ඌරාතොට
ලක්දිව උතුරු පළාතේ දැනට 'කයිට්ස්' නමින් හැඳින්වෙන ප්රදේශය පුරාණයේ දී ඌරාතොට නම් විය. මෙය මහාවංසයෙහි 'සූකරතිත්ථ' ලෙසත්, රාජාවලිය, කුවේණි අස්න යන ග්රන්ථවල ඌරාතොට ලෙසත්, පූජාවලියෙහි හූරුතොට ලෙසත් සඳහන් වේ. නයිනතිවු කෙරෙන් සොයාගෙන ඇති I වැනි පරාක්රමබාහුගේ සෙල්ලිපියක මෙය ඌරත්තුරෙයි නමින් සඳහන් වෙයි. චෝළ රජකු වූ රාජාධිරාජ II රජු සමයට අයත් 'තිරුවාලන්ගාඩු' සෙල්ලිපියෙහි සඳහන් වනුයේ ද ඌරත්තුරෙයි ලෙසිනි.
පණ්ඩුවාසුදේව රජු දවස, එරජු දිවිදොසින් මුදා ගැනීම සඳහා මලය රජු ලක්දිවට පමුණුවා ගැනීමට ඌරුවෙස් ගත් රාහු තූත්තුකුඩියෙන් මුහුදට පැන ඒ මුහුදු තලාවෙන් රාවණාගේ මේ සිරිලකට ගොඩනැඟී ආ තොට ඌරාතොට නම් වූ බව රාජාවලියෙහි සඳහන් වෙයි. සිව්වැනි මිහිඳු දවස (956-972) මෙරට ආක්රමණය කළ වල්ලභ නාගදීපයෙන් ලංකාවට ගොඩ බට බව චූලවංසයේ සඳහන් වේ. මෙම ආක්රමණය පිළිබඳව පූජාවලිය සඳහන් කරනුයේ "කුඩා මිහිදෙල් රජ සොළී රටින් හූරුතොටට බට දෙමළ රජකු හා..." ලෙසිනි. මේ අනුව පෙනෙනුයේ ඌරාතොට නාගදීපය ලෙස ම හෝ ඒ අසල ස්ථානයක් ලෙස හැඳින්වුණු බව යයි සිතීමට ඉඩ තිබේ. III වැනි විජයබාහු රජු දවස දෙමළුන් කඳවුරු බැඳගෙන සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාජාවලියෙහි ඌරාතොට සඳහන් වේ. එහි ම පරාක්රමබාහු II සටන් කළ දෙමළුන් ගැන කීමේ දී, ඌරාතොට සිටි දෙමළුන් ගැන ද කියයි. පූජාවලියෙහි සඳහන් වන පරිදි කාලිංග මාඝගේ හා ජයබාහුගේ බලකොටු පැවති ස්ථාන අතර ඌරාතොට ද තැනෙකි.
පරාක්රමබාහු I රජු දකුණු ඉන්දියාව ආක්රමණය කිරීමට නැව් සෑදවූ හා හමුදා රැස් කළ ස්ථාන අතර ඌරත්තුරෙයි හෙවත් ඌරාතොට ද වූ බව තිරුවාලංගාඩු සෙල්ලිපියෙන් පැවසේ.
චෝළ රජු ලංකාවෙන් දකුණු ඉන්දියාවට පලා ගොස් සිටි සිරිවල්ලභ නම් කුමරකු යටතේ විශාල සේනාවක් මෙම ස්ථානවලට එවා I වන පරාක්රමබාහුගේ සංවිධානයන් විනාශ කළ බව තිරුවාලංගාඩු සෙල්ලිපියෙහි පැවසේ.
පෘතුගීසීන් දවස ද අබලන් වූ නැව් ආදි යාත්රා අලුත්වැඩියා කිරීම සඳහා ගෙනෙන ලද තොටක් ලෙස ද ඌරාතොට සැලකිණ.
(සංස්කරණය: 1974)
