එල්යුසිස්
(Eleusis). ග්රීසියේ ඇටිකා ප්රදේශයෙහි පිහිටි පැරණි නගරයක් වූ මෙය අද කුඩා නුවරකි. පළමුවෙන් නිදහස් නගරයක් ව තිබී ක්රි.පූ. 1200 පමණේ දී මෙය ඇතන්ස් නගරයට සම්බන්ධ කරන ලදි. සාරවත් පසකින් යුක්ත වූ නගරය පුරාණයේ සිට ම කෘෂිකර්මය අතින් දියුණු තත්වයක පැවතිණ. අගනා වරායක් ද මෙහි විය. වර්තමාන එල්යුසිස් නගරය කාර්මික මධ්යස්ථානයක් වශයෙන් ප්රසිද්ධය. සිමෙන්ති, සබන්, ඔලිව් තෙල් හා මද්ය වර්ග මෙහි විශාල ලෙස නිපදවනු ලැබේ. ජනගහනය (1951 ) 11,299කි.
පැරණි එල්යුසිස් නගරය ආගමික වැදගත්කමින් උසස් තැනක් ගනී. එය ඩිමීටර් නමැති කෘෂිකර්මයට අධිපති දෙව්දුව ඇදහීම මුල් කොටගත් නගරයකි. මෙම දෙව්දුව හා සම්බන්ධ මිථ්යා ඇදහිලි හා ගූඪ විශ්වාස රාශියක් එල්යුසිස් පුරාවෘත්තයට ඇතුළත් වේ. නගරය යටත් කොටගත් ග්රීක, ඇතීනියන් හා රෝම ජාතීන් මෙම ගූඪ විශ්වාස බොහෝ සෙයින් ඇදහූ බව පෙනේ.
එල්යුසිස්හි දේවස්ථානය තර කළ වාසල් දොරටුවෙන් යුත් ප්රාකාරයකින් වට විය. එහි වූ ඩිමීටර් දෙව්මැදුර ගොඩනැඟිලි අතර ප්රධාන තැනක් ගනී. මෙම දෙව් මැදුරේ පැරණි ම නටබුන් මයිසිනියන් යුගයට (ක්රි.පූ. 1400-1100) අයත් වේ. වරින් වර විනාශයට පත් දෙව්මැදුර නව සැලැසුම් අනුව නැවත නැවතත් විශාල කොට ඉදිකරනු ලැබීය.
1882 දී ග්රීක පුරාවිද්යා සංගමය මගින් එල්යුසිස්හි පුරාවිද්යා කටයුතු ආරම්භ කරන ලදි. දේවස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාවස්තු රාශියක් සොයා ගනු ලැබ දැනට ප්රාදේශික කෞතුකාගාරයෙහි තැන්පත් ව ඇත. මේවා අතර ආගමික පුරාවෘත්ත නිරූපණය වන කිරිගරුඬ කැටයම් හා පුද පූජා පැවැත්වීම පිණිස යොදන ලද මැටි භාජන ද වේ.
(සංස්කරණය: 1974)
