ඇල්පා අංශුව
(Alpha Particle). රදර්ෆඩ් සාමි විසින් විකිරණශීල ද්‍රව්‍ය (බ.) වර්ග තුනක විමෝචන වෙන් කොට දක්වන ලදි. ඔහු ග්‍රීක් හෝඩියේ පළමුවැනි අකුරු තුන යොදමින් මේ විමෝචන තුන ඇල්පා, බීටා සහ ගැමා යයි නම් කළේය. ඇල්පා කිරණ ඇල්පා අංශුවලින් යුක්තය.
ඇල්පා අංශුව ඉලෙක්ට්‍රෝන (බ.) දෙක නැති හීලියම් පරමාණුවක් බව දැන් ඔප්පු කර තිබේ. එය හීලියම් පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියට සමානය. එබැවින් ඇල්පා අංශුවට ධන ආරෝපණයක් ඇත. එක් එක් ඇල්පා අංශුවක් ප්‍රෝටෝන (බ.) දෙකකින් සහ නියුට්‍රෝන (බ.) දෙකකින් යුක්තය.
පරමාණුක න්‍යෂ්ටීන්ගේ පෘථක්භවනයෙහි දී හෙවත් ඒවා කොටස්වලට වෙන් වන අවස්ථාවේ දී ප්‍රෝටෝනය මෙන් ම ඇල්ෆා අංශුව ද පෙනෙනු පමණක් නොව ඇතැම් පරමාණුවල න්‍යෂ්ටි ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ද වේ. ඇල්පා අංශුවක ස්කන්ධය 6.644×10-24gට ඉතා කිට්ටුය. ඇල්පා අංශුව මූලික අස්තිත්වයක් (fundamental entity) ද එසේ නැතහොත් අනෙක් පරමාණුක න්‍යෂ්ටි මෙන් වඩා සරල වූ නියමිත ඒකකවලින් සකස් වූවක් දැයි යන්න තරමක් සැක සහිතය.
ස්වාභාවික ලෙස හමු වන රේඩියම් (බ.) වැනි බොහෝ විකිරණශීල ද්‍රව්‍යවලින් ද කෘත්‍රිම ලෙස නිෂ්පාදනය කරන ලද ප්ලූටෝනියම් (බ.) වැනි බර මූල ද්‍රව්‍යවලින් ද කෘත්‍රිම ලෙස සාදන ලද විකිරණශීල සමස්ථානිකයන්ගෙන් (බ.) ද ඇල්පා අංශු හෙවත් ඇල්පා කිරණ ඉබේ විමෝචනය වන්නේය.
යම් ද්‍රව්‍යයක් විනිවිද යෑමේ හෝ පසාරු කර යෑමේ එතරම් පුළුවන්කමක් ඇල්පා අංශුවට නැත. ඇල්පා අංශුව නිසා විල්සන් වලා කුටීරයෙහි (විල්සන් වලා කුටීරය බ.) තද සටහනක් ඇති වේ. ස්වාභාවික විමෝචනවල දී මෙන් හෝ කෘත්‍රිම උපක්‍රම මගින් ඇති කරන ලද විටක දී මෙන් හෝ ඇල්පා අංශු ඉතා අධික වේගයක් ලද හොත් ඒවා වායුවල අයනීකරණය ප්‍රබල ලෙස ඇති කරයි.
(සංස්කරණය: 1967)
