ඇමීටරය
(Ammeter). චුම්බක ක්ෂේත්රයක එල්ලා තිබෙන දඟරයක චලනයෙන් සක්රිය කළ සූචකයක් මගින් හෝ විද්යුත් ධාරාව ගලායන කම්බියේ අන්වායාම ප්රසාරණයෙන් හෝ කෙළින් ම ඇම්පියරවලින් (ඇම්පියරය බ.) විද්යුත් ධාරාවක් මැනීම පිණිස යොදනු ලබන උපකරණය ඇමිටරය නමින් හැඳින්වේ. ඉතා දුර්වල විද්යුත් ධාරාවක් මැනීමට හෝ විද්යුත් ධාරාවක් ඇද්ද නැද්දැයි පිරික්සීමට හෝ ගැල්වනොමීටරය (බ.) යොදාගනු ලැබුව ද සාපේක්ෂ ලෙස වඩා ප්රබල විද්යුත් ධාරා මැනීමට ඇමීටරය යොදාගනු ලැබේ. ඇමීටරයෙහි ඇම්පියරවලින් ක්රමාංකිත තහඩුවක් සවි කර ඇතත් ගැල්වනොමීටරයක අවශ්ය අංශයක් ලෙස නිත්ය වශයෙන් එබන්දක් නොමැතියි.
සරල ධාරාවක් (direct current) මැනීම පිණිස පාවිච්චි කරන ඇමීටරය සාමාන්යයෙන් සලදඟර වර්ගයේ උපකරණයකි. එය ප්රතිරෝධය අඩු ගැල්වනොමීටරයකට සමානය. එහි විද්යුත් ධාරාව ගෙන යන කොටස නිත්ය චුම්බකයක ධ්රැව අතරෙහි එල්ලා ඇති දඟරයකි. දඟරය ඔස්සේ ගලා යන ධාරාව නිසා ද චුම්බක ක්ෂේත්රයක් ඇති වෙයි. එබැවින් ධාරාව ගලායන විට දඟරය එක්තරා ප්රමාණයකට කරකැවෙයි. සලදඟරයට සවි කර ඇති සූචකයක උත්ක්රමය හෙවත් කරකැවෙන ප්රමාණය මගින් එම ධාරාවේ විශාලත්වය ක්රමාංකිත තහඩුවක් මත ඇම්පියර සංඛ්යාව වශයෙන් පෙන්වයි. සල යකඩ නාමයෙන් හැඳින්වෙන අන්ය ඇමීටර වර්ගයක් ද ඇත. එහෙත් වැඩියෙන් භාවිත වන්නේ සලදඟර වර්ගයයි.
ප්රත්යාවර්තක ධාරාවක් (alternating current) මැනීමට යොදනු ලබන ඇමීටරවල සාමාන්යයෙන් ඇත්තේ මධ්යය හිස් වූ ශ්රෙණිගත දඟර දෙකකි. මේ දඟර දෙකින් එකක් සවි කොට ඇත. අනෙක සවි කරන ලද දඟරයෙන් ඇති කෙරෙන ක්ෂේත්රය මැද කරකැවෙයි. එහෙයින් ධාරාවේ ප්රතිවර්තනය කරණ කොටගෙන ව්යාවර්තයේ (torque) දිශාව කෙරෙහි කිසිදු බලපෑමක් ඇති නොවේ.
රත් කම්බි (hot wire) ඇමීටර නමැති එක්තරා සරල ඇමීටර වර්ගයක් ද ඇත. මෙහි ධාරාව ගෙන යන කම්බියේ දික් අතට ඇති වන ප්රසාරණය සූචකයේ කරකැවීම පාලනය කරයි. සූචකය කරකැවෙන දිශාව ධාරාවේ දිශාව අනුව වෙනස් නොවන හෙයින් මේ ඇමීටරය ප්රත්යාවර්තක ධාරාවන් මැනීම පිණිස ද යෙදිය හැකිය.
දඟරයට හෝ රත් කම්බියට හෝ හානිකර යයි සිතිය හැකි ප්රබල ධාරාවක් මැනීමෙහි දී සරල ධාරා ඇමීටර ම යෝග්ය උපපථ (shunts) යොදා වැඩට ගත හැකිය. උපපථයක් යෙදූ විට උපකරණය මැදින් යෑමට ඉඩ ලැබෙන්නේ ධාරාවෙන් නියමිත කොටසකට පමණි. ප්රත්යාවර්තක ධාරා ඇමීටරයකින් ද මේ ප්රයෝජනය ලබා ගැනීම පිණිස කුඩා පරිණාමකයක් (transformer) යොදනු ලැබේ.
මිලිඇම්පියරවලින් ක්රමාංකිත වූ, සිහින් ධාරාවක් පවා අදවනසුලු, සංවේදී ඇමීටරවලට මිලි-ඇමීටර යයි කියනු ලැබේ. ඉතාමත් දුර්වල ධාරා සාමාන්යයෙන් මනිනු ලබන්නේ විශේෂ වර්ගයක මයික්රො ඇමීටර මගිනි.
(සංස්කරණය: 1967)
