ඇඹරැල්ලා

[ස්පොන්ඩියාස් පිනාටා - Spondias pinnata (L.) Kurz]. මෙය ඍජු කඳක් ඇති පතනශීල, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ශාකයකි. පොත්ත සිනිඳුය. කොළ තරමක් ලොකුය, පක්ෂවත් (pinnate) ය. පත්‍රිකා ජෝඩු 3 සිට 5 දක්වා තිබිය හැක. එක් පත්‍රිකාවක් අග්‍රස්ථය. ළා රතු පැහැයෙන් යුත් කොළපාට මල් රාශියක් සංයුක්ත ඒකාක්ෂවල (panicles) තිබේ. ඵලය අඟල් 3ක් පමණ දික් වූ අණ්ඩාකාර අෂ්ටිලයකි (drupe). කෑමට ගන්නා ඵලයෙහි සාමාන්‍යයෙන් ඇත්තේ පිටතින් කෙඳි සහිත වූ තනි ඇටයකි (උපලයකි).

ඉන්දියාව, බුරුමය, අන්දමන් දූපත්, ජාවා, සුමාත්‍රා සහ හොංකොං ආදි ප්‍රදේශවල මේ ශාකය වැවේ; ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශවල තරමක් බහුලය; බොහෝ විට වවනු ලැබේ. ඇඹරැල්ල අනකාඩියාසේ (බ.) හෙවත් අඹ කුලයට අයත්ය.

ආයුර්වේද මතය

ඇඹරැල්ලා ලඝුයි; උෂ්ණයි; රුචිකරයි; දීප්තිකර ද වේ. හෘදයට හිතයි; වාතය අනුලොම් කරයි; බල වඩයි; උගුර දැවිල්ල ඇති කරයි.

සෙම් රෝග නසයි; ආහාර පැසවයි; පිත් වඩයි; සෙම් නැති කරයි; ලේ වඩයි. ඇඹරැල්ල බහුලව සේවනය කිරීමෙන් කුෂ්ඨ, පාණ්ඩු, කාස ආදි රෝග උපදවයි. ප්‍රමාණවත්ව සේවනය කිරීමෙන් විඩාව, පිපාසය හා ජ්වර නසයි.

(සංස්කරණය: 1967)