එපඩ්රීන්

(Ephedrine). ඇදුම, කෘෂ උණ (hay fever) හා නාසික සංකුලනය (nasal congestion) යනාදි රෝගවලට ප්‍රතිකාරයක් වශයෙන් යොදනු ලබන ඖෂධ විශේෂයක් වූ මෙය සුදුපාට ස්ඵටික ඇල්කලොයිඩයකි (බ.) මෙය බොහෝ විට යොදනු ලබන්නේ ලවණයක් වශයෙනි. මේ ඖෂධය එපෙඩ්රා සිනිකා (Ephedra sinica) යන ශාකයෙන් නිස්සාරණය කරගනු ලැබේ. කෘත්‍රිම ලෙසත් එපඩ්රීන් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ.

එපඩ්රීන් භාවිතයෙන් ඇසේ කණීනිකාව විස්තාරණය වේ; රුධිර සංසරණය වර්ධනය වේ; හෘද් ස්ඵන්දන වේගය අඩු කෙරේ. එහෙයින් අඩු රුධිර පීඩනය, රක්තපාතය (haemorrhage) හා තිගැස්ම (shock) යනාදියටත් එපඩ්රීන් පාවිච්චි කරනු ලැබේ. එපඩ්රීන්වලින් ශරීරය කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම් ඇඩ්රීනලීන් (බ.) ඇති කරන බලපෑම්වලට සමානය. වෛද්‍යවරයකුගේ උපදෙස් නැතිව මේ ඖෂධය පාවිච්චි කිරීම අනතුරුදායකය.

එපඩ්රීන් කාබනික භස්මයකි. එහි අණුක සූත්‍රය C10 H15 ON ය. ඔක්සිකරණයේ දී බෙන්සොයික් අම්ලය ලැබෙන බැවින් අංශදාමයකින් යුත් බෙන්සීන් වළල්ලක් එපඩ්රීන්වල ඇති බව පැහැදිලි වේ. නයිට්රස් අම්ලයත් සමග ක්‍රියා කළ විට නියට්රොසො-සංයෝගයක් සෑදෙන බැවින් එපඩ්රීන් ද්විතීයක ඇමයිනයකි. එය C6 H5 CH (OH) CH (CH3) N H C H3 යන සූත්‍රයෙන් දැක්විය හැකිය.

චීනයේ මේ ඖෂධය ලබාගන්නා එපෙඩ්රා ශාකයේ පොත්තට මා හුවාං යයි කියනු ලැබේ. ඉන්දියාවේ හා චීනයේත් අවුරුදු 5000ක් පමණ පෙර සිට මේ ඖෂධය පාවිච්චි කරන බවට සාක්ෂ්‍ය තිබේ.

(සංස්කරණය: 1974)