ඔනෙසික්‍රිටස්
ඊජිනාවේ (Aegina) උපන් මොහු මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු ගැන ලියා ඇති ගත්කරුවෙකි. ඇතන්ස්හි දියොජිනීස් නමැති දාර්ශනිකයාගේ ශිෂ්‍යයකු ලෙස වැඩිහිටි වියේ දී දර්ශනය හැදෑරූ මොහු පසුව මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ සේවයට පත් වූයේ, එරජු ඉන්දියාව ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ දී ඔහු සමග ඉන්දියාවට ද පැමිණියේය. සින්ධු නදිය දිගේ ගමන් ගත් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ රාජකීය නෞකාවේ නියමුවා වූයේ ද මොහුය. තක්ෂශිලාවෙන් සැතපුම් තුනක් පමණ ඈතින් විසූ ජෛන තාපසයන් පසළොස් දෙනකු සමඟ මොහු මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ නියමය පරිදි සාකච්ඡාවක් පැවැත්වූ බව ද කියැවේ.
මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ජීවන චරිතය හා ඉන්දියානු ආක්‍රමණයත් තමා සංචාරය රටවලුත් පිළිබඳව මොහු ලියූ ග්‍රන්ථය අද දක්නට නැත. පසුකාලීන ලේඛකයන් එම ග්‍රන්ථයෙන් උපුටාගත් කොටස් පමණි, දක්නට ලැබෙනුයේ. මොහුට මඳක් පසු කාලයේ විසූ මෙගැස්තිනීස් වැනි ලේඛකයන් ද මෙම ග්‍රන්ථය පරිශීලනය කළ බවට සාධක ඇත. ඔනෙසික්‍රිටස්ගේ ග්‍රන්ථය විශ්වාසදායක මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකිය නොහැකි බව ඇතැම් පඬිවරුන්ගේ පිළිගැනීමයි.
ලංකාව සඳහන් වන පැරණි ම ඉතිහාස ග්‍රන්ථය ඔනෙසික්‍රිටස්ගේ ග්‍රන්ථය යැයි සැලකේ. තප්‍රොබනේ යනුවෙන් ලංකාව හඳුන්වන මොහු ලංකාව පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත්තේ සින්ධු නදීබඩ වාසීන්ගෙනැයි කියැවේ. ඒ අනුව ක්‍රි.පූ. සිව්වැනි සියවස වන විටත් ලංකාවේ හා ඉන්දියාවේ වයඹ දිග ප්‍රදේශය අතර සබඳතා පැවැති බව සිතිය හැකිය. මේ දෙරට අතර ගමනට දින විස්සක් ගත වූ බවත් වෙළඳ කටයුතු සඳහා භාවිත වූ නැව් ශක්තිමත්කමින් අඩු ඒවා බවත් දක්වා ඇත. ඔනෙසික්‍රිටස් ලංකාවට නොපැමිණ ඉන්දියාවේ දී අසන්ට ලැබුණු තොරතුරු අදහාගෙන ලියූ නිසා ඔහු කියන දෑ එතරම් විශ්වාස කට නොහැකි යැයි පඬිවරු කල්පනා කරති.
(සංස්කරණය: 1974)
