ඇරකෝසියාව
දකුණු ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ දැනට කන්දහාර් නමින් හැඳින්වෙන ප්රදේශයට අතීතයේ දී ව්යවහාර වූ නාමයයි. ඇරකෝසියාව පිළිබඳව ඉතිහාසයේ ප්රථමවරට සඳහන් වන්නේ ඇකිමේනියානු අධිරාජ්යයේ ක්ෂත්රප මණ්ඩලයක් වශයෙනි. මහා ඩේරියස්ගේ බෙහිස්තූන් ලේඛනයේ ඔහුට අයත් ප්රදේශ අතර ඇරකෝසියාව ද සඳහන් කොට ඇත. ඇකිමේනියානු අධිරාජ්යයේ බිඳවැටීම දක්වා ම ඇරකෝසියාව පර්සියානුන්ට අයත්ව පැවැතිණි. මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ට විරුද්ධව පර්සියානුන් ගෝගමීලාවේ දී කරන ලද යුද්ධයේ දී ඇරකෝසියාවේ ක්ෂත්රපවරයා ප්රධාන තැනක් ගත් බව සඳහන් වේ. මේ යුද්ධයේ දී ඉන්දියානුන් ද සටන් කළේ ඇරකෝසියාවේ ක්ෂත්රපවරයා යටතේය. ඇකිමේනියානු අධිරාජ්යයේ බිඳවැටීමත් සමග ම ඇරකෝසියාව ඇලෙක්සැන්ඩර්ට අයත් විය. ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් මේ ප්රදේශයේ ඇලෙක්සැන්ඩ්රාපොලිස් යනුවෙන් නගරයක් ඉදි කරන ලද බව දැක්වේ. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු ඔහු සතුව පැවති අධිරාජ්යය ඔහුගේ සේනාපතීන් අතරේ බෙදා ගන්නා ලදි. ක්රි.පූ. 312 දී බැබිලෝනියානු ක්ෂත්රපය හිමි වූ සෙලුකස් නිකේටර්ට ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ අධිරාජ්යයේ නැගෙනහිර පෙදෙස් අතුරෙහි වූ ඇරකෝසියාව ද අයත් විය. ක්රි.පූ. 305 දී මෞර්ය චන්ද්රගුප්ත අධිරාජයා හා ඇති කරගන්නා ලද ගිවිසුමකට අනුව සෙලූකස් විසින් ඇරියා, ඇරකෝසියා, පැරපමිසදෙයි සහ ගෙද්රෝසියා යන ප්රදේශ මෞර්යයන්ට පවරා දෙන ලදි. මේ ප්රදේශ අශෝක රජු සමය දක්වා ම මෞර්යයන්ට අයත්ව පැවති බව අශෝකයන්ගේ කන්දහාර් ද්විභාෂා ශිලාලිපියෙන් පැහැදිලි වේ. ඇරකෝසියාව ඉන්දියාවට ආසන්නව පිහිටි හෙයිනුත් කලක් මෞර්ය්යයන්ට යටත්ව පැවැති හෙයිනුත් ඊට ඉන්දියානු සංස්කෘතික ආභාසය නොමඳව ලැබෙන්නට ඇතැයි නිගමනය කළ හැක.
අශෝකයන්ගෙන් පසුව මෞර්ය අධිරාජ්යයේ පිරිහීමත් සමඟ ම ඇරකෝසියාව ඉන්දියානු ආධිපත්යයෙන් මිදිණි. ඊට පසුව බැක්ට්රියා රාජ්යයේ නැඟීමත් සමඟ ම එය බැක්ට්රියානු ග්රීකයන්ටත් ඉක්බිති පාර්තියානුවරුන්ටත් යටත් විය. ශක, කුෂාණ සහ සසනිද් යන යුගවල දී ද ඇරකෝසියාවට වැදගත් තැනක් හිමිව තිබුණු බව සිතිය හැක.
(සංස්කරණය: 1967)
