එතිල් ඇල්කොහොල්
එතිල් ඇල්කොහොල්
(එතනෝල්). [Ethyl Alcohol (Ethanol)]. ඇල්කොහොල නමින් හැඳින්වෙන කාබනික සංයෝග කාණ්ඩයට අයත් ඉතා ම වැදගත් සංයෝගය මෙය වේ. එමෙන් ම මොනොහයිඩ්රික් වර්ගයට අයත් ප්රාථමික ඇල්කොහොලය ද මෙයයි (ඇල්කොහොල බ.). එහි අණුක සූත්රය C2 H5 OH ය. එහි ව්යූහ සූත්රය CH3. CH2OH ය. එතේන්වල එක් H පරමාණුවක් (OH) කාණ්ඩයකින් ප්රතිස්ථාපනය වී ඇති නිසා එතේන්වල (C2H6) හයිඩ්රොක්සිල් ව්යුත්පන්නයක් ලෙස එය සලකනු ලැබේ. එතෙන් හා එතිල් ඇල්කොහොල් අතර ඇති සම්බන්ධතාව නිසා අයි.යූ.සී. (I.U.C.) වර්ගීකරණ ක්රමය අනුව එතිල් ඇල්කොහොල්වලට එතනෝල් යන නාමය දී ඇත. (මේ නාමය දැන් බෙහෙවින් භාවිතා කරනු ලැබේ.) අරක්කු, බීර, බ්රැන්ඩි, විස්කි හා ජින් වැනි මත්පැන්වල මත්කරන කොටස එතිල් ඇල්කොහොල්ය.
එතිල් ඇල්කොහොල් කාර්මික ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ක්රම කිහිපයක් යොදාගනු ලැබේ:
(1) කාබොහයිඩ්රේට පැසවීමෙන්: එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා මුල සිට ම යෙදූ ක්රමය මෙය වේ. බොහෝ රටවල එය වැදගත් ක්රමයක් ලෙස තවමත් සලකනු ලැබේ. මේ ක්රමයෙහි ග්ලූකෝස් වැනි කාබොහයිඩ්රේට වර්ධනය වන යීස්ට් සෛල මගින් පැසවීම කරනු ලැබේ. යීස්ට් මගින් ග්ලූකෝස් පැසවීම පහත සඳහන් සමීකරණයෙන් ඉතා සරල අන්දමට පෙන් විය හැකිය: C6H12O6 සයිමේස් → 2C2,H5,OH + 2C02, + කැ.50,000 මේ රසායනික ප්රතික්රියාව සිදු කෙරෙන්නේ යීස්ට්වල තිබෙන සයිමේස් නමැති එන්සයිමය මගිනි. ග්ලූකෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් සාදාගැනීම මෙපමණ සරල කාර්යාවලියක් නොවන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. එන්සයිම (බ.) මගින් පාලනය කරනු ලබන අවස්ථා කිහිපයක් මේ කාර්යාවලියට සම්බන්ධ වේ. ඇඩනොසින් ට්රයිපොස්පේට් (ඒ.ටී.පී.) හා ඩයිපොස්පොපිරිඩීන් නික්ලියොටයිඩ් (ඩී.පී.ඇන්.) වැනි සහඑන්සයිම ද ඇතැම් අවස්ථාවලට අවශ්ය වන බව දැන් දැනගෙන තිබේ. මෑත දී පළ කරන ලද පොත්පත් ආදියෙහි මේ දෙවැනි සහඑන්සයිමය නිකොටිනමයිඩ් ඇඩනින් ඩයිනික්ලියොටයිඩ් (ඇන්.ඒ.ඩී.) වශයෙන් හැඳින්වේ. ග්ලූකෝස් හැර වෙනත් කාබොහයිඩ්රේට කිහිපයක් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකිය. නි. ප්රුක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස් හා මෝල්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් ලබා ගත හැකි ප්රධාන අමු ද්රව්යයක් නම් පැණිමණ්ඩි (molasses) ය. සීනි නිෂ්පාදනයේ දී සීනි ශුද්ධ කළ විට ස්ඵටිකීකරණය නොවී ඉතිරි වන කොටසට පැණිමණ්ඩි යයි කියනු ලැබේ. පැණි මණ්ඩිවල සියයට 50ක් පමණ සුක්රෝස් තිබේ. යීස්ට්වල තිබෙන ඉන්ව'ටේස් (invertase) නමැති එන්සයිමය ක්රියා කොට සුක්රෝස් අපවර්තනය (inversion) කිරීමෙන් ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් ලැබේ. C12H22011 + H20 ඉන්ව'ටේස් →C6H12O6+C6H1208 සුක්රෝස් ග්ලූකෝස් ප්රුක්ටෝස්
ග්ලූකෝස් හා ප්රුක්ටෝස් පැසවීමෙන් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ඇතැම් විට පැසවීම සඳහා පිෂ්ටය ද යොදනු ලැබේ. මේ පිෂ්ටය තිරිඟු, බාර්ලි හා අර්තාපල් වැනි ද්රව්යවලින් ලබා ගනිත්. පිෂ්ටය පළමුවෙන් ඩයස්ටේස් මගින් ජලවිච්ඡේදනය කොට මෝල්ටෝස් බවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ.
ඩයස් ස්ටේස් (C6H10,O5)n + HO - *.C, H, O,..
මෝල්ටෝස් පසුව යීස්ට් මගින් පැසවනු ලැබේ.
(2) එතිලීන් (C2H4) සජල කිරීමෙන් (hydration): එතිලීන් සජල කරන ක්රම දෙකකි. වඩා පැරණි ක්රමයට අනුව බුන් පැට්රොලියම්වලින් (cracked petroleum) ලබාගන්නා එතිලීන් පීඩනය යටතේ සෙ. 70° සිට සෙ. 80° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සාන්ද්ර H2SO4වල (98%) අවශෝෂණය කරනු ලැබේ. එවිට එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා එතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. C2H4 + H2S0, -C2H2O. SO,. OH C,H,O, EX0,. OH+ C,H, Senasinghe (සාකච්ඡාව) |C H.J). 80. --> (C,H,O),. SO, මේ මිශ්රණයේ පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවක් මිශ්රණයට එකතු කොට රත් කිරීමෙන් ජල විච්ඡේදනය සිදු වී ඩයිඑතිල් ඊතර ස්වල්පයක් සමග එතනෝල් සෑදේ. C,H$.0.S0,.0H+ H20 → C,H40H -+ H,SO, (C,Hś0), S0, + 2H,0 → 2CH 0H + HS0,
පීඩනය යටතේ තිබෙන හුමාලයත් සමඟ එතිලීන් කෙළින් ම සජල කළ හැකිය. නිෂ්ක්රීය ද්රව්යයක් මත තිබෙන පොස්පොරික් අම්ලය හෝ සිලිකො පොස්පොරික් අම්ලය වැනි සුදුසු ඝන උත්ප්රේරකයක් තිබීම මේ ප්රතික්රියාවට අවශ්ය වේ. CH + H,O →→ C.H2OH
(3) ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ඔක්සිහරණය කිරීමෙන්: උත්ප්රේරකයක උපකාරයෙන් ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් (CH3.CHO) එතනෝල් බවට ඔක්සිහරණය කරනු ලැබේ. ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් වාෂ්ප හයිඩ්රජන් සමග මිශ්ර කොට සෙ. 1000 සිට සෙ. 140° දක්වා උෂ්ණත්වයේ දී සියුම්ව බෙදුණු නිකල් උඩින් යැවීමෙන් මෙය සිදු කළ හැකිය. CH..CHO -+- H N→ C,H,.OH
ඉහත විස්තර කරන ලද එතනෝල් තනුක ජලීය ද්රාවණයක් වේ. භාගික ආසවනයෙන් එය සාන්ද්ර කළ හැකිය. කෙළින් ම ආසවනය කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ බරෙන් සියයට 95.6ක් පමණ අඩංගු ස්ථිර තාපාංක මිශ්රණය පමණි. මීට හේතුව මේ මිශ්රණයේ තාපාංකය ශුද්ධ එතනෝල්වල තාපාංකයට වඩා ස්වල්පයක් අඩුවීමය. ස්ථිර තාපාංක මිශ්රණය විජලනය කිරීමෙන් විජල ඇල්කොහොලය ලැබේ. විද්යාගාරයේ දී විජල එතනෝල් ලබාගන්නේ කැල්සියම් ඔක්සයිඩ්, කැල්සියම් හෝ මැග්නීසියම් මගින් රෙක්ටිපයිඩ් ස්ප්රීතු වියළි කරගැනීමෙනි.
එතනෝල් වූකලි නිර්වර්ණ, දැල්වෙනසුලු ද්රවයකි. එහි තාපාංකය සෙ. 78.5°කි. එය ජලාකර්ෂකය. එහි ප්රිය සුවඳක් ද දැවෙන රසයක් ද ඇත. එය ජලයත් සමග ඕනෑ ම සමානුපාතකයකින් මිශ්ර වේ. බොහෝ කාබනික ද්රාවකයන් සමගත් එය මිශ්ර වේ. ජලයත් සමග එතනෝල් මිශ්ර කළ විට තාපය පිට වේ. එහි පරිමාව ද අඩු වේ.සෙ. 78.2° දී එතනෝල් ජලයත් සමග නටන ස්ථිර තාපාංක මිශ්රණයක් ඇති කරයි. කාබනික හා අකාබනික අම්ල සමග එතනෝල් ප්රතික්රියා කිරීමෙන් එස්ටර සෑදේ.
C2H5OH+R. COOH→R COOC2 H5+H2O. සාන්ද්ර H2S04 සමග ප්රතික්රියා කිරීමෙන් එතිල් හයිඩ්රජන් සල්ෆේට් හා ඩයිඑතිල් සල්ෆේට් සෑදේ. වැඩිමනත් සාන්ද්ර H2SO4 සමග සෙ. 170° දී එතනෝල් ප්රතික්රියා කළ විට එතිලීන් ද, එසේ ම එතනෝල් සාන්ද්ර H2S04 සමග සෙ. 140° දී ප්රතික්රියා කිරීමෙන් ඩයිඑතිල් ඊතර ද (C2H5)20 සෑදේ. HCl, HBr, HI සමග එතනෝල් වෙන වෙන ම ප්රතික්රියා කළ විට පිළිවෙළින් එතිල් ක්ලෝරයිඩ්, එතිල් බ්රෝමයිඩ් හා එතිල් අයඩයිඩ් සෑදේ. K2C207 හා H2S04 මිශ්රණයෙන් එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටැල්ඩිහයිඩ් ද තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය CH3COOH ද සෑදේ. සෝඩියම් හා පොටෑසියම් වැනි ලෝහ සමග එතනෝල් ප්රතික්රියා කළ විට එතොක්සයිඩ ද විරංජන කුඩු සමග එතනෝල් ප්රතික්රියා කළ විට ක්ලොරොෆෝම් (CHCl3) ද අයඩීන් හා KOH මිශ්රණයත් සමග එතනෝල් ප්රතික්රියා කිරීමෙන් අයඩොපෝම් (CHI3) ද සෑදේ. එතනෝල් හා මෙතනෝල් (මෙතිල් ඇල්කොහොල් බ.) බොහෝ දුරට එක හා සමාන වේ. මේ ඇල්කොහොල දෙක දෙවිධියකින් වෙන් කොට අඳුනාගත හැකිය. (1) එතනෝල් සමග හැලොෆෝම් (haloform) ප්රතික්රියාව ඇති වේ; මෙතනෝල් සමඟ එය ඇති නොවේ. (2) එතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ඇසිටික් අම්ලය සෑදේ; මෙතනෝල් ඔක්සිකරණය කළ විට ෆෝමික් අම්ලය සෑදේ. මේ අම්ල දෙක මෙපරිද්දෙන් පහසුවෙන් වෙන් කොට අඳුනා ගත හැකිය.
‘ඇල්කොහොල’ යන නාමය අරාබි භාෂාවෙන් ලැබුණු එකක් වුවත් මත්පැන්වලින් එතනෝල් වෙන් කරගැනීම අරාබි ජාතිකයන් දැනගෙන නොතිබිණි. 11 වැනි ශත වර්ෂයේ දී පමණ එතනෝල් පළමුවෙන් සොයා ගත්තේ ඉතාලියේ විය හැකිය. එය ලබාගත්තේ වයින් ආසවනය කිරීමෙනි. එතනෝල්වල කාබන්, හයිඩ්රජන් හා ඔක්සිජන් තිබෙන බව ලව්වසියේ (Lavoisier: 1743-1794) දැන ගෙන තිබිණි. 1796 දී ජේ.ටී. ලොවිට්ස් (Lowitz) ජලය නැති එතනෝල් නිෂ්පාදනය කෙළේය. 1808 දී ඇන්.ටී. ද සොස්යු (de Saussure) විසින් එහි සංයුතිය නිර්ණය කරන ලදි.
එතනෝල් ශරීරයෙහි විෂ උපදවන ද්රවයකි. එස්ටර, ඊතර, ක්ලෝරල් සහ ක්ලෝරොපෝම් නිෂ්පාදනය සඳහා එතනෝල් යොදනු ලැබේ. ලාටු, රෙසින, තීන්ත හා වාර්නිස්වල ද්රාවකයක් වශයෙනුත් එය යොදනු ලැබේ. (මද්යසාර බ.)
(සංස්කරණය: 1974)
