ලැබේ. දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු ඒකාවේරිය මුල් විශාල ප්‍රමාණයක් ලංකාවෙනුත් ඉන්දියාවෙනුත් පිටරට යවන ලදි.<br /> <br /> ඒකාවේරිය මුල් පුරාතනයේ සිට ම ඖෂධයක් වශයෙන් ඉන්දියාවේ භාවිත විය. ඒකාවේරිය මුල් නිද්‍රාජනක ඖෂධයක් බව මිනිසුන් බොහෝ කලක සිට දැන සිටි බව පෙනේ. ඒකාවේරිය මුල්වලින් ලබා ගන්නා සාරය රුධිර පීඩනය අඩු කරන බවත් නින්ද නොයෑම හා මානසික ආබාධ වැනි රෝගවලට මනා ඖෂධයක් වන බවත් දැන් දැනගෙන තිබේ. <br /> <br /> විවිධ ආබාධ බොහෝ ගණනාවකට පිළියමක් වශයෙන් ආයුර්වේදයෙහි ඒකාවේරිය හඳුන්වා ඇතත් බටහිර රසායන විද්‍යාඥයෝ 1931 වන තුරු ඒ ගැන කිසි සැලකිල්ලක් නොදැක්වූහ. ඒ වර්ෂයේ දී සිඩික් හා සිඩික් (Siddique and Siddique, Journal of the Indian Chemical Society, 8, 1931) විසින් ඒකාවේරිය මුල්වලින් ඇල්කලොයිඩ පහක් ලබාගන්නා ලදි. ඒවා අජ්මලින් (ajmaline), අජ්මලිනින් (ajmalinine), අජ්මලිසින් (ajmalicine), ස’පෙන්ටින් (serpentine) හා ස’පෙන්ටිනින් (serpentinine) යන නම්වලින් හඳුන්වන ලදි. කොළ දවා ගත් අළුවල පොටෑසියම් කාබනේට්, පොස්පේට්, සිලිකේට්, යකඩ හා මැංගනීස් ඇත. ඒකාවේරිය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට සැබෑ අනුබලය ලැබුණේ 1952 දී රෙස’පින් (reserpine) නමැති ඇල්කලොයිඩය එහි මුල්වලින් ලබාගත් පසුවය. මේ පිළිබඳ ගෞරවය මුලර්, ෂ්ලිට්ලර් හා බයින් (Muller, Schlittler and Bein, Experientia, 8, p. 338, 1952) යන අයට හිමි වේ. ඒකාවේරියවල තිබෙන මන්දාතතික (hypotensive) හා ගමක (sedative) ගුණයේ සක්‍රිය මූලය රෙස’පින්ය. එය ලබාගත් දා පටන් අද දක්වා මේ ශාකයෙන් ඇල්කලොයිඩ 20ක් පමණ ලබාගෙන තිබේ. කලින් සඳහන් කරන ලද ඇල්කලොයිඩ හයත් සමග පහත සඳහන් ඒවා මේ ශාකයෙන් ලබාගන්නා වඩා වැදගත් ඇල්කලොයිඩ වේ: රෞවොල්ෆිනින් (rauwolfinine), රෞපින් (raupine) හෙවත් සාර්පජින් (sarpagine), රෞහිම්බින් (isorauhimbine), රෙස’පිනින් (reserpinine), යොහිම්බින් (yohimbine). ඇල්කලොයිඩ හැර ඔලෙයොරෙසින් ද ස්ටෙරොලයක් (sterol) ද අසංතෘප්ත ඇල්කොහොල ඔලෙයික් අම්ලය ද ෆුමාරික් අම්ලය ද ග්ලූකෝස් ද සුක්රෝස් ද ඔක්සිමෙතිල් ඇන්ත්‍රක්විනෝන්වල ව්‍යුත්පන්නයක් ද ඛනිජ ලවණ ද ඒකාවේරිය මුල්වල ඇත.<br /> <br /> මේ ශාකය පිළිබඳව ඉන්දියාවේ වන පර්යේෂණ ආයතනය මගින් පවත්වන ලද පර්යේෂණවලින් වැදගත් කරුණු රැසක් අනාවරණය වී ඇත. මුල්වල අඩංගු ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණය 0.94% සිට 1.28% දක්වා වෙනස් වන බව මාස 6 සිට අවුරුදු 4 දක්වා වයස් වූ ශාකයන් පිළිබඳව කරන ලද පර්යේෂණවලින් දැනගෙන තිබේ. ශාකයක මුල්වලින් ලබාගත් උපරිම ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණය 1.70%කි. ශාකයේ වර්ධනය අවුරුදු 4ක් පමණ වන තෙක් එහි මුලෙන් ලබාගත හැකි ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණයේ වැඩි වෙනසක් නොපෙනේ. මේ පරීක්ෂණවලින් බැසගත් තවත් වැදගත් නිගමනයක් නම් මුලේ කාෂ්ඨමය කොටසෙහි තිබෙන ඇල්කලොයිඩ ප්‍රමාණයට වඩා ඉතා වැඩි ප්‍රමාණයක් මුලේ පොත්තෙහි තිබෙන බවය. මුලේ පොත්තෙන් ලබාගත හැකි ඇල්ක‍ලොයිඩ සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය 2.29% වන අතර මුලේ කාෂ්ඨමය කොටසෙහි තිබෙන්නේ 0.30%ක් පමණි. <br /> <br /> ඒකා‍වේරිය ශාකය සාර්ථක ලෙස වැවිය හැකිය. ශාකයේ මුල හොඳින් වර්ධනය වීමට වැලි සහිත ලෝම් පස වඩා සුදුසු බව පෙනේ. ශාකය ප්‍රචාරණය කිරීමට ඉතා හොඳ ක්‍රමය බීජ මගිනි. කඳේ හා මුලේ කැබලි කපාලීමෙන් ද ශාකය වර්ධක ලෙස ප්‍රචාරණය කරනු ලැබේ. කෘමීන්ගෙන් හෝ දිලීරවලින් හෝ ශාකයේ රෝග ඇති නොකෙරේ. <br /> <br /> රෞවොල්ෆියා ඩෙන්සිෆ්ලෝරා (R. densiflora. Benth. ex. Hook. f.) නමින් තවත් විශේෂයක් ලංකාවේ දක්නට ලැබේ. කඳුකර ප්‍රදේශයේ අඩි 6,000ක් පමණ උස ප්‍රදේශ දක්වා එය වැවේ. මේ ශාකයෙනුත් රෙස’පින් ඇල්කලොයිඩය ලබාගෙන තිබේ. එහෙත් එහි තිබෙන මේ ඇල්කලොයිඩයේ ප්‍රමාණය කුඩාය. ඒකාවේරිය [[අපොසිනාසේ]] (බ.) කුලයට අයත්ය. <br /> <br /> == ආයුර්වේද මතය ==<br /> සංස්කෘත පොත්වල නාකුලී, සර්පගන්ධා, චන්ද්‍රිකා යන නම්වලින් හැඳින්වෙන්නේ ඒකාවේරිය බව පැහැදිලි වේ. නූතන විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණයන්ගෙන්, අධික රුධිරපීඩනය අඩුකරන ගුණයක් ඒකාවේරියවල ඇති බව සොයාගැනීමට පෙර ද මෙහි මදකාරී ගුණයක් ඇති බව පැරැණියන් දැන සිටි බවට සාධක තිබේ. පශු වෛද්‍ය ක්‍රමයේ යෙදෙන ඇතැම් බෙහෙත්වලට කලෙක සිට ම ඒකාවේරිය යොදන බව පශු වෛද්‍යවරු කියති. සර්ප විෂට ද යෙදේ. මුල තිත්ත බලකාරක ද්‍රව්‍යයකි. එසේ ම එහි ශමනකාරී ගුණය ද පවතී. මේ නිසා ළමයින් නිදිකර තැබීම පිණිස බිහාරයේ ඇතැමුන් මේ ද්‍රව්‍යය උපයෝගී කරගන්නා බව සඳහන් වේ. <br /> <br /> මේ සඳහා යොදනුයේ ඉතා සුළු මාත්‍රාවකි. මාත්‍රාව වැඩි වුවහොත් ශ්වසනය අවරෝධ කර මරණය පවා සිදු කරයි. එසේ වනුයේ නිදිමත වැඩි කිරීම නිසායි; ශ්වසනය පාලනය කරන මධ්‍යස්ථානය පීඩා කිරීම නිසායි.<br /> <br /> ඒකාවේරිය ගස මුළුමනින් ගෙන කෂාය කර බීමෙන් ගර්භාශය මිරිකේ. මේ නිසා ගැබිණියකට ඒකාවේරිය අහිතයි. ගබ්සා වීම සිදු විය හැකි හෙයිනි. <br /> <br /> නූතන විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව ඒකාවේරිය ගසෙන් වෙන් කොට ලබා ගන්නා රසායනික පදාර්ථ තනි තනිව යෙදීමක් ආයුර්වේද චිකිත්සාවේ නොමැත. ගස මුළුමනින් ම ගන්නා අතර කෂාය වශයෙන් හෝ චූර්ණය අනෙක් අනුපානයත් සමඟ හෝ ගන්නා නිසා හෘදයේ ශක්තිය හීන කිරීමක් හෝ ස්නායූන්ගේ ක්‍රියා හීන කිරීමක් හෝ ක්ෂණිකව සිදු නොවේ. <br /> <br /> කෙසේ නමුත් ඒකාවේරිය තනි බේතක් සේ යෙදීම - විශේෂයෙන් වැඩි මාත්‍රාවක් දිගු කලක් යෙදීම - නොමනා බව දත් පැරැන්නන් ඒකාවේරිය භාවිතය බොහෝ සේ ඈත් කළ බව පෙනේ. සර්ප දෂ්ටයේ දී බාහිර යෝග සඳහා යොදා ගනු ලැබේ. රුධිර පීඩනය අඩු කිරීම පිණිස මුල් චූර්ණය යෙදීම නූතන ඇතැම් ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයන් විසින් කරනු ලැබේ.<br /> <br /> (කර්තෘ: [[විලියම් අල්විස්]])<br /> <br /> (සංස්කරණය: 1974)<br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: උද්භිද විද්‍යාව]] <br /> <br /> [[ප්‍රවර්ගය: ඒ]]</div>

Senasinghe