ඇලුමිනා
(Alumina). මේ ඛනිජය ඇලුමිනියම් හා ඔක්සිජන් යන දෙකේ සංයෝගයකි. එහි රසායන සූත්‍රය Al2 O3 ය. කොරන්ඩම් (Al2 O3), ඩයස්පෝර් (Al2 O3 . H2 O), බෝක්සයිට් (Al2 O3 · 2 H2 O) හා හයිඩ්රාර්ගිලයිට් (Al2 O3 · 3 H2O) යනාදි ඛනිජ වශයෙන් පෘථිවියෙහි ඇලුමිනා ව්‍යාප්ත වී ඇත. කොරන්ඩම් තද ස්ඵටික ඛනිජයකි. මෙය වෙනත් ලෝහ ඔක්සයිඩවල අංශු මාත්‍ර සමඟ මිශ්‍ර වූ කල රතුකැට හා නිල්කැට වැනි නොයෙක් වර්ණයන්ගෙන් යුත් ස්වාභාවික මැණික් සාදයි. මැග්නටයිට් අඩංගු කළු පාට කොරන්ඩම් විශේෂය එමරි නමින් හැඳින්වේ. ඇලුමිනියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් හෝ ඇමෝනියම් ඇලම් ජ්වලනය කිරීමෙන් ඇලුමිනා සාදාගත හැකිය.
ඇලුමිනා බහුරූපීය (polymorphous). බහුරූප පහක් ඇත. මේවා භෞතික ලක්ෂණ අතින් එකිනෙකට වෙනස්ය. ප්‍රධාන බහුරූපය වන ඇල්ෆා-Al2 O3හි ඝනත්වය 3.95-4.00; ද්‍රවාංකය සෙ. 2050°; තාපාංකය සෙ. 2980°: තදබව 9. තදබවෙන් එය දියමන්තිවලට ඉතා කිට්ටුය. ඇලුමිනා ජලයෙහි ද්‍රවණය නොවේ.
කෘත්‍රිම මැණික් ගල් සෑදීමට ඇලුමිනා යොදනු ලැබේ. එය ඉතා තද ද්‍රව්‍යයක් බැවින් අත් ඔර්ලෝසුවල හා ඉතා සියුම් විද්‍යුත් උපකරණවල බරු (බෙයාරිම්) සෑදීමට ගනු ලැබේ. උල්ලේඛකයක් (abrasive) වශයෙන් ද ප්‍රයෝජනවත්ය. පහසුවෙන් ද්‍රව නොවන හෙයින් දැඩි උෂ්ණත්වයක් දැරිය යුතු උදුන් සෑදීමට විලීන කළ (fused) ඇලුමිනා යොදනු ලැබේ. වර්ණලේඛ ශිල්පයේ (chromatography) දී වර්ණකයන් උරාගැනීම පිණිස භාවිත කරනු ලබන්නේ ද ඇලුමිනාය. ඇලුමිනියම් ද බලන්න.
(සංස්කරණය: 1967)
