එල්ම්
[උල්මුස් (Ulmus) විශේෂ]. උල්මුස් ගණයට අයත් එල්ම් නමින් හැඳින්වෙන ශාක බොහොමයක් දිගුකලක් ජීවත් වන විශාල උස ගස්ය. මේ ගස්වල අතු කොළ ආදිය ශෝභාසම්පන්න බැවින් මේවා අලංකාර ශාක ලෙස සෙවණ ලබා ගැනීමට වවනු ලැබේ.
සාමාන්යයෙන් එල්ම් ගස් පතනශීලය. මේවාට අසමාවෘත ශල්ක සහිත ප්රකටව පෙනෙන ශීත සෘතු අංකුර තිබේ. පත්ර ප්රපාතී උපපත්ර සහිතය. කක්ෂීය ඒකාක්ෂවල හටගන්නා මල් කොළ පාටට හුරු දුඹුරු පාටය; ද්විලිංගිකය; විදලය. ඵලය පළල් පටලමය පියාපතකින් වට වූ වියළි කුඩා අස්මාවකි.
උල්මුස් විශේෂ 18ක් පමණ ඇත. මේවා උත්තරාර්ධගෝලයේ සෞම්ය දේශගුණය ඇති ප්රදේශවල ව්යාප්ත වී තිබේ. උ. ඇමෙරිකානා, උ. කම්පෙස්ට්රිස්, උ. මොන්ටානා, උ. ෆුල්වා සහ උ. රසෙමෝසා වඩා හොඳින් දන්නා උල්මුස් විශේෂයෝය. සාමාන්ය එල්ල්ම් ගස උ. කම්පෙස්ට්රිස්ය. ඒකාකාර විෂ්කම්භයකින් යුත් උස කඳක් මේ ගසට ඇත. සාමාන්යයෙන් ගස මෝරන්නට අවුරුදු 70ක් හෝ 80ක් පමණ ගත වේ. උ. මොන්ටානා-ප්ර. පෙන්ඩුලා නමැති ‘වැලපෙන’ එල්ම් ගස ඉතා සිත්ගන්නාසුලුය.
එල්ම් ගසේ ලීය බරය; තදය; පහසුවෙන් පැළිය නොහැකිය. කරත්ත රෝද, කෘෂිකර්ම උපකරණ හා ඔරු ආදිය සෑදීමට මේ ලීය ප්රයෝජනවත් වේ. උ. ෆුල්වා විශේෂයෙහි නානු සහිත අභ්යන්තර පොත්ත ඖෂධයක් වශයෙන් පාවිච්චි කරනු ලැබේ. චීනයේ වැවෙන සමහර එල්ම් විශේෂවල පොත්තෙන් ලැබෙන පිටිවලින් නොයෙක් ආහාර සාදා ගනු ලැබේ. ජපානයේ වැවෙන උ. ජපොනිකාවල තද අභ්යන්තර පොත්තෙන් ගොරෝසු රෙදි වර්ග වියනු ලැබේ.
බොහෝ දිලීර වර්ගවලිනුත් කෘමීන්ගෙනුත් එල්ම් ගසට හානි සිදු වේ. කොළ කන කුරුමිණියා එල්ම් ගස විනාශ කරයි. තෙතමන සහිත සරු පස්වල එල්ම් ගස් හොඳින් වැවේ. මේ ගස් ප්රචාරණය කරනු ලබන්නේ ඇටවලිනි. එහෙත් වර්ධක ප්රචාරණය අතු බැඳීමෙන් ද කැපුම්වලින් ද බද්ධ කිරීමෙන් ද කරනු ලැබේ.
එල්ම් ගස උල්මාසේ (Ulmaceae) කුලයට අයත් ශාකයකි.
(සංස්කරණය: 1974)
