එයෝටාව
(මහාධමනිය). මෙය පෘෂ්ඨ වංශීන්ගේ රුධිර පද්ධතියේ ප්රධාන වූ ද විශාලතම වූ ද රුධිර වාහිනියයි. එයෝටාව හෘදයෙන් රුධිරය ගෙන ගොස් ශරීරයේ නොයෙක් කොටස්වලට බෙදා හරී. ක්ෂීරපායීන්ගේ හා පක්ෂීන්ගේ එයෝටාව හෘදයේ වම් කෝෂිකාවෙන් (ventricle) ආරම්භ වී එයෝටාවේ තෝරණිය (aortic arch) මැදින් ගොස් පෙනහැල්ලේ මුලට ඉහළින් යයි. ඊට පසු එය කණ්ටකීය ස්තම්භය (spinal column) සමීපයෙන් අපර ලෙස යයි. ඊළඟට උරසේ පිටිපස කොටසෙහි දී එය පහළට ගොස් මහා ප්රාචීරයේ එයෝටා විවරයෙන් උදරීය කුහරයට ඇතුළු වේ. එයෝටාව හෘදයේ වම් කෝෂිකාවෙන් ආරම්භ වන විට එහි විෂ්කම්භය සෙමී. 3ක් පමණ වේ. එය ශරීරයේ නොයෙක් ප්රදේශවලට යන විට ක්රමයෙන් කුඩා වී ශාඛා විශාල සංඛ්යාවකට බෙදී ශරීරයේ සියලු කොටස්වලට රුධිරය සපයයි.
ආරෝහණ එයෝටාව, එයෝටාවේ තෝරණිය, හා අවරෝහණ එයෝටාව යනුවෙන් එයෝටාව විභාග කොට දක්වනු ලැබේ. අවරෝහණ ඖරසික ධමනිය හා උදරීය ධමනිය අවරෝහණ එයෝටාවෙන් බෙදී යයි. හෘදයට රුධිරය සපයන දකුණු හා වම් කිරීටය ධමනි ආරෝහණ එයෝටාවෙන් බෙදී යයි. එයෝටාවේ තෝරණිය ආරෝහණ එයෝටාව හා අවරෝහණ එයෝටාව සම්බන්ධ කරයි. හිස, බෙල්ල හා ඉහළ ගාත්රා යනාදියට රුධිරය සපයන නිර්නාමික (innominate) ධමනිය ද වම් කරෝටික (carotid) ධමනිය ද අධෝක්ෂක (subclavian) ධමනිය ද එයෝටාවේ තෝරණයෙන් බෙදී යයි. ක්ලෝම (bronchii), අන්තස්රෝතස (oesophagus) හා වෙනත් යාබද පටක යනාදියට එයෝටාවේ අවරෝහණ කොටසින් කුඩා ශාඛා බෙදී යයි. මහා ප්රාචීරයට පහළින් තිබෙන එයෝටාවේ කොටසට උදරීය එයෝටාව යයි කියනු ලැබේ. 4 වැනි කටික කශේරුකාවේ මට්ටමේ දී උදරීය එයෝටාව දකුණු හා වම් ජඝනක (iliac) ධමනි දෙකට බෙදේ.
එයෝටාව ලොකු ප්රත්යාස්ථ රුධිර වාහිනියකි. එහි අන්තශ්ඡද (endothelial) ආස්තරය හෘදයේ හා ධමනි ශාඛාවල ආස්තරත් සමග අවිච්ඡින්නව පවතී. හෘදය ස්පන්දනය වීමේ දී එක් එක් ගැස්මට රුධිරය එයෝටාව තුළින් යන විට එය ප්රසාරණය වී යළිත් ඇකිළේ.
(සංස්කරණය: 1974)
