එඩා
(Edda). ක්රි.ව. 874-930 අතර කාලයේ දී නෝවීජිය නුවරුන් විසින් ජනාවාස කරන ලද අයිස්ලන්තයේ ඇති වූ ප්රබල සාහිත්ය ව්යාපාරයක ප්රතිඵලයක් වශයෙන් ඈත උතුරේ ජර්මන් වර්ගයට අයත් ජාතීන්ගේ පුරාවෘත්ත හා ජනප්රවාද ඇතුළත් කොට පැරණි අයිස්ලන්ත භාෂාවෙන් රචිත සංග්රහ දෙකකට පොදුවේ යොදන නාමයයි. ඒ සංග්රහ දෙකෙහි විශිෂ්ටත්වයට හේතු වූයේ ශීතලයෙන් හා අන්ධකාරයෙන් පිරුණු ලෝකයක දක්නා ලැබෙන දෛවාධීනභාවයට එරෙහිව ඉන් මිදීම පිණිස මානව වර්ගයා තුළ වූ නෛසර්ගික වීරභාවය විසින් මෙහෙයවනු ලබන සටන පිළිබඳව ඒවා රචනා කළවුන් දක්වන තියුණු අවබෝධයයි. සංග්රහ දෙක වෙන් වෙන්ව ගැනීමේ දී පළමුවැන්න ජ්යෙෂ්ඨ හෙවත් පද්ය එඩා යයි ද දෙවැන්න කනිෂ්ඨ හෙවත් ගද්ය එඩා යයි ද හඳුන්වනු ලැබේ.
දේවකථා හා වීරකථා අඩංගු ජ්යෙෂ්ඨ (පද්ය) එඩා සංග්රහය අඩාළ කාව්ය ඛණ්ඩ 34කින් සමන්විත වේ. ක්රි.ව. 800-1100 අතරතුර කාලයේ දී අඥාත කර්තෘන් විසින් රචිත මේ කාව්ය ඛණ්ඩ ඇතුළත් 13 වන සියවසට අයත් අත්පිටපතක් සොයාගෙන ඇත්තේය. දේවකථා අතර විශිෂ්ට තැනක් ගන්නේ ව’ලූස්පා (අනාගතවක්තෘවරියගේ කියමින්) නමැති කාව්යයයි. ලෝකයෙහි සම්භවයේ සිට විනාශය දක්වා තොරතුරු ඉන් කියැවෙයි. භාවමාල් (උත්තමයාණන්ගේ හෙවත් ඕඩින්ගේ කියමන්) නමැති කාව්යය උසස් ආප්තෝපදේශ සංග්රහයකි. එය උතුරේ ජාතීන් කාලාන්තරයක් තිස්සේ අත්දැකීම් මඟින් ලබාගත් ඥානසම්භාරය එක්රැස් කළ නිධානයක් වැන්න. වොල්සුංවරුන්ගේ ඉතිහාසය දැක්වෙන වීරකථා රමණීය වර්ණනයන්ගෙන් හා තියුණු මානසික විග්රහයන්ගෙන් පරිපෝෂිත වූයේය. මෙහි එන සිගුර්ත්ගේ ගීතය නමැති කාව්යයෙහි ජර්මන් වර්ගයට අයත් ජාතීන් අතර සුප්රකට සිගුර්ත්ගේ වීර චරිතය උත්කර්ෂයෙන් වර්ණනා කැරෙයි.
කනිෂ්ඨ (ගද්ය) එඩා සංග්රහය ස්නෝරි ස්තූත්හූසෝන් (1179-1241) නමැති අයිස්ලන්ත ඉතිහාසඥයා විසින් රචිතය. මූලික වශයෙන් කාව්ය ශාස්ත්රය පිළිබඳ ග්රන්ථයක් වූ එය කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ. ඉන් පළමුවැන්න ජ්යෙෂ්ඨ (පද්ය) එඩා සංග්රහය පදනම් කොටගෙන කළ පැරණි නෝර්ස් (ස්කැංඩිනේවියානු) දේවකථා විස්තරයකි; දෙවැන්න පැරණි අයිස්ලන්ත කාව්යයන්ගෙන් උපුටාගත් නිදසුන් සහිතව සංවාද ස්වරූපයෙන් ඉදිරිපත් කළ කාව්ය ශාස්ත්රය පිළිබඳ උපදේශ පද්ධතියකි; තුන්වැන්න නෝවීජියානු කුමාරවරුන් දෙදෙනකුට කළ ප්රශස්තියකි.
(සංස්කරණය: 1974)
