එන්සයික්ලොපීඩිස්ට්වරු
ප්රංස මහා විප්ලවයට පෙර යුගයේ දී ප්රංස විශ්වකෝෂය සම්පාදනය කිරීමේ ලා උත්සුක වූ බුද්ධිමතුන් කණ්ඩායමක් හැඳින්වීම සඳහා මේ නම යොදනු ලැබේ. ඩීඩ්රෝ (Diderot) දලොංබේර් (d' Alembert) ආදීන්ගේ ප්රමුඛත්වයෙන් ප්රංස විශ්වකෝෂ සම්පාදනය ඇරැඹුණේ 1728 දී පමණය. රූසෝ, වොල්ටෙයර් සහ මොංටෙස්ක්ය ආදි සුප්රකට ලේඛකයෝ පවා එයට ලිපි සැපයූහ.
විශ්වකෝෂ සම්පාදනය ප්රංසය දෙදරුම් කැවූ ප්රබල බුද්ධිමය ව්යාපාරයක් වූයේ එමගින් ප්රකාශයට පමුණුවන ලද ලිපි ආදියේ අන්තර්ගත වුණු නව අදහස් උදහස් නිසාය. මනුෂ්යයාගේ පරිණාමය, රාජ්යය, සමාජය හා ආගම පිළිබඳව ප්රංස විශ්වකෝෂය මගින් පළ කරන ලද අදහස් උදහස් තත්කාලීන ප්රංස සමාජය විසින් පිළිගෙන තුබූ අදහස් උදහස්වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් විය. විශේෂයෙන් ම රාජ්යය පිළිබඳ සිද්ධාන්ත සම්බන්ධයෙන් එන්සයික්ලොපීඩිස්ට්වරු ‘රජවරුන්ගේ දිව්යමය අයිතිවාසිකම’ට වඩා සමාජ සම්මුතිය පිළිබඳ අදහස් ගරු කළෝය. බයිබලයේ අඩංගු තොරතුරු විවරණය කිරීම අරබයා ද ඔවුන් ඇදහූයේ පාරම්පරික රෝමානු කතෝලික දේවධර්මාචාර්යයන් විසින් අනුමත කරන ලද න්යායයන් ම නොවේ. එබැවින් කලින් කල විශ්වකෝෂයේ වැඩ කටයුතු රජය විසින් පවා තහනම් කරනු ලැබීය. විශ්වකෝෂයට ලිපි සැපයූවන් සියලු දෙනා ම එක ම අදහස් දරූවන් නොවුව ද පොදුවේ සලකා බලන කල ඔවුන් සෑමදෙන ම මූලික වශයෙන් හෝ සමාන අදහස් උදහස් දැරූවන් බව නිසැකය. ඔවුන්ගේ සතුරන් විසින් ඔවුනට ‘විශ්වකෝෂවාදී’ යන නම පටබැඳ ඒ හැම දෙනා ම සංවිධානය වූ කිසියම් කණ්ඩායමකට අයත් තැනැත්තන් වශයෙන් හඳුන්වන ලද්දේ ඒ නිසා යයි සිතන්නට පුළුවන.
සාමාන්යයෙන් සලකා බලනු ලැබුවහොත් ප්රංස විශ්වකෝෂය මගින් මනුෂ්යයාගේ අයිතිය සහ මනුෂ්ය ස්වභාවය පිළිබඳ පැරණි අදහස්වලට වෙනස් වූ නිදහස්වාදී නව අදහස් උදහස් මාලාවක් ප්රංසය පුරා පතුරුවා හරින ලද බව පෙනේ. මේ අනුව, ‘පැරණි රාජ්යයේ’ බුද්ධිමය පදනම දෙදරවා ප්රංස විප්ලවයට සුදුසු වාතාවරණයක් එරටෙහි ඇති කරවීමෙහි ලා එන්සයික්ලොපීඩිස්ට්වරුන් අතින් ඉමහත් සේවයක් වූ බව නිසැකය.
(සංස්කරණය: 1974)
