ඔඩිසි
පුරාණ ග්රීක වීරකාව්යයෙකි. මෙයත් ඉලියඩ් (බ.) නමැති අනෙක් ග්රීක වීරකාව්යයත් හෝමර් නමැති ආදිකවියා විසින් කැරිණැයි කියත්. මෙය ඉලියඩයට උත්තරඛණ්ඩයක් වශයෙන් සැපැයුණු සැටියක් නිශ්චය වශයෙන් ම පෙනේ. ඉලියඩ් වෘත්තාන්තයේ සමාප්තියත් මෙහි වෘත්තාන්තයත් අතරෙහි වූ සිදුවීම්, එනම් දාරුමය අශ්වයාගේ කථාව, ග්රීක වීරයන් සිය ගමරට බලා යෑම, ඇගමෙම්නෝන් රජු ඝාතනය කිරීම යන මේ සියල්ලක් මෙහි අතීතාවලෝකන ස්වරූපයෙන් සඳහන් කැරෙන හෙයින් කථාවේ අඛණ්ඩතාව රැකේ.
ඉලියඩය මෙන් ඔඩිසිය ද ක්රි.පූ. නවවැනි හා සත්වැනි ශතකයන් අතර කිසියම් කාලයක රචනය කැරෙන්නට ඇත. එහිත් මෙහිත් වැනෙනුයේ ඊට ශත වර්ෂ හතරකට පහකට පෙර පැවති වීර යුගය මැයි. මෙහි කථාවස්තුව වනුයේ යුද්ධය නොව ට්රෝයානු යුද්ධයෙන් පසු ඉතාකා නම් වූ සිය රාජධානි දිවයින බලා ආපසු ගිය ඉලියඩ් කාව්යයේ ප්රධාන වීරයකු වූ ඔඩිසියස්හට මුහුණපාන්නට සිදු වූ සන්ත්රාසාත්මක සිද්ධිය. ඒ අතුරෙන් සයික්ලොප්ස් නමැති එකැස් යෝධයන් හා ගැටීම, මන්ත්ර බලයෙන් ඔහුගේ සගයන් තිරිසනුන් කළ සර්සි නමැති මායාකාරිය හමුවීම, මළවුන්ගේ අවතාර පාතාල ලෝකයෙන් කැඳවීම, ගී මිහිරෙන් නැවියන් වශී කොට තමන් වෙත ඇදගෙන මරා දැමූ සයිරන් නම් සාගර කන්යාවනට හසු නොවී බේරී යෑම, එසේ ම මැසිනා සමුද්ර සන්ධිය රැකි සිලා, කැරිබ්ඩිස් යන උපද්රවකර අමනුෂ්ය භයින් බේරී යෑම, කෙළවර යාචක වේශයෙන් සිය නිවසට පැමිණ අනෙකකුට නොඇදිය හැකි සිය දුන්න ඇද තමා කවුරු ද යනු හෙළි කොට තමාගේ වස්තුව නස නසා තමා මළේ යයි හෝ පෙරළා නොඑතැයි හෝ කියමින් උන්ගෙන් එකකු හා විවා වන මෙන් පතිවත රක්නා සිය පත්නියට ඇවිටිලි කරමින් සිටියවුන් විද මරා දැමීම යන මේවා මුඛ්යස්ථානයක් ගනී.
එදවස පරමාදර්ශ කොට ගැනුණු ස්ත්රී පුරුෂ චරිත කෙබඳු ද යන්න සිත් කාවදින ලෙස මෙම කථාවෙන් ප්රකට කැරේ. මෙහි පුරුෂයා උපාය කෞශල්යයෙන් ද වීර්යයෙන් ද යුක්තය. ස්ත්රිය නියම පතිව්රතාවකි; සිය ගෙදොර ප්රිය කළ නියම ගෘහිණියකි; කුල කාන්තාවකි. දිගු කලක් ඔවුනොවුන්ගෙන් වියෝ වී සිට අඹු සැමියන් වශයෙන් යළිත් එක් වනු සඳහා මේ දෙදෙනා විසින් මැඬලන්නට සිදු වූ නැතක් ගහට හා කරදර විදහා පෑමෙහි ලා යැ, කවේ විශේෂ ඖදාර්යය මතු වී පෙනෙනුයේ. මේ දෙමහල්ලන්ගේ පුත්ර ටෙලිමැකස් ද ආදර්ශවත් මාතෘ භක්තියක් හා පිතෘ භක්තියක් දක්වයි.
ග්රන්ථ කර්තෘත්වය සම්බන්ධයෙන් ඉලියඩයෙහි නැඟෙන ප්රශ්න ම ඔඩිසියෙහිත් නැඟෙයි. මෙය එක ම කිවියකුගේ කෘතියක් නොවිය හැකි යැයි ද එය කුඩා කව් කිහිපයක් එක් තැන් කොට එක ම වීර කාව්යයක් සේ සැකැසුණු කාව්යසංග්රහයකැයි ද ඇතැම්හු කියති. එය එක ම කිවියකුගේ යැයි ද එසේ නැතිව කිහිප දෙනකු අතින් පැබැඳුණු කාව්යයන්ගේ සංග්රහයක් නම් ඒවා ගළපා එක ම කවක් වන සේ සැකැසුණේ එක ම කිවියකුගේ අතිනැයි ද සමහරු කියති. ඔඩිසිය කථා කිහිපයක් එකතු කොට සැදුණක් ම වුවත් එම කව් පැබැඳී ඇත්තේ ද ඔඩිසියස් මුහුණ පෑ ත්රාසජනක සිද්ධීන් පිළිබඳ සුප්රකට ආඛ්යානයන්ට අනුරූප ව මය යනුත් සැලකිය යුතු තර්කයකි.
ඉලියඩ්, ඔඩිසි දෙක අතරෙහි ද ගැටළුවක් වෙයි. කිසියම් ප්රමාණයකට හෝ ඒ එක එකක් තනි කිවියකුගේ කෘතියක් වුවත් කිවියා එකෙක් ම ද යනුයි ඒ. කිවියා එකෙක් ම නොවේ යයි කියා හුන් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාවේ ශාබ්දිකයෝ බෝරිසොන්තේස් (බන්ධභේදකයෝ) යන නමින් හඳුන්වන ලදහ.
කව් දෙක අතරේ විසදෘශතා නැත්තේ නොවේ. එහෙත් ඒ හැම එක තරම් ම වැදගත් නොවේ. ඉලියඩය යුද්ධය විෂය කොට ගත්තක් වූ අතර ඔඩිසියට විෂය වී ඇත්තේ සාමයයි. ඉලියඩයට වඩා ඔඩිසිය විවිධය; විචිත්රය. ඔඩිසියේ අද්භූත රසයට තැනක් ලැබේ. ඉලියඩයෙහි එයට තැනක් නැති තරම්ය. ශ්රේෂ්ඨ වීර්යය වෙනුවට ඔඩිසියෙහි අවධාරණයෙන් කියැවෙන්නේ උපාය කෞශල්යය ගැනය. එහෙත් මෙයින් මේ රචනාවන්ගේ භින්නකර්තෘත්වයක් හෝ හින්නකාලිකත්වයක් හෝ අවශ්යයෙන් ම ගම්ය නොවේ. කාව්යද්වයේ වස්තු විෂමතාව නිසාත් එක ම කර්තෘ විසින් වුව ද ඔඩිසිය අනෙකට වඩා සෑහෙන කලකට පසුව ලියැවුණක් විය හැකි නිසාත් මෙවන් විසදෘශතා ඇති වූවා විය හැකිය. ඒ මතු නොවේ. කවි දෙකෙහි අසමානකම්වලට වඩා සමානකම් බොහෝ බව ද ඒකකර්තෘත්වය සනාථ කිරීම් වස් පෙන්වා දෙනු ලබන්නකි. කාව්යද්වයේ ම සාධාරණ චරිත පාත්රයන්ගේ නිරූපණයෙහි කිසිදු පරස්පර විරෝධිත්වයක් නොපෙනේ. එක් කවක හෝ අනිකේ ඔඩිසියස්, නෙස්ටර්, හෙලන් යනවුන්ගේ චරිත වඩා විදහා පා දැක්වෙන තන්හි දි පවා ඔව්හු ඔවුන්ට ආවේණික ගතිගුණ අත් නොහැර සිටිත්.
ඇතන්ස් නගරයේ පෙයිසිස්ත්රාතුස් නමැති ඒකාධිපතියාගේ අනුග්රහයෙන් (ක්රි.පූ. 539–527 කාලයෙහි) කව ලේඛනගත කැරෙන්නට කලින් මුඛ පරම්පරායෙන් පැවැත ආ කාලය තුළ දී ඉලියඩයට මෙන් ඔඩිසියට ද අතිරේක වශයෙන් නොයෙක් උපාඛ්යාන හා විස්තර ඇතුළු කැරෙන්නට ඇත. උදාහරණයක් දක්වතොත්, එකොළොස් වැනි කාණ්ඩයේ එන ඔඩිසියස්ගේ යම ලෝ දර්ශනය මුළු වශයෙන් හෝ වැඩි වශයෙන් ඔර්ඵික ලබ්ධිකයන් විසින් ඇතුළු කරන ලද්දක් දෝ යි සැක කරනු ලැබේ. භාෂාව, සුපුරුදු විශේෂණ පද, උපමාලංකාර, රචනා ශෛලිය, මනෝභාව යන මේ සියල්ලක ම මහත් සමානකම් පෙනේ. ඔඩිසිය කළ කිවියා ඉලියඩ් කිවියා ඉතා දක්ෂ ලෙස අනුකරණය කළ කෙනෙකැයි තර්ක කිරීම මෙකී සමානකම් ඇති වග පිළිගැනීමක් පමණි. ඉන් කර්තෘත්වය සම්බන්ධයෙන් මතභේදයට තුඩු දෙන එක්තරා වාදයක් ඇති බවට ඉඟියක් ලැබෙනු විනා තර්කය ඔප්පු වන්නේ නොවේ.
එවක් පටන් මෙවක් දක්වා ඉලියඩය යුද්ධය පිළිබඳ ශ්රේෂ්ඨතම සාහිත්ය කෘතිය සේ සැලකෙන්නේ යම් සේ ද වීරප්රයාණ සම්බන්ධයෙන් ඔඩිසිය එසේ මය. එය ඇපොලෝනියස් රෝඩියස්ගේ ‘ආර්ගෝනෝටිකා’ කවෙහි එන ජේසන්ගේත් වර්ජිල්ගේ ‘ඊනිඩ්’ (බ.) කවෙහි වර්ණිත ඊනියස්ගේත් පර්යටනයන්ට හා දුර්ග යාත්රාවන්ට ආදර්ශය විය. ඊට පසුව ලියැවුණු කව් හා කථාන්තර කීපයකට ද එය මුල් විය.
එක් අතකින් ඔඩිසියස්ට මුහුණ පෑමට සිදු වූ උවදුරුත් අනෙක් අතින් ඔහුට සිය නිවසට පෙරළා පැමිණ ස්වප්රියාම්බිකාව හා එක් වන්නට ලැබීමත් මිනිසාගේ කිසියම් දාර්ශනික හෝ ආධ්යාත්මික අනුභූතියක සංකේත ලෙස වඩා ගැඹුරු අර්ථයකින් දක්නා ඇතැම් පශ්චාත් කාලීන ලේඛකයෝ ඔඩිසි කතාව එපරිද්දෙන් දක්වත්.
(සංස්කරණය: 1974)
