උණකපුරු
උණ ගසෙන් ලබාගන්නා කපුරු විශේෂයට උණකපුරු යන නම් ව්යවහාර වේ. වංශලෝචන, වාංශි, තුගාක්ෂීරී, තුගා, ශුහා, ත්වක් ක්ෂීරී, වංශජා, ශුභ්රා, වංශ ක්ෂීරී, වෛණවී යනාදිය මීට යොදනු ලබන සංස්කෘත පර්ය්යාය නාමයෝය. ස්ත්රී, පුරුෂ, නපුංසක වශයෙන් උණ වෘක්ෂයන්ගේ ප්රභේද තුනක් ඇත්තේය. උණකපුරු බෙහෙවින් හටගන්නේ පුරුෂ සංඥක වෘක්ෂයන්හිය. ස්ත්රී සංඥක වෘක්ෂයන්ගේ ද කලාතුරකින් කපුරු හට ගැනීම වේ. නපුංසක වෘක්ෂයන්ගේ කපුරු හට ගැනීමක් නැත්තේය.
විශාල වූත් දෘඪ වූත් උණගස්වල ද කඳු ප්රදේශවල වැවෙන විශාල සිදුරු (නල) සහිත පුරුෂ ගණයට අයත් උණගස්වල ද පුරුක් (ගැට) දෙකක් අතර ඇති සිදුරක රැස්වන ශුභ්රවර්ණ යුෂ වියැළී හුනුගල්කුඩුවලට සමාන ද්රව්යයක් සෑදේ. සුදු පැහැයෙන් යුත් මේ ද්රව්යයට වංශලෝචන (උණ කපුරු) යයි කියත්. උණකපුරුවල හටගැනීම වන්නේ සා නැකත යෙදුණ දිනක වස්නා වැසි ජලය උණගස තුළට වැද ගැනීමෙනැයි කියති. ස්වාභාවික වශයෙන් හටගන්නා උණකපුරු නිල් මිශ්ර සුදු පැහැයෙන් යුක්තය; කිවුල් රසය (නීරසය). සාමාන්යයෙන් වෙළඳපළවල විකිණීමට තබා ඇත්තේ උණ කපුරු වෙනුවට පිළියෙළ කර ගත් වෙනත් ද්රව්යයකි. එය නිල් පැහැයෙන් යුක්තය. ශ්රේෂ්ඨ තත්වයේ ලා සැලකිය හැකි උණකපුරු ජාවා, සිංගප්පූරුව ආදි ප්රදේශවලින් ලැබේ.
උණකපුරු ශීත වීර්ය ඇත්තේය; රළුය; කසට රසයෙන් යුක්තය; මධුරය; බලකාරකය; ධාතු වර්ධකය; වීර්ය්ය වඩයි; රක්ත ශුද්ධිය හා ස්ථූල කෙරෙයි; උත්තේජකය; කාස, ශ්වාස, ජ්වර, පිපාසා, කාමලා, කුෂ්ඨ, ව්රණ, මූත්රකෘච්ඡ්ර, රක්ත පිත්ත, පාණ්ඩු, ක්ෂය, මන්දාග්නි, දාහ, වාත විකාර හා ශරීර දුර්වලත්වය නසයි; ධාතු ස්තම්භනය කරයි; සර්ප විෂ නසයි.
(සංස්කරණය: 1970)
