එරමිණියා

හීන් එරමිණියා, මහ එරමිණියා හා යක් එරමිණියා නමින් එරමිණියා විශේෂ තුනක් ලංකාවේ දක්නට ලැබේ.

හීන් එරමිණියා [සිසිෆුස් ඊනොප්ලියා-Ziziphus oenoplia (L.) Mill]. කටු සහිත පඳුරකි. පොත්ත ඉතා රළුය. කොළ ගහනව වැවේ; ලන්සාකාරය. කොළ නටුව කෙටිය; බූ සහිතය. කටු කෙටිය; ශක්තිමත්ය; අංකුශ සහිතය. මල් කුඩාය; කක්ෂීය බහු අක්ෂවලින් ගහනය. ගෝලාකාර කළුපාට කුඩා ඵලය අෂ්ටිලයකි (drupe). එය දිලිසේ.

ලංකාවේ පාතරට ප්‍රදේශවල මේ ශාකය වැවේ. වියළි ප්‍රදේශවල එය බහුලය. නිවර්තන ආසියාවේත් ඕස්ට්‍රේලියාවේත් එය දක්නට ලැබේ. කුඩා සුදුමැලි කොළවලින් වැසුණු සිහින් කුඩා අතු ඇතැම් ශාඛාවල සෑදේ. මේවායේ මල් නොපිපේ. මේ කුඩා අතු සාමාන්‍ය අතුවලට වෙනස්ය.

මහ එරමිණියා (සිසිෆුස් රුගෝසා-Ziziphus rugosa Lam.): ඉහළට නැඟ යන තරමක් ලොකු පඳුරකි. කටු ශක්තිමත්ය. කොළය අඟල් 2ක් පමණ දිගය; අණ්ඩාකාරය. කොළ පාටට හුරු ඉතා කුඩා මල් බහු-අක්ෂවල ගහනව වැඩේ. ඵලය කුඩාය; අඟල් ¼ක් පමණ දිගය. තනි බීජයකින් යුක්තය.

ලංකාවේ පාතරට තෙත් ප්‍රදේශවල මේ ශාකය බහුලය. දකුණු ඉන්දියාවේත් බුරුමයේත් එය දක්නට ලැබේ.

යක් එරමිණියා [සිසිෆුස් නපේකා-Ziziphus napeca (L.) Willd.]: ශක්තිමත් කටු සහිත පඳුරකි. පත්‍ර අණ්ඩාකාරය. පත්‍ර නටුව කෙටිය; දම්පාටය. බහු අක්ෂ බූ සහිතය. සාමාන්‍යයෙන් ඵල දක්නට නොලැබේ.

යක් එරමිණියාවල තවත් ප්‍රභේදයකි ප්‍ර. β ලුසිඩා (var. β lucida). මෙහි පත්‍ර පටුය. දම්පාට ඵලය මාංසලය; ගෝලාකාරය; අඟල් 3/4ක් පමණ දිගය; සිනිඳුය. යක් එරමිණියා ලංකාවේ පමණක් වැවේ.

එරමිණියා විශේෂ තුන ම රම්නාසේ (Ramnaceae) කුලයට අයත්ය.

ආයුර්වේද මතය

සකු බසින් මීට බහුකණ්ඨක, ශත්‍රැකණ්ඨකාදි නම් ව්‍යවහාර වේ. හීන් එරමිණියා, මහ එරමිණියා වශයෙන් එහි ප්‍රභේද දෙකක් ප්‍රකටය. එරමිණියා කුළු රසය; උෂ්ණය; වාතය නසයි; ව්‍රණ, කණ්ඩූති, කුෂ්ඨ, රුධිර දෝෂ, ශෝථ, කඵ, විෂ, මේහ සහ වමන පහකරයි. ව්‍රණ ශෝධනය කරයි.

හීන් එරමිණියා පොතු සහ දළු ඉදිමුම, කැඩුණු බිඳුණු තැන්වල වේදනා, පේන්දු, අවහන්දි, ලේ ගැලීම්, තුවාළ ආදියට ද මහ එරමිණියා යථෝක්ත ආබාධයන්ට මෙන් ම ස්ත්‍රීන්ගේ ආර්තව දෝෂවලට ද ප්‍රතිකාර වශයෙන් වෙනත් ඖෂධ වර්ග සමග යොදනු ලැබේ. නොපැසුණු මහ එරමිණියා ගෙඩි පිත් සෙම් වඩයි. පැසුණු ගෙඩි වා පිත් නසයි; සිනිඳුය; මිහිරිය; සාරක ගුණෙන් යුක්තය. ඒවා පරණ වූ විට පිත ශමනය කරයි; විඩාව පහ කරයි; ගින්න දල්වා ලයි; ලඝුපාකය.

(සංස්කරණය: 1974)