එකිඩ්නා

(ටකිග්ලොසුස් අකුලෙයාටුස් - Tachyglossus aculeatus). ඕස්ට්‍රේලියාව, ටැස්මේනියාව හා ඉරියන් (නිව් ගිනි) යනාදි ප්‍රදේශවල වෙසෙන, බිත්තර දමන, ක්ෂිරපායී සතෙකි. මේ සතා අඟල් 12 සිට 20ක් පමණ දක්වා දිගය. උගේ ශරීරය ලෝමයෙන් වැසී තිබේ. එහි උඩු පැත්තේ ලෝම හා සමග කූරු ද තිබේ. ඌට උල් වූ දිග හොම්බක් ඇත. උගේ කෙටි ගාත්වල ශක්තිමත් නිය සහිත ඇඟිලි පහකි. කටේ දත් කිසිවක් නැත. කුහුඹුවන් අල්ලා ගැනීම පිණිස යොදන දික් කළ හැකි දිවක් ඌට ඇත. දිවෙන් ඇලෙනසුලු ස්‍රාවයක් වහනය වේ. කෘමීන් ඇල්ලීමට එය උපකාරී වේ. එකිඩ්නා නිශාචරයෙකි. උගේ කෙටි ගාත්වලින් හා ශක්තිමත් නියවලින් ඌ පොළොවේ වළවල් හාරයි. ඒවායේ හෝ ගල් බෙනවල හෝ ගල් අතර හෝ ඌ දහවල් කාලයේ දී හැංගී සිටියි.

ප්ලැටිපස්ට (බ.) එකිඩ්නා ඉතා කිට්ටු නෑකම් දක්වයි. මේ සතුන් දෙදෙනා ක්ෂීරපායී සතුන් වුවත් උන්ට උරගයන්ගේ ඇතැම් ලක්ෂණ ඇත. උන්ට ජම්බාලියක් (cloaca) තිබේ. අන්ත්‍රය හා මෞත්‍ර-ලිංගික ප්‍රණාල (urinogenital duets) මේ ජම්බාලියට විවෘත වේ. ගෑනු සතා වරකට බිත්තර දෙකක් දමයි. පැටවුන්ට කිරි පෙවුවත් වෙනත් ක්ෂීරපායීන්ට ඇති තනපුඩු උන්ට නැත. උත්පාදනය ඇති වන කාලයේ දී ගෑනු සතාගේ ශරීරයෙහි උදරීය ප්‍රදේශයෙහි කුඩා පැසක් (pouch) සෑදේ. මේ පැස ඇතුළට ක්ෂීර ග්‍රන්ථි විවෘත වේ. බිත්තර දැමූ විට ගෑනු සතා ඒවා ගෙන ඇගේ පැස ඇතුළට දමා ගනී. එහි දී බිත්තරවලින් පැටවු බිහි වෙති. බිහි වන විට පැටවා අසම්පූර්ණ ලෙස විකාසනය වී තිබේ. පැටවු පැසේ තිබෙන කිරි ලෙව කා බොති. උන් තරමක් වැඩුණු විට මව් එකිඩ්නා පොළොවේ වළක් හාරා රාත්‍රි කාලයේ දී උන් එහි තබා ආහාර සොයා යයි. දවල් කාලයේ දී මව පැටවුන් සිටින වළට ඇවිත් උන්ට කිරි පොවයි. පිරිමි සතාගේ පාදයේ විළුඹෙහි ග්‍රන්ථියක් සහිත තියුණු පොරකටුවක් (spur) තිබේ.

ඉරියන් ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙන තවත් ගණයක් වන සාග්ලොසුස් (Zaglossus) එකිඩ්නාට කිට්ටු ලෙස නෑකම් දක්වයි. උගේ ගාතයේ තිබෙන්නේ නිය තුනක් පමණි. එකිඩ්නාගේ මුතුන් මිත්තන් ත්‍රියාසිකයේ (Triassic) දී ජීවත් වූ බව ලැබී ඇති පොසිලවලින් දැන ගෙන තිබේ. එකිඩ්නා මමාලියා වර්ගයෙහි මොනොට්‍රෙමාටා (Monotremata) ගෝත්‍රයට අයත්ය.

(සංස්කරණය: 1974)