ඌඩ්මූර්ට්
(Udmurt). සෝවියට් සංගමයේ රුසියානු සෝවියට් සංයුක්ත සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු රාජ්යයට අයත් ස්වතන්ත්ර සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවකි. කලින් ව්යාත්කා පළාතේ කොටසක් වූ, වට්යාක් සමූහාණ්ඩුව නමින් හැඳින්වුණු මේ රාජ්යය ටාටර් සමූහාණ්ඩුවෙන් ද ස්වර්ඩ්ලෝෆ්ස්ක්, කීරෆ් යන පළාත්වලින් ද වට වී තිබේ. මෙහි ප්රමාණය ව.සැ. 16,250කි. ජනගහනය (1965) 1,376,000කි. ජනගහනයෙන් සියයට 52ක් වට්යාක්වරුන් වන අතර සියයට 43ක් (නගරවල සහ කර්මාන්ත ශාලාවල) රුසියන්වරුය.
මෙහි පවත්නේ ආර්ද්ර මහාද්වීපික දේශගුණයකි. ප්රධාන වශයෙන් වැල්ලෙන් හා මැට්ටෙන් යුත් මෙහි පස එතරම් සාරවත් නොවේ. ප්රදේශයෙන් සියයට 43ක් ම වනාන්තරයෙන් වැසී තිබේ. ඌඩ්මූර්ට් වැසියන්ගේ ප්රධාන රැකියාව ගොවිතැනය. රයි, ඕට් යන ධාන්ය ප්රධාන වගාවෝයි. හණ වර්ග සහ අර්තාපල් වැවීම ද දියුණුය.
මෙහි වටිනා දැව වර්ග සුලභය. එහෙත් දැව කර්මාන්තය එතරම් සාර්ථක නොවී ඇත්තේ ගමනාගමන පහසුකම් අඩුකමත් මේ ප්රදේශය වෙළෙඳපළවලින් දුර බැහැරව පිහිටීමත් දක්ෂ කම්කරුවන් දුර්ලභ වීමත් හේතුකොටගෙනය. යකඩ, පතුරුපාෂාණ, තිරුවාණ, රටහුණු, රතු මැටි මෙහි ප්රධාන ඛනිජ ද්රව්යයෝයි.
ඌඩ්මූර්ට් ප්රදේශයේ පාලන මධ්යස්ථානය වූ ඉශෙෆ්ස්ක් නගරයෙහි වානේ කර්මාන්තශාලා සහ වෙඩි බෙහෙත් කර්මාන්තශාලා ද ලී ඉරන මෝල් ද වේ. මෙහි තුවක්කු සහ ලෝහ භාණ්ඩ තනනු ලැබේ.
12 වැනි සියවසේ දී ෆිනිෂ්, ස්ලාව් යන ගෝත්රිකයන්ගේ ජනාවාස පිහිටි මේ ප්රදේශය ටික කලක් නොව්ගොරොද් ප්රදේශ රාජ්යය යටතේ පැවැතිණි. 15 වැනි සියවසේ දී මෙය මොස්කව් ප්රදේශ රාජ්යයේ පාලනයට හසු විය. මෙය වට්යාක් ස්වතන්ත්ර රාජ්යය බවට පත් වූයේ 1920 වැන්නේ දීය. 1932 දී ඌඩ්මූර්ට් යනුවෙන් නම් කරන ලද මේ රාජ්යය ස්වතන්ත්ර සමූහාණ්ඩුවක් බවට පත් වූයේ 1934 දීය.
(සංස්කරණය: 1974)
