ඌරා ළිඳ
මැටිමුවා හෝ දැවමුවා වළලු කීපයක් එක මත එක ගළපා සාදනු ලබන කුඩා ළිං වෙසෙසකි. ළිං පතුලේ සිට ළිං කට දක්වා සවි කෙරෙන මේ වළලු ඌර, ඌරා, ඌරා කබල්, ඌරා කැට යන නම්වලින් හැඳින්වෙන අතර මේ ළිං විශේෂය ඌරා ළිං, ඌරා කැට, ඌරා කොට යයි ප්රසිද්ධය. ඌරා කොට යනු ඌරා කැට යන්නේ විකෘතියක් බව පෙනේ. කුරුණෑගල නුවර ඌරා ළිං තුන්සියයක් හා පඬුවස් නුවර සාරසියයක් වී යයි 'කුරුණෑගල විස්තරයෙහි' ද "ඌරා කබල් එබූ ළිං පසැත්තෑ දහසක් හා ගණන් බලා කරවා" යයි 'දඹදෙණි අස්නෙහි' ද සඳහන් වේ. ඌරා කබල් ගැන පූජාවලියෙහි ද සඳහන් වේ. මෙහි කබල් යනු පිට කටු හෝ කුහර යන අරුතෙහි යෙදිණැයි සිතිය හැකිය.
හෙන්රි පාකර් මහතා විසින් තිස්සමහාරමයෙහි කරන ලද කැණිමක දී මේ වර්ගයේ ළිඳකට අයත් ඌරා කැට කීපයක් සොයා ගන්නා ලදි. ඉන් සමහරෙක උස අඟල් 10ක් ද ගනකම අඟලක් ද ඇතුළත විෂ්කම්භය අඩි 2 අඟල් 61/2ක් ද විය. මේ වළලු සිවු වැනි හෝ පස් වැනි සියවසින් මෙපිට තනන ලදැයි සැලකීමට සාධක ඇති බවත් මෙබඳු ළිං වළලු අප රට දකුණු හා නැගෙනහිර පළාත්වල භාවිත වූ බවත් ඔහු කියයි. ඇෆ්.එච්. මොඩර් මහතා රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාවේ සඟරාවට ඌරා කැට ගැන සැපයූ ලිපියක මෙසේ සඳහන් වේ: "මේ ළිං උඩරට පෙදෙස්වල බෙහෙවින් දක්නට ලැබේ; හැඩයෙන් වෘත්තාකාරය. විෂ්කම්භය අඩි තුනක් පමණය. මෙහි වට බැම්ම ගලින් බඳිනු වෙනුවට ගමේ කුඹලා තනන, එකක් අඩි එක හමාරක් පමණ පළල ඇති ඌරා කැට ළිං පතුලේ සිට යොදනු ලැබේ. ළිං පතුලේ විෂ්කම්භය අඩි දෙකක් පමණ වන නමුදු මුදුනේ විෂ්කම්භය අඩි තුනක් පමණ වන තෙක් ක්රමයෙන් විශාල වේ." ඌරා කැට අල්ලනු ලබන්නේ ළිං බිත්තිය නොකැඩී ආරක්ෂා වීම සඳහාය. මැටි වළලු නිසා ජලයෙහි සිසිල් බව ද රැකේ. ඌරා කැට නමැති වළලු වැඩි වශයෙන් සාදන ලද්දේ දැවයෙනි; බොහෝ විට ගසක කුහර සහිත කොටසකිනි. මදය අස් කොට සකස් කරන ලද අඩි තුන හතරක් දිග තනි කිතුල් කඳන් යොදා සාදන ලද ඌරා ළිං ද දක්නට ලැබේ.
පොළොන්නරුවේ නගර ප්රාකාරයේ උතුරු දොරටුව අසල කැණීමක දී මතු වූ ඌරා කැට අල්ලන ලද ආවාටයක් පැරණි වැසිකිළි වළක් වශයෙන් හඳුන්වා ඇත. විෂ්කම්භයෙන් අඩි 31/2ක් හා ගැඹුරින් අඩි 8, 1/2ක් වූ මේ වළ මැටි වළලු දොළසකින් බැඳ ඇත (මේ ආවාටයේ සැලැස්මක් ද ආවාටය පිළිබඳ විස්තරයක් ද 1963-64 මුදල් වර්ෂය සඳහා පුරාවිදු අධිකාරිය විසින් නිකුත් කරන ලද පාලන වාර්තාවෙහි ඇතුළත්ය). තිරුක්කේතීශ්වරම් හා කෝට්ටේ කැණීම්වල දී ද මැටි වළලු මතු වී තිබේ.
ඌරා ළිඳේ අංගම් කෙටීම
උසස් නිලතල අපේක්ෂා කළ කඩු හරඹකරුවන් අතර පැවැත්වුණු පරීක්ෂණයක් වශයෙන් හෝ ද්වන්ද්ව සටනක් වශයෙන් හෝ ඉඩමක ඉමක් අයිතියක් වැනි ඉඩම් හබයක් බේරා ලීමේ උපායක් වශයෙන් හෝ අවි ගත් සරඹකරුවන් නිලධාරීන් ඉදිරියේ ඌරා ළිඳක අවි සරඹයෙහි යෙදීම මෙනමින් හැඳින්විණි. ඇතැම් රජවරු විනෝදය සඳහා ද තම යෝධයන්ගේ කාය ශක්තිය හා සංග්රාම කෞශල්යය ප්රදර්ශනය කරවීම සඳහා ද තම යෝධයන්ගේ කාය ශක්තිය හා සංග්රාම කෞෂල්යය ප්රදර්ශනය කරවීම සඳහා ද මේ කෙටවීම් පැවැත්වූ බව පෙනේ. පී.ඊ.පී. දැරණිගල මහතා පවසන පරිදි ඉලංගම් මඩුවකට අයත් අයකු නිලයෙන් උසස් වීමක් බලාපොරෙත්තු වූ කල එබඳු තවත් අයකු ඉදිරිපත් වන තුරු බලා සිට, අංගම් කොටවන මොහොත එළඹෙන තෙක් එකකු ගැන අනිකාට නොදන්වා තිස් රියනක් දිග හත් රියනක් ගැඹුරු ආවාටයක දී සිංහල පැයක අංගම් කෙටවීමක් ඒ දෙදෙනා අතර පවත්වා ජයග්රාහකයාට ගම් බිම් හා නිලතල පිරිනමන ලදි.
ඇත්, ගොන්, එළු, කුකුළු වැනි සත්ව පොර ද කඩු, පොලු, මුගුරු ආදිය සහිතව කෙරුණු අවි සරඹ ද මල්ලව පොර ද පුරාණයෙහි පටන් අප රටේ පැවති ජනප්රිය විනෝදංශ බව පොතපතෙහි එන තොරතුරු බිතු සිතුවම්, ලී, ලෝහ හා ගල් කැටයම්, වියන් හා දේව අංගම් රෙදි වැනි පෙතිකඩ ආදිය කියා පායි. උඩරට සමයේ දී මුළු රට ම සුදලිය හා මරුවලිය නම් කඩු හරඔ හා මල්ලව පොර කණ්ඩායම් දෙකට බෙදා තිබුණේය. සුදලියේ මුහන්දිරම් නිලමේ හා මරුවලියේ මුහන්දිරම් නිලමේ මේ දෙගුණය පාලනය කළෝය. එක් කණ්ඩායමක ශූරයෝ අනිකේ ශූරයන්ට තරඟ සඳහා අභියෝග කොට මිටි, ගුටි හෝ කඩු, පලිස්, මුගුරු වැනි අවි මඟින් තම දක්ෂතාව ප්රදර්ශනය කරමින් ද්වන්දව සටන්වල යෙදුණෝය. අංගම් පොරය ද බ.
ඇතැම් රජවරු ස්ථිර වාහල පොරකරුවන් නවත්වාගෙන සිටියෝය. මොවුහු රටේ නමගිය මල්ලව පොරකරුවන් සමඟ හෝ ජයග්රාහකයන්ට පිරිනමනු ලැබූ අගනා ත්යාග නිසා ආකර්මණය වී භාරතය වැනි පිටරටවල සිට මෙහි පැමිණි තරඟකරුවන් සමඟ හෝ සටන් වැදුණෝය. වීර පරාක්රම නරේන්ද්රසිංහ රජු ඉදිරියේ කුණ්ඩසාලේ දී පැවැත්වුණු තරඟයක් මේ පැරණි කවියෙන් වර්ණිතයි.
දෙන්න දෙපොළේ මුල්තැනින් ලත් රාජ භෝජන සිතුසෙ බුදමි න
ගෙන්නවා උරමාල බඳපටි ඉණේ දිය කච්විය ද අඳිමි න
ඇන්න සුරතින් ගුටිය සබයේ වහසි බස්වා පොරට වඳිමි න
දුන්න පාරට මූණ බිඳ ලේ කුණ්ඩසාලේ මළුව හැම තැ න
ඌරා ළිඳේ අංගම් පොර ඇල්ලීම නම් ඌරා කැටවලින් වටේ බිත්ති සවිමත් කරන ලද ඌරා ළිඳකට සරඔකාරයන් දෙදෙනකු බැස ඌරා කැටවලට පිටුපස හේත්තු කොට වාරු ගනිමින් ප්රතිමල්ලයා පරදවා ගොඩට නැගගැනීම සඳහා අන්යෝන්යයන් සමඟ පොර ඇල්ලීම හෙවත් සරඔ කිරීම බවත් මෙහි දී ප්රතිමල්ලයා අභිභවා ඔහුට පා පහර දී බිම හෙළා ගොඩ වී ඒම ජයග්රහණය කිරීම බවත් පී.ඊ.පී. දැරණියගල මහතා කියයි.
(සංස්කරණය: 1974)
