ඇරල් මුහුද

සෝවියට් රුසියාවේ කසක් සහ උස්බෙක් යන පළාත්වල පිහිටි අතිවිශාල කරදිය විලකි. මෙය උත්තර අක්ෂාංශ 45° සහ නැගෙනහිර දේශාංශ 60° ආශ්‍රිතව මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 160ක් උසින් පිහිටා තිබේ. වර්ග සැතපුම් 24,635ක් විශාල වූ ද සාමාන්‍යයෙන් අඩි 55ක් පමණ ගැඹුරු වූ ද මෙය ලෝකයේ කරදිය විල් අතර විශාලත්වයෙන් දෙවැනි වනුයේ කැස්පියන් මුහුදට පමණි. ග්ලැසියර අවධියෙහි දී මෙහි ජලය කැස්පියන් මුහුදට ගලා ගියේය. දැනට සිර් දර්යා සහ අමූ දර්යා ගංගා මෙයට වැටෙතත් මින් පිටට ගලන දිය පාරවල් නොමැත. මෙහි ලවණත්වය සියයට 1.03ක් තරම් වූ සුළු ප්‍රමාණයකි. ශීත ඍතුවේ දී එහි උතුරේ දිය මිදේ. නැගෙනහිර වෙරළාසන්න පෙදෙස් කිසිල් කූම් කාන්තාරයේ වැලිකඳුවලින් ද වගුරුවලින් ද ගහනය. බටහිර වෙරළ දක්වා ම ඌස්ට්-ඌර්ටි සානුව විහිදෙන හෙයින් එම ඉවුරු මඳක් ප්‍රපාතාකාරය. නැගෙනහිර වෙරළාසන්නයෙහි දූපත් කීපයක් ම තිබේ. ඇරල් යනු ‘දූපත් මුහුද’ යන අර්ථය ඇති කිර්ඝිස් වචනයකි. මෙම විලෙහි මිරිදිය මසුන් බහුල නිසා මස් මරන මධ්‍යස්ථාන කීපයක් ම වෙරළබඩ පෙදෙස්වල තිබේ. අමූ දර්යා මුවදොරෙහි පිහිටි කාන්ටා-උස්‍යා තොටුපළේ සිට අරාල්ස්ක් දක්වා නැව් ගමනාගමනය කෙරෙතත් නිතර හටගැනෙන බලවත් කුණාටුවලින් ඊට හානි පැමිණේ.

(සංස්කරණය: 1967)