ඇම්පිතියටරය
(Amphitheatre). ක්රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට ම රෝමවරුන් විසින් යුද සරඹ, සත්ව පොර ආදිය මහජනයා ඉදිරිපිට පැවැත්වීම සඳහා තනන ලද ගොඩනැඟිලි විශේෂයකට මේ නාමය ව්යවහාර වේ. යුරෝපය, ඇමෙරිකාව ආදි රටවල ඉදි කොට ඇති නූතන මල්ල ක්රීඩා මණ්ඩපයන්හි මෙම ඇම්පිතියටරවල ආභාසය දක්නට ලැබේ.
ඇම්පිතියටරය සාමාන්යයෙන් අණ්ඩාකාර සැලැස්මකින් යුක්ත විය. ගොඩනැඟිල්ල මධ්යයෙහි පිහිටි එළිමහන් වේදිකාව හෙවත් සරඹ භූමිය ක්රීඩකයන්ගේ පහසුව පිණිස වැලිවලින් පුරවා තිබිණ. භූමියට පිවිසීම සඳහා දීර්ඝ අක්ෂයෙහි පිහිටි දොරටු දෙකක් විය. වේදිකාව වටා සරඹකරුවන්ගේ ප්රසාධනාගාර හා පොර පිණිස යෙදවූ සිව්පාවුන් දමා තුබූ කූඩු ද විය. වේදිකාව වටා තැනූ උස් ප්රාකාරය නරඹන්නන්ගේ ආරක්ෂාව පිණිස කරවන ලද්දකි. මෙම පවුරෙන් පිටත වේදිකාව මැදි කොට තනවන ලද ප්රේක්ෂාගාරය විය. එකිනෙකට උස්ව පිහිටි සමකේන්ද්රික අසුන් පෙළින් සැදි ප්රේක්ෂාගාරය කොටස් කිහිපයකට බෙදා ඇත. වේදිකා ප්රාකාරය මත පිහිටි පහළ ම ආසන පේළි රජු ඇතුළු ප්රභූ පක්ෂය සඳහා වෙන් විය. මහජන ගැලරිය උඩ කොටස්වල පිහිටියේය. මෙහි එක් කොටසක් කාන්තාවන් සඳහා වෙන් කොට තිබිණ. වහලුන්ගේ කොටස වූ උඩ ම තට්ටුව පිහිටියේ බාහිර ප්රාකාරය මතය. ආරුක්කු සහිත මෙම පවුර ඩොරික්, අයෝනික් හා කොරින්තියන් කුලුනුවලින් ද දර්ශනීය ප්රතිමාවන්ගෙන් ද අලංකාර විය.
මුල් යුගයේ දී ඇම්පිතියටර ගොඩනැඟිලි නිමවන ලද්දේ ලීයෙනි. ලීයෙන් තැනූ එක් ගොඩනැඟිල්ලක 50,000ක් පමණ අසුන් තුබූ බව ටැසිටස් (ක්රි.ව. 55-120 පමණ) නමැති රෝම ඉතිහාසඥයා සඳහන් කරයි. ගලින් නිමවූ පැරණි ම ඇම්පිතියටරයන් අතර ක්රි.පූ. 80 පමණට අයත් පොම්පේයි නුවර පිහිටි ගොඩනැඟිල්ල ද ක්රි.පූ. 29 දී ස්ටැටිලියස් ටෝරස් විසින් රෝමයෙහි තැනවූ ෆ්ලේවියන් ඇම්පිතියටරය ද වේ. කොලොසියම (බ.) නමින් හඳුන්වනු ලැබූ ෆ්ලේවියන් ඇම්පිතියටරය මේ වර්ගයේ විශාල ම ගොඩනැඟිල්ලය. රෝම ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ විශිෂ්ටතම නිර්මාණයක් වූ මෙය බොහෝ සෙයින් ආරක්ෂා වී ඇත. මේ හැර එල්-ජෙම් (El-Djem), වෙරෝනා, පෝලා, නීම් (Nimes), කැපුවා ආදී ස්ථානවල පිහිටි ඇම්පිතියටර ද උසස් නිර්මාණ ලෙස සලකනු ලැබේ.
(සංස්කරණය: 1967)
