ඒකීය ආණ්ඩුව
“ව්යවස්ථාදායක උත්තරීතර බලය එක ම මධ්ය බලමණ්ඩලයක් විසින් ක්රියාවේ යොදවනු ලබන රාජ්යය” ඒකීය ආණ්ඩුව යනුවෙන් මහාචාර්ය ඩයිසි හඳුන්වා දී ඇත. අභ්යන්තර සහ බාහිර වශයෙන් ද්විවිධ වූ පරමාධිකාරය (sovereignty) රාජ්යය නමැති ආයතනයේ ආත්මය වේ. නීති පැනවීමේ සහ ඒවා ක්රියාවේ යෙදවීමේ සම්පූර්ණ බලය ආණ්ඩුව සතු වන්නේ පරමාධිකාරයේ මහිමයෙනි. පරමාධිකාරය එක ම පාලක ආයතනයක් කෙරෙහි පිහිටීම ඒකීය ආණ්ඩුක්රමයේ විශේෂ ලක්ෂණය වේ. අභිනව ව්යවස්ථා සම්පාදනයට පමණක් නොව, වලංගුව පවත්නා නීති සංශෝධනය කිරීමට හෝ සමූලෝත්පාටනය කිරීමට ද මහාණ්ඩුවට බලය තිබේ. ව්යවස්ථා සම්පාදනයෙහි ලා ආණ්ඩුව හා සමාන බලතල ඇති වෙනත් බලමණ්ඩලයක් ඒකීය ආණ්ඩුක්රමය යටතේ නැති නමුත් නීති සම්පාදනය කළ හැකි වෙනත් ආයතන ඇත. එනම් පළාත් පාලන ආයතනයෝයි. පළාත් පාලන ආයතන ඇති කරනු ලබන්නේ ද ඒවා කෙරෙහි යම් යම් බලතල පවරනු ලබන්නේ ද මහාණ්ඩුව විසින් සම්මත කරන ලද පණතක් අනුව බව සැලකිය යුතුයි. පළාත් පාලන ආයතන සතු බලතල සීමා සහිතය. මහාණ්ඩුවේ අමාත්යවරයකු යටතේ පාලනය වන පළාත් පාලන මණ්ඩල කෙරෙහි පවරන ලද බලතල අවශ්ය වුවහොත් අඩුවැඩි කිරීමට හෝ අහෝසි කිරීමට ද එම පාලන මණ්ඩල විසුරුවා හැරීමට ද මහාණ්ඩුවට පුළුවන. ආණ්ඩුවෙන් බැහැර වෙනත් බල මණ්ඩල ඇතත් පරමාධිකාරය ඒවා කෙරෙහි නොපිහිටා, මහාණ්ඩුව කෙරෙහි පමණක් පිහිටියේ නම් එතැන ඒකීය ආණ්ඩුවකි. මහා බ්රිතාන්යයේ, ප්රංසයේ සහ ලංකාවේ පවත්නා ආණ්ඩු මීට නිදසුනි.
ෆෙඩරල් හෙවත් සන්ධීය ආණ්ඩු ක්රමයක නම්, ෆෙඩරල් මහාණ්ඩුව සහ ප්රාදේශීය ආණ්ඩු අතර ව්යවස්ථාදායක බලය බෙදී යයි. මෙය ඒකීය ආණ්ඩුවෙහි දක්නට නොලැබේ. තවද, ඒකීය ආණ්ඩුවකින් සම්මත වූ ව්යවස්ථාවන්ගේ හරි වැරදි සෙවීමට උසාවියට බලයක් නැත. උසාවියක් විසින් කළ හැක්කේ නීති විග්රහය පමණි.
(සංස්කරණය: 1974)
