ඇබකසය
(ගණක චතුරස්රය - Abacus). සංඛ්යාවන් එකතු කිරීම හා අඩු කිරීම පහසුවෙන් කළ හැකි වන පරිදි සකස් කරගත් පුවරු විශේෂයකි. ඇබකස් යනු ග්රීක භාෂාවේ 'ඇබැක්ස්' (දූලි) ශබ්දයෙන් හෝ සෙමිටික් භාෂාවල එන 'අබක්' (දුලි) ශබ්දයෙන් හෝ බිඳී ආවකැයි සැලැකේ. පළමුවෙන් ලෑල්ලක වැලි හෝ දූලි දැමීමෙන් පිළියෙල කරගත් බැවින් ඊට ඇබකස් යන නම ව්යවහාර වී යයි කියති. විවිධ රටවල කලින් කල ව්යවහාර වූ ඇබකස් පුවරු වර්ග බොහෝ ගණනකි. ඒවායින් විශේෂ සැලකීමට භාජන වන වර්ග තුනකි. එනම්:
1. මතුපිට වැලි (දූලි) අතුරා සකස් කරගත් පුවරුව (පසු කලක දී මේ පුවරුව මත ඉටි දැමීමෙන් ගල්ලෑල්ලක් මෙන් උපයෝගී කරගන්නා ලදි.)
2. ඒක, දශ, ශත, සහස්රාදි සංඛ්යා ප්රමාණ වෙන් වෙන් වශයෙන් යොදා ගැනීම සඳහා මේසයක් මත අඳින ලද ඉරි මතුපිට වුවමනා පරිදි එහා මෙහා කිරීමට හැකිවන සේ තැබූ ලෝහ කැබලි හෝ පබළු හෝ වීදුරු කැබලි ආදි ඉත්තන් සහිත ඇබකසය හා
3. එහා මෙහා කළ හැකි පරිදි පීලි මත ලෝහ කැබලි සවි කිරීමෙන් සකස් කරගත් මේසය යන මේවායි.
ලෝහ කැබලි යථාපරිදි විවිධ ස්ථාන කරා පැමිණවීමෙන් එකතු කිරීම්, අඩු කිරීම් ආදියට උපයෝගී කරගත් පැරණි ඇබකසය ඒක, දශ, ශත, සහස්රාදි ස්ථානගත සංඛ්යා දැක්වීම සඳහා වෙන් වෙන් වශයෙන් අඳින ලද ඉරි සහිත මේසයකි. මෙබඳු ඇබකසයකින් සංඛ්යා දෙකක් එකතු කරන පිළිවෙළ පහත දැක්වෙයි. එහි උදාහරණ වශයෙන් 327 හා 74 එකතු කර ඇත.
ඒ ඒ ස්ථානයන් කරා යථාපරිදි ලෝහ කැබලි එහා මෙහා කිරීම එකතු කිරීමේ දී කෙරේ. අඩු කිරීමේ දී ලෝහ කැබලි යථා පරිදි ඉවත් කිරීම අවශ්යය. නැවත නැවත එකතු කිරීමෙන් ගුණ කිරීම ද නැවත නැවත අඩු කිරීමෙන් බෙදීම ද සිදු කරනු ලැබේ. මේ ඇබකසය ව්යවහාර වූයේ මධ්යධරණී මුහුද ආශ්රිත රටවලය.
ක්රි.පූ. 6 වන ශතවර්ෂයේ දී චීනයෙහි භාවිත වූ ඇබකසයට ලෝහ කැබලි වෙනුවට උණ කෝටු යොදා තිබුණේය. මේ ඇබකසය 19 වන සියවස දක්වා කොරියාවෙහි ද භාවිත විය. ක්රි.ව. 600 පමණේ දී ජපන් රටට ද පැතිර ගිය යථෝක්ත ඇබකසය එහි දී සංගි හෙවත් සංචු යන නමින් හැඳින්විණ. ස්වාන් පාන් නමින් හැඳින්වෙන ඇබකසය 12 වන සියවසේ පටන් චීනයෙහි ව්යාප්ත විය.
ඇබකසයක රාමුවෙහි සරල සමාන්තරව සවි කළ කම්බිවල ඇමුණූ ඉත්තන්ගෙන් දකුණේ සිට වමට ඒක, දශ, ශත, සහස්ර ආදි ස්ථානගත සංඛ්යා දැක්වෙයි. එහි ඇති හරස් පොල්ලට පහළින් වූ ඉත්තකු ඉහළට ගෙන ගිය විට ඉන් 'එකක්' ද හරස් පොල්ලට ඉහළින් වූ ඉත්තකු පහළට ගෙන ගිය විට ඉන් 'පහක්' ද අදහස් කැරෙයි. උදාහරණ වශයෙන් ඉහත දැක්වෙන ඇබකසයෙන් පෙන්වා ඇත්තේ 73,905 යන සංඛ්යාවයි. මේ ඇබකසයෙන් ලබාගත හැකි වැඩිම ඓක්යය 999,999,999කි.
(සංස්කරණය: 1967)
