එලැස්මොබ්රන්කී
(සෙලාකී). [Elasmobranchii (Selachii)]. කාටිලේජීය මත්ස්යයන් කොන්ඩ්රික්තියේස් (Chondrichthyes) වර්ගයෙහි ලා වර්ගීකරණය කරනු භාවිතයයි. මේ වර්ගය උප-වර්ග දෙකකට බෙදා ඇත. මේ උප-වර්ග දෙකෙන් වඩා වැදගත් වූ ද විශාල වූ ද උප-වර්ගය එලැස්මොබ්රන්කීය. අනික් උප-වර්ගය හොලොසෙපලීය (Holocephali). එලැස්මොබ්රන්කී උප-වර්ගයට මෝරු ද මඩුවෝ ද අයත් වෙත්. එලැස්මොබ්රන්කී විශේෂ 500 සිට 600 දක්වා ඇතැයි සිතනු ලැබේ.
එලැස්මොබ්රන්කී උප-වර්ගයට අයත් මත්ස්යයෝ කපාලික පෘෂ්ඨවංශීහු වෙත්. උන්ට හනු ද කරමල් දරා සිටින ජලක්ලෝමීය වක්ර ද ඇත. ජලක්ලෝම විවර ඇත්තේ වෙන වෙන මය. සාමාන්යයෙන් ඒවා ඉරි තැළීමෙන් හටගන්නා විවරයන්ට සමානය. නාසා ඉන්ද්රියයෝ ජෝඩු වශයෙන් වූ අන්ධ කෝෂයෝයි. ඒවායේ බාහිර සිදුරු අසම්පුර්ණ ලෙස බෙදී ඇත. අස්ථි සහිත මත්ස්යයන් බොහෝ දෙනකුට ඇති කොරපොතු වැනි එකක් පිට එකක් පිහිටා තිබෙන කොරපොතු උන්ට නැත. උන්ට ඇත්තේ ව්යූහය අතින් දත්වලට සමාන චර්මීය දන්තක (dermal denticles) ය. මේ මත්ස්යයන්ගේ අභ්යන්තර සැකිල්ලෙහි කාටිලේජ මිස සැබෑ අස්ථි නැත. එහෙත් එහි කොටසක් චූර්ණීභවනයෙන් තද වී ඇත. පිරිමි මත්ස්යයාගේ එක් එක් ශ්රෝණි වරලේ අභ්යන්තර දාරයෙහි බදනයක් (clasper) තිබේ. සංසේචනයේ දී ශුක්රාණු සම්ප්රේෂණය කිරීම සඳහා එය උපයෝගී කරගනු ලැබේ.
කරමල් ජෝඩු පහේ සිට හත දක්වා ද බාහිර ජලක්ලෝම විවර ද චර්මීය කටු මත දන්තක ද යටත් පිරිසෙයින් ඉල ඇට කිහිපයක් ද විභේදනය වූ කශේරුකා දේහ ද ජම්බාලියක් (cloaca) ද එලැස්මොබ්රන්කී මත්ස්යයන්ට ඇත. උන්ට ඉදිරි බදනයක් (frontal clasper) නැත. බොහෝ දත් තිබේ. ඉහළ හනුව කපාලය (cranium) හා සමඟ සම්බන්ධ වී නැත. පහළ හනුව ඉහළ හනුව හා සමග සන්ධානය වී (articulated) ඇත. මේ කරුණුවලින් එලැස්මොබ්රන්කී, හොලොසෙපලි උපවර්ගයෙන් වෙනස් වේ.
මේ උපවර්ගයට අයත් දැනට ජීවත්ව සිටින හැම මත්ස්යයකුගේ ම සංසේචනය සිදු වන්නේ ගෑනු මත්ස්යයාගේ ශරීරාභ්යන්තරයෙහිය. බිත්තර තරමක් ලොකුය. ඒවා කොරොස් පිරිවැසිවලින් කොටු කර තිබේ. බිත්තරවල බීජාන්නය (කහමදය) අධිකය. බොහෝ මෝරුන්ගේ හා මඩුවන්ගේ සංසේචනය වූ බිත්තර පිටතට දැමීමක් නැත. ඒවා මවගේ ශරීරය තුළ ම විකසනය වී පැටවුන් බිහිවීම සිදු වේ. අස්ථි සහිත මත්ස්යයන් බොහෝ දෙනකුගේ පැටවුන් දක්වන කීට අවස්ථා මේ පැටවුන් කෙරෙහි දක්නට නොලැබේ. බිහි වන විට පැටවු පරිණත මත්ස්යයාට බෙහෙවින් සමානය. වර්ධන විපර්යාස අනුක්රමයෙන් දක්නට ලැබේ.
එලැස්මොබ්රන්කී මත්ස්යයන් නොයෙක් විධියට වර්ගීකරණය කරත්. මෑතක දී ඉදිරිපත්කොට ඇති වර්ගීකරණයක් අනුව එලැස්මොබ්රන්කී කොටස් 4කට බෙදේ:
(1) ප්ලූරොප්ටෙරිගී (Pleuropterigii) - පැතළි පා ද ජෝඩු වශයෙන් වරල් ද ඇති ඩෙවෝනියන් මෝරු
(2) අකන්තෝඩී (Acanthodii) - එක් එක් වරලේ අභ්යන්තර දාරයේ ශක්තිමත් කටුවක් ඇති පේලියෝසොයික මෝරු.
(3) ඉක්තියොටොමි (Icthyotomi) - කාබොනිෆරස් යුගයේ මෝරු හා ඩෙවෝනියන් යුගයේ මුල දී ජීවත් වුණු මෝරු [මුන්ට සම්පුච්ඡ (diphycercal) වලිග හා ආදිපක්ෂක (archipterygial) වරල් ද විය.]
(4) එවුසෙලාකී (Euselachii) - නූතන මෝරුන් හා මඩුවෝ.
ඇතැම් විට අකන්තෝඩී (බ.) නමැති මත්ස්ය විශේෂය මෝරුන්ගෙන් වෙන් කොට වර්ග කරනු ලැබේ.
එලැස්මොබ්රන්කී මත්ස්යයෝ නිවර්තන හා උපනිවර්තන මුහුදුවල බෙහෙවින් ව්යාප්තයහ. ස්වල්ප වශයෙන් වෙනත් ස්ථානවල ද දක්නට ලැබෙත්. ධ්රැව ප්රදේශයට අයත් මුහුදේ ජීවත් වන විශේෂයක් ද ඇත. මේ හැර ගංගාවල ජීවත් වන මෝරු ස්වල්ප දෙනෙක් ද වෙති. නිකරාගුවා විලෙහි ද සැම්බීසි ගංගාවේ ද මෝරු දක්නට ලැබෙත්. මිරිදිය මෝරු විශේෂයක් දකුණු ඇමෙරිකාවේ ඇත. (මෝරා, මඩුවා යන ලිපි ද බ.).
(සංස්කරණය: 1974)
