මිගෙල් දේ ඌනාමූනෝ
(1864-1936). උගතකු වශයෙන් ද ලේඛකයකු වශයෙන් ද උසස් කීර්තියක් ලබා සිටි ස්පාඤ්ඤ ජාතික චින්තකයෙකි. විල්බාවෝ නගරයේ උපන් හෙතෙම මැඩ්රිඩ් විශ්වවිද්යාලයෙහි ලතින්, ග්රීක් භාෂා හා දර්ශනය හදාරා උසස් උපාධි ලබාගෙන 1891 දී සැලමැංකා විශ්වවිද්යාලයෙහි ග්රීක් භාෂාව පිළිබඳ මහාචාර්ය පදවියට පත් විය. 1901 දී ඒ විශ්වවිද්යාලයෙහි ම රෙක්ටර් පදවිය ද ඔහුට පිරිනමන ලදි. එහෙත් හෙතෙම රාජාණ්ඩුවත් විශේෂයෙන් ම ප්රීමෝ දේ රීවේරා නමැති ඒකාධිපති පාලකයාත් විවේචනය කිරීම නිසා 1920 දී එම පදවියෙන් ද 1924 දී සිය රටින් ද නෙරපන ලද්දේ විය. 1931 දී ස්පාඤ්ඤයේ සමූහාණ්ඩුවක් පිහිටුවීම හා සමඟ පෙරළා සිය රටට පැමිණි ඔහුට එම පදවිය නැවතත් ලැබිණි. එහෙත් හෙතෙම නොබෝ කලකින් සමූහාණ්ඩුව ද විවේචනය කරන්නට වන හෙයින් සමූහාණ්ඩුවාදීන්ගේ ද අතවරයනට ලක් විය. එවකට රටේ පැනනැඟෙමින් පැවති දේශපාලන කැළඹිලි කෙරෙහි දැඩි කළකිරීමකින් සිටි හෙතෙම 1936 දෙසැම්බර් 31 වැනි දා කලුරිය කෙළේය.
තම අදහස් දැක්වීමේ දී භෞතිකවාදයට හා බුද්ධිවාදයට තරයේ පහර දුන් නිවහල් චින්තකයකු වශයෙන් ඌනාමූනෝහට හිමි වන්නේ විශාල කීර්තියකි. හෙතෙම ව්යක්තිවාදය, සමාජවාදය, මානවභක්තිය, පුද්ගලයාගේ අමරණීයත්වය ආදි කරුණු හුවා දක්වමින් කුහකකම, මායාව, මිථ්යාවිශ්වාසය, ගතානුගතිකව සම්ප්රදාය බදාගැනීම ආදි කරුණුවලට පහර දුන්නේය. 'සැකය වපුරන්නකු හා හෘදයසාක්ෂ්යය කළඹන්නකු' වශයෙන් තමා හඳුන්වා ගත් හෙතෙම මිනිසා දෛවයට එරෙහි විය යුතු බවත් විනාශයට ගැති නොවිය යුතු බවත් ප්රකාශ කෙළේය. ඔහුගේ 'ජීවිතය පිළිබඳ ඛේදවාචකය' නමැති විශිෂ්ට කෘතියෙන් බෙහෙවින් ම පෞද්ගලික දර්ශනයක් දැක්වෙයි. මනුෂ්යයාගේ ඉච්ඡාව පරලොව ජීවිතයක් බලාපොරොත්තු වුව ද ඔහුගේ විචාර බුද්ධිය එබන්දක් මුළුමනින් ම නොපිළිගනී යයි ද දැන හෝ නොදැන සෑම මිනිසා ම ජීවත්වන්නේ මේ විශ්වාසය හා විචාරය අතර වූ පරස්පර විරෝධීභාවය පිළිබඳ සන්තාපයෙන් පෙළෙමිනැයි ද යනු එම දර්ශනයයි.
'දොන් කිහෝතේගේ හා සාංචෝගේ ජීවිතය', 'ක්රිස්තු ධර්මයේ සන්තාපය' යන කෘති දෙකෙහි ද ඔහුගේ දාර්ශනික අදහස් ඇතුළත් වී ඇත. ඔහු විසින් නවකථා කිහිපයක් ද ලියන ලදි. 'මීදුම', 'ආදර්ශ නවකථා තුන' යන කෘති දෙක ඒ අතුරෙහි වැදගත් වෙයි. ඔහු විසින් රචිත කාව්ය රාශියක් ද දක්නට ලැබේ.
(සංස්කරණය: 1974)
