එසන්
(Essen). ජර්මනියේ උතුරු රයින් වෙස්ට්ෆේලියා ප්රදේශයේ කාර්මික නගරයකි. මෙය ඩොර්ට්මුන්ට් නගරයට සැතපුම් 25ක් පමණ බටහිරින් රූර් (Ruhr) සහ ලිප (Lippe) යන ගංගාද්වය මධ්යයෙහි වූ තැනිතලාවක පිහිටා තිබේ. නගරයේ ප්රමාණය ව.සැ. 721/2කි. මෙහි සිට වෙස්ට්ෆේලියාවේ රට අඟුරු සහ යකඩ ලැබෙන බිමිවල ප්රධාන නගරයන් කරා දුම්රිය මාර්ග විහිදී යයි. 10 වැනි ශත වර්ෂයෙහි ඉදිවුණු ප්රධාන දේවස්ථානය මෙහි ඓතිහාසික ගොඩනැඟිලි අතර ප්රමුඛස්ථානය ගනී. මෙහි කෞතුකවස්තු, බිතුසිතුවම් ආදිය විශේෂයෙන් සැලකිය යුතුය.
යුද්ධෝපකරණ සෑදීම එසන් නගරයෙහි ඉතා ම දියුණු කර්මාන්තයයි. කෝක් (වියළි අඟුරු) කර්මාන්ත ශාලා ද වේ. නගර සීමාව ඇතුළත රට අඟුරු ආකර 30කටත් වැඩි සංඛ්යාවක් වේ. මෙහි නිපැදවෙන අනික් භාණ්ඩ නම් රෙදිපිළී, වීදුරු, රසායන ද්රව්ය, ගෘහභාණ්ඩ, සිමෙන්ති, ගඩොල්, බීර යනාදියයි.
එසන් නගරය ඉදි වූයේ 9 වැනි ශතවර්ෂයේ දී බෙනඩික්ටයින් තාපසාරාමයක ආරම්භයත් සමඟය. 1803 දක්වා ම තාපසාරාමයේ නායිකාව විසින් මේ නගරය පාලනය කරන ලදි. ප්රසියාව හා සම්බන්ධ වූයේ ඉන් ඉක්බිතිවය. 1807 දී මෙය බෙර්ග්හි (Berg) ආදිපාදවරුන් අතට පත් විය. 1814 දී ප්රසියාවේ පාලනයට සම්පූර්ණයෙන් යටත් විය. 1920 සිට ටික කාලයක් කොමියුනිස්ට්වරු මෙහි කර්මාන්තශාලා අයත් කරගෙන සිටියහ. 19 වැනි ශතවර්ෂය දක්වා අනුක්රමයෙන් දියුණු වීගෙන ආ මේ නගරය ඉන් පසු එහි මූලික ප්රමාණයට වඩා හැට වාරයකින් පමණ විශාල වූයේය. මෙසේ නගරය විශාල වීමට ප්රධාන හේතුව වූයේ ඒ අසල විශාල රට අඟුරු සහ යකඩ බිම් තිබීම යැයි සිතිය හැකිය. දෙවැනි ලෝක සංග්රාමයට පෙර දියුණුවට පත්ව තිබුණු ලෝකයේ විශාල වානේ සහ යුද්ධෝපකරණ කර්මාන්ත ශාලාවක් වූ ක්රුප් කර්මාන්තශාලාවේ වර්ධනය ද මේ නගරයේ දියුණුවට හේතු වී යැයි සලකනු ලැබේ. මේ කර්මාන්තශාලාවේ ධූම යන්ත්ර, මැෂින් වර්ග හා මෝටර් රථ ද සාදනු ලැබේ. දෙවැනි ලෝක සංග්රාමයේ දී මේ නගරය බ්රිතාන්ය බෝම්බ ප්රහාරයට ලක් වූයේය.
(සංස්කරණය: 1974)
