එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව
(Endometriosis). ස්ත්රියකගේ ගර්භාශයේ කුහරයෙහි බිත්තිය ගර්භක්ෂේත්රය (endometrium) නමින් හැඳින්වෙන පටලයකින් ඇතිරී තිබේ. මාසයක් පාසා මේ පටලය අලුතෙන් සෑදේ. ඔසප්වීමේ දී මෙය වැනසී යයි. ප්රතිසන්ධිය සිදු වූ පසු මේ පටලය අලුතෙන් සෑදීම නවතී. ඇතැම් විට මේ ගර්භක්ෂේත්ර පටකය ගර්භාශයෙන් බැහැර අවයවයන්හි ද දක්නට ලැබේ. වැඩි වශයෙන් එය දක්නට ලැබෙන්නේ ඩිම්බාධාරයෙහි (ovary) හෝ ශ්රෝණියෙහි (pelvis) වෙනත් කොටස්වලය. ගර්භාශයෙන් බැහැර ගර්භක්ෂේත්ර පටක තිබීම එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව නමින් හැඳින්වේ. මුලින් ම ස්ත්රී චිකිත්සා වෛද්යවරුන්ගේ අවධානය මේ රෝගය කෙරෙහි යොමු කරන ලද්දේ 1921 දී ජේ.ඒ. සැම්ප්සන් විසිනි.
ඔසප් වන අවස්ථාවේ දී ගර්භාශයෙන් බැහැර තිබෙන ගර්භක්ෂේත්රපටකවලිනුත් ලේ ගලන්නට පටන් ගනියි. ඒවා උද්දීපන ස්ථාන වේ. එබැවින් එන්ඩොමෙට්රියෝසියාවෙන් පෙළෙන රෝගීන්ට ඔසප් වන අවස්ථාවේ දී බොහෝ වේදනා ඇති වේ. ගර්භක්ෂේත්රපටක ඩිම්බාධාරයෙහි වර්ධනය වන විට ඩිම්බාධාරය සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ විනාශ වන්නට පුළුවන. එන්ඩොමෙට්රියෝසියාවෙන් පෙළෙන රෝගීන්ට සාමාන්යයෙන් දරු පිළිසිඳීමක් ඇති නොවේ. වෙනත් අවස්ථාවල දී ඔවුන්ගේ මේ ශරීර කොටස්වල තන්ත්වාහ ද (fibroids) වර්ධනය වේ.
ගර්භක්ෂේත්ර පටක ගර්භාශයෙන් බැහැර ප්රදේශවලට යන අන්දම තවම හොඳින් දැනගෙන නැත. ලිහිල් වූ ගර්භක්ෂේත්රපටක පැලෝපියන් නළ තුළින් පිට වී ශ්රෝණි කුහරයට (pelvic cavity) යතැයි ඇතැමුන් විශ්වාස කරන අතර උදරීය කුහරයෙහි ඇතිරී තිබෙන පටකවලට ගර්භක්ෂේත්රය වැනි පටකයකට පරිවර්තනය වීමට හැකියාවක් ඇතැයි විශ්වාස කරන අය ද වෙත්. ගර්භක්ෂේත්ර පටක කැබෙලි කුඩා වාහිනී මගින් ගර්භාශයේ සිට ගර්භාශයෙන් බැහැර ස්ථානවලට විසිරී යෑමට ද ඉඩ තිබෙන බව සමහරු විශ්වාස කරති.
(සංස්කරණය: 1974)
