ඔරිනෝකෝ
දකුණු ඇමෙරිකාවේ ගංගාවන් අතුරෙන් දිගින් සවැනි ගංගාව වන මෙම වෙනිසියුලානු නදියේ දිග සැ.1200ත් 1700ත් අතර එක් එක් ප්රමාණයෙන් දක්වා තිබේ. එය බ්රසීලියානු දේශසීමාව අසල වෙනිසියුලාවේ පරිමා සානුවෙන් පටන් ගෙන ඒ වටා වයඹ දෙසට ද ඉන්පසු සැ. 200ක් පමණ වැනිසියුලා-කොලොම්බියා දේශ වෙන් කරන මායිම් වශයෙන් ද අනතුරුව ගිආනා උස්බිම් කෙළවරින් නැගෙනහිර දෙසට හැරී ද ගලා ගොස් ට්රිනිඩෑඩ් දූවට දකුණෙන් අත්ලන්තික් සාගරයට ඇදහැළෙයි. ව.සැ.350,000ක් පමණ වූ මෙහි ජලවහන ප්රදේශයට කොලොම්බියානු ඇන්ඩීස් කඳුවැටියේ නැගෙනහිර බෑවුම් ද කොලොම්බියාවේ ලානෝස් තැනිතලා ද වෙනිසියුලා සහ ගිආනා උස්බිම්වල උතුරු කොටස ද ඇතුළත්ව ඇත. ඔරිනෝකෝ ගංගාධාරයත් ඇමසන් ගංගාධාරයත් වෙන් වනුයේ ඇන්ඩීස් කඳු පාමුල සිට ගිආනා උස්බිම් දක්වා නැගනහිර දෙසට විහිදී යන වනයෙන් ගැවසී ගත් උස් බිම් තීරයෙනි. මෙම මහා ගංගා මණ්ඩල ද්වය කාසික්යාරෙ නම් වූ ස්වාභාවික ඇළෙන් හා රියෝ නේග්රෝ ගඟින් එකට සම්බන්ධ වී ඇත. ඔරිනෝකෝ මෝය වූකලි ව.සැ. 5000ක් පමණ වූ ගොහොරු ඩෙල්ටාවකි. වෙරළින් ඔබ්බෙහි සැතැපුම් 20ක් පමණ තන්හි රොන්මඩ දක්නට ලැබේ. ඩෙල්ටාවේ මස්තකයට ඉහළින් ඔරිනෝකෝ ගඟ සැතැපුම් 13ක් පුළුල් වෙයි. මෙම ගංගාවේ යාත්රා කරන කුඩා නැව්වලට සියුදාද් බොලිවාර් දක්වා යා හැකිය. සැතැපුම් 270ක් පමණ ඈතින් ගඟේ ඉස්මත්තෙහි පිහිටා ඇති එය ඔරිනෝකෝ ගඟ හා සම්බන්ධ ප්රධාන වෙළඳ මධ්යස්ථානය ද වෙයි.
අතු ගංගා 436ක් පමණ ඇති ඔරිනෝකෝ ගඟෙහි ප්රධාන අතු ගංගා වශයෙන් සැලකෙනුයේ ග්වාවියාරේ, මේතා, ආපූරෙ, ආරාව්කා, කවුරා, කාරෝනි ආදියයි. කාරෝනි මිටියාවතෙහි රන් හා දියමන්ති සම්බ වේ. ගඟට දකුණු දිගින් විශාල යපස් නිධි වේ. ඔරිනෝකෝ මෝයේ සිට හැ. 700ක් පමණ නදී යාත්රා ගමනාගමනය කළ හැකි වීම යපස් ප්රවාහණය කිරීමට මහත් රුකුලක් වී තිබේ.
(සංස්කරණය: 1974)
