ඇල්බ'ටා

බටහිර කැනඩාවේ පළාතකි. උත්තර අක්ෂාංශ 49° සහ 60°ත් බටහිර දේශාංශ 110° සහ රොකී කඳුවැටියේ දියබෙත්මත් අතර පිහිටියේය. එහි උතුරින් මැකෙන්සි පළාත ද නැගෙනහිරින් සස්කැච්චාන් පළාත ද දකුණින් මොන්ටානා ජනපදය ද බටහිරින් බ්‍රිතාන්‍ය කොලම්බියාව ද වෙයි. ප්‍රෙයරි පළාත්වලට බටහිරින් ඉතා ඈතින් පිහිටි මෙහි විශාලත්වය ව.සැ. 255,285කි.

ඇල්බ'ටාව පිහිටා තිබෙන්නේ උස් සානුවකය. පේලියොසොයික සහ ඛටිකා සමයන්ට අයත් පාෂාණවලින් යුත් රොකී කඳු පෙදෙස එහි උස් ම ප්‍රදේශයයි. ෆෝබ්ස් කන්ද (11,902') එහි උස ම ශිඛරය වන අතර ලයල්, ස'ඩග්ලස් ආදි කඳු කුළු හයක් අඩි 10,000 ඉක්මවා නඟියි. ගිනිකොනින් පිහිටි සයිප්‍රස් කඳුවැටිය ද මේ කඳු පන්තියට අයත්ය. උස නිසා ඇල්පයින් දේශගුණයක් ද එම භූ-දර්ශනයක් ද ඇති මෙහි දැකුම්කලු ජාතික අභයභූමි කීපයක් ද වෙයි. රොකී කඳු පාමුල ව.සැ. 12,000ක් පමණ විශාල ප්‍රදේශයක් වසා ඇති පාකඳු අඩි 3000 සිට අඩි 5000 දක්වා උසය. පාකඳුවලට නැගෙනහිරින් සහ විල් ප්‍රදේශයට දකුණෙන් ඇත්තේ වර්ග සැතපුම් 220,000ක් පමණ විශාල වූ ප්‍රෙයරි රැලිබිම් ප්‍රදේශයයි.

ස්මෝකි සහ ලිට්ල් ස්මෝකි ආදි අතු ගංගා සහිත පීස් ගඟ වයඹ දිග ඇල්බ'ටාවේ ද ඇතබස්කා ගඟ ඊසානදිග ඇල්බ'ටාවේ ද ප්‍රධාන ගංගාය. මධ්‍යම ඇල්බ'ටාව නැගෙනහිරට ගලන උතුරු සස්කැච්වාන් සහ බැට්ල් යන ගංගාවල ජලවහන ප්‍රදේශයයි. රෙඩ් ඩියර්, බෝ, ඕල්ඩ් මෑන් සහ දකුණු සස්කැච්වාන් යන ගංගා දකුණෙහි ප්‍රධානයි. උතුරෙහි පිහිටි කුඩා ස්ලේව්විල ඇල්බ'ටාවේ ඉතා ම විශාල මිරිදිය විලයි. ෆියර්ලස්, ගෝඩන්, ලාබිෂි, බීවර්හිල් සහ සලිවන් මෙහි ඇති තවත් කුඩා විල් රාශියෙන් සමහරකි. ප්‍රදේශය මහාද්වීපික ග්ලැසියර ඛාදනයට භාජන වීමෙන් මේ විල් සමූහය ඇති වී තිබේ.

භූ විෂමතාව මෙන් ම ප්‍රදේශයේ විශාලත්වය ද නිසා මෙහි දේශගුණය විවිධය. රොකී කඳුවලින් ආවරණය වී ඇති හෙයින් ශාන්තිකර සාගරික සුළං නොලබන ඇල්බ'ටාව සාමාන්‍යයෙන් වියළි ප්‍රදේශයකි. කඳු මුදුන්වල සා.වා.ව. 20"කි; තැනිතලා ප්‍රදේශවල 13” ඉක්මවනුයේ කලාතුරකිනි. වාර්ෂික හිමපතනය ද 30”-50” අතර වෙයි. ශීත සමශීතෝෂ්ණ කලාපික මහාද්වීපික දේශගුණයක් ඇති මෙහි ශීත ඍතුවේ උෂ්ණත්වය පැ. 10°-16° දක්වා ද ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පැ. 60°-64° දක්වා ද වේ. උෂ්ණත්වය මඳ නමුත් වර්ෂාව වැඩි උතුරෙහි ව.සැ. 86,000ක් පුරා පැතිරි කේතුධර වනාන්තර ඇති අතර, වර්ෂාව හිඟ දකුණු තැනිතලාව රළු තෘණවලින් වැසී ඇත.

ඇල්බ’ටාවේ ආර්ථික ආදායමෙන් අඩක් පමණ ගොවිකර්මාන්තයෙන් ලැබේ. මෙහි ප්‍රධාන වැවිල්ල තිරිඟුය. දකුණු තැනිතලාවේ ප්‍රධාන තිරිඟු මධ්‍යස්ථානය එඩ්මන්ටන්ය. ඕට්, බාර්ලි, ඇල්පැල්පා, හණ, අර්තාපල්, ට’නිප් සහ බීට් ද වවනු ලැබේ. ප්‍රධාන ගොවිබිම් ගිනිකොන කොටසෙහි ද උතුරෙහි පීස් ගංගා නිම්නයේ ද වෙයි. සතුන් ඇතිකිරීම ද ඇල්බ’ටාවේ වැදගත් කර්මාන්තයකි. ධාන්‍ය වවන ප්‍රදේශවල ඌරන් සහ ගවයින් ඇති කරනු ලබන අතර වියළි පාකඳුවල බැටළුවෝ ද මස් පිණිස විශාල ගව රංචු ද ඇති කරනු ලබති. දැව කර්මාන්තය කෙරෙන කේතුධර කැළෑවල වසන බීවර්, මිංක්, මස්ක්රැට්, අ'මින් ආදි සතුන්ගේ සිනිඳු ලොම් රැස්කිරීම ද ප්‍රධාන ආර්ථික ව්‍යාපාරයෙකි. විල්වල සහ ගංගාවල මසුන් ඇල්ලීම කරනු ලැබේ.

ඛනිජ ධනය අතින් පොහොසත් මෙහි, කැනඩාවේ ගල් අඟුරු ධනයෙන් 87%ක් ඇතැයි ද ලෝකයෙහි විශාලතම ඛනිජතෙල් නිධිය (ඇතබස්කා නිම්නයේ) ඇතැයි ද විශ්වාස කරනු ලැබේ. කැනඩාවේ භූමිවායු නිෂ්පාදනයෙන් 85%ක් ම ලැබෙන්නේ ද ඇල්බ’ටාවෙනි. ලුණු සහ තාරවැලි (tar sand) ද සිමෙන්ති සහ උළු කර්මාන්තය සඳහා මැටි වර්ග ද මේ පළාතේ ලැබේ. ධාන්‍ය වගාව සහ සතුන් ඇතිකිරීම බහුල වශයෙන් කෙරේ. තිරිඟු පිටි, සීනි, වෙඬරු සහ කේජු නිෂ්පාදනය කරන්නාවූ ද ටින් කෑම අසුරන්නාවූ ද කර්මාන්තශාලා මෙහි සුලභය. ඒ අතර ම ඛනිජ තෙල් ශෝධනාගාර ද ලොම්, දැව සහ කඩදාසි කම්හල් ද ඇල්බ'ටාවේ තිබේ. කැල්ගරි සහ එඩ්මන්ටන් ප්‍රධාන කාර්මික නගරය.

මේ පළාත මැදින් ‘කැනේඩියානු-පැසිෆික්’ සහ ‘කැනේඩියානු ජාතික’ යන ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ග දෙක ම දිවෙයි. තවත් දුම්රිය මාර්ග සහ මහාමාර්ග සෑහෙන ප්‍රමාණයක් ඇති මෙහි ජලමාර්ග ද වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර අහස් ගමනාගමනය දියුණු වෙමින් පවතී. රොකී කඳුකරය හරහා වැටී ඇති යෙලෝ හෙඩ් (3,729’), කිකිං හෝස් (5,339’) සහ ක්‍රෝස් නෙස්ට් (4,416’) යන කපොලු ගමනාගමනය අතින් සැලකිය යුතුය.

‘හඩ්සන් බේ’ වෙළඳ සමාගම මගින් 1870 දක්වා ද කැනඩා ඩොමීනියන් රාජ්‍යය මඟින් 1882 දක්වා ද පාලනය වුණු මේ පළාත කැනේඩියානු-පැසිපික් දුම්රිය මාර්ගය තැනුණු පසු (1886) ගව පාලනය, තිරිඟු වගාව සහ ආකර කර්මාන්තය නිසා විශේෂයෙන් දියුණු විය. එය ඩොමීනියන් පළාතක් වශයෙන් පිළිගනු ලැබුවේ 1905 දීය.

ඇල්බ'ටාවේ ජනගහනය (1961) 1,311,944කි. මධ්‍යම සහ දකුණු පළාත් ජනාධිකය. එඩ්මන්ටන් (281,027) මෙහි අගනුවරය. පාලක, කාර්මික සහ ආධ්‍යාපනික මූලිකත්වය ද ඊ සතුය. ගව පාලන හා මස්සැපයුම් මධ්‍යස්ථානය වන කැල්ගරි (249,641) නගරය තෙල් සමාගම්වල ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානයකි.

(සංස්කරණය: 1967)