ඔරෙන්ජ් ෆ්රී ස්ටේට්
දකුණු අප්රිකා සමූහාණ්ඩු රාජ්යයේ පළාත් සතරින් එකකි. උතුරෙන් ට්රාන්ස්වාලයෙන් ද නැගෙනහිරින් නටාල් සහ බසූටෝලැන්ඩ් යන ප්රදේශවලින් ද දකුණින් හා බටහිරින් ශුභ ප්රාර්ථනා තුඩුව පළාතෙන් ද වෙන් වී ඇත. මෙහි ප්රමාණය ව.සැ.49,866කි.
ඔරෙන්ජ් ගංගාධාරය ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ පිහිටා ඇති මෙම පළාත රැලි බිම් ද ඇතැම් විට තලා බිම් ද සහිත උස් වෙල්ට් (veldt) නමින් දන්නා භූ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. පළාත සම්පූර්ණයෙන් ම වාගේ අඩි 4,000 සිට 5,000 දක්වා උස් වූ සානුවකි. ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග් කඳුවැටිය නිසා නටාල් ප්රදේශය හා සම්බන්ධ දේශ සීමාවේ දී උස ප්රමාණය වඩාත් වැඩි වෙයි. අවුරුද්ද මුළුල්ලෙහි උස් වෙල්ටය මතින් හමා යන සුළං වැඩිහරියක් ම ලැබෙන්නේ බටහිරින් හා නිරිත දිගිනි. ඉන්දියානු සාගරයට ඔබ්බෙන් එන තෙතමන සහිත නැගෙනහිර සුළඟ ඩ්රාකෙන්ස්බර්ග් කඳුවැටිය හරහා හමා යන්නේ කලාතුරකිනි. සාමාන්ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය උස ප්රමාණය අනුව වෙනස් වේ. බටහිර දෙසට හා දකුණු දෙසට වන්නට අඟල් 18ක් ද නැගෙනහිර දෙසට හා උතුරු දෙසට වන්නට අඟල් 30ක් ද පමණ වේ. සාමාන්ය උෂ්ණත්වය පැරන්හයිට් 60ºක් පමණ වේ. තුෂාර (frost) කාලය නැගෙනහිර දිග දින 150ක් ද බටහිර දිග දින 120ක් පමණ ද පවතී.
මෙම පළාතේ භූමි භාගයෙන් වැඩි කොටසක් රළු තෘණවලින් වැසී තිබේ. සිසිල්බවෙන් හා තෙතමනෙන් වැඩි නැගෙනහිර හා උතුරු කොටස්වල ගස් වර්ග ගණනින් හා ප්රමාණයෙන් වැඩිය. බටහිර දෙසට හා දකුණු දෙසට වන්නට ශුෂ්ක ශාකීය පඳුරු සහිත තණ බිම්, පතොක් හා අනෙක් අර්ධ ශුෂ්ක පැළෑටි බහුලය.
ජනගහනය හා ආණ්ඩුව
1960 ජනලේඛයට අනුව ෆ්රී ස්ටේට් පළාතේ ජනගහනය 13,865,472ක් විය. මෙයින් 1,083,886ක් දෙනා බාන්ටු වර්ගයා වූ අතර 376,745ක් යුරෝපීයයෝ වූහ. මෙහි නාගරික ජනගහනය අල්පය. එක ම විශාල නගරය වනුයේ බ්ලුම්ෆොන්ටේන්ය (145,273). ඔරෙන්ජ් ෆ්රී ස්ටේට් රාජ්යය සභිකයන් 54දෙනකුන්ගෙන් යුක්ත දකුණු අප්රිකානු සංගම් සෙනට් සභාවෙහි සාමාජිකයන් අට දෙනකුන්ගෙන් නියෝජනය වෙයි. මොවුහු වයස 30ට වැඩි දකුණු අප්රිකානු සුදු ජාතිකයෝ විය යුත්තාහ. සංගම් නියෝජිත මංණ්ඩලයෙහි පෙනී සිටින ඔරෙන්ජ් ෆ්රී ස්ටේට් නියෝජිතයන්ගේ සංඛ්යාව ජනගහනයේ වෙනස්කම් අනුව සුළු වශයෙන් වෙනස් වේ. 1953 මැතිවරණයේ දී නියෝජිතයන් 13 දෙනකුන්ගෙන් යුක්ත විය. 1961 දී මේ සංඛ්යාව 15ක් විය. රාජ්යයේ විධායක අංශය පාලක නිලධරයකුගෙන් ද සාමාජිකයන් විසිපස් දෙනකුන්ගෙන් යුත් ප්රාදේශීය කවුන්සලයකින් ද සමන්විතය.
ආර්ථිකය
සතුන් ඇති කිරීම මෙහි ඉතා වැදගත් ආර්ථික ව්යාපාරය වේ. නැගෙනහිර දෙසට හා උතුරු දෙසට වන්නට ගොවිතැන සැලකිය යුතු අන්දමින් කෙරේ. මෙහි ප්රධාන වශයෙන් වවනු ලබන්නේ තිරිඟු ආදි ධාන්ය වර්ග හා අර්තාපල්ය. නැගෙනහිර ඇතැම් ප්රදේශවල පලතුරු ද වගාකරනු ලැබේ.
ඛනිජ සම්පත් බහුල නිසා පතල් කර්මාන්තය තරමක් දියුණුය. විශේෂයෙන් රත්රන්, දියමන්ති හා රටඅඟුරු නිධි මෙහි සුලභය. එහෙත් වෙළඳ ආකර කර්මාන්තය ආරම්භ වූයේ නොඑසේ නම් සාර්ථක ලෙස ව්යාප්ත වූයේ මෑතක දී, එනම් දෙවන ලෝක සංග්රාමයෙන් පසු භාගයේ දීය.
ඉතිහාසය
18 වන සියවසේ දී යුරෝපීයයන් ඔරෙන්ජ් ගංගාව පළමුවරට තරණය කිරීමෙන් පසු මෙම පෙදෙස් ශත වර්ෂයක පමණ කාල පරිච්ඡේදයක් මුළුල්ලේ සංචාරක දේශීය ජන සමූහයන් පමණක් වාසය කළ නිදහස් වනගත ප්රදේශයක්ව පැවැත්තේය. කේප් කොලනි පෙදෙසින් සංක්රමණය වූ බුවර් (බෝයර්) වරුන් මේ පෙදෙසේ පදිංචි වූයේ 1836 පමණේ දීය. 1848 දී බ්රිතාන්යයන් සතු ප්රදේශයක් වශයෙන් ප්රකාශ කරනු ලැබූ මෙපෙදෙස 1854 දී නිදහස ප්රකාශ කළෙන් ඔරෙන්ජ් ෆ්රී ස්ටේට් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්ට වීය. බුවර් යුද්ධයෙන් පසු 1900 දී ඔරෙන්ජ් ෆ්රී ස්ටේට් රාජ්යය නැවතත් බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යය යටතට පත්ව ඔරෙන්ජ් රිවර් කොලනි යන නමින් ප්රසිද්ධ වූයේය. 1907 දී ස්වරාජ්ය ආණ්ඩුවක් ලත් මෙපෙදෙස දකුණු අප්රිකානු සංගමයේ කොටසක් බවට පත් වූයේ 1910 දීය.
(සංස්කරණය: 1974)
