එම්පෙඩොක්ලීස්
(ක්රි.පූ. 490-430). පැරණි ග්රීක දාර්ශනිකයකු වූ මෙතෙම දේශපාලනඥයෙක් ද ආලංකාරිකයෙක් ද වෛද්ය ගුරුකුලයක සමාරම්භකයෙක් ද ආගමික නායකයෙක් ද විය. සිසිලියේ අක්රාගස්හි රටවැසි එම්පෙඩොක්ලීස් ප්රජාතන්ත්රවාදී නායකයකු වශයෙන් පෙරමුණ ගෙන අක්රාගස්හි ප්රජාපීඩක රජයට පසු ඇති වූ රදල කතිපයාධිපති (අල්පතන්ත්ර) රජය බිඳ දැමීමට ආධාර කෙළේය. එහෙත් ඇරිස්ටෝටල් කියන පරිදි, අක්රාගස්හි රජු හැටියට කිරුළු පැලඳීමට රටවැසියන් කළ ආරාධනය හේ ප්රතික්ෂේප කෙළේය. ඔහු පසු කල එපුරයෙන් පිටුවාසල් කරනු ලැබූ බව ද කියැවේ.
අලංකාර ශාස්ත්රයේ පියා හැටියට ඇරිස්ටෝටල් මොහු හඳුන්වයි. ස්වභාවධර්මය (Physis) ගැනත් පවිත්රීකරණ (Katharmoi) ගැනත් ඔහු කළ පද්ය නිබන්ධවල කාව්ය ඛණ්ඩ මේ දක්වා ශේෂව ඇත. පාමිනයිඩීස් මෙන් මොහු ලිවූයේ පද්යයෙනි. ඔහුගේ මේ ලේඛන ක්රමය ලුක්රීෂස් නම් ලතීන කවියා කෙරෙහි බලපෑ බව පෙනේ.
ඉතාලි වෛද්ය පරපුරෙහි ආදි කර්තෘ එම්පෙඩොක්ලීස් යයි ගේලන් නම් ග්රීක වෛද්යවරයා සැලකීය. ඔහුගෙන් ඇරඹි වෙද පරපුර ප්ලේටෝ කෙරෙහිත් ඊටත් වැඩියෙන් ඇරිස්ටෝටල් කෙරෙහිත් බල පෑ බව සලකනු ලැබේ. ඔහුගේ වෛද්ය චින්තනයෙහි මූලික සිද්ධාන්තය වූයේ උෂ්ණය, ශීතය, තෙත්බව සහ වියළිබව යන චතුෂ්කයෙහිත් සතර මහා භූතයන්හිත් ඇති තාදාත්ම්යයයි.
තමා දෙවියෙකැයි කියා ගත් හේ රටවැසියන්ගෙන් එම තත්වයට ඔබින පුද සත්කාර පැතූ බව සිසිලියානු ඉතිහාසඥ ටිමෙයියොස් සඳහන් කරයි. ඔහු නොයෙක් අද්භූත දේ කෙළේ යයි ද කියති. සිය දේවත්වය ඔප්පු කිරීමට ඔහු එට්නා ගිනිකන්දේ අග්නි භූදරයකට පැන්නේ යයි ද ඉන් ඔහු දා අළු වී ගියේ යයි ද ජනප්රවාදයේ එයි. එහෙත් පෙලොපොනීසස්හි දී ඔහු මිය ගිය බව බොහෝ දෙනා සලකති. පාරිශුද්ධිය හා විරමණය - විශේෂයෙන් මසින් වැළකීම - මගින් ‘උත්පත්ති චක්රයෙන්’ විමුක්තිය ලබා ගත යුතු යයි ඔහු නව ධර්මයක් දෙසීය. ආගමික ඉගැන්වීම් අතින් ඔහු පෛතැගොරස් අනුගමනය කළ බව අදහස් කරනු ලැබේ.
එම්පෙඩොක්ලීස් වඩා ම ප්රකට වූයේ භෞතික ලෝකය පිළිබඳව ඔහු ඉදිරිපත් කළ භෞතික සිද්ධාන්තය නිසාය. ලොව සියලු දෙයකට ම මුල් වූ සතර මහා භූතයන් හෙවත් මූල ද්රව්ය සතර ආපෝ, තේජෝ, වායු හා පඨවි යන මේවා බව මුලින් ම බටහිර ලෝකයෙහි ඉගැන්වූයේ ඔහුය. “එම මූල ද්රව්ය සදාකාලිකය. ලොව සියලු වස්තුවක් ම සැදී ඇත්තේ මේ මූල ද්රව්යයන්ගේ සංකලනයෙනි. වස්තූන්ගේ විවිධත්වයට හේතුව නම් මෙම මූලධාතූන් විවිධ අනුපාතයන්ගෙන් සංකලනය වීමය. කිසිවක (අමුතුවෙන්) ඇතිවීමක් හෝ නැතිවීමක් නැත. යමක වෙනසක් දිස්වෙතොත් එසේ වන්නේ මූලධාතූන්ගේ සංකලන ක්රමය වෙනස්වීම නිසාය. සතර මහා භූතයන් එක් කරන හෝ ඈත් කරන බලවේගද්වය නම් ප්රේමය හා කලහයයි.”
විද්යාවට ඔහුගෙන් ලැබුණු ශ්රේෂ්ඨතම දායාදය වශයෙන් සැලකෙන්නේ වාතය දේහික ද්රව්යයක් බව පෙන්වා දීමයි. වාතය හිස් අවකාශය හෝ විරලීභූත මීදුම හෝ සමග තාදාත්ම්ය සේ නොසැලකිය යුතු බව ඔහු සොයා ගති. හිස් බඳුනක් මුනින් අතට දියේ එබූ විට එහි තුළට දිය නොයන්නේ එය වාතය නමැති ද්රව්යයෙන් පිරී තිබීම නිසා බව ඔහු නිරීක්ෂණය කෙළේය.
එම්පෙඩොක්ලීස්ගේ දර්ශන පද්ධතිය පාමිනයිඩීස්ගේ (ඉලියැටික) ඉගැන්වීම හා හෙරක්ලයිටස්ගේ ඉගැන්වීම අතර මැදුම් පිළිවෙතක් සේ බොහෝ විට සැලකුණ ද එහි හෙරක්ලයිටස්ගේ සිද්ධාන්තයෙහි ඡායාමාත්රයකුදු දක්නට නැති බව බර්නට් පවසයි. එම්පෙඩොක්ලීස් සිය ඉගැන්වීම් අරඹන්නේ “ඉන්ද්රියයන් පිළිබඳ මායාලෝකය පිහිටා ඇත්තේ ශාරීරික වූ ගෝලාකාර, අඛණ්ඩ, ශාශ්වත, අචල්ය පූරිතයක් මතය” යන පාමිනයිඩීස්ගේ පිළිගැනීම කෙරෙන් බව ද ඔහු දක්වයි.
(සංස්කරණය: 1974)
