ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා
ලංකාව අසල මුහුදේ දක්නට ලැබෙන මේ කැස්බෑවා කැරෙටා කැරෙටා ගිගස් (Caretta caretta gigas Deraniyagala) යනුවෙන් හැඳින්වේ. සමහර ඔලුගෙඩි කැස්බෑවුන් බරින් හොණ්ඩර 5ක් පමණ විය හැකිය. පරිණත ඔලුගෙඩි කැස්බෑවකුගේ උඩු පැත්ත රතුපාටට හුරු දුඹුරුපාටය. කහපාට පාර්ශ්වික පටියක් උගේ හිස දිගේ වැටී බෙල්ලේ කහපාටත් සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙය යටි කබලෙහි (plastron) ළා තැඹිලිපාට වේ. උගේ හිස ලොකුය. එය දළ වශයෙන් ත්‍රිකෝණාකාරය. කෙළින් පිහිටි පැති සහිත හොට කෙටිය. එහි කෙළවර උල් වී ඇත. උගේ වරූථකවල හෙවත් පොතුකඩවල (scutes) වින්‍යාසය නියතය. එක් එක් පැත්තේ සාමාන්‍යයෙන් දාර පොතුකඩ 13ක් තිබේ. කලාතුරකින් 12ක් තිබේ. පිරිමි ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ගෑනු සතාට වඩා ලොකුය. උගේ වලිගය ආලග්න (adpressed) පස්සා ගාත්වලට වඩා ටිකක් දිගය. ගෑනු සතාගේ වලිගය යටි කබලේ දාරය දක්වා පමණක් වේ. පිරිමි සතාගේ බෙල්ල ගෑනු සතාගේ බෙල්ලට වඩා කහපාටය.
සාමාන්‍යයෙන් බෙල්ලන්, ඉකිරියන් හා කකුළුවන් වැනි සතුන් ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ආහාර කොට ගනී. මුහුදේ වැවෙන අල්ගේ පැළෑටි ද ඌ ආහාරයට ගනී. ලංකාව අසල මුහුදේ ජීවත් වන ඔලුගෙඩි කැස්බෑවාගේ ප්‍රජනනය පිළිබඳ කරුණු පැහැදිලි ලෙස දැනගෙන නැත. එහෙත් ඕස්ට්‍රේලියාව අසල මුහුදේ උන් පහසුවෙන් බෝවන බව දැනගෙන තිබේ. ගෑනු සතා මුහුදු වෙරළට ඇවිත් වැලි හාරා වළක් සාදාගෙන එහි බිත්තර දමන්නීය. වරකට දමන බිත්තර ගණන 125ක් පමණ වේ. බිත්තරයක විෂ්කම්භය සෙමී. 5ක් පමණය. බිත්තරවලින් පැටවුන් බිහිවුණු විගස ම උන් වැලි යටින් පිටතට අවුත් මුහුදට දුවනු පෙනේ. ඔලුගෙඩි කැස්බෑවකු ගොඩබිමට ගෙනා විට උගේ ශරීරයෙන් මඳ පිළී ගඳක් පැතිරේ. ගොඩබිම සිටින විට ඌ මිනිසුන් හපන්නට තැත්කරයි. එබැවින් දෙමළ මිනිස්සු ඌට ‘නායි ආමෛ’ (බලු කැස්බෑවා) යයි කියති.
මේ ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා ඉන්දියන් සාගරය, ශාන්තිකර සාගරය, මධ්‍යධරණී මුහුද හා නැගෙනහිර අත්ලන්තික් සාගරය යනාදි මුහුදුවල දක්නට ලැබේ. කැරෙටා කැරෙටා කැරෙටා නමින් හැඳින්වෙන තවත් ඔලුගෙඩි කැස්බෑවෙක් බටහිර අත්ලන්තික් සාගරයේ ජීවත් වේ. ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා රෙප්ටීලියා (Reptilia) වර්ගයෙහි ටෙස්ටුඩිනාටා (Testudina-ta) ගෝත්‍රයෙහි තෙකොපොරොයිඩෙයා (Thecophoroidea) උපගෝත්‍රයෙහි කැරෙටිඩෙ (Carettidae) කුලයට අයත්ය. ලෙපිඩොකෙලිස් ඔලිවසෙයා (Lepidochelys olivacea) හා කොල්පොකෙලිස් කෙම්පි (Colpochelys kempi) නමැති කැස්බෑවෝ දෙදෙනා ද කැරෙටිඩෙ කුලයට අයත්වෙති.
(සංස්කරණය: 1974)
