ඔකාවස්
(ඔක්කාක වංශය). බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වන රාජවංශ පරම්පරාවකි. එය ඔක්කාක (ඔකා) නම් රජකු මුල් කොටගෙන ඇති වූ හෙයින් එනම් විය. බුදුන් වහන්සේ උපන් ශාක්‍ය වංශය එයින් ප්‍රභවය ලැබීය. ඔක්කාක නමින් රාජවංශ පරම්පරා තුනක් වූ බවත් ඒ තුන ම මේ කල්පයෙහි ආදි ම රජු වූ මහාසම්මත නම් රජුගේ පරපුරෙන් පැවැත ආ බවත් බුදුන් වහන්සේ උපන් ඔක්කාක වංශය ඉන් තුන්වැන්න බවත් බුද්ධඝෝෂ හිමියෝ සඳහන් කරති.
පාලි ඔක්කාක යන්නෙහි සංස්කෘත රූපය ඉක්ෂ්වාකු (බ.) යනුයි. පුරාණ ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වන ඉක්ෂ්වාකු වූකලි මනු වෛවස්වතගේ පුත්‍රයායි. පාලි අටුවාවන්හි දැක්වෙන මහාසම්මතත් මනු වෛවස්වතත් එක් ම කෙනෙකැයි සැලකිය හැකි වුව ද ඔක්කාක රජු මහාසම්මත රජුගේ පුතකු බවක් බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් හෙළි නොවේ. එහි මහාසම්මත රජුගේ පටන් ඔක්කාක රජු දක්වා රජ කළ රජුන් හා රාජ පරම්පරා මහත් සංඛ්‍යාවක් දැක්වෙයි. මේ රාජවංශ පරම්පරාව පිළිබඳ කාලනිර්ණයෙහි ලා පාලි හා සංස්කෘත මූලාශ්‍රවල දක්නට ලැබෙන පරස්පර විරෝධීභාවය වටහාගත් බුද්ධඝෝෂ හිමියන් ඊට පිළියම් වශයෙන් මහාසම්මත රජුගෙන් පැවැත ආ ඔක්කාක වංශපරම්පරා තුනක් වූ බව සඳහන් කරතැයි සිතීම උචිතය. ඇතැම් විට ඔක්කාක යන්න “ඉක්ෂ්වාකු හා සම්බන්ධ” යන අර්ථවත් ඓක්ෂ්වාක යන්නෙන් බිඳුණා වන්නට ද පිළිවන. ඍග්වේදයෙහි එක් තැනක ඉක්ෂ්වාකු නමින් සඳහන්ව ඇත්තේ රජකු නොව එනම් ගෝත්‍රයකැයි ඇතැම් පඬිවරුන් සලකන හෙයින් පසු කාලයෙහි බලවත්ව සිටි එම ගෝත්‍රයෙහි රජුන් මුල දී ඔක්කාක යන පොදු ගෝත්‍ර නාමයෙන් හඳුන්වන ලදැයි ද සිතිය හැකිය.
තුන්වන ඔක්කාක රාජවංශ පරම්පරාවෙහි ආදි පුරුෂයා වූ ඔක්කාක රජුට භත්තා, චිත්තා, ජන්තු, ජාලිනී, විසාඛා යයි බිසෝවරු පස්දෙනෙක් සිටියහ. ඔවුනතුරෙන් අගමෙහෙසිය වූ භත්තාහට ඔක්කාමුක, කරකණ්ඩ, හත්ථිනික, සීනිපුර යයි පුත් කුමරුවෝ සිවු දෙනෙක් ද පියා, සුප්පියා, ආනන්දා, විජිතා, විජිතසේනා යයි දූ කුමරියෝ පස්දෙනෙක් ද වූහ. භත්තා බිසව මළ පසු රජ තෙමේ අන් රූමත් තරුණ කුමරියක අගමෙහෙසි තනතුරට පත්කර ගත්තේය. ඇයට ජන්තු නමින් පුත් කුමරෙක් විය. මේ බිසවට අධික ලෙස ආදරය කළ රජ වරක් ඇයට කැමති වරයක් ඉල්ලන ලෙස කීවේය. ඇය ද තම පුත්‍රයාට රාජ්‍යය ලබා දෙන ලෙස රජුගෙන් ඉල්ලා සිටි හෙයින් ඊට එකඟ වූ රජු විසින් පළමු අගබිසවගේ කුමර කුමරියෝ රාජ්‍යයෙන් පිටුවාසල් කරන ලදහ. හිමාලය කඳු ප්‍රාන්තයෙහි කපිලවස්තු නම් පුරයක් ඉදි කොටගෙන සිය සහෝදරියන් හා සහවාසයට පැමිණ විසූ ඒ කුමාරවරු ශාක්‍ය වංශයෙහි ආදිමයෝ වූහ.
මේ සහෝදර කුමර කුමරියන් අඹුසැමියන් ලෙසින් ජීවත් වද්දී ඔවුන් විසින් මවුතන්හි තබනු ලැබ සිටි පියා නම් වැඩිමහලු සහෝදරියට කල් යාමේ දී දරුණු කුෂ්ඨ රෝගයක් හටගත් හෙයින් එම රෝගය පැතිරෙතැයි බිය වූ සහෝදර කුමාරවරු ඈත වන මැද කුටියක් සාදා ආහාර ද පුරවා ඇය එහි වැස්වූහ. මේ කාලයෙහි දී ම එබඳු කුෂ්ඨ රෝගයක් හටගැනීම නිසා වනගතව වනමුල්, කොළ, ගෙඩි ආදිය කා රෝගයෙන් සුවපත්ව වනයෙහි ඇවිදිමින් සිටි බරණැස් නුවර රාම නම් රජුට එම කුමරිය දක්නට ලැබිණි. රජ තෙමේ ඇයට ද වනමුල්, කොළ, ගෙඩි ආදිය දී රෝගයෙන් මුදාගෙන ඇය සරණ පාවාගත්තේය. ඔවුන්ට පුත්තු දෙතිස් දෙනෙක් වූහ. මහත් කෝල (ඩෙබර) වෘක්ෂයක් තුබූ තැනක කෝලනගර නම් පුරයක් ඉදි කොටගෙන එහි රජ කරන්නට පටන්ගත් ඔවුන් විසින් ඇරඹුණු කෝලිය වංශය මවුපසින් ඔක්කාකයන්ට සම්බන්ධය.
(සංස්කරණය: 1974)
