ඇමියන්ස් ගිවිසුම
(ඒමියන්ස් ගිවිසුම) 1802 දී මහා බ්රිතාන්යය, ප්රංසය, ස්පාඤ්ඤය හා ඕලන්දය අතර ඇති කරගන්නා ලද සුප්රකට ගිවිසුම ඇමියන්ස් නගරයේ දී අත්සන් කරනු ලැබූ හෙයින් එය ‘ඇමියන්ස් ගිවිසුම’ යන නමින් ප්රසිද්ධ විය. මේ ගිවිසුමේ ප්රධාන පරමාර්ථය වූයේ නැපෝලියානු යුද්ධ සමයේ දී ඒ ඒ රාජ්යයන් විසින් අල්ලාගනු ලැබූ ප්රදේශ මුල් හිමියන්ට ම ආපසු පවරා දී සාමය ආරක්ෂා කරගැනීමය. එහෙත් බ්රිතාන්ය ජාතිකයන් විසින් ස්පාඤ්ඤයෙන් අල්ලාගන්නා ලද ට්රිනිඩෑඩ් දිවයින ද ඕලන්දක්කාරයන්ගෙන් පැහැරගන්නා ලද ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්රදේශ ද ආපසු නොදී ඉංග්රීසි පාලනය යටතේ ම තබාගන්නට ඔවුන්ට මෙයින් ඉඩ සැලසිණ. 1796 දී ලන්දේසීන්ගෙන් අල්ලා ගන්නා ලද ලංකාවේ මුහුදුබඩ පළාත්වල අනාගතය ගැන නිශ්චිත නිගමනයකට එළඹෙන්නට අපොහොසත්ව සිටි ඉංග්රීසීහු ඇමියන්ස් ගිවිසුම අනුව ලංකාව ස්ථිර ලෙස ම සිය පාලනය යටතේ තබාගන්නට තීරණය කළෝය. ඒ අවුරුද්දේ දී ම ලංකාව ඉංග්රීසි කිරීටයට යටත් විජිතයක් නැතහොත් ‘ක්රවුන් කොලනියක්’ බවට පත් කරන ලදි.
ඇමියන්ස් ගිවිසුම මගින් ස්ථිර සාමයක් ඇති කිරීමට නුපුළුවන් වූ බව මෙහි ලා සැලකිය යුතුය. කිසිදු රටක් අවංකව ම ඇමියන්ස් ගිවිසුම අනුව ක්රියා කළේ යයි කිව නොහේ. බ්රිතාන්යය විසින් මෝල්ටාව ආපසු බාර නොදීම මීට හොඳ ම සාක්ෂියයි. ඒ ගිවිසුමෙන් තාවකාලික සහනයක් ලබා යළිදු ප්රතිසංවිධානය වූ මහාජාතීහු නැවතත් සටන් ඇරඹූහ. ඒ සටන් අවසන් වූයේ 1815 දී නැපෝලියන් පැරදවීමෙනි.
(සංස්කරණය: 1967)
