උම්බෙලිපෙරේ
(Umbelliferae). මෙය වනාහි බහුදල (polypetalous) පුෂ්ප ඇති ද්විබීජපත්රී ශාකකුලයකි. ඉතා විශාල වූ ද වැදගත් වූ ද මේ කුලයට අයත් ශාක පැළෑටි හෝ කුහර සහිත කඳක් ඇති පඳුරු හෝ විය හැකිය. පත්ර ඒකාන්තරය; සංයුක්තය; කලාතුරකින් සරලය; නිරුපපත්රීය. පත්රවෘන්තය පැතළි කොපුවක් සාදන පාදයකින් යුක්තය. මල් කුඩාය. ඒවා සංයුක්ත ඡත්රවල තිබේ. කලාතුරකින් සරල ඡත්රවල ද තිබේ. මල් සාමාන්යයෙන් ද්විලිංගිකය. ඒවා අරරූපී (actinomorphic) හෝ යුගරූපී (zygomorphic) වේ. පුෂ්ප සූත්රය K5 C5 A5 G(2) වේ. මණිපත්ර, දල හා රේණු නිදහස්ය. ඩිම්බකෝෂය ද්විකෝෂ්ඨිකයි. කීල දෙක ඒවායේ පාදවලින් මහත් වී අපිඡායාංග මණ්ඩලයක් බවට පත් වී ඇත. තනි ඩිම්බාවරණයකින් යුත් ලම්බක ඩිම්බ එකක් බැගින් එක් එක් කෝෂ්ඨයේ ඇත. මල් පැහැදිලිව ප්රපුංපරිණතය (protandrous). ඵලය නොපැළෙන වියළි ඵලිකා දෙකකින් සමන්විතය. බීජය භ්රෑණපෝෂයෙන් ගහනය. කලලය කුඩාය.
සාමාන්යයෙන් ශාකවල විලාසයෙනුත් ඒවායේ එලවලිනුත් කුලය පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය. මේ කුලයට අයත් ශාක පොළොව දිගේ ඇදෙන සිහින් කඳ සහිත කුඩා ශාක විය හැකිය: නි. ගොටු කොළ (කෙන්ටෙලා ආසියාටිකා - Centella asiatica). නැත්නම් ඒවා කුහර සහිත අඩි කිහිපයක් උස ඇති ඍජු කඳ සහිත ශාක විය හැකිය: නි. හෙරක්ලෙයුම් (Heracleum). අන්ගෙලිකා (Angelica) විශේෂ තරමක් උස් ශාක වේ. මේ කුලයට අයත් ශාකයන්ගේ පත්රවල හැඩය ද බොහෝ සෙයින් වෙනස් වේ. ඒවා සාමාන්යයෙන් පක්ෂවත් ලෙස සංයුක්තය. පාණිවත් පත්ර ද ඇත. කලාතුරකින් සරල පත්ර ද දක්නට ලැබේ. ඡත්රිය පුෂ්පමංජරිය මේ කුලයේ දක්නට ලැබෙන නියත ලක්ෂණයකි. ඉතා කලාතුරකින් ඡත්රය තනි පුෂ්පයක් සේ හීන වී ඇත: නි. කෙන්ටෙලා හා අසොරෙලා (Azorella) විශේෂ. මේ කුලයේ දක්නට ලැබෙන ව්යූහ විද්යාත්මක ලක්ෂණයක් නම් සෑම අවයවයක ම වාගේ රෙසින් නාල හෝ වාෂ්පශීලී තෙල් නාල තිබීමයි.
උම්බෙලිපෙරේ කුලය ප්රකට වී ඇත්තේ සාමාන්යයෙන් ආහාර රස කිරීම සඳහා වවනු ලබන ශාක මගින්ය. කොත්තමල්ලි (කොරියන්ඩ්රුම් සටිවුම් - Coriandrum sativum), මාදුරු (පීනිකුලුම් වුල්ගාරේ - Foeniculum vulgare) හා සූදුරු (කුමිනුම් කිමිනුම් - Cuminum cyminum) යනාදිය මෙවැනි ශාකවලට නිදසුන්ය. පෙරුලා පීටීඩා (Ferula foetida) ශාකයෙන් පෙරුම්කායම් ලැබේ. ගොටුකොළ හා කැරට් (ඩව්කුස් කැරෝටා - Daucus carota) ආහාර ශාක වේ. සැල්දිරි (අපියුම් ග්රවෙයෝලෙන්ස් - Apinm graveolens) ආහාර රස කිරීමට ගනු ලැබේ. අසමෝදගම් ඵල (ට්රකිස්පෙර්මුම් රොක්ස්බුර්ගියානුම් - Trachyspermum roxburghianum (Carum copticum)] ඖෂධයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ.
(සංස්කරණය: 1970)
